6. а̄кхйа̄такан̣д̣а
суддхакаттурӯпа
атха дха̄тупаччайасам̣сиддхам̣ ка̄ла, ка̄рака, пуриса, сан̇кхйа̄бхедадӣпакам̣ лин̇габхедарахитам̣ крийа̄падха̄нава̄чакам̣ тйа̄дйантана̄макам̣ а̄кхйа̄тападам̣ дӣпийате.
таттха крийам̣ дха̄ретӣти дха̄ту. са̄ пакатидха̄ту, викатидха̄ту, на̄мадха̄тувасена тивидха̄.
таттха бхӯ, хӯ, гаму, пача ичча̄ди пакатидха̄ту на̄ма сабха̄вена сиддхатта̄.
титиккха, тикиччха, бубхуккха, джигхаччхаичча̄ди викатидха̄ту на̄ма сан̇кхатавасена сиддхатта̄.
путтӣйа, паббата̄йа ичча̄ди на̄мадха̄ту на̄ма на̄мабхӯтасса сато крийава̄чӣпаччайайогена дха̄тут̣т̣ха̄не т̣хитатта̄.
пакатидха̄ту ча сакаммика̄’каммикавасена дувидха̄.
таттхайа̄ дха̄ту камма̄пеккхам̣ крийам̣ вадати, са̄ сакаммика̄ на̄ма. га̄мам̣ гаччхати, оданам̣ пачати ичча̄ди.
йа̄ камманирапеккхам̣ крийам̣ вадати, са̄ акаммика̄ на̄ма. бхавати, хоти, тит̣т̣хати, сети ичча̄ди.
сакаммика̄ ча екакаммика, двикаммикавасена дувидха̄.
таттха йа̄ екакамма̄пеккхам̣ крийам̣ вадати, са̄ екакаммика̄ на̄ма. га̄мам̣ гаччхати, оданам̣ пачати ичча̄ди.
йа̄ падха̄на̄’падха̄навасена каммадвайа̄пеккхам̣ крийам̣ вадати, са̄ двикаммика̄ на̄ма.
са̄ ча нйа̄ди, духа̄дивасена дувидха̄.
таттха йа̄ дха̄ту па̄панаттха̄ хоти, са̄ нйа̄ди на̄ма. аджам̣ га̄мам̣ нети, бха̄рам̣ га̄мам̣ вахати, са̄кхам̣ га̄мам̣ а̄кад̣д̣хати.
сеса̄ двикаммика̄ духа̄ди на̄ма. га̄вим̣ кхӣрам̣ духати, бра̄хман̣ам̣ камбалам̣ йа̄чати, да̄йакам̣ бхиккхам̣ бхиккхати, гон̣ам̣ ваджам̣ рундхати, бхагавантам̣ пан̃хам̣ пуччхати, сиссам̣ дхаммам̣ ануса̄сати, бхагава̄ бхиккхӯ етам̣ [вачанам̣] авоча, ра̄джа̄ амаччам̣ вачанам̣ бравӣти ичча̄ди.
таттха йада̄ каммасмим̣ рӯпам̣ сиджджхати, тада̄ вибхатти, паччайа̄ нйа̄димхи падха̄накаммам̣ ваданти, духа̄димхи ападха̄накаммам̣, саббадха̄тӯсу ка̄ритайоге ка̄ритакамманти, саббан̃четам̣ дха̄тӯнам̣ пакатиаттхавасена вуттам̣, анекаттхатта̄ пана дха̄тӯнам̣ аттхантаравачане ва̄ на̄нупасаггайоге ва̄ акаммика̄пи сакаммика̄ хонти, сакаммика̄пи акаммика̄ хонти.
аттхантаравачане та̄ва –
вида – сатта̄йам̣, дхаммо виджджати, сам̣виджджати.
вида – н̃а̄н̣е, дхаммам̣ видати.
вида – ла̄бхе, дханам̣ виндати.
вида – анубхаване, сукхам̣ ведети, випа̄кам̣ пат̣исам̣ведети [ма. ни. 3.303].
вида – а̄рочане, ведайа̄махам̣ бханте ведайатӣти мам̣ дха̄рету [чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 102], ка̄ран̣ам̣ ниведети, дхаммам̣ пат̣иведети ичча̄ди.
на̄нупасаггайоге –
пада-гатийам̣, маггам̣ паджджати, пат̣ипаджджати, магго уппаджджати, нипаджджати, сампаджджати, бхого бхавати, самбхавати, бхогам̣ анубхавати, тан̣хам̣ абхибхавати, парибхавати, адхибхавати, аран̃н̃ам̣ абхисамбхавати, аджджхога̄хатӣти аттхо. гаччхантам̣ магге абхисамбхавати, сампа̄пун̣а̄тӣти аттхо ичча̄ди.
пада̄нам̣ бйан̃джанасампаттийа̄ ва̄ аттхасампаттийа̄ ва̄ упака̄рака̄ вибхатти, паччайа̄ паччайа̄ на̄ма.
таттха вибхаттийо тйа̄ди, тва̄диичча̄дина̄ ат̣т̣хавидха̄ бхаванти, сарӯпато чханнавутивидха̄.
таттха пуббачхаккабхӯта̄ни ат̣т̣хачатта̄лӣсарӯпа̄ни парассапада̄ни на̄ма. парачхаккабхӯта̄ни ат̣т̣хачатта̄лӣсарӯпа̄ни аттанопада̄ни на̄ма.
таттха парахитапат̣исам̣йуттесу т̣ха̄несу паваттибахула̄ни пада̄ни парассапада̄ни на̄ма. аттахитапат̣исам̣йуттесу паваттибахула̄ни аттанопада̄ни на̄ма̄ти еке.
паро вуччати катта̄ саббакрийа̄са̄дха̄ран̣атта̄, атта̄ вуччати каммам̣ сакасакакрийа̄са̄дха̄ран̣атта̄, парасса абхидха̄йака̄ни пада̄ни парассапада̄ни, аттано абхидха̄йака̄ни пада̄ни аттанопада̄нӣти ан̃н̃е.
атта̄ вуччати падаттха̄нам̣ сарӣрабхӯта̄ крийа̄, каттуна̄ пана са̄дхйат̣т̣хена крийарӯпа̄ни бха̄ва, камма̄нипи атта̄ти вуччанти. са̄дхакат̣т̣хена техи парабхӯто катта̄ паро на̄ма̄ти апаре.
атта̄ вуччати амхаттхо, паро вуччати тумха, на̄маттхо, пуббачхакка̄ни парабахулатта̄ парассапада̄ни на̄ма, парачхакка̄ни пана рӯл̣хӣвасена аттанопада̄ни на̄ма̄типи ваданти. идам̣ на йуджджати парачхаккесу таббахуламаттасса̄пи асиддхатта̄. па̄л̣ибха̄сам̣ пана патва̄ двиннам̣ чхакка̄нам̣ аттахита, парахитесу ва̄ тӣсу ка̄ракесу ва̄ паваттина̄на̄ттам̣ на диссатийева, тасма̄ имасмим̣ гантхе там̣ на̄мадвайам̣ на гахитанти дат̣т̣хаббам̣.
паччайа̄ пана чатуббидха̄ викаран̣а, кичча, ка̄рита, дха̄тупаччайавасена.
таттха йе дха̄тусиддха̄ни тйа̄дипада̄ни табба̄дипада̄ни ча ган̣авибха̄гавасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висадисарӯпа̄ни каронти, те викаран̣апаччайа̄ на̄ма, ла, йа, н̣оичча̄дайо.
бха̄ва, каммависайо кйо киччапаччайо на̄ма.
паресам̣ а̄н̣а̄панасан̇кха̄те пайоджакабйа̄па̄ре паватта̄ н̣и, н̣а̄пипаччайа̄ ка̄ритапаччайа̄ на̄ма.
висум̣ там̣там̣крийава̄чӣбха̄вена дха̄турӯпа̄ кха, чха, саичча̄дика̄ паччайа̄ дха̄тупаччайа̄ на̄ма.
‘‘ка̄ла, ка̄рака, пуриса, сан̇кхйа̄бхедадӣпака’’нти еттха атӣта, паччуппанна̄’на̄гата, ка̄лавимуттавасена ка̄лабхедо чатуббидхо.
таттха хиййаттанӣ, аджджаттанӣ [аджджатанӣ (бахӯсу)], пароккха̄ти има̄ тиссо вибхаттийо атӣте ка̄ле ваттанти.
ваттама̄на̄, пан̃чамӣти две паччуппанне.
ека̄ бхависсантӣ ана̄гате.
саттамӣ, ка̄ла̄типаттӣти две ка̄лавимутте ваттанти, айам̣ кира пора̄н̣ико вибхаттӣнам̣ камо, со ча па̄л̣ийа̄ саметийева.
‘‘саббе саддхаммагаруно, вихам̣су вихаранти ча.
атхопи вихариссанти, еса̄ буддха̄на дхаммата̄’’ти [а. ни. 4.21] ча –
‘‘аббхатӣта̄ ча йе буддха̄, ваттама̄на̄ ана̄гата̄’’ти ча [апа. тхера 1.1.588] па̄л̣ӣ. имасмим̣ каме пан̃чамӣ, саттамӣти на̄мадвайампи анваттхавасена сиддхам̣ бхавати. паччха̄ пана гаруно ваттиччха̄васена вибхаттӣнам̣ на̄на̄камам̣ каронти.
катту, камма, бха̄ва̄ пана ка̄ракабхедо на̄ма. таттха бха̄во дувидхо са̄дхйа, са̄дханавасена висесана, висесйавасена ча. таттха дха̄тваттхакрийа̄ са̄дхйабха̄во на̄ма. паччайаттхакрийа̄ са̄дханабха̄во на̄ма.
тесу са̄дхйабха̄во на̄на̄дха̄тӯнам̣ васена на̄на̄видхо хоти. са̄дханабха̄во на̄на̄дха̄тваттха̄нам̣ паватта̄ка̄расан̇кха̄тена екат̣т̣хена екова хоти. со пана йатха̄ джа̄ти на̄ма ануппаннапаккхе т̣хите сан̇кхатадхамме уппа̄дентӣ вийа кха̄йати, татха̄ воха̄рависайаматте т̣хите саббадха̄тваттхе па̄тубхонте каронто вийа кха̄йати, тасма̄ со са̄дхананти ча ка̄раканти ча вуччати. йатха̄ ча джа̄тивасена уппанна̄ сан̇кхатадхамма̄ ‘‘чинтанам̣ джа̄там̣, пхусанам̣ джа̄та’’ мичча̄дина̄ екантамева джа̄тим̣ висесенти, татха̄ паччайаттхавасена па̄тубхонта̄ на̄на̄дха̄тваттха̄пи ‘‘бхуййате, гамйате, паччате, бхаванам̣, гаманам̣, пачана’’ мичча̄дина̄ екантамева паччайаттхам̣ висесенти. ваттиччха̄васена пана бха̄васа̄дханападесу дха̄тваттха, паччайаттха̄нам̣ абхедопи ваттум̣ йуджджатийева. идха пана двӣсу бха̄весу са̄дханабха̄во адхиппетоти.
пат̣хама, маджджхиму’ттамапуриса̄ пурисабхедо. ‘пурисо’ти ча ‘‘йам̣кин̃ча̄йам̣ пурисапуггало пат̣исам̣ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄’’ти [ма. ни. 3.1] еттха атта̄ ева вуччати, со ча атта̄ ‘‘со кароти, со пат̣исам̣ведетӣ’’ти [а. ни. 6.43; висуддхи. 2.580] еттха ка̄ракоти вуччати. ити ‘пурисо’ти ка̄рако ева.
со ча тивидхо на̄маттхо, тумхаттхо, амхаттхо ча̄ти. таттха аттано аджджхаттасанта̄набхӯтатта̄ амхаттхо уттамапурисо на̄ма, сеса̄ пана камена пат̣хамапурисо, маджджхимапурисоти вуччанти. вибхаттийо пана таддӣпакатта̄ пат̣хамапуриса̄дина̄мам̣ лабханти. идан̃ча на̄мам̣ ка̄ракабхеде антогадхамева̄ти катва̄ имасмим̣ гантхе на гахитанти.
сан̇кхйа̄бхедо дувидхо екатта, бахуттавасена.
‘лин̇габхедарахита’нти ‘‘пурисо гаччхати, иттхӣ гаччхати, кулам̣ гаччхати’’ ичча̄дӣсу ‘пурисо’ичча̄дӣнам̣ абхидхеййапада̄нам̣ лин̇га̄нугато рӯпабхедо а̄кхйа̄тападе наттхи.
‘крийа̄падха̄нава̄чака’нти еттха крийам̣ ева падха̄нато абхидха̄ти, на на̄мападам̣ вийа даббам̣ падха̄нато абхидха̄тӣти адхиппа̄йо.
таттха крийа̄ на̄ма дха̄тваттхабха̄во вуччати, са̄ ча ка̄лавасена атӣтакрийа̄, паччуппаннакрийа̄, ана̄гатакрийа̄, ка̄лавимуттакрийа̄ти чатуббидха̄ хоти.
а̄н̣аттикрийа̄, а̄сит̣т̣хакрийа̄, ануматикрийа̄, парикаппакрийа̄, араха, сакка, видхи, нимантана̄’мантана̄дикрийа̄ти бахувидхо крийа̄бхедоти.
бхӯ-сатта̄йам̣, сантасса бха̄во сатта̄, тассам̣ сатта̄йам̣, бхӯдха̄ту сатта̄йаматтхе ваттате, саббападаттха̄нам̣ садда, буддхивисайабха̄вена виджджама̄набха̄ве ваттатетйаттхо.
561. крийаттха̄ [ка. 432, 455; рӯ. 362, 530; нӣ. 905, 936; па̄. 3.1.91].
адхика̄расуттамидам̣, крийаттха̄ парам̣ вибхатти, паччайа̄ бхавантӣти аттхо. крийа̄ аттхо йасса̄ти крийаттхо. пакатидха̄ту, викатидха̄ту, на̄мадха̄тувасена тивидхо дха̄ту, ка̄ритапаччайантарӯпампи викатидха̄тумхи сан̇гайхати.
562. ваттама̄нети анти си тха ми ма те анте се вхе е мхе [ка. 414; рӯ. 428; нӣ. 872; чам̣. 1.2.82; па̄. 3.2.123].
а̄рабхитва̄ нит̣т̣хам̣ анупагато бха̄во ваттама̄но на̄ма, там̣самбандхӣка̄лопи тадӯпача̄рена ваттама̄ноти вуччати. ваттама̄не ка̄ле крийаттха̄ парам̣ тйа̄дивибхаттийо бхаванти. айан̃ча вибхатти тйа̄дӣти ча ваттама̄нака̄лависайатта̄ ваттама̄на̄ти ча сиджджхати.
563. пубба̄парачхакка̄намека̄некесу тумхамхасесесу две две маджджхимуттамапат̣хама̄ [ка. 408; рӯ. 431; нӣ. 867].
тумхана̄мам̣, амхана̄мам̣, тадубхайато сесана̄манти тӣсу на̄месу пайуджджама̄несу ва̄ гамйама̄несу ва̄ екасмим̣ ва̄ анекесу ва̄ аттхесу пуббачхакка, парачхакка̄нам̣ две две маджджхима, уттама, пат̣хама̄ вибхаттийо бхаванти. ‘‘уттаманти уттарам̣ антима’’нти чӯл̣амоггалла̄не вуттам̣.
еттха ча вибхаттивидха̄намукхена там̣там̣сан̃н̃а̄видха̄нампи сиддхам̣ хоти.
катхам̣?ти, анти, си, тха, ми, ма ити пуббачхаккам̣ на̄ма.
те, анте, се, вхе, е, мхе ити парачхаккам̣ на̄ма.
пуббачхакке ча-ти, антидвайам̣ пат̣хамадукам̣ на̄ма, си, тхадвайам̣ маджджхимадукам̣ на̄ма, ми, мадвайам̣ уттамадукам̣ на̄ма. евам̣ парачхакке.
таттха тулйа̄дхикаран̣абхӯте сесана̄ме пайуджджама̄не ва̄ гамйама̄не ва̄ пат̣хамадукам̣ бхавати. татха̄ тумхана̄ме маджджхимадукам̣, амхана̄ме уттамадукам̣. дукесу ча екасмим̣ аттхе ваттаббе екавачанам̣, бахумхи ваттаббе бахувачанам̣.
еттха ча на̄ма̄нам̣ аттханиссита̄ катваттха, камматтха̄ идха на̄маттха̄ти вуччанти. катту, каммасан̇кха̄те йасмим̣ на̄маттхе тйа̄дивибхаттийо бхаванти, со на̄маттхо тйа̄дива̄чака̄нам̣ ева ва̄ччабхӯто вуттаттхо на̄ма хоти, на сйа̄дивибхаттӣнам̣.
вуттакатту, камма̄дхит̣т̣ха̄насса ча лин̇гаттхасса ва̄чакам̣ на̄мападам̣ абхидхеййападам̣ на̄ма, етадева тулйа̄дхикаран̣ападанти ча вуччати.
ама̄дайо ча аттхава̄чакавибхаттийо етасмим̣ ока̄сам̣ на лабханти, лин̇гаттхаматтаджотика̄ пат̣хама̄вибхатти ева ока̄сам̣ лабхати. еварӯпа̄ни тулйа̄дхикаран̣абхӯта̄ни абхидхеййапада̄ни сандха̄йа сутте ‘тумхамхасесесӯ’ти вуттам̣.
идан̃ча суттам̣ суддхехи тумха’мха, сесана̄мехи йуттава̄кйе ча миссакехи йуттава̄кйе ча̄ти двӣсу двӣсу ва̄кйесу ведитаббам̣.
таттха суддхехи йутте паччекам̣ дука̄ни ваттанти. йатха̄? со гаччхати, те гаччханти, твам̣ гаччхаси, тумхе гаччхатха, ахам̣ гаччха̄ми, майам̣ гаччха̄ма̄ти.
татха̄ суддхадвандепи. йатха̄? со ча со ча гаччхати, гаччханти ва̄. те ча те ча гаччханти, со ча те ча гаччханти, тван̃ча тван̃ча гаччхаси, гаччхатха ва̄. тумхе ча тумхе ча гаччхатха, тван̃ча тумхе ча гаччхатха̄ти.
миссакехи йутте двандава̄кйе пана ‘виппат̣иседхе’ти сан̇кетатта̄ парадука̄ни ева ока̄сам̣ лабханти, тесу ча бахувачана̄ни ева. йатха̄? со ча тван̃ча гаччхатха, со ча ахан̃ча гаччха̄ма, тван̃ча ахан̃ча гаччха̄ма, со ча тван̃ча ахан̃ча гаччха̄ма. екавачаначатуккам̣.
те ча тумхе ча гаччхатха, те ча майан̃ча гаччха̄ма, тумхе ча майан̃ча гаччха̄ма, те ча тумхе ча майан̃ча гаччха̄ма. бахувачаначатуккам̣.
со ча тумхе ча гаччхатха, со ча майан̃ча гаччха̄ма, тван̃ча майан̃ча гаччха̄ма, со ча тван̃ча майан̃ча гаччха̄ма. екавачанамӯлачатуккам̣.
те ча тван̃ча гаччхатха, те ча ахан̃ча гаччха̄ма, тумхе ча ахан̃ча гаччха̄ма, те ча тумхе ча ахан̃ча гаччха̄ма. бахувачанамӯлачатуккам̣.
апи ча тван̃ча со ча гаччхатха, ахан̃ча со ча гаччха̄ма, тван̃ча ахан̃ча со ча гаччха̄ма, тумхе ча со ча гаччхатха, майан̃ча со ча гаччха̄ма, тван̃ча те ча гаччхатха, ахан̃ча те ча гаччха̄маичча̄дӣнипи чатукка̄ни ведитабба̄ни.
атрима̄ па̄л̣ӣ – туван̃ча путто сун̣иса̄ ча натта̄, саммодама̄на̄ гхарама̄васетха [джа̄. 1.8.7]. ахан̃ча путто сун̣иса̄ ча натта̄, саммодама̄на̄ гхарама̄васема [джа̄. 1.8.7].
ахан̃ча да̄ни а̄йасма̄ ча са̄рипутто бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄ма [ма. ни. 2.160].
ахан̃ча име ча бхиккхӯ сама̄дхина̄ нисӣдимха̄.
ахан̃ча бхарийа̄ ча да̄напатӣ ахумха̄ [джа̄. 2.22.1593].
ахан̃ча са̄мико ча да̄напатӣ ахумха̄ [джа̄. 2.22.1617] ичча̄ди.
йам̣ пана ‘‘со ча гаччхати, тван̃ча гаччхасӣ’’ти ваттаббе ‘‘тумхе гаччхатха̄’’ти ва̄ ‘‘со ча гаччхати, ахан̃ча гаччха̄мӣ’’ти ваттаббе ‘‘майам̣ гаччха̄ма̄’’ти ва̄ вачанам̣, там̣ пакатибахувачанамева, на паропурисабахувачанам̣.
йан̃ча качча̄йане – ‘‘саббесамека̄бхидха̄не паро пурисо’’ти [нӣ. 216 пит̣т̣хе] суттам̣, таттхапи саббесам̣ двиннам̣ ва̄ тин̣н̣ам̣ ва̄ миссакабхӯта̄нам̣ на̄ма, тумха’мха̄нам̣ екато абхидха̄не миссакадвандава̄кйе паро пурисо йоджетабботи аттхо на на самбхаватӣти.
564. каттари ло [ка. 455; рӯ. 433; нӣ. 925].
апароккхесу ма̄на, нта, тйа̄дӣсу паресу крийаттха̄ парам̣ каттари ла̄нубандхо апаччайо хоти. ла̄нубандхо ‘ӯлассе’ти сутте висесанаттхо.
етена йаттха ма̄на, нта, тйа̄дайо каттари ваттанти, таттха айам̣ лапаччайоти лапаччайена тесам̣ каттува̄чакабха̄вам̣ н̃а̄пети, еса найо ‘‘кйо бха̄вакаммесу…’’ ичча̄дӣсупи.
еттха ча викаран̣апаччайа̄ на̄ма бйан̃джанапӯран̣а̄ ева хонти, на аттхапӯран̣а̄, тасма̄ йасмим̣ пайоге техи вина̄ падарӯпам̣ на сиджджхати, таттхева те ваттанти. йаттха сиджджхати, таттха на ваттанти, айампи лапаччайо дха̄туто парам̣ вибхаттисаре ва̄ а̄гамасаре ва̄ асанте ваттати, санте пана ‘‘пача̄ми, пача̄ма, пача̄хи, гамети, гаменти, ваджджети, вадждженти’’-ичча̄дӣсу ка̄рийантараттха̄йа ваттати. йаттха ча паччайа̄нам̣ лопо вихито, таттха ган̣антара, рӯпантараппасан̇гапат̣исиддха̄йа ваттати, ан̃н̃аттха на ваттати.
565. йуван̣н̣а̄намео паччайе [ка. 485; рӯ. 434; нӣ. 975; чам̣. 1.1.82; па̄. 3.1.60].
вибхатти, паччайа̄ паччайо на̄ма. и, кӣ, кхи, чи, джи ичча̄дайо иван̣н̣а̄ на̄ма. чу, джу, бхӯ, хӯ ичча̄дайо уван̣н̣а̄ на̄ма. паччайе паре екаккхарадха̄тванта̄нам̣ иван̣н̣у’ван̣н̣а̄нам̣ камена е, овуддхийо хонти. ‘паро квачӣ’ти парасаралопо.
сам̣пуббо-самбхоти, самбхонти, самбхоси, самбхотха, самбхоми, самбхома.
анупуббо-анубхаване, со бхогам̣ анубхоти, те бхогам̣ анубхонти, твам̣ бхогам̣ анубхоси, тумхе бхогам̣ анубхотха, ахам̣ бхогам̣ анубхоми, майам̣ бхогам̣ анубхома.
таттха йатха̄ ‘‘нӣло пат̣о’’ти еттха нӣласаддасса аттхо дувидхо ва̄ччаттхо, абхидхеййаттхоти.
таттха гун̣асан̇кха̄то сакаттхо ва̄ччаттхо на̄ма.
гун̣аниссайо даббаттхо абхидхеййаттхо на̄ма.
нӣласаддо пана вачча̄ттхамева уджум̣ вадати, нӣласаддаматтам̣ сун̣анто нӣлагун̣амева уджум̣ джа̄на̄ти, тасма̄ ‘‘пат̣о’’ ити падантарена нӣласаддасса абхидхеййаттхо а̄чиккхӣйати.
татха̄ ‘‘анубхотӣ’’ти еттха тисаддасса аттхо дувидхо ва̄ччаттхо, абхидхеййаттхоти.
таттха каттусаттисан̇кха̄то сакаттхо ва̄ччаттхо на̄ма.
саттиниссайо лин̇гаттхо абхидхеййаттхо на̄ма.
тисаддо пана ва̄ччаттхамева уджум̣ вадати, на абхидхеййаттхам̣. ‘‘анубхотӣ’’ти сун̣антоса̄дхйакрийа̄сахитам̣ катта̄рамева уджум̣ джа̄на̄ти, на кин̃чи даббанти аттхо. тасма̄ ‘‘со’’ ити падантарена тисаддасса абхидхеййаттхо а̄чиккхӣйати, ва̄ччаттхасса пана тисадденева уджум̣ вуттатта̄ татийа̄вибхаттийа̄ пуна а̄чиккхитаббакиччам̣ наттхи, лин̇гаттхаджотанаттхам̣ абхидхеййападе пат̣хама̄вибхатти ева паваттатӣти. еса найо саббаттха.
566. еонамайава̄ саре [ка. 513, 514; рӯ. 435, 491; нӣ. 1027, 1028].
саре паре е, онам̣ камена айа, ава̄ хонти. йа, весу а-ка̄ро учча̄ран̣аттхо.
бхавати, бхаванти, бхаваси, бхаватха.
567. химимесвасса [ка. 478; рӯ. 438; нӣ. 959].
хи, ми, месу паресу а-ка̄расса дӣгхо хоти.
бхава̄ми, бхава̄ма.
парачхакке – бхавате, бхаванте, бхавасе, бхававхе, бхаве, бхавамхе.
папуббо бхӯ-паваттийам̣, надӣ пабхавати.
адхйа̄’бхи, парипуббо хим̣са̄йам̣, адхибхавати, абхибхавати, парибхавати.
випуббо вина̄се, па̄кат̣е, собхан̣е ча, вибхавати.
пара̄пуббо пара̄джайе, пара̄бхавати.
абхи, сам̣пуббо паттийам̣, аджджхога̄хе ча, абхисамбхавати, татха̄ па̄туббхавати, а̄вибхавати ичча̄ди.
ити суддхакаттурӯпам̣.
суддхабха̄вакаммарӯпа
568. кйо бха̄вакаммесвапароккхесу ма̄на нта тйа̄дӣсу [ка. 440; рӯ. 445; нӣ. 920; чам̣. 1.1.80; па̄. 3.1.67].
пароккха̄ваджджитесу ма̄на, нтапаччайесу тйа̄дӣсу ча паресу крийаттха̄ бха̄васмим̣ каммани ча ка̄нубандхо йапаччайо хоти, бахула̄дхика̄ра̄ квачи каттари ча.
рӯпам̣ вибхуййати, со пахӣйиссати [сам̣. ни. 1.249], бхаттам̣ паччати, гимхе удакам̣ чхиджджати, кусӯло бхиджджати.
569. на те ка̄нубандхана̄гамесу.
ка̄нубандхе на̄гаме ча иван̣н̣у’ван̣н̣а̄нам̣ асса ча те е, о,-а̄ на хонтӣти кйамхи вуддхи наттхи.
камме-тена пурисена бхого анубхӯйати, тена бхога̄ анубхӯйанти, тена твам̣ анубхӯйаси, тена тумхе анубхӯйатха, тена ахам̣ анубхӯйа̄ми, тена майам̣ анубхӯйа̄ма. йасса двиттам̣ рассаттан̃ча, анубхуййати, анубхуййанти.
таттха ‘‘анубхӯйатӣ’’ти еттха кйапаччайасахитасса тисаддасса аттхо дувидхо ва̄ччаттхо, абхидхеййаттхоти.
таттха каммасаттисан̇кха̄то сакаттхо ва̄ччаттхо на̄ма.
саттиниссайо лин̇гаттхо абхидхеййаттхо на̄ма.
тисаддо пана кйапаччайасахито ва̄ччаттхамева уджум̣ вадати, на абхидхеййаттхам̣. ‘‘анубхӯйатӣ’’ти сун̣анто са̄дхйакрийа̄сахитам̣ каммасаттим̣ ева уджум̣ джа̄на̄ти, на кин̃чи даббанти вуттам̣ хоти. сесам̣ пуббе вуттанайамева.
анубхӯйате, анубхуййате, анубхӯйанте, анубхуййанте, анубхӯйасе, анубхӯйавхе, анубхӯйе, анубхуййе, анубхӯйамхе, анубхуййамхе.
570. гарупубба̄ расса̄ ре нтентӣнам̣ [ка. 517; рӯ. 488; нӣ. 1105; ‘гуру…’ (бахӯсу)].
гарупуббамха̄ рассато нте, нтӣнам̣ реа̄десо хоти.
джа̄йаре, джа̄йанти, джа̄йаре, джа̄йанте, гаччхаре, гаччханти, гаччхаре, гаччханте, гамиссаре, гамиссанти, гамиссаре, гамиссанте.
гарупубба̄ти ким̣? пачанти, пачанте.
расса̄ти ким̣? па̄ченти, па̄чанте.
еттха ча суттавибха̄гена ‘‘саббам̣ хидам̣ бхан̃джаре ка̄лапарийа̄йам̣ [джа̄. 1.15.370], мун̃чаре бандханасма̄ [джа̄. 2.22.1648], джӣваре’ ва̄пи суссатӣ’’ти [джа̄. 2.22.840] ета̄ни па̄л̣ипада̄ни сиджджханти.
таттха ‘бхан̃джаре’ти бхиджджати, ‘мун̃чаре’ти мун̃чанту, ‘джӣваре’ ва̄пӣ’ти джӣванто’ва̄пи. анубхӯйаре, анубхӯйанти, анубхӯйаре, анубхӯйанте.
бха̄во на̄ма бхавана, гамана̄дико крийа̄ка̄ро, со дха̄туна̄ ева тулйа̄дхикаран̣абха̄вена висесӣйати, на на̄мападена, тасма̄ таттха тумха’мха, сесана̄мавасена тйа̄дидукависесайого на̄ма наттхи, пат̣хамадукамева таттха бхавати, даббассева ча тасса абйаттасарӯпатта̄ сан̇кхйа̄бхедопи наттхи, екавачанамева бхавати.
тена бхогам̣ анубхӯйати, анубхуййати, анубхӯйате, анубхуййате, анубхаванам̣ хотӣти аттхо.
ити суддхабха̄вакаммарӯпа̄ни.
хетукаттурӯпа
571. пайоджакабйа̄па̄ре н̣а̄пи ча [ка. 438; рӯ. 540; нӣ. 914].
йо суддхакатта̄рам̣ пайоджети, тасса пайоджакасса каттуно бйа̄па̄ре крийаттха̄ н̣и ча н̣а̄пи ча хонти. н̣а̄нубандха̄ вуддхуттха̄.
тесу ча а̄ка̄рантато [‘ато’ (мога.)] н̣а̄пийева хоти, да̄пети, да̄пайати.
уван̣н̣антато н̣ийева, са̄вети, са̄вайати.
сесато двепи, па̄чети, па̄чайати, па̄ча̄пети, па̄ча̄пайати.
пайоджакабйа̄па̄ропи крийа̄ ева̄ти тадаттхава̄чӣхи н̣и,-н̣а̄пӣхи парам̣ вибхатти, паччайа̄ бхаванти, дха̄твантасса ча н̣и, н̣а̄пӣнан̃ча вуддхи.
со маггам̣ бха̄вети, те маггам̣ бха̄венти, твам̣ маггам̣ бха̄веси, тумхе маггам̣ бха̄ветха, ахам̣ маггам̣ бха̄веми, майам̣ маггам̣ бха̄вема.
572. а̄йа̄ва̄ н̣а̄нубандхе [ка. 515; рӯ. 541; нӣ. 1029].
е, онам̣ камена а̄йа, а̄ва̄ хонти сара̄до н̣а̄нубандхе паччайе паре, суттавибхаттийа̄ ан̣а̄нубандхепи а̄йа̄’ва̄ хонти.
ге-садде, га̄йати, га̄йанти.
апапуббо че-пӯджа̄йам̣, апача̄йати, апача̄йанти.
джхе-чинта̄йам̣, джха̄йати, джха̄йанти, уджджха̄йати, ниджджха̄йати ичча̄ди.
573. н̣ин̣а̄пйа̄пӣхи ча [‘‘…ва̄’’ (бахӯсу)].
н̣и, н̣а̄пи, а̄пӣхи ча каттари ло хоти ва̄.