1. ниссайавагго

1-6. киматтхийасутта̄диван̣н̣ана̄

1-6. ека̄дасаканипа̄тасса пат̣хама̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева. кевалан̃четтха а̄дито пан̃часу ниббида̄вира̄гам̣ двидха̄ бхиндитва̄ ека̄дасан̇га̄ни ката̄ни. чхат̣т̣хе сиккха̄паччаккха̄нам̣ адхикам̣.

7-8. пат̣хамасан̃н̃а̄сутта̄диван̣н̣ана̄

7-8. саттаме аттхена аттхоти аттхена саддхиматтхо. бйан̃джанена бйан̃джананти бйан̃джанена саддхим̣ бйан̃джанам̣. сам̣сандиссатӣти сампаваттиссати. самессатӣти сама̄нам̣ бхависсати. на виггайхиссатӣти на вираджджхиссати. аггападасминти нибба̄не. ат̣т̣хаме паччавеккхан̣а̄ катхита̄.

9. саддхасуттаван̣н̣ана̄

9. наваме дон̣ийа̄ баддхоти йавасассадон̣ийа̄ самӣпе баддхо. антарам̣ каритва̄ти аббхантаре катва̄. джха̄йатӣти чинтети. паджджха̄йатӣти ито чито ча на̄наппака̄ракам̣ джха̄йати. ниджджха̄йатӣти нирантаравасена нибаддхам̣ джха̄йати. патхавимпи нисса̄йа джха̄йатӣти сама̄паттийам̣ саникантикавасенетам̣ вуттам̣. сама̄паттийан̃хи саникантикатта̄ еса кхал̣ун̇ко на̄ма като. а̄па̄дӣсупи есева найо.

катхан̃ча саддха а̄джа̄нӣйаджха̄йитам̣ хотӣти катхам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ джа̄нантасса синдхавасса джха̄йитам̣ хоти. йатха̄ ин̣антиа̄дӣсу ин̣асадисам̣ бандханасадисам̣ дханаджа̄нисадисам̣ калисан̇кха̄тамаха̄пара̄дхасадисан̃ча катва̄ аттано абхимукхасса патодасса аджджхохаран̣асан̇кха̄там̣ патанам̣ випассатӣти аттхо. нева патхавим̣ нисса̄йа джха̄йатӣти сама̄паттисукханикантийа̄ абха̄вена патхавиа̄рамман̣а̄йа чатуккапан̃чакаджджха̄насан̃н̃а̄йа на джха̄йати, нийантийа̄ абха̄венева со а̄джа̄нӣйо на̄ма хотӣти. джха̄йати ча пана̄ти нибба̄на̄рамман̣а̄йа пхаласама̄паттийа̄ джха̄йати. патхавийам̣ патхависан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хотӣти патхава̄рамман̣е уппанна̄ чатуккапан̃чакаджджха̄насан̃н̃а̄ вибхӯта̄ па̄кат̣а̄ хоти. ‘‘вибхӯта̄, бханте, рӯпасан̃н̃а̄ авибхӯта̄ ат̣т̣хикасан̃н̃а̄’’ти имасмин̃хи сутте саматиккамасса аттхита̄йа вибхӯтата̄ вутта̄, идха пана випассана̄васена аниччадуккха̄наттато дит̣т̣хатта̄ вибхӯта̄ на̄ма джа̄та̄. а̄посан̃н̃а̄дӣсупи есева найо. еваметтха хет̣т̣ха̄ вийа сама̄паттивасена саматиккамам̣ аватва̄ випассана̄ча̄равасена саматиккамо вутто. евам̣ джха̄йӣти евам̣ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄гантва̄ уппа̄дита̄йа пхаласама̄паттийа̄ джха̄йанто.

10. моранива̄пасуттаван̣н̣ана̄

10. дасаме аччантанит̣т̣хоти антам̣ атӣтатта̄ аччантасан̇кха̄там̣ авина̄садхаммам̣ нибба̄нам̣ нит̣т̣ха̄ асса̄ти аччантанит̣т̣хо. имина̄ найена сесапада̄ни ведитабба̄ни. джанетасминти джанитасмим̣, паджа̄йа̄ти аттхо. йе готтапат̣иса̄риноти йе джана̄ тасмим̣ готте пат̣исаранти ‘‘ахам̣ готамо, ахам̣ кассапо’’ти, тесу локе готтапат̣иса̄рӣсу кхаттийо сет̣т̣хо. анумата̄ майа̄ти мама саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сам̣сандетва̄ десита̄ майа̄ анун̃н̃а̄та̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

ниссайавагго пат̣хамо.

2. ануссативагго

1-2. маха̄на̄масуттадвайаван̣н̣ана̄

11-12. дутийасса пат̣хаме на̄на̄виха̄рехи вихаратанти гихӣнам̣ нибаддхо еко виха̄ро на̄ма наттхи, тасма̄ амха̄кам̣ анибаддхавиха̄рена вихаранта̄нам̣ кена виха̄рена катарена нибаддхавиха̄рена виха̄таббанти пуччхати. а̄ра̄дхакоти сампа̄дако парипӯрако. дхаммасотасама̄панно буддха̄нуссатим̣ бха̄ветӣти дхаммасотасама̄панно хутва̄ буддха̄нуссатим̣ бха̄вети. дутийе гила̄на̄ вут̣т̣хитоти гила̄но хутва̄ вут̣т̣хито.

3. нандийасуттаван̣н̣ана̄

13. татийе калйа̄н̣амиттети сумитте. еваметтха калйа̄н̣амиттавасена сан̇гха̄нуссати катхита̄. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нанти ка̄ма̄вачарадева̄нам̣. асамайавимуттоти асамайавимуттийа̄ вимутто кхӣн̣а̄саво.

4. субхӯтисуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе ко на̄ма̄йам̣ субхӯтӣ бхиккхӯти джа̄нантопи саттха̄ катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ пуччхати. судаттасса упа̄сакасса путтоти ана̄тхапин̣д̣икам̣ сандха̄йа̄ха. ана̄тхапин̣д̣икасса хи путто аттано чӯл̣апиту сантике паббаджито, атха нам̣ субхӯтиттхеро а̄да̄йа саттху сантикам̣ агама̄си. саддха̄пада̄несӯти саддха̄нам̣ пуггала̄нам̣ апада̄несу лаккхан̣есу.

5. меттасуттаван̣н̣ана̄

15. пан̃чаме сукхам̣ супатӣти йатха̄ сесаджана̄ сампариваттама̄на̄ ка̄каччхама̄на̄ дуккхам̣ супанти, евам̣ асупитва̄ сукхам̣ супати. ниддам̣ оккамантопи сама̄паттим̣ сама̄панно вийа хоти. сукхам̣ пат̣ибуджджхатӣти йатха̄ ан̃н̃е ниттхунанта̄ виджамбхама̄на̄ сампариваттанта̄ дуккхам̣ пат̣ибуджджханти, евам̣ аппат̣ибуджджхитва̄ викасама̄нам̣ вийа падумам̣ сукхам̣ ниббика̄ро пат̣ибуджджхати. на па̄пакам̣ супинам̣ пассатӣти супинам̣ пассантопи бхаддакамева супинам̣ пассати, четийам̣ ванданто вийа пӯджам̣ каронто вийа ча дхаммам̣ сун̣анто вийа ча хоти. йатха̄ панан̃н̃е атта̄нам̣ чорехи сампарива̄ритам̣ вийа ва̄л̣ехи упаддутам̣ вийа папа̄те патантам̣ вийа ча пассанти, на евам̣ па̄пакам̣ супинам̣ пассати.

манусса̄нам̣ пийо хотӣти уре а̄муккамутта̄ха̄ро вийа сӣсе пил̣андхитама̄ла̄ вийа ча манусса̄нам̣ пийо хоти мана̄по. аманусса̄нам̣ пийо хотӣти йатхева манусса̄нам̣, аманусса̄нампи пийо хоти виса̄кхаттхеро вийа. ваттху висуддхимагге (висуддхи. 1.258) метта̄каммат̣т̣ха̄наниддесе виттха̄ритамева. девата̄ раккхантӣти путтамива ма̄та̄питаро девата̄ раккханти. на̄сса агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ каматӣти метта̄виха̄рисса ка̄йе уттара̄йа упа̄сика̄йа вийа агги ва̄, сам̣йуттабха̄н̣акачӯл̣асӣваттхерассева висам̣ ва̄, сам̣киччаса̄ман̣ерассева саттхам̣ ва̄ на камати наппависати, на̄сса ка̄йам̣ викопетӣти вуттам̣ хоти. дхенуваттхумпи четтха катхайанти. ека̄ кира дхену ваччхакасса кхӣрадха̄рам̣ мун̃чама̄на̄ ат̣т̣ха̄си. еко луддако ‘‘там̣ виджджхисса̄мӣ’’ти хаттхена сампариваттетва̄ дӣгхадан̣д̣ам̣ саттим̣ мун̃чи. са̄ тасса̄ сарӣрам̣ а̄хачча та̄лапан̣н̣ам̣ вийа ват̣т̣ама̄на̄ гата̄, нева упача̄рабалена на аппана̄балена, кевалам̣ ваччхаке балавахитачиттата̄йа. евам̣ маха̄нубха̄ва̄ метта̄.

туват̣ам̣ читтам̣ сама̄дхийатӣти метта̄виха̄рино кхиппамева читтам̣ сама̄дхийати, наттхи тасса дандха̄йитаттам̣. мукхаван̣н̣о виппасӣдатӣти бандхана̄ павуттата̄лапаккам̣ вийа часса виппасаннаван̣н̣ам̣ мукхам̣ хоти. асаммӯл̣хо ка̄лам̣ каротӣти метта̄виха̄рино саммохамаран̣ам̣ на̄ма наттхи, асаммӯл̣хо пана ниддам̣ оккаманто вийа ка̄лам̣ кароти. уттари аппат̣ивиджджхантоти метта̄сама̄паттито уттари арахаттам̣ адхигантум̣ асакконто ито чавитва̄ суттаппабуддхо вийа брахмалокам̣ упападжджатӣти.

6. ат̣т̣хакана̄гарасуттаван̣н̣ана̄

16. чхат̣т̣хе дасамоти джа̄тиготтавасена чева са̄рапаттакулаган̣ана̄йа ча дасаме т̣ха̄не ган̣ӣйати, тенасса дасамотвева на̄мам̣ джа̄там̣. ат̣т̣хакана̄гароти ат̣т̣хаканагарава̄сӣ. куккут̣а̄ра̄мети куккут̣асет̣т̣хина̄ ка̄рите а̄ра̄ме.

тена бхагавата̄…пе… саммадаккха̄тоти еттха айам̣ сан̇кхепаттхо – йо со бхагава̄ саматим̣са па̄рамийо пӯретва̄ саббакилесе бхан̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо, тена бхагавата̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ а̄сайа̄нусайам̣ джа̄ната̄, хаттхатале т̣хапитам̣ а̄малакам̣ вийа саббан̃еййадхамме пассата̄, апича пуббенива̄са̄дӣхи джа̄ната̄, диббена чаккхуна̄ пассата̄, тӣхи ва̄ виджджа̄хи чхахи ва̄ пана абхин̃н̃а̄хи джа̄ната̄, саббаттха аппат̣ихатена самантачаккхуна̄ пассата̄, саббадхаммаджа̄нанасаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, саббасатта̄нам̣ чаккхувисайа̄тӣта̄ни тирокут̣т̣а̄дигата̄ни ча̄пи рӯпа̄ни ативисуддхена мам̣сачаккхуна̄ ва̄ пассата̄, аттахитаса̄дхика̄йа сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄йа пат̣иведхапан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, парахитаса̄дхика̄йа карун̣а̄падат̣т̣ха̄на̄йа десана̄пан̃н̃а̄йа пассата̄, антара̄йикадхамме ва̄ джа̄ната̄, ниййа̄никадхамме пассата̄, арӣнам̣ хататта̄ арахата̄, самма̄ са̄мам̣ саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена̄ти евам̣ чатувеса̄раджджавасена чатӯхи ка̄ран̣ехи тхомитена аттхи ну кхо еко дхаммо аккха̄тоти.

абхисан̇кхатанти катам̣ уппа̄дитам̣. абхисан̃четайитанти четайитам̣ каппайитам̣. со таттха т̣хитоти со тасмим̣ саматхавипассана̄дхамме т̣хито. дхаммара̄гена дхамманандийа̄ти пададвайенапи саматхавипассана̄су чхандара̄го вутто. саматхавипассана̄су хи саббена саббам̣ чхандара̄гам̣ парийа̄дийитум̣ сакконто араха̄ хоти, асакконто ана̄га̄мӣ хоти. со саматхавипассана̄су чхандара̄гасса аппахӣнатта̄ чатуттхаджджха̄начетана̄йа суддха̄ва̄се ниббаттати. айам̣ а̄чарийа̄нам̣ сама̄наттхакатха̄.

витан̣д̣ава̄дӣ пана̄ха – ‘‘тенева дхаммара̄гена̄ти вачанато акусалена суддха̄ва̄се ниббаттатӣ’’ти. со ‘‘суттам̣ а̄хара̄хӣ’’ти ваттаббо. аддха̄ ан̃н̃ам̣ апассанто идамева а̄хариссати. тато ваттаббо ‘‘кимпанидам̣ суттам̣ нӣтаттхам̣, уда̄ху неййаттха’’нти. аддха̄ ‘‘нӣтаттха’’нти ваккхати. тато ваттаббо – евам̣ санте ана̄га̄мипхалаттхикена саматхавипассана̄су чхандара̄го каттаббо бхависсати, чхандара̄ге уппа̄дите ана̄га̄мипхалам̣ пат̣иладдхам̣ бхависсати, ма̄ ‘‘суттам̣ ме ладдха’’нти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ дӣпехи. пан̃хам̣ катхентена хи а̄чарийасса сантике уггахетва̄ аттхарасам̣ пат̣ивиджджхитва̄ катхетум̣ ват̣т̣ати. акусалена хи сагге, кусалена ча апа̄йе пат̣исандхи на̄ма наттхи. вуттан̃четам̣ бхагавата̄ –

‘‘на, бхиккхаве, лобхаджена каммена, досаджена каммена, мохаджена каммена дева̄ пан̃н̃а̄йанти, манусса̄ пан̃н̃а̄йанти, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи сугатийо. атха кхо, бхиккхаве, лобхаджена каммена, досаджена каммена, мохаджена каммена нирайо пан̃н̃а̄йати, тираччха̄найони пан̃н̃а̄йати, петтивисайо пан̃н̃а̄йати, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи дуггатийо’’ти (а. ни. 6.39) –

евам̣ сан̃н̃а̄петаббо. саче сан̃джа̄на̄ти, сан̃джа̄на̄ту. но че сан̃джа̄на̄ти, ‘‘гаччха па̄това виха̄рам̣ пависитва̄ йа̄гум̣ пива̄’’ти уййоджетаббо.

айам̣ кхо, гахапати, екадхаммо аккха̄тоти екам̣ дхаммам̣ пуччхитена ‘‘айампи екадхаммо аккха̄то, айампи екадхаммо аккха̄то’’ти евам̣ пуччха̄васена катхитатта̄ ека̄дасапи дхамма̄ екадхаммо на̄ма като. аматуппаттиаттхена ва̄ саббепи екадхаммоти ваттум̣ ват̣т̣ати.

нидхимукхам̣ гавесантоти нидхим̣ парийесанто. сакидева̄ти екаппайогенева. катхам̣ пана екаппайогенева ека̄дасаннам̣ нидхӣнам̣ адхигамо хотӣти? идхекаччо аран̃н̃е джӣвитавуттим̣ гавесама̄но чарати. таменам̣ ан̃н̃атаро аттхачарако дисва̄ ‘‘ким̣, бхо, чарасӣ’’ти пуччхати. со ‘‘джӣвитавуттим̣ парийеса̄мӣ’’ти а̄ха. итаро ‘‘тена хи самма а̄гаччха, етам̣ па̄са̄н̣ам̣ пават̣т̣ехӣ’’ти а̄ха. со там̣ пават̣т̣етва̄ упарӯпарит̣т̣хита̄ ва̄ куччхийа̄ куччхим̣ а̄хачча т̣хита̄ ва̄ ека̄даса кумбхийо пассати. евам̣ екаппайогена ека̄дасаннам̣ адхигамо хоти.

а̄чарийадханам̣ парийесиссантӣти ан̃н̃атиттхийа̄ хи йасса сантике сиппам̣ угган̣ханти, тасса сиппуггахан̣ато пуре ва̄ паччха̄ ва̄ антарантара̄ ва̄ гехато нӣхаритва̄ дханам̣ денти. йесам̣ гехе наттхи, те н̃а̄тисабха̄гато парийесанти. йесам̣ тампи наттхи, те сабха̄гато парийесанти. татха̄ алабхама̄на̄ бхиккхампи чаритва̄ дентийева. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

ким̣ пана̄ханти ба̄хирака̄ та̄ва аниййа̄никепи са̄сане сиппаматтада̄йакасса дханам̣ парийесанти, ахам̣ пана евам̣видхе ниййа̄никаса̄сане ека̄дасавидхам̣ аматуппаттипат̣ипадам̣ десентасса а̄чарийасса пӯджам̣ ким̣ на карисса̄ми, карисса̄мийева̄ти вадати. паччекам̣ дуссайугена аччха̄десӣти екамекасса бхиккхуно екекам̣ дуссайугам̣ ада̄сӣти аттхо. самуда̄ча̄равачанам̣ панеттха еварӯпам̣ хоти, тасма̄ аччха̄десӣти вуттам̣. пан̃часатам̣ виха̄ранти пан̃часатаггханикам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ресӣти аттхо.

7. гопа̄ласуттаван̣н̣ана̄

17. саттаме тиссо катха̄ екана̄л̣ика̄ чатурасса̄ нисиннаваттика̄ти. таттха па̄л̣им̣ ватва̄ екекасса падасса аттхакатханам̣ екана̄л̣ика̄ на̄ма. апан̣д̣итагопа̄лакам̣ дассетва̄, апан̣д̣итабхиккхум̣ дассетва̄, пан̣д̣итагопа̄лакам̣ дассетва̄, пан̣д̣итабхиккхум̣ дассетва̄ти чатуккам̣ бандхитва̄ катханам̣ чатурасса̄ на̄ма. апан̣д̣итагопа̄лакам̣ дассетва̄ парийоса̄нагаманам̣, апан̣д̣итабхиккхум̣ дассетва̄ парийоса̄нагаманам̣, пан̣д̣итагопа̄лакам̣ дассетва̄ парийоса̄нагаманам̣, пан̣д̣итабхиккхум̣ дассетва̄ парийоса̄нагамананти айам̣ нисиннаваттика̄ на̄ма. айам̣ идха сабба̄чарийа̄нам̣ а̄чин̣н̣а̄.

ека̄дасахи, бхиккхаве, ан̇гехӣти ека̄дасахи агун̣акот̣т̣ха̄сехи. гоган̣анти гоман̣д̣алам̣. парихаритунти париггахетва̄ вичаритум̣. пха̄тим̣ ка̄тунти вад̣д̣хим̣ а̄па̄детум̣. идха̄ти имасмим̣ локе. на рӯпан̃н̃ӯ хотӣти ган̣анато ва̄ ван̣н̣ато ва̄ рӯпам̣ на джа̄на̄ти. ган̣анато на джа̄на̄ти на̄ма аттано гуннам̣ сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ти сан̇кхйам̣ на джа̄на̄ти, со га̄вӣсу хат̣а̄су ва̄ пала̄та̄су ва̄ гоган̣ам̣ ган̣етва̄ ‘‘аджджа еттака̄ на диссантӣ’’ти две тӣн̣и га̄мантара̄ни ва̄ ат̣авим̣ ва̄ вичаранто на парийесати. ан̃н̃есам̣ га̄вӣсу аттано гоган̣ам̣ павит̣т̣ха̄супи гоган̣ам̣ ган̣етва̄ ‘‘има̄ еттика̄ га̄во на амха̄ка’’нти йат̣т̣хийа̄ потхетва̄ на нӣхарати. тасса нат̣т̣ха̄ га̄вийо нат̣т̣ха̄ва хонти. парага̄вийо гахетва̄ чарати. госа̄мика̄ дисва̄ ‘‘айам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ амха̄кам̣ дхенӯ духӣ’’ти таджджетва̄ аттано га̄вийо гахетва̄ гаччханти. тасса гоган̣опи париха̄йати, пан̃ча горасапарибхогатопи париба̄хиро хоти. ван̣н̣ато на джа̄на̄ти на̄ма ‘‘еттика̄ га̄вӣ сета̄, еттика̄ ратта̄, еттика̄ ка̄л̣а̄, еттика̄ ода̄та̄, еттика̄ кабара̄, еттика̄ нӣла̄’’ти на джа̄на̄ти. со га̄вӣсу хат̣а̄су ва̄ пала̄та̄су ва̄…пе… пан̃чагорасапарибхогатопи париба̄хиро хоти.

на лаккхан̣акусалоти га̄вӣнам̣ сарӣре катам̣ дханусаттисӯла̄дибхедам̣ лаккхан̣ам̣ на джа̄на̄ти. со га̄вӣсу хат̣а̄су ва̄ пала̄та̄су ва̄ ‘‘аджджа асукалаккхан̣а̄ асукалаккхан̣а̄ ча га̄во на диссантӣ’’ти…пе… пан̃чагорасапарибхогатопи париба̄хиро хоти.

на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ти гуннам̣ кха̄н̣укан̣т̣ака̄дӣхи пахат̣ат̣т̣ха̄несу ван̣о хоти. таттха нӣламаккхика̄ ан̣д̣ака̄ни т̣хапенти, тесам̣ а̄са̄т̣ика̄ти на̄мам̣. та̄ни дан̣д̣акена апанетва̄ бхесаджджам̣ да̄таббам̣ хоти, ба̄ло гопа̄лако татха̄ на кароти. тена вуттам̣ – ‘‘на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хотӣ’’ти. тасса гуннам̣ ван̣а̄ вад̣д̣ханти, гамбхӣра̄ хонти, па̄н̣ака̄ куччхим̣ пависанти, га̄во гелан̃н̃а̄бхибхӯта̄ нева йа̄вадаттхам̣ тин̣ам̣ кха̄дитум̣ на па̄нӣйам̣ па̄тум̣ сакконти. таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати, гон̣а̄нам̣ джаво ха̄йати, убхайесампи джӣвитантара̄йо хоти. евамасса гоган̣опи париха̄йати…пе… пан̃чагорасатопи париба̄хиро хоти.

на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хотӣти гуннам̣ вуттанайенева сан̃джа̄то ван̣о бхесаджджам̣ датва̄ ва̄кена ва̄ чӣракена ва̄ бандхитва̄ пат̣иччха̄детаббо хоти. ба̄лагопа̄лако там̣ на кароти. атхасса гуннам̣ ван̣ехи йӯса̄ паггхаранти, та̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нигхам̣санти. тена ан̃н̃есампи ван̣а̄ джа̄йанти. евам̣ га̄во гелан̃н̃а̄бхибхӯта̄ нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣…пе… париба̄хиро хоти.

на дхӯмам̣ катта̄ хотӣти антовассе д̣ам̣самакаса̄дӣнам̣ уссаннака̄ле гоган̣е ваджам̣ павит̣т̣хе таттха таттха дхӯмо ка̄таббо хоти. апан̣д̣итагопа̄лако там̣ на кароти, гоган̣о саббараттим̣ д̣ам̣са̄дӣхи упаддуто ниддам̣ алабхитва̄ пунадивасе аран̃н̃е таттха таттха руккхамӯла̄дӣсу нипаджджитва̄ нидда̄йати. нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣…пе… париба̄хиро хоти.

на титтхам̣ джа̄на̄тӣти титтхампи саманти ва̄ висаманти ва̄ сага̄ханти ва̄ нигга̄ханти ва̄ на джа̄на̄ти. со атиттхена га̄вийо ота̄рети. та̄сам̣ висаматиттхе па̄са̄н̣а̄дӣни аккамантӣнам̣ па̄да̄ бхиджджанти. сага̄хам̣ гамбхӣрам̣ титтхам̣ отин̣н̣е кумбхӣла̄дайо га̄во ган̣ханти, ‘‘аджджа еттика̄ га̄во нат̣т̣ха̄, аджджа еттика̄’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджанти. евамасса го ган̣опи париха̄йати…пе… пан̃чагорасатопи париба̄хиро хоти.

на пӣтам̣ джа̄на̄тӣти пӣтампи апӣтампи на джа̄на̄ти. гопа̄лакена хи ‘‘има̄йа га̄вийа̄ пӣтам̣, има̄йа на пӣтам̣, има̄йа па̄нӣйатиттхе ока̄со ладдхо, има̄йа на ладдхо’’ти евам̣ пӣта̄пӣтам̣ джа̄нитаббам̣ хоти. айам̣ пана дивасабха̄ге аран̃н̃е гоган̣ам̣ раккхитва̄ ‘‘па̄нӣйам̣ па̄йесса̄мӣ’’ти надим̣ ва̄ тал̣а̄кам̣ ва̄ ога̄хетва̄ гаччхати. таттха маха̄усабха̄ ча анусабха̄ ча балавага̄вийо ча дуббала̄ни чева махаллака̄ни ча горӯпа̄ни син̇гехи ва̄ пха̄сука̄хи ва̄ пахаритва̄ аттано ока̄сам̣ катва̄ ӯруппама̄н̣ам̣ удакам̣ пависитва̄ йатха̄ка̄мам̣ пиванти. авасеса̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ тӣре т̣хатва̄ калаламиссакам̣ удакам̣ пиванти ва̄ апӣта̄ ева ва̄ хонти. атха со гопа̄лако пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ пуна аран̃н̃ам̣ павесети. таттха апӣта̄ га̄вийо пипа̄са̄йа суссама̄на̄ йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣ на сакконти. таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати. гон̣а̄нам̣ джаво ха̄йати…пе… париба̄хиро хоти.

на вӣтхим̣ джа̄на̄тӣти ‘‘айам̣ магго само кхемо, айам̣ висамо са̄сан̇ко саппат̣ибхайо’’ти на джа̄на̄ти. со самам̣ кхемам̣ маггам̣ ваджджетва̄ гоган̣ам̣ итарамаггам̣ пат̣ипа̄дети. таттха га̄во сӣхабйаггха̄дӣнам̣ гандхена чорапариссайена ча абхибхӯта̄ бхантамигасаппат̣ибха̄га̄ гӣвам̣ уккхипитва̄ тит̣т̣ханти, нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄данти, на па̄нӣйам̣ пиванти. таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати…пе… париба̄хиро хоти.

на гочаракусало хотӣти гопа̄лакена хи гочаракусалена бхавитаббам̣, пан̃ча̄хикача̄ро ва̄ сатта̄хикача̄ро ва̄ джа̄нитаббо. екадиса̄йа гоган̣ам̣ ча̄ретва̄ пунадивасе таттха на ча̄ретаббо. махата̄ хи гоган̣ена чин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ бхериталам̣ вийа суддхам̣ хоти ниттин̣ам̣, удакампи а̄лулӣйати. тасма̄ пан̃чаме ва̄ саттаме ва̄ дивасе пуна таттха ча̄ретум̣ ват̣т̣ати. еттакена хи тин̣ампи пат̣ивирухати, удакампи пасӣдати, айам̣ пана имам̣ пан̃ча̄хикача̄рам̣ ва̄ сатта̄хикача̄рам̣ ва̄ на джа̄на̄ти, дивасе дивасе раккхитат̣т̣ха̄нейева раккхати. атхасса гоган̣о харитатин̣ам̣ на лабхати, суккхатин̣ам̣ кха̄данто калаламиссакам̣ удакам̣ пивати. таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати…пе… париба̄хиро хоти.

анавасесадохӣ ча хотӣти пан̣д̣итагопа̄лакена хи йа̄ва ваччхакасса мам̣салохитам̣ сан̣т̣ха̄ти, та̄ва екам̣ две тхане т̣хапетва̄ са̄васесадохина̄ бхавитаббам̣. айам̣ ваччхакасса кин̃чи анавасесетва̄ духати. кхӣрапако ваччхо кхӣрапипа̄са̄йа суссати, сан̣т̣ха̄тум̣ асакконто кампама̄но ма̄ту пурато патитва̄ ка̄лам̣ каронти. ма̄та̄ путтакам̣ дисва̄, ‘‘майхам̣ путтако аттано ма̄тукхӣрам̣ па̄тум̣ на лабхатӣ’’ти путтасокена нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣ на па̄нӣйам̣ па̄тум̣ саккоти, тханесу кхӣрам̣ чхиджджати. евамасса гоган̣опи париха̄йати…пе… пан̃чагорасатопи париба̄хиро хоти.

гуннам̣ питит̣т̣ха̄нам̣ каронтӣти гопитаро. га̄во парин̣а̄йанти йатха̄ручим̣ гахетва̄ гаччхантӣти гопарин̣а̄йака̄. те на атирекапӯджа̄йа̄ти пан̣д̣ито хи гопа̄лако еварӯпе усабхе атирекапӯджа̄йа пӯджети, пан̣ӣтам̣ гобхаттам̣ дети, гандхапан̃чан̇гуликехи ман̣д̣ети, ма̄лам̣ пил̣андхети, син̇гесу суван̣н̣араджатакосаке ча дха̄рети, раттим̣ дӣпам̣ джа̄летва̄ челавита̄насса хет̣т̣ха̄ сайа̄пети. айам̣ пана тато екасакка̄рампи на кароти. усабха̄ атирекапӯджам̣ алабхама̄на̄ гоган̣ам̣ на раккханти, париссайам̣ на ва̄ренти. евамасса гоган̣опи париха̄йати…пе… пан̃чагорасатопи париба̄хиро хоти.

идха̄ти имасмим̣ са̄сане. на рӯпан̃н̃ӯ хотӣти ‘‘чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпа’’нти евам̣ вуттам̣ рӯпам̣ двӣха̄ка̄рехи на джа̄на̄ти ган̣анато ва̄ самут̣т̣ха̄нато ва̄. ган̣анато на джа̄на̄ти на̄ма – ‘‘чаккха̄йатанам̣ сота̄йатанам̣ гха̄на̄йатанам̣ дживха̄ка̄йарӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанам̣, иттхиндрийам̣ пурисиндрийам̣ джӣвитиндрийам̣ ка̄йавин̃н̃атти вачӣвин̃н̃атти а̄ка̄садха̄ту а̄подха̄ту рӯпасса лахута̄, мудута̄, камман̃н̃ата̄, упачайо, сантати, джарата̄, рӯпасса аниччата̄, кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро’’ти (дха. са. 657-665) евам̣ па̄л̣ийа̄ а̄гата̄ пан̃чавӣсати рӯпакот̣т̣ха̄са̄ти на джа̄на̄ти. сеййатха̄пи со гопа̄лако ган̣анато гуннам̣ рӯпам̣ на джа̄на̄ти, татхӯпамо айам̣ бхиккху. со ган̣анато рӯпам̣ аджа̄нанто рӯпам̣ париггахетва̄ арӯпам̣ ваваттхапетва̄ рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ паччайам̣ саллаккхетва̄ лаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ маттхакам̣ па̄петум̣ на саккоти. со йатха̄ тасса гопа̄лакасса гоган̣о на вад̣д̣хати, евам̣ имасмим̣ са̄сане сӣласама̄дхивипассана̄маггапхаланибба̄нехи на вад̣д̣хати. йатха̄ ча со гопа̄лако пан̃чахи горасехи париба̄хиро хоти, евамева̄йам̣ асекхена сӣлаккхандхена асекхена сама̄дхипан̃н̃а̄вимутти вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхена̄ти пан̃чахи дхаммаккхандхехи париба̄хиро хоти.

самут̣т̣ха̄нато на джа̄на̄ти на̄ма – ‘‘еттакам̣ рӯпам̣ екасамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ двисамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ тисамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ чатусамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ накуточи самут̣т̣ха̄тӣ’’ти на джа̄на̄ти. сеййатха̄пи со гопа̄лако ван̣н̣ато гуннам̣ рӯпам̣ на джа̄на̄ти, татхӯпамо айам̣ бхиккху. со самут̣т̣ха̄нато рӯпам̣ аджа̄нанто рӯпам̣ париггахетва̄…пе… париба̄хиро хоти.

на лаккхан̣акусало хотӣти ‘‘каммалаккхан̣о ба̄ло, каммалаккхан̣о пан̣д̣ито’’ти евам̣ вуттам̣ кусала̄кусалакаммам̣ пан̣д̣итаба̄лалаккхан̣анти на джа̄на̄ти. со евам̣ аджа̄нанто ба̄ле ваджджетва̄ пан̣д̣ите на севати. ба̄ле ваджджетва̄ пан̣д̣ите асеванто каппийа̄каппийам̣ кусала̄кусалам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣ гарукалахукам̣ сатекиччха̄текиччхам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ на джа̄на̄ти. там̣ аджа̄нанто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти. со йатха̄ тасса гопа̄лакасса гоган̣о на вад̣д̣хати, евам̣ имасмим̣ са̄сане йатха̄вуттехи сӣла̄дӣхи на вад̣д̣хати. со гопа̄лако вийа ча пан̃чахи горасехи, пан̃чахи дхаммаккхандхехи париба̄хиро хоти.

на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хотӣти ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитакка’’нти евам̣ вутте ка̄мавитакка̄дайо на винодети. со имам̣ акусалавитаккам̣ а̄са̄т̣икам̣ аха̄ретва̄ витаккавасико хутва̄ вичаранто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти. со йатха̄ тасса гопа̄лакасса…пе… париба̄хиро хоти.

на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хотӣти ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄хӣ хотӣ’’тиа̄дина̄ найена сабба̄рамман̣есу нимиттам̣ ган̣ханто йатха̄ со гопа̄лако ван̣ам̣ на пат̣иччха̄дети, евам̣ сам̣варам̣ на сампа̄дети. со виват̣адва̄ро вичаранто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на дхӯмам̣ катта̄ хотӣти со гопа̄лако дхӯмам̣ вийа дхаммадесана̄дхӯмам̣ на кароти, дхаммакатхам̣ ва̄ сарабхан̃н̃ам̣ ва̄ упанисиннакакатхам̣ ва̄ анумоданам̣ ва̄ на кароти, тато нам̣ манусса̄ ‘‘бахуссуто гун̣ава̄’’ти на джа̄нанти. те гун̣а̄гун̣ам̣ аджа̄нанто чатӯхи паччайехи сан̇гахам̣ на каронти. со паччайехи киламама̄но буддхавачанам̣ саджджха̄йам̣ ка̄тум̣ ваттапат̣иваттам̣ пӯретум̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на титтхам̣ джа̄на̄тӣти титтхабхӯте бахуссутабхиккхӯ на упасан̇камати. анупасан̇каманто ‘‘идам̣, бханте, бйан̃джанам̣ катхам̣ ропетаббам̣? имасса бха̄ситасса ко аттхо? имасмим̣ т̣ха̄не па̄л̣и ким̣ вадати? имасмим̣ т̣ха̄не аттхо ким̣ дӣпетӣ’’ти евам̣ на парипуччхати на парипан̃хати, на джа̄на̄петӣти аттхо. тасса те евам̣ апарипуччхита̄ авиват̣ан̃чева на виваранти, бха̄джетва̄ на дассенти, анутта̄нӣкатан̃ча на утта̄ним̣ каронти, апа̄кат̣ам̣ на па̄кат̣ам̣ каронти. анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесӯти анекавидха̄су кан̇кха̄су екакан̇кхампи на пат̣ивиноденти. кан̇кха̄йева хи кан̇кха̄т̣ха̄нийа̄ дхамма̄ на̄ма. таттха екам̣ кан̇кхампи на нӣхарантӣти аттхо. со евам̣ бахуссутатиттхам̣ анупасан̇камитва̄ сакан̇кхо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти. йатха̄ ва̄ со гопа̄лако титтхам̣ на джа̄на̄ти, евам̣ айампи бхиккху дхамматиттхам̣ на джа̄на̄ти. аджа̄нанто ависайе пан̃хам̣ пуччхати, а̄бхидхаммикам̣ упасан̇камитва̄ каппийа̄каппийам̣ пуччхати, винайадхарам̣ упасан̇камитва̄ рӯпа̄рӯпапариччхедам̣ пуччхати. те ависайе пут̣т̣ха̄ катхетум̣ на сакконти. со аттана̄ сакан̇кхо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на пӣтам̣ джа̄на̄тӣти йатха̄ со гопа̄лако пӣта̄пӣтам̣ на джа̄на̄ти, евам̣ дхаммӯпасан̃хитам̣ па̄моджджам̣ на джа̄на̄ти на лабхати. саванамайам̣ пун̃н̃акирийаваттхум̣ нисса̄йа а̄нисам̣сам̣ на виндати, дхаммассаванаггам̣ гантва̄ саккаччам̣ на сун̣а̄ти, нисинно нидда̄йати, катхам̣ катхети, ан̃н̃авихитако хоти. со саккаччам̣ дхаммам̣ ассун̣анто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на вӣтхим̣ джа̄на̄тӣти со гопа̄лако магга̄маггам̣ вийа ‘‘айам̣ локийо, айам̣ локуттаро’’ти арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. аджа̄нанто локийамагге абхинивиситва̄ локуттарам̣ ниббаттетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на гочаракусало хотӣти со гопа̄лако пан̃ча̄хикасатта̄хикача̄ре вийа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не ‘‘име локийа̄, име локуттара̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. аджа̄нанто сукхумат̣т̣ха̄несу аттано н̃а̄н̣ам̣ чара̄петва̄ локийасатипат̣т̣ха̄не абхинивиситва̄ локуттарам̣ ниббаттетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

анавасесадохӣ хотӣти пат̣иггахан̣е маттам̣ аджа̄нанто анавасесам̣ духати. ниддесава̄ре панасса абхихат̣т̣хум̣ пава̄рентӣти абхихаритва̄ пава̄ренти. еттха две абхиха̄ра̄ ва̄ча̄бхиха̄ро ча, паччайа̄бхиха̄ро ча. ва̄ча̄бхиха̄ро на̄ма манусса̄ бхиккхусса сантикам̣ гантва̄ ‘‘вадеййа̄тха, бханте, йенаттхо’’ти пава̄ренти. паччайа̄бхиха̄ро на̄ма ваттха̄дӣни ва̄ саппинаванӣтапха̄н̣ита̄дӣни ва̄ гахетва̄ бхиккхусса сантикам̣ гантва̄ ‘‘ган̣хатха, бханте, йа̄ватакена аттхо’’ти ваданти. татра бхиккху маттам̣ на джа̄на̄тӣти бхиккху тесу паччайесу пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄ти. ‘‘да̄йакасса васо ведитаббо, деййадхаммасса васо ведитаббо, аттано тха̄мо ведитаббо’’ти имина̄ найена пама̄н̣айуттакам̣ аггахетва̄ йам̣ а̄харанти, там̣ саббам̣ ган̣ха̄тӣти аттхо. манусса̄ виппат̣иса̄рино на пуна абхихаритва̄ пава̄ренти. со паччайехи киламанто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

те на атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хотӣти со гопа̄лако маха̄усабхе вийа тхере бхиккхӯ има̄йа а̄ви чева рахо ча метта̄ка̄йакамма̄дика̄йа атирекапӯджа̄йа на пӯджети. тато тхера̄ ‘‘име амхесу гаручиттӣка̄рам̣ на каронтӣ’’ти наваке бхиккхӯ двӣхи сан̇гахехи на сан̇ган̣ханти, нева дхаммасан̇гахена сан̇ган̣ханти, на а̄мисасан̇гахена, чӣварена ва̄ паттена ва̄ паттапарийа̄паннена ва̄ васанат̣т̣ха̄нена ва̄ киламантепи наппат̣иджагганти, па̄л̣им̣ ва̄ ат̣т̣хакатхам̣ ва̄ дхаммакатха̄бандхам̣ ва̄ гул̣хагантхам̣ ва̄ на сиккха̄пенти. навака̄ тхера̄нам̣ сантика̄ саббасо име две сан̇гахе алабхама̄на̄ имасмим̣ са̄сане патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконти. йатха̄ тасса гопа̄лакасса гоган̣о на вад̣д̣хати, евам̣ сӣла̄дӣхи на вад̣д̣ханти. йатха̄ ча со гопа̄лако пан̃чахи горасехи, евам̣ пан̃чахи дхаммаккхандхехи париба̄хира̄ хонти. суккапаккхо кан̣хапаккхе вуттавипалла̄савасена йоджетва̄ ведитаббо.

ануссативагго дутийо.

маноратхапӯран̣ийа̄ ан̇гуттараника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

ека̄дасаканипа̄тасса сам̣ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нигаманакатха̄

етта̄вата̄ ча –

а̄йа̄чито суматина̄ тхерена бхадантаджотипа̄лена;

кан̃чипура̄дӣсу майа̄ пуббе саддхим̣ васантена.

варатамбапан̣н̣идӣпе маха̄виха̄рамхи васанака̄лепи;

па̄кам̣ гате вийа думе валан̃джама̄намхи саддхамме.

па̄рам̣ пит̣акаттайаса̄гарасса гантва̄ т̣хитена суматина̄;

парисуддха̄джӣвена̄бхийа̄чито джӣвакена̄пи.

дхаммакатха̄йа нипун̣апараманика̄йассат̣т̣хакатхам̣ а̄раддхо;

йамахам̣ чирака̄лат̣т̣хитимиччханто са̄санаварасса.

са̄ хи маха̄ат̣т̣хакатха̄йа са̄рама̄да̄йа нит̣т̣хита̄ еса̄;

чатунавутипарима̄н̣а̄йа па̄л̣ийа̄ бха̄н̣ава̄рехи.

сабба̄гамасам̣ван̣н̣анаманоратхо пӯрито ча ме йасма̄;

ета̄йа маноратхапӯран̣ӣти на̄мам̣ тато асса̄.

екӯнасат̣т̣химатто висуддхимаггопи бха̄н̣ава̄рехи;

аттхаппака̄санаттха̄йа а̄гама̄нам̣ като йасма̄.

тасма̄ тена саха̄йам̣ га̄тха̄ган̣ана̄найена ат̣т̣хакатха̄;

тӣха̄дхикадийад̣д̣хасатам̣ вин̃н̃еййа̄ бха̄н̣ава̄ра̄нам̣.

тӣха̄дхикадийад̣д̣хасатаппама̄н̣амити бха̄н̣ава̄рато еса̄;

самайам̣ пака̄сайантӣ маха̄виха̄ра̄дхива̄сӣнам̣.

мӯлат̣т̣хакатха̄са̄рам̣ а̄да̄йа майа̄ имам̣ каронтена;

йам̣ пун̃н̃амупачитам̣ тена хоту локо сада̄ сукхитоти.

парамависуддхасаддха̄буддхивӣрийаппат̣иман̣д̣итена сӣла̄ча̄раджджавамаддава̄дигун̣асамудайасамудитена сакасамайасамайантарагаханаджджхога̄ханасаматтхена пан̃н̃а̄веййаттийасаманна̄гатена типит̣акапарийаттиппабхеде са̄т̣т̣хакатхе саттху са̄сане аппат̣ихатан̃а̄н̣аппабха̄вена маха̄веййа̄каран̣ена каран̣асампаттиджанитасукхавиниггатамадхурода̄равачанала̄ван̣н̣айуттена йуттамуттава̄дина̄ ва̄дӣварена маха̄кавина̄ пабхиннапат̣исамбхида̄парива̄ре чхал̣абхин̃н̃а̄диппабхедагун̣аппат̣иман̣д̣ите уттаримануссадхамме суппатит̣т̣хитабуддхӣнам̣ тхера̄нам̣ тхеравам̣саппадӣпа̄нам̣ маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ вам̣са̄лан̇ка̄рабхӯтена сувипулависуддхабуддхина̄ буддхагхосоти гарӯхи гахитана̄мадхеййена тхерена ката̄ айам̣ маноратхапӯран̣ӣ на̄ма ан̇гуттараника̄йат̣т̣хакатха̄ –

та̄ва тит̣т̣хату локасмим̣, локаниттхаран̣есинам̣;

дассентӣ кулапутта̄нам̣, найам̣ читтависуддхийа̄.

йа̄ва буддхоти на̄мампи, суддхачиттасса та̄дино;

локамхи локаджет̣т̣хасса, паваттати махесиноти.

маноратхапӯран̣ӣ на̄ма

ан̇гуттараника̄йа-ат̣т̣хакатха̄ сабба̄ка̄рена нит̣т̣хита̄.