2. абхидхаммабха̄джанӣйам̣
155. два̄даса̄йатана̄ни – чаккха̄йатанам̣, сота̄йатанам̣, гха̄на̄йатанам̣, дживха̄йатанам̣, ка̄йа̄йатанам̣, мана̄йатанам̣, рӯпа̄йатанам̣, садда̄йатанам̣, гандха̄йатанам̣, раса̄йатанам̣, пхот̣т̣хабба̄йатанам̣, дхамма̄йатанам̣.
156. таттха катамам̣ чаккха̄йатанам̣? йам̣ чаккху [чаккхум̣ (сӣ. сйа̄. ка.) дха. са. 596-599] чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до аттабха̄вапарийа̄панно анидассано саппат̣игхо, йена чаккхуна̄ анидассанена саппат̣игхена рӯпам̣ санидассанам̣ саппат̣игхам̣ пасси ва̄ пассати ва̄ пассиссати ва̄ пассе ва̄, чаккхумпетам̣ чаккха̄йатанампетам̣ чаккхудха̄тупеса̄ чаккхундрийампетам̣ локопесо два̄ра̄песа̄ самуддопесо пан̣д̣арампетам̣ кхеттампетам̣ ваттхумпетам̣ неттампетам̣ найанампетам̣ оримам̣ тӣрампетам̣ сун̃н̃о га̄мопесо. идам̣ вуччати ‘‘чаккха̄йатанам̣’’.
157. таттха катамам̣ сота̄йатанам̣? йам̣ сотам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до аттабха̄вапарийа̄панно анидассано саппат̣игхо, йена сотена анидассанена саппат̣игхена саддам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ сун̣и ва̄ сун̣а̄ти ва̄ сун̣иссати ва̄ сун̣е ва̄, сотампетам̣ сота̄йатанампетам̣ сотадха̄тупеса̄ сотиндрийампетам̣ локопесо два̄ра̄песа̄ самуддопесо пан̣д̣арампетам̣ кхеттампетам̣ ваттхумпетам̣ оримам̣ тӣрампетам̣ сун̃н̃о га̄мопесо. идам̣ вуччати ‘‘сота̄йатанам̣’’.
158. таттха катамам̣ гха̄на̄йатанам̣? йам̣ гха̄нам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до аттабха̄вапарийа̄панно анидассано саппат̣игхо, йена гха̄нена анидассанена саппат̣игхена гандхам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ гха̄йи ва̄ гха̄йати ва̄ гха̄йиссати ва̄ гха̄йе ва̄, гха̄нампетам̣ гха̄на̄йатанампетам̣ гха̄надха̄тупеса̄ гха̄ниндрийампетам̣ локопесо два̄ра̄песа̄ самуддопесо пан̣д̣арампетам̣ кхеттампетам̣ ваттхумпетам̣ оримам̣ тӣрампетам̣ сун̃н̃о га̄мопесо. идам̣ вуччати ‘‘гха̄на̄йатанам̣’’.
159. таттха катамам̣ дживха̄йатанам̣? йа̄ дживха̄ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до аттабха̄вапарийа̄панно анидассано саппат̣игхо, йа̄йа дживха̄йа анидассана̄йа саппат̣игха̄йа расам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ са̄йи ва̄ са̄йати ва̄ са̄йиссати ва̄ са̄йе ва̄, дживха̄песа̄ дживха̄йатанампетам̣ дживха̄дха̄тупеса̄ джӣвхиндрийампетам̣ локопесо два̄ра̄песа̄ самуддопесо пан̣д̣арампетам̣ кхеттампетам̣ ваттхумпетам̣ оримам̣ тӣрампетам̣ сун̃н̃о га̄мопесо. идам̣ вуччати ‘‘дживха̄йатанам̣’’.
160. таттха катамам̣ ка̄йа̄йатанам̣? йо ка̄йо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до аттабха̄вапарийа̄панно анидассано саппат̣игхо, йена ка̄йена анидассанена саппат̣игхена пхот̣т̣хаббам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ пхуси ва̄ пхусати ва̄ пхусиссати ва̄ пхусе ва̄, ка̄йопесо ка̄йа̄йатанампетам̣ ка̄йадха̄тупеса̄ ка̄йиндрийампетам̣ локопесо два̄ра̄песа̄ самуддопесо пан̣д̣арампетам̣ кхеттампетам̣ ваттхумпетам̣ оримам̣ тӣрампетам̣ сун̃н̃о га̄мопесо. идам̣ вуччати ‘‘ка̄йа̄йатанам̣’’.
161. таттха катамам̣ мана̄йатанам̣? екавидхена мана̄йатанам̣ – пхассасампайуттам̣.
дувидхена мана̄йатанам̣ – аттхи сахетукам̣, аттхи ахетукам̣.
тивидхена мана̄йатанам̣ – аттхи кусалам̣, аттхи акусалам̣, аттхи абйа̄катам̣.
чатуббидхена мана̄йатанам̣ – аттхи ка̄ма̄вачарам̣, аттхи рӯпа̄вачарам̣, аттхи арӯпа̄вачарам̣, аттхи апарийа̄паннам̣.
пан̃чавидхена мана̄йатанам̣ – аттхи сукхиндрийасампайуттам̣, аттхи дуккхиндрийасампайуттам̣, аттхи соманассиндрийасампайуттам̣, аттхи доманассиндрийасампайуттам̣, аттхи упеккхиндрийасампайуттам̣.
чхаббидхена мана̄йатанам̣ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, мановин̃н̃а̄н̣ам̣. евам̣ чхаббидхена мана̄йатанам̣.
саттавидхена мана̄йатанам̣ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, манодха̄ту, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. евам̣ саттавидхена мана̄йатанам̣.
ат̣т̣хавидхена мана̄йатанам̣ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ аттхи сукхасахагатам̣, аттхи дуккхасахагатам̣, манодха̄ту, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту. евам̣ ат̣т̣хавидхена мана̄йатанам̣.
нававидхена мана̄йатанам̣ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, манодха̄ту, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту аттхи кусалам̣, аттхи акусалам̣, аттхи абйа̄катам̣. евам̣ нававидхена мана̄йатанам̣.
дасавидхена мана̄йатанам̣ – чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ аттхи сукхасахагатам̣, аттхи дуккхасахагатам̣, манодха̄ту, мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту аттхи кусалам̣, аттхи акусалам̣, аттхи абйа̄катам̣. евам̣ дасавидхена мана̄йатанам̣.
екавидхена мана̄йатанам̣ – пхассасампайуттам̣.
дувидхена мана̄йатанам̣ – аттхи сахетукам̣, аттхи ахетукам̣.
тивидхена мана̄йатанам̣ – аттхи сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣, аттхи дуккха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣, аттхи адуккхамасукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣…пе…. евам̣ бахувидхена мана̄йатанам̣. идам̣ вуччати ‘‘мана̄йатанам̣’’.
162. таттха катамам̣ рӯпа̄йатанам̣? йам̣ рӯпам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа ван̣н̣анибха̄ санидассанам̣ саппат̣игхам̣ нӣлам̣ пӣтакам̣ лохитакам̣ [пӣтам̣ лохитам̣ (сӣ.)] ода̄там̣ ка̄л̣акам̣ ман̃джит̣т̣хакам̣ [ман̃джет̣т̣хакам̣ (сӣ. сйа̄.)] хари хариван̣н̣ам̣ амбан̇кураван̣н̣ам̣ дӣгхам̣ рассам̣ ан̣ум̣ тхӯлам̣ ват̣т̣ам̣ париман̣д̣алам̣ чатурассам̣ чхал̣ам̣сам̣ ат̣т̣хам̣сам̣ сол̣асам̣сам̣ ниннам̣ тхалам̣ чха̄йа̄ а̄тапо а̄локо андхака̄ро аббха̄ махика̄ дхӯмо раджо чандаман̣д̣аласса ван̣н̣анибха̄ сӯрийаман̣д̣аласса [сурийаман̣д̣аласса (сӣ. сйа̄. кам̣.)] ван̣н̣анибха̄ та̄ракарӯпа̄нам̣ ван̣н̣анибха̄ а̄да̄саман̣д̣аласса ван̣н̣анибха̄ ман̣исан̇кхамуттавел̣урийасса ван̣н̣анибха̄ джа̄тарӯпараджатасса ван̣н̣анибха̄, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи аттхи рӯпам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа ван̣н̣анибха̄ санидассанам̣ саппат̣игхам̣, йам̣ рӯпам̣ санидассанам̣ саппат̣игхам̣ чаккхуна̄ анидассанена саппат̣игхена пасси ва̄ пассати ва̄ пассиссати ва̄ пассе ва̄, рӯпампетам̣ рӯпа̄йатанампетам̣ рӯпадха̄тупеса̄. идам̣ вуччати ‘‘рӯпа̄йатанам̣’’.
163. таттха катамам̣ садда̄йатанам̣? йо саддо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа анидассано саппат̣игхо бхерисаддо мудин̇гасаддо [мутин̇гасаддхо (сӣ.)] сан̇кхасаддо пан̣авасаддо гӣтасаддо ва̄дитасаддо саммасаддо па̄н̣исаддо сатта̄нам̣ ниггхосасаддо дха̄тӯнам̣ саннигха̄тасаддо ва̄тасаддо удакасаддо мануссасаддо амануссасаддо, йо ва̄ панан̃н̃опи аттхи саддо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа анидассано саппат̣игхо, йам̣ саддам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ сотена анидассанена саппат̣игхена сун̣и ва̄ сун̣а̄ти ва̄ сун̣иссати ва̄ сун̣е ва̄, саддопесо садда̄йатанампетам̣ саддадха̄тупеса̄. идам̣ вуччати ‘‘садда̄йатанам̣’’.
164. таттха катамам̣ гандха̄йатанам̣? йо гандхо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа анидассано саппат̣игхо мӯлагандхо са̄рагандхо тачагандхо паттагандхо пуппхагандхо пхалагандхо а̄магандхо виссагандхо сугандхо дуггандхо, йо ва̄ панан̃н̃опи аттхи гандхо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа анидассано саппат̣игхо, йам̣ гандхам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ гха̄нена анидассанена саппат̣игхена гха̄йи ва̄ гха̄йати ва̄ гха̄йиссати ва̄ гха̄йе ва̄, гандхопесо гандха̄йатанампетам̣ гандхадха̄тупеса̄. идам̣ вуччати ‘‘гандха̄йатанам̣’’.
165. таттха катамам̣ раса̄йатанам̣? йо расо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа анидассано саппат̣игхо мӯларасо кхандхарасо тачарасо паттарасо пуппхарасо пхаларасо амбилам̣ мадхурам̣ титтакам̣ кат̣укам̣ лон̣икам̣ [лапилакам̣ (сӣ.), лампикам̣ (ка. сӣ.)] кха̄рикам̣ ламбикам̣ каса̄во са̄ду аса̄ду, йо ва̄ панан̃н̃опи аттхи расо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа анидассано саппат̣игхо, йам̣ расам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ дживха̄йа анидассана̄йа саппат̣игха̄йа са̄йи ва̄ са̄йати ва̄ са̄йиссати ва̄ са̄йе ва̄, расопесо раса̄йатанампетам̣ расадха̄тупеса̄. идам̣ вуччати ‘‘раса̄йатанам̣’’.
166. таттха катамам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣? патхавӣдха̄ту теджодха̄ту ва̄йодха̄ту каккхал̣ам̣ мудукам̣ сан̣хам̣ пхарусам̣ сукхасампхассам̣ дуккхасампхассам̣ гарукам̣ лахукам̣, йам̣ пхот̣т̣хаббам̣ анидассанам̣ саппат̣игхам̣ ка̄йена анидассанена саппат̣игхена пхуси ва̄ пхусати ва̄ пхусиссати ва̄ пхусе ва̄, пхот̣т̣хаббопесо пхот̣т̣хабба̄йатанампетам̣ пхот̣т̣хаббадха̄тупеса̄. идам̣ вуччати ‘‘пхот̣т̣хабба̄йатанам̣’’.
167. таттха катамам̣ дхамма̄йатанам̣? ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ккхандхо, сан̇кха̄раккхандхо, йан̃ча рӯпам̣ анидассанааппат̣игхам̣ дхамма̄йатанапарийа̄паннам̣, асан̇кхата̄ ча дха̄ту.
таттха катамо ведана̄ккхандхо? екавидхена ведана̄ккхандхо – пхассасампайутто. дувидхена ведана̄ккхандхо – аттхи сахетуко, аттхи ахетуко. тивидхена ведана̄ккхандхо – аттхи кусало, аттхи акусало, аттхи абйа̄като…пе… евам̣ дасавидхена ведана̄ккхандхо…пе… евам̣ бахувидхена ведана̄ккхандхо. айам̣ вуччати ‘‘ведана̄ккхандхо’’.
таттха катамо сан̃н̃а̄ккхандхо? екавидхена сан̃н̃а̄ккхандхо – пхассасампайутто. дувидхена сан̃н̃а̄ккхандхо – аттхи сахетуко, аттхи ахетуко. тивидхена сан̃н̃а̄ккхандхо – аттхи кусало, аттхи акусало, аттхи абйа̄като…пе… евам̣ дасавидхена сан̃н̃а̄ккхандхо…пе… евам̣ бахувидхена сан̃н̃а̄ккхандхо. айам̣ вуччати ‘‘сан̃н̃а̄ккхандхо’’.
таттха катамо сан̇кха̄раккхандхо? екавидхена сан̇кха̄раккхандхо – читтасампайутто. дувидхена сан̇кха̄раккхандхо – аттхи хету, аттхи на хету. тивидхена сан̇кха̄раккхандхо – аттхи кусало, аттхи акусало, аттхи абйа̄като…пе… евам̣ дасавидхена сан̇кха̄раккхандхо…пе… евам̣ бахувидхена сан̇кха̄раккхандхо. айам̣ вуччати ‘‘сан̇кха̄раккхандхо’’.
таттха катамам̣ рӯпам̣ анидассанааппат̣игхам̣ дхамма̄йатанапарийа̄паннам̣? иттхиндрийам̣ пурисиндрийам̣…пе… кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро. идам̣ вуччати рӯпам̣ ‘‘анидассанааппат̣игхам̣ дхамма̄йатанапарийа̄паннам̣’’.
таттха катама̄ асан̇кхата̄ дха̄ту? ра̄гаккхайо, досаккхайо, мохаккхайо – айам̣ вуччати ‘‘асан̇кхата̄ дха̄ту’’.
идам̣ вуччати дхамма̄йатанам̣.
абхидхаммабха̄джанӣйам̣.