20. вӣсатимавагго
(194) 1. асан̃чиччакатха̄
857. асан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико хотӣти? а̄манта̄. асан̃чичча па̄н̣ам̣ хантва̄ па̄н̣а̄типа̄тӣ хотӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе… асан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико хотӣти? а̄манта̄. асан̃чичча адиннам̣ а̄дийитва̄…пе… муса̄ бхан̣итва̄ муса̄ва̄дӣ хотӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе….
асан̃чичча па̄н̣ам̣ хантва̄ па̄н̣а̄типа̄тӣ на хотӣти? а̄манта̄. асан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико на хотӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе… асан̃чичча адиннам̣ а̄дийитва̄…пе… муса̄ бхан̣итва̄ муса̄ва̄дӣ на хотӣти? а̄манта̄. асан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико на хотӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе….
858. асан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико хотӣти? а̄манта̄. ‘‘асан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико хотӣ’’ти – аттхева суттантоти? наттхи. ‘‘сан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико хотӣ’’ти – аттхева суттантоти? а̄манта̄. хан̃чи ‘‘сан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико хотӣ’’ти – аттхева суттанто, но ча вата ре ваттаббе – ‘‘асан̃чичча ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропетва̄ а̄нантарико хотӣ’’ти.
859. на ваттаббам̣ – ‘‘ма̄тугха̄тако а̄нантарико’’ти? а̄манта̄. нану ма̄та̄ джӣвита̄ воропита̄ти? а̄манта̄. хан̃чи ма̄та̄ джӣвита̄ воропита̄, тена вата ре ваттаббе – ‘‘ма̄тугха̄тако а̄нантарико’’ти.
на ваттаббам̣ – ‘‘питугха̄тако а̄нантарико’’ти? а̄манта̄. нану пита̄ джӣвита̄ воропитоти? а̄манта̄. хан̃чи пита̄ джӣвита̄ воропито, тена вата ре ваттаббе – ‘‘питугха̄тако а̄нантарико’’ти.
на ваттаббам̣ – ‘‘арахантагха̄тако а̄нантарико’’ти? а̄манта̄. нану араха̄ джӣвита̄ воропитоти? а̄манта̄. хан̃чи араха̄ джӣвита̄ воропито, тена вата ре ваттаббе – ‘‘арахантагха̄тако а̄нантарико’’ти.
на ваттаббам̣ – ‘‘рухируппа̄дако а̄нантарико’’ти? а̄манта̄. нану татха̄гатасса лохитам̣ уппа̄дитанти? а̄манта̄. хан̃чи татха̄гатасса лохитам̣ уппа̄дитам̣, тена вата ре ваттаббе – ‘‘рухируппа̄дако а̄нантарико’’ти.
860. сан̇гхабхедако а̄нантарикоти? а̄манта̄. саббе сан̇гхабхедака̄ а̄нантарика̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе… саббе сан̇гхабхедака̄ а̄нантарика̄ти? а̄манта̄. дхаммасан̃н̃ӣ сан̇гхабхедако а̄нантарикоти? на хевам̣ ваттаббе…пе….
861. дхаммасан̃н̃ӣ сан̇гхабхедако а̄нантарикоти? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘аттхупа̄ли, сан̇гхабхедако а̄па̄йико нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо; аттхупа̄ли, сан̇гхабхедако на а̄па̄йико на нерайико на каппат̣т̣хо на атекиччхо’’ти! аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи на ваттаббам̣ – ‘‘дхаммасан̃н̃ӣ сан̇гхабхедако а̄нантарико’’ти.
862. на ваттаббам̣ – ‘‘дхаммасан̃н̃ӣ сан̇гхабхедако а̄нантарико’’ти? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ –
‘‘а̄па̄йико нерайико, каппат̣т̣хо сан̇гхабхедако;
ваггарато адхаммат̣т̣хо, йогаккхема̄ падхам̣сати;
сан̇гхам̣ самаггам̣ бхетва̄на, каппам̣ нирайамхи паччатӣ’’ти [чӯл̣ава. 354; а. ни. 10.39; итиву. 18].
аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи сан̇гхабхедако а̄нантарикоти.
асан̃чиччакатха̄ нит̣т̣хита̄.
20. вӣсатимавагго
(195) 2. н̃а̄н̣акатха̄
863. наттхи путхуджджанасса н̃а̄н̣анти? а̄манта̄. наттхи путхуджджанасса пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо павичайо дхаммавичайо саллаккхан̣а̄ упалаккхан̣а̄ паччупалаккхан̣а̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе… нану аттхи путхуджджанасса пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо…пе… паччупалаккхан̣а̄ти? а̄манта̄. хан̃чи аттхи путхуджджанасса пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄ вичайо…пе… паччупалаккхан̣а̄, но ча вата ре ваттаббе – ‘‘наттхи путхуджджанасса н̃а̄н̣а’’нти.
864. наттхи путхуджджанасса н̃а̄н̣анти? а̄манта̄. путхуджджано пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджеййа̄ти? а̄манта̄. хан̃чи путхуджджано пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджеййа, но ча вата ре ваттаббе – ‘‘наттхи путхуджджанасса н̃а̄н̣а’’нти.
путхуджджано дутийам̣ джха̄нам̣…пе… татийам̣ джха̄нам̣…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣…пе… а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ сама̄паджджеййа, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджеййа, путхуджджано да̄нам̣ дадеййа …пе… чӣварам̣ дадеййа, пин̣д̣апа̄там̣ дадеййа, сена̄санам̣ дадеййа, гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ дадеййа̄ти? а̄манта̄. хан̃чи путхуджджано гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ дадеййа, но ча вата ре ваттаббе – наттхи путхуджджанасса н̃а̄н̣а’’нти.
865. аттхи путхуджджанасса н̃а̄н̣анти? а̄манта̄. путхуджджано тена н̃а̄н̣ена дуккхам̣ париджа̄на̄ти, самудайам̣ паджахати, ниродхам̣ саччхикароти, маггам̣ бха̄ветӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе….
н̃а̄н̣акатха̄ нит̣т̣хита̄.
20. вӣсатимавагго
(196) 3. нирайапа̄лакатха̄
866. наттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти? а̄манта̄. наттхи нирайесу каммака̄ран̣а̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе… аттхи нирайесу каммака̄ран̣а̄ти? а̄манта̄. аттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе….
аттхи мануссесу каммака̄ран̣а̄, аттхи ча ка̄ран̣ика̄ти? а̄манта̄. аттхи нирайесу каммака̄ран̣а̄, аттхи ча ка̄ран̣ика̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе… аттхи нирайесу каммака̄ран̣а̄, наттхи ча ка̄ран̣ика̄ти? а̄манта̄. аттхи мануссесу каммака̄ран̣а̄, наттхи ча ка̄ран̣ика̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе….
867. аттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ –
‘‘на вессабхӯ нопи ча петтира̄джа̄,
сомо йамо вессаван̣о ча ра̄джа̄;
сака̄ни камма̄ни хананти таттха, ито пан̣уннам̣ [пан̣ун̣н̣ам̣ (сйа̄. ка.), пануннам̣ (сӣ.)] паралокапатта’’нти.
аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи наттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти.
868. наттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ пан̃чавидхабандханам̣ на̄ма ка̄ран̣ам̣ ка̄ренти [каронти (ма. ни. 3.250; а. ни. 3.36)] – таттам̣ айокхӣлам̣ хаттхе гаменти, таттам̣ айокхӣлам̣ дутийе хаттхе гаменти, таттам̣ айокхӣлам̣ па̄де гаменти, таттам̣ айокхӣлам̣ дутийе па̄де гаменти, таттам̣ айокхӣлам̣ маджджхеурасмим̣ гаменти; со таттха дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведети; на ча та̄ва ка̄лам̣ кароти йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхотӣ’’ти [ма. ни. 3.250; а. ни. 3.36]! аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи аттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти.
наттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ сам̣весетва̄ кут̣ха̄рӣхи [кудха̄рӣхи (саббаттха)] таччханти…пе… таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ уддхампа̄дам̣ адхосирам̣ т̣хапетва̄ ва̄сӣхи таччханти…пе… таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ ратхе йоджетва̄ а̄дитта̄йа патхавийа̄ сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа [сан̃джотибхӯта̄йа (сйа̄.)] са̄рентипи пачча̄са̄рентипи…пе… таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ махантам̣ ан̇га̄рапаббатам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ а̄ропентипи оропентипи…пе… таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ уддхампа̄дам̣ адхосирам̣ гахетва̄ татта̄йа лохакумбхийа̄ паккхипанти а̄дитта̄йа сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа. со таттха пхен̣уддехакам̣ паччати, со таттха пхен̣уддехакам̣ паччама̄но сакимпи уддхам̣ гаччхати, сакимпи адхо гаччхати, сакимпи тирийам̣ гаччхати. со таттха дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ ведайати, на ча та̄ва ка̄лам̣ кароти йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхоти. таменам̣, бхиккхаве, нирайапа̄ла̄ маха̄нирайе паккхипанти! со кхо пана, бхиккхаве, маха̄нирайо –
‘‘чатуккан̣н̣о чатудва̄ро, вибхатто бха̄гасо мито;
айопа̄ка̄рапарийанто, айаса̄ пат̣икуджджито.
‘‘тасса айомайа̄ бхӯми, джалита̄ теджаса̄ йута̄;
саманта̄ йоджанасатам̣, пхаритва̄ тит̣т̣хати саббада̄’’ти [ма. ни. 3.250; а. ни. 3.36; пе. ва. 71].
аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи аттхи нирайесу нирайапа̄ла̄ти.
нирайапа̄лакатха̄ нит̣т̣хита̄.
20. вӣсатимавагго
(197) 4. тираччха̄накатха̄
869. аттхи девесу тираччха̄нагата̄ти? а̄манта̄. аттхи тираччха̄нагатесу дева̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе… аттхи девесу тираччха̄нагата̄ти? а̄манта̄. девалоко тираччха̄найонӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе… аттхи девесу тираччха̄нагата̄ти? а̄манта̄. аттхи таттха кӣт̣а̄ пат̣ан̇га̄ макаса̄ маккхика̄ ахӣ виччхика̄ сатападӣ ган̣д̣уппа̄да̄ти [ган̣д̣упа̄да̄ти (сйа̄. кам̣. пӣ.)]? на хевам̣ ваттаббе…пе….
870. наттхи девесу тираччха̄нагата̄ти? а̄манта̄. нану аттхи таттха ера̄ван̣о на̄ма хаттхина̄го сахассайуттам̣ диббам̣ йа̄нанти? а̄манта̄. хан̃чи аттхи таттха ера̄ван̣о на̄ма хаттхина̄го сахассайуттам̣ диббам̣ йа̄нам̣, тена вата ре ваттаббе – ‘‘аттхи девесу тираччха̄нагата̄’’ти.
871. аттхи девесу тираччха̄нагата̄ти? а̄манта̄. аттхи таттха хаттхибандха̄ ассабандха̄ [хаттхибхан̣д̣а̄ ассабхан̣д̣а̄ (?)] йа̄васика̄ ка̄ран̣ика̄ бхаттака̄рака̄ти? на хевам̣ ваттаббе. тена хи наттхи девесу тираччха̄нагата̄ти.
тираччха̄накатха̄ нит̣т̣хита̄.
20. вӣсатимавагго
(198) 5. маггакатха̄
872. пан̃чан̇гико магготи? а̄манта̄. нану ат̣т̣хан̇гико магго вутто бхагавата̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхӣти? а̄манта̄. хан̃чи ат̣т̣хан̇гико магго вутто бхагавата̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи …пе… самма̄сама̄дхи, но ча вата ре ваттаббе – ‘‘пан̃чан̇гико магго’’ти.
пан̃чан̇гико магготи? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ –
‘‘магга̄нам̣ ат̣т̣хан̇гико сет̣т̣хо, сачча̄нам̣ чатуро пада̄;
вира̄го сет̣т̣хо дхамма̄нам̣, двипада̄нан̃ча чаккхума̄’’ти [дха. па. 273 дхаммападе].
аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи ат̣т̣хан̇гико магготи.
873. самма̄ва̄ча̄ магган̇гам̣, са̄ ча на магготи? а̄манта̄. самма̄дит̣т̣хи магган̇гам̣, са̄ ча на магготи? на хевам̣ ваттаббе…пе… самма̄ва̄ча̄ магган̇гам̣, са̄ ча на магготи? а̄манта̄. самма̄сан̇каппо…пе… самма̄ва̄йа̄мо…пе… самма̄сати…пе… самма̄сама̄дхи магган̇гам̣, со ча на магготи? на хевам̣ ваттаббе…пе….
самма̄камманто…пе… самма̄а̄джӣво магган̇гам̣, со ча на магготи? а̄манта̄. самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи магган̇гам̣, со ча на магготи? на хевам̣ ваттаббе…пе….
самма̄дит̣т̣хи магган̇гам̣, са̄ ча магготи? а̄манта̄. самма̄ва̄ча̄ магган̇гам̣, са̄ ча магготи? на хевам̣ ваттаббе…пе… самма̄дит̣т̣хи магган̇гам̣, са̄ ча магготи? а̄манта̄. самма̄камманто…пе… самма̄а̄джӣво магган̇гам̣, со ча магготи? на хевам̣ ваттаббе…пе….
самма̄сан̇каппо…пе… самма̄ва̄йа̄мо…пе… самма̄сати…пе… самма̄сама̄дхи магган̇гам̣, со ча магготи? а̄манта̄. самма̄ва̄ча̄…пе… самма̄камманто…пе… самма̄а̄джӣво магган̇гам̣, со ча магготи? на хевам̣ ваттаббе…пе….
874. арийо ат̣т̣хан̇гико магготи? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво супарисуддхо хоти; евамасса̄йам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхатӣ’’ти [ма. ни. 3.431]! аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи пан̃чан̇гико магготи.
875. пан̃чан̇гико магготи? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘йасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго на упалаббхати, саман̣опи таттха на упалаббхати, дутийопи таттха саман̣о на упалаббхати, татийопи таттха саман̣о на упалаббхати, чатуттхопи таттха саман̣о на упалаббхати. йасмин̃ча кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхати, саман̣опи таттха упалаббхати, дутийопи…пе… татийопи…пе… чатуттхопи таттха саман̣о упалаббхати. имасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхати. идхева, субхадда, саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о. сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти [дӣ. ни. 2.214]! аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи ат̣т̣хан̇гико магготи.
маггакатха̄ нит̣т̣хита̄.
20. вӣсатимавагго
(199) 6. н̃а̄н̣акатха̄
876. два̄дасаваттхукам̣ н̃а̄н̣ам̣ локуттаранти? а̄манта̄. два̄даса локуттаран̃а̄н̣а̄нӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе… два̄даса локуттаран̃а̄н̣а̄нӣти? а̄манта̄. два̄даса сота̄паттимагга̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе… два̄даса сота̄паттимагга̄ти? а̄манта̄. два̄даса сота̄паттипхала̄нӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе… два̄даса сакада̄га̄мимагга̄…пе… ана̄га̄мимагга̄…пе… арахаттамагга̄ти? на хевам̣ ваттаббе…пе… два̄даса арахаттамагга̄ти? а̄манта̄. два̄даса арахаттапхала̄нӣти? на хевам̣ ваттаббе…пе….
877. на ваттаббам̣ – ‘‘два̄дасаваттхукам̣ н̃а̄н̣ам̣ локуттара’’нти? а̄манта̄. нану вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасачча’’нти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃еййа’нти ме, бхиккхаве…пе… парин̃н̃а̄танти ме, бхиккхаве…пе… ‘идам̣ дуккхасамудайам̣ [дуккхасамудайо (сйа̄. кам̣. пӣ.)] арийасачча’нти ме, бхиккхаве…пе… ‘там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ паха̄табба’нти ме, бхиккхаве…пе… пахӣнанти ме, бхиккхаве…пе… ‘идам̣ дуккханиродхам̣ [дуккханиродха̄ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] арийасачча’нти ме, бхиккхаве…пе… ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхика̄табба’нти ме, бхиккхаве…пе… саччхикатанти ме, бхиккхаве…пе… ‘идам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’нти ме, бхиккхаве…пе… ‘там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄ветабба’нти ме, бхиккхаве…пе… бха̄витанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди…пе… а̄локо удапа̄дӣ’’ти [маха̄ва. 15; сам̣. ни. 5.1081; пат̣и. ма. 2.30]! аттхева суттантоти? а̄манта̄. тена хи два̄дасаваттхукам̣ н̃а̄н̣ам̣ локуттаранти.
н̃а̄н̣акатха̄ нит̣т̣хита̄.
вӣсатимавагго.
тассудда̄нам̣ –
ма̄тугха̄тако а̄нантарико питугха̄тако а̄нантарико арахантагха̄тако а̄нантарико рухируппа̄дако а̄нантарико сан̇гхабхедако а̄нантарико, наттхи путхуджджанасса н̃а̄н̣ам̣, наттхи нирайесу нирайапа̄ла̄, аттхи девесу тираччха̄нагата̄, пан̃чан̇гико магго, два̄дасаваттхукам̣ н̃а̄н̣ам̣ локуттаранти.
чатуттхо пан̣н̣а̄сако.
тассудда̄нам̣ –
ниггахо, пун̃н̃асан̃чайо, ат̣т̣ха̄си, атӣтена ча ма̄тугха̄тако.