5. упосатхавагго
1. сан̇кхиттӯпосатхасуттам̣
41. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато, бхиккхаве, упосатхо упавуттхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро. катхам̣ упавуттхо ча, бхиккхаве, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йа̄ваджӣвам̣ араханто па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ нихитадан̣д̣а̄ нихитасаттха̄ ладжджӣ дайа̄панна̄, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампино вихаранти. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато нихитадан̣д̣о нихитасаттхо ладжджӣ дайа̄панно, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихара̄ми. имина̄пан̇гена [имина̄пи ан̇гена (сӣ. пӣ.) а. ни. 3.71] арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ пат̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти.
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ, атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихаранти. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ адинна̄да̄нам̣ паха̄йа адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато динна̄да̄йӣ диннапа̄т̣икан̇кхӣ, атхенена сучибхӯтена аттана̄ вихара̄ми. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ дутийена ан̇гена саманна̄гато хоти.
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рино а̄ра̄ча̄рино вирата̄ метхуна̄ га̄мадхамма̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ абрахмачарийам̣ паха̄йа брахмача̄рӣ а̄ра̄ча̄рӣ [ана̄ча̄рӣ (ка.)] вирато метхуна̄ га̄мадхамма̄. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ татийена ан̇гена саманна̄гато хоти.
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄ саччава̄дино саччасандха̄ тхета̄ паччайика̄ ависам̣ва̄дако локасса. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ муса̄ва̄дам̣ паха̄йа муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато саччава̄дӣ саччасандхо тхето паччайико ависам̣ва̄дако локасса. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ чатуттхена ан̇гена саманна̄гато хоти.
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ пан̃чамена ан̇гена саманна̄гато хоти.
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто екабхаттика̄ раттӯпарата̄ вирата̄ вика̄лабходжана̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ екабхаттико раттӯпарато вирато вика̄лабходжана̄. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ чхат̣т̣хена ан̇гена саманна̄гато хоти.
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто наччагӣтава̄дитависӯкадассанама̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа наччагӣтава̄дитависӯкадассанама̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ наччагӣтава̄дитависӯкадассанама̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа наччагӣтава̄дитависӯкадассанама̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ саттамена ан̇гена саманна̄гато хоти.
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирата̄ нӣчасеййам̣ каппенти – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато нӣчасеййам̣ каппеми – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ ат̣т̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти. евам̣ упавуттхо кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро’’ти. пат̣хамам̣.
2. виттхатӯпосатхасуттам̣
42. ‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато, бхиккхаве, упосатхо упавуттхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро. катхам̣ упавуттхо ча, бхиккхаве, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро? идха, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йа̄ваджӣвам̣ араханто па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ нихитадан̣д̣а̄ нихитасаттха̄ ладжджӣ дайа̄панна̄, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампино вихаранти. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато нихитадан̣д̣о нихитасаттхо ладжджӣ дайа̄панно, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихара̄ми. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ пат̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти…пе….
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирата̄ нӣчасеййам̣ каппенти – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато нӣчасеййам̣ каппеми – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ ат̣т̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти. евам̣ упавуттхо кхо, бхиккхаве, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро.
‘‘кӣвамахаппхало хоти кӣвамаха̄нисам̣со кӣвамаха̄джутико кӣвамаха̄виппха̄ро? сеййатха̄пи, бхиккхаве, йо имесам̣ сол̣асаннам̣ маха̄джанапада̄нам̣ пахӯтараттаратана̄нам̣ [пахӯтасаттаратана̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) а. ни. 3.71 па̄л̣ийа̄ т̣ӣка̄йам̣ дасситапа̄л̣ийева. тадат̣т̣хакатха̄пи пасситабба̄] иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ ка̄реййа, сеййатхидам̣ – ан̇га̄нам̣ магадха̄нам̣ ка̄сӣнам̣ косала̄нам̣ ваджджӣнам̣ малла̄нам̣ четӣнам̣ ван̇га̄нам̣ курӯнам̣ пан̃ча̄ла̄нам̣ маччха̄нам̣ [маджджа̄нам̣ (ка.)] сӯрасена̄нам̣ ассака̄нам̣ авантӣнам̣ гандха̄ра̄нам̣ камбоджа̄нам̣, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатасса упосатхасса етам̣ [екам̣ (ка.)] калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣. там̣ кисса хету? капан̣ам̣, бхиккхаве, ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа.
‘‘йа̄ни, бхиккхаве, ма̄нусака̄ни пан̃н̃а̄са васса̄ни, ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво [раттидиво (ка.)]. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни пан̃ча вассасата̄ни ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йа̄ни, бхиккхаве, ма̄нусака̄ни вассасата̄ни, та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена диббам̣ вассасахассам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йа̄ни, бхиккхаве, ма̄нусака̄ни две вассасата̄ни, йа̄ма̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни две вассасахасса̄ни йа̄ма̄нам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ йа̄ма̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йа̄ни, бхиккхаве, ма̄нусака̄ни чатта̄ри вассасата̄ни, тусита̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни чатта̄ри вассасахасса̄ни тусита̄нам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ тусита̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йа̄ни, бхиккхаве, ма̄нусака̄ни ат̣т̣ха вассасата̄ни, нимма̄наратӣнам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни ат̣т̣ха вассасахасса̄ни нимма̄наратӣнам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ нимма̄наратӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йа̄ни, бхиккхаве, ма̄нусака̄ни сол̣аса вассасата̄ни, параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни сол̣аса вассасахасса̄ни параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, бхиккхаве, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа̄’’’ти.
‘‘па̄н̣ам̣ на хан̃н̃е [ха̄не (сӣ.), хена (ка.) а. ни. 3.71] на чадиннама̄дийе,
муса̄ на бха̄се на ча маджджапо сийа̄;
абрахмачарийа̄ вирамеййа метхуна̄,
раттим̣ на бхун̃джеййа вика̄лабходжанам̣.
‘‘ма̄лам̣ на дха̄ре на ча гандхама̄чаре [гандхама̄дхаре (ка.)],
ман̃че чхама̄йам̣ ва сайетха сантхате;
етан̃хи ат̣т̣хан̇гикама̄хупосатхам̣,
буддхена дуккхантагуна̄ пака̄ситам̣.
‘‘чандо ча сурийо ча убхо судассана̄,
обха̄сайам̣ анупарийанти йа̄вата̄;
тамонуда̄ те пана анталиккхага̄,
набхе пабха̄санти диса̄вирочана̄.
‘‘етасмим̣ йам̣ виджджати антаре дханам̣,
мутта̄ ман̣и вел̣урийан̃ча бхаддакам̣;
син̇гӣсуван̣н̣ам̣ атха ва̄пи кан̃чанам̣,
йам̣ джа̄тарӯпам̣ хат̣аканти вуччати.
‘‘ат̣т̣хан̇гупетасса упосатхасса,
калампи те на̄нубхаванти сол̣асим̣;
чандаппабха̄ та̄раган̣а̄ ча саббе.
‘‘тасма̄ хи на̄рӣ ча наро ча сӣлава̄,
ат̣т̣хан̇гупетам̣ упавассупосатхам̣;
пун̃н̃а̄ни катва̄на сукхудрайа̄ни,
аниндита̄ саггамупенти т̣ха̄на’’нти. дутийам̣;
3. виса̄кха̄суттам̣
43. [а. ни. 3.71] екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо виса̄кхам̣ мига̄рама̄тарам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато кхо, виса̄кхе, упосатхо упавуттхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро. катхам̣ упавуттхо ча, виса̄кхе, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро? идха, виса̄кхе, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йа̄ваджӣвам̣ араханто па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ нихитадан̣д̣а̄ нихитасаттха̄ ладжджӣ дайа̄панна̄, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампино вихаранти. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато нихитадан̣д̣о нихитасаттхо ладжджӣ дайа̄панно, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихара̄ми. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’’’ти. имина̄ пат̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти…пе….
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирата̄ нӣчасеййам̣ каппенти – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато нӣчасеййам̣ каппеми – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ ат̣т̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти. евам̣ упавуттхо кхо, виса̄кхе, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро.
‘‘кӣвамахаппхало хоти, кӣвамаха̄нисам̣со, кӣвамаха̄джутико, кӣвамаха̄виппха̄ро? сеййатха̄пи, виса̄кхе, йо имесам̣ сол̣асаннам̣ маха̄джанапада̄нам̣ пахӯтараттаратана̄нам̣ иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ ка̄реййа, сеййатхидам̣ – ан̇га̄нам̣ магадха̄нам̣ ка̄сӣнам̣ косала̄нам̣ ваджджӣнам̣ малла̄нам̣ четӣнам̣ ван̇га̄нам̣ курӯнам̣ пан̃ча̄ла̄нам̣ маччха̄нам̣ сӯрасена̄нам̣ ассака̄нам̣ авантӣнам̣ гандха̄ра̄нам̣ камбоджа̄нам̣, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатасса упосатхасса етам̣ калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣. там̣ кисса хету? капан̣ам̣, виса̄кхе, ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа.
‘‘йа̄ни, виса̄кхе, ма̄нусака̄ни пан̃н̃а̄са васса̄ни, ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни пан̃ча вассасата̄ни ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, виса̄кхе, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, виса̄кхе, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йам̣, виса̄кхе, ма̄нусакам̣ вассасатам̣, та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена вассасахассам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, виса̄кхе, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, виса̄кхе, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йа̄ни, виса̄кхе, ма̄нусака̄ни две вассасата̄ни…пе… чатта̄ри вассасата̄ни…пе… ат̣т̣ха вассасата̄ни…пе… сол̣аса вассасата̄ни параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни сол̣аса вассасахасса̄ни параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, виса̄кхе, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, виса̄кхе, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа̄’’’ти.
‘‘па̄н̣ам̣ на хан̃н̃е на чадиннама̄дийе,
муса̄ на бха̄се на ча маджджапо сийа̄;
абрахмачарийа̄ вирамеййа метхуна̄,
раттим̣ на бхун̃джеййа вика̄лабходжанам̣.
‘‘ма̄лам̣ на дха̄ре на ча гандхама̄чаре,
ман̃че чхама̄йам̣ ва сайетха сантхате;
етан̃хи ат̣т̣хан̇гикама̄хупосатхам̣,
буддхена дуккхантагуна̄ пака̄ситам̣.
‘‘чандо ча сурийо ча убхо судассана̄,
обха̄сайам̣ анупарийанти йа̄вата̄;
тамонуда̄ те пана анталиккхага̄,
набхе пабха̄санти диса̄вирочана̄.
‘‘етасмим̣ йам̣ виджджати антаре дханам̣,
мутта̄ ман̣и вел̣урийан̃ча бхаддакам̣;
син̇гӣсуван̣н̣ам̣ атха ва̄пи кан̃чанам̣,
йам̣ джа̄тарӯпам̣ хат̣аканти вуччати.
‘‘ат̣т̣хан̇гупетасса упосатхасса,
калампи те на̄нубхаванти сол̣асим̣;
чандаппабха̄ та̄раган̣а̄ ча саббе.
‘‘тасма̄ хи на̄рӣ ча наро ча сӣлава̄,
ат̣т̣хан̇гупетам̣ упавассупосатхам̣;
пун̃н̃а̄ни катва̄на сукхудрайа̄ни,
аниндита̄ саггамупенти т̣ха̄на’’нти. татийам̣;
4. ва̄сет̣т̣хасуттам̣
44. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо ва̄сет̣т̣хо упа̄сако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ва̄сет̣т̣хам̣ упа̄сакам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато, ва̄сет̣т̣ха, упосатхо упавуттхо махаппхало хоти…пе… аниндита̄ саггамупенти т̣ха̄на’’нти.
евам̣ вутте ва̄сет̣т̣хо упа̄сако бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пийа̄ ме, бханте, н̃а̄тиса̄лохита̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упавасеййум̣, пийа̄нампи ме асса н̃а̄тиса̄лохита̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. саббе чепи, бханте, кхаттийа̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упавасеййум̣, саббесамписса кхаттийа̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. саббе чепи, бханте, бра̄хман̣а̄…пе… весса̄ … судда̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упавасеййум̣, саббесамписса судда̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти.
‘‘еваметам̣, ва̄сет̣т̣ха, еваметам̣, ва̄сет̣т̣ха! саббе чепи, ва̄сет̣т̣ха, кхаттийа̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упавасеййум̣, саббесамписса кхаттийа̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. саббе чепи, ва̄сет̣т̣ха, бра̄хман̣а̄…пе… весса̄… судда̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упавасеййум̣, саббесамписса судда̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. садевако чепи, ва̄сет̣т̣ха, локо сама̄рако сабрахмако сассаман̣абра̄хман̣ӣ паджа̄ садеваманусса̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упавасеййум̣ [упавасеййа (?)], садевакассаписса [садевакасса (саббаттха) а. ни. 4.193; ма. ни. 3.64 пасситаббам̣] локасса сама̄ракасса сабрахмакасса сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. име чепи, ва̄сет̣т̣ха, маха̄са̄ла̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упавасеййум̣, имесамписса маха̄са̄ла̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа ( ) [(саче четеййум̣) каттхачи аттхи. а. ни. 4.193 пасситаббам̣]. ко пана ва̄до мануссабхӯтасса̄’’ти! чатуттхам̣.
5. боджджхасуттам̣
45. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо боджджха̄ упа̄сика̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо боджджхам̣ упа̄сикам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато, боджджхе, упосатхо упавуттхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро. катхам̣ упавуттхо ча, боджджхе, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро? идха, боджджхе, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘йа̄ваджӣвам̣ араханто па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄ нихитадан̣д̣а̄ нихитасаттха̄ ладжджӣ дайа̄панна̄, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампино вихаранти. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато нихитадан̣д̣о нихитасаттхо ладжджӣ дайа̄панно, саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣ вихара̄ми. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ пат̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти…пе….
‘‘‘йа̄ваджӣвам̣ араханто учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирата̄ нӣчасеййам̣ каппенти – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. ахам̣ паджджа иман̃ча раттим̣ иман̃ча дивасам̣ учча̄сайанамаха̄сайанам̣ паха̄йа учча̄сайанамаха̄сайана̄ пат̣ивирато нӣчасеййам̣ каппеми – ман̃чаке ва̄ тин̣асантха̄раке ва̄. имина̄пан̇гена арахатам̣ анукароми, упосатхо ча ме упавуттхо бхависсатӣ’ти. имина̄ ат̣т̣хамена ан̇гена саманна̄гато хоти. евам̣ упавуттхо кхо, боджджхе, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо махаппхало хоти маха̄нисам̣со маха̄джутико маха̄виппха̄ро.
‘‘кӣвамахаппхало хоти, кӣвамаха̄нисам̣со, кӣвамаха̄джутико, кӣвамаха̄виппха̄ро? сеййатха̄пи, боджджхе, йо имесам̣ сол̣асаннам̣ маха̄джанапада̄нам̣ пахӯтараттаратана̄нам̣ иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ ка̄реййа, сеййатхидам̣ – ан̇га̄нам̣ магадха̄нам̣ ка̄сӣнам̣ косала̄нам̣ ваджджӣнам̣ малла̄нам̣ четӣнам̣ ван̇га̄нам̣ курӯнам̣ пан̃ча̄ла̄нам̣ маччха̄нам̣ сӯрасена̄нам̣ ассака̄нам̣ авантӣнам̣ гандха̄ра̄нам̣ камбоджа̄нам̣, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатасса упосатхасса етам̣ калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣. там̣ кисса хету? капан̣ам̣, боджджхе, ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа.
‘‘йа̄ни, боджджхе, ма̄нусака̄ни пан̃н̃а̄са васса̄ни, ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни пан̃ча вассасата̄ни ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, боджджхе, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, боджджхе, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа’’’.
‘‘йам̣, боджджхе, ма̄нусакам̣ вассасатам̣…пе… та̄ни, боджджхе, ма̄нусака̄ни две вассасата̄ни…пе… чатта̄ри вассасата̄ни…пе… ат̣т̣ха вассасата̄ни…пе… сол̣аса вассасата̄ни параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ есо еко раттиндиво. та̄йа раттийа̄ тим̣сараттийо ма̄со. тена ма̄сена два̄дасама̄сийо сам̣ваччхаро. тена сам̣ваччхарена дибба̄ни сол̣аса вассасахасса̄ни параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, боджджхе, виджджати йам̣ идхекаччо иттхӣ ва̄ пурисо ва̄ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ упосатхам̣ упаваситва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййа. идам̣ кхо панетам̣, боджджхе, сандха̄йа бха̄ситам̣ – ‘капан̣ам̣ ма̄нусакам̣ раджджам̣ диббам̣ сукхам̣ упанидха̄йа̄’’’ти.
‘‘па̄н̣ам̣ на хан̃н̃е на чадиннама̄дийе,
муса̄ на бха̄се на ча маджджапо сийа̄;
абрахмачарийа̄ вирамеййа метхуна̄,
раттим̣ на бхун̃джеййа вика̄лабходжанам̣.
‘‘ма̄лам̣ на дха̄ре на ча гандхама̄чаре,
ман̃че чхама̄йам̣ ва сайетха сантхате;
етан̃хи ат̣т̣хан̇гикама̄хупосатхам̣,
буддхена дуккхантагуна̄ пака̄ситам̣.
‘‘чандо ча сурийо ча убхо судассана̄,
обха̄сайам̣ анупарийанти йа̄вата̄;
тамонуда̄ те пана анталиккхага̄,
набхе пабха̄санти диса̄вирочана̄.
‘‘етасмим̣ йам̣ виджджати антаре дханам̣,
мутта̄ ман̣и вел̣урийан̃ча бхаддакам̣;
син̇гӣсуван̣н̣ам̣ атха ва̄пи кан̃чанам̣,
йам̣ джа̄тарӯпам̣ хат̣аканти вуччати.
‘‘ат̣т̣хан̇гупетасса упосатхасса,
калампи те на̄нубхаванти сол̣асим̣;
чандаппабха̄ та̄раган̣а̄ ча саббе.
‘‘тасма̄ хи на̄рӣ ча наро ча сӣлава̄,
ат̣т̣хан̇гупетам̣ упавассупосатхам̣;
пун̃н̃а̄ни катва̄на сукхудрайа̄ни,
аниндита̄ саггамупенти т̣ха̄на’’нти. пан̃чамам̣;
6. ануруддхасуттам̣
46. екам̣ самайам̣ бхагава̄ косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ ануруддхо дива̄виха̄рам̣ гато хоти пат̣исаллӣно. атха кхо самбахула̄ мана̄пака̄йика̄ девата̄ йена̄йасма̄ ануруддхо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо та̄ девата̄ а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ етадавочум̣ – ‘‘майам̣, бханте ануруддха, мана̄пака̄йика̄ на̄ма девата̄ тӣсу т̣ха̄несу иссарийам̣ ка̄рема васам̣ ваттема. майам̣, бханте ануруддха, йа̄дисакам̣ ван̣н̣ам̣ а̄кан̇кха̄ма та̄дисакам̣ ван̣н̣ам̣ т̣ха̄насо пат̣илабха̄ма; йа̄дисакам̣ сарам̣ а̄кан̇кха̄ма та̄дисакам̣ сарам̣ т̣ха̄насо пат̣илабха̄ма; йа̄дисакам̣ сукхам̣ а̄кан̇кха̄ма та̄дисакам̣ сукхам̣ т̣ха̄насо пат̣илабха̄ма. майам̣, бханте ануруддха, мана̄пака̄йика̄ на̄ма девата̄ имесу тӣсу т̣ха̄несу иссарийам̣ ка̄рема васам̣ ваттема̄’’ти.
атха кхо а̄йасмато ануруддхасса етадахоси – ‘‘ахо ватима̄ девата̄ сабба̄ва нӣла̄ ассу нӣлаван̣н̣а̄ нӣлаваттха̄ нӣла̄лан̇ка̄ра̄’’ти. атха кхо та̄ девата̄ а̄йасмато ануруддхасса читтаман̃н̃а̄йа сабба̄ва нӣла̄ ахесум̣ нӣлаван̣н̣а̄ нӣлаваттха̄ нӣла̄лан̇ка̄ра̄.
атха кхо а̄йасмато ануруддхасса етадахоси – ‘‘ахо ватима̄ девата̄ сабба̄ва пӣта̄ ассу…пе… сабба̄ва лохитака̄ ассу… сабба̄ва ода̄та̄ ассу ода̄таван̣н̣а̄ ода̄таваттха̄ ода̄та̄лан̇ка̄ра̄’’ти. атха кхо та̄ девата̄ а̄йасмато ануруддхасса читтаман̃н̃а̄йа сабба̄ва ода̄та̄ ахесум̣ ода̄таван̣н̣а̄ ода̄таваттха̄ ода̄та̄лан̇ка̄ра̄.
атха кхо та̄ девата̄ ека̄ ча [ко (сӣ.), ека̄ва (сйа̄. пӣ.)] га̄йи ека̄ ча [ека̄ пана (сӣ.), ека̄ва (сйа̄. пӣ.)] наччи ека̄ ча [ека̄ (сӣ.), ека̄ва (сйа̄. пӣ.)] аччхарам̣ ва̄деси. сеййатха̄пи на̄ма пан̃чан̇гикасса тӯрийасса [турийасса (сӣ. сйа̄. пӣ.)] сувинӣтасса суппат̣ипата̄л̣итасса кусалехи сусаманна̄хатасса саддо хоти ваггу ча раджанӣйо ча каманӣйо ча пеманӣйо ча маданӣйо ча; евамевам̣ та̄сам̣ девата̄нам̣ алан̇ка̄ра̄нам̣ саддо хоти ваггу ча раджанӣйо ча каманӣйо ча пеманӣйо ча маданӣйо ча. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо индрийа̄ни оккхипи.
атха кхо та̄ девата̄ ‘‘на кхваййо ануруддхо са̄дийатӣ’’ти [са̄дайатӣти (садданӣтидха̄тума̄ла̄)] таттхевантарадха̄йим̣су. атха кхо а̄йасма̄ ануруддхо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ ануруддхо бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘идха̄хам̣, бханте, дива̄виха̄рам̣ гато хоми пат̣исаллӣно. атха кхо, бханте, самбахула̄ мана̄пака̄йика̄ девата̄ йена̄хам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо, бханте, та̄ девата̄ мам̣ етадавочум̣ – ‘майам̣, бханте ануруддха, мана̄пака̄йика̄ на̄ма девата̄ тӣсу т̣ха̄несу иссарийам̣ ка̄рема васам̣ ваттема. майам̣, бханте ануруддха, йа̄дисакам̣ ван̣н̣ам̣ а̄кан̇кха̄ма та̄дисакам̣ ван̣н̣ам̣ т̣ха̄насо пат̣илабха̄ма; йа̄дисакам̣ сарам̣ а̄кан̇кха̄ма та̄дисакам̣ сарам̣ т̣ха̄насо пат̣илабха̄ма; йа̄дисакам̣ сукхам̣ а̄кан̇кха̄ма та̄дисакам̣ сукхам̣ т̣ха̄насо пат̣илабха̄ма. майам̣, бханте ануруддха, мана̄пака̄йика̄ на̄ма девата̄ имесу тӣсу т̣ха̄несу иссарийам̣ ка̄рема васам̣ ваттема̄’ти. тасса майхам̣, бханте, етадахоси – ‘ахо ватима̄ девата̄ сабба̄ва нӣла̄ ассу нӣлаван̣н̣а̄ нӣлаваттха̄ нӣла̄лан̇ка̄ра̄’ти. атха кхо, бханте, та̄ девата̄ мама читтаман̃н̃а̄йа сабба̄ва нӣла̄ ахесум̣ нӣлаван̣н̣а̄ нӣлаваттха̄ нӣла̄лан̇ка̄ра̄.
‘‘тасса майхам̣, бханте, етадахоси – ‘ахо ватима̄ девата̄ сабба̄ва пӣта̄ ассу…пе… сабба̄ва лохитака̄ ассу…пе… сабба̄ва ода̄та̄ ассу ода̄таван̣н̣а̄ ода̄таваттха̄ ода̄та̄лан̇ка̄ра̄’ти. атха кхо, бханте, та̄ девата̄ мама читтаман̃н̃а̄йа сабба̄ва ода̄та̄ ахесум̣ ода̄таван̣н̣а̄ ода̄таваттха̄ ода̄та̄лан̇ка̄ра̄.
‘‘атха кхо, бханте, та̄ девата̄ ека̄ ча га̄йи ека̄ ча наччи ека̄ ча аччхарам̣ ва̄деси. сеййатха̄пи на̄ма пан̃чан̇гикасса тӯрийасса сувинӣтасса суппат̣ипата̄л̣итасса кусалехи сусаманна̄хатасса саддо хоти ваггу ча раджанӣйо ча каманӣйо ча пеманӣйо ча маданӣйо ча; евамевам̣ та̄сам̣ девата̄нам̣ алан̇ка̄ра̄нам̣ саддо хоти ваггу ча раджанӣйо ча каманӣйо ча пеманӣйо ча маданӣйо ча. атха кхва̄хам̣, бханте, индрийа̄ни оккхипим̣.
‘‘атха кхо, бханте, та̄ девата̄ ‘на кхваййо ануруддхо са̄дийатӣ’ти таттхевантарадха̄йим̣су. катихи ну кхо, бханте, дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мана̄пака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣ’’ти?
‘‘ат̣т̣хахи кхо, ануруддха, дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мана̄пака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. катамехи ат̣т̣хахи? идха, ануруддха, ма̄туга̄мо йасса ма̄та̄питаро бхаттуно денти аттхака̄ма̄ хитесино анукампака̄ анукампам̣ упа̄да̄йа тасса хоти пуббут̣т̣ха̄йинӣ паччха̄нипа̄тинӣ кин̇ка̄рапат̣исса̄винӣ мана̄пача̄ринӣ пийава̄динӣ.
‘‘йе те бхатту гаруно [гуруно (ка.)] хонти – ма̄та̄ти ва̄ пита̄ти ва̄ саман̣абра̄хман̣а̄ти ва̄ – те саккароти, гарум̣ кароти [гарукароти (сӣ. сйа̄. пӣ.)], ма̄нети, пӯджети, аббха̄гате ча а̄санодакена пат̣ипӯджети.
‘‘йе те бхатту аббхантара̄ камманта̄ – ун̣н̣а̄ти ва̄ каппа̄са̄ти ва̄ – таттха даккха̄ хоти аналаса̄ татрупа̄йа̄йа [татрӯпа̄йа̄йа (сӣ.), а. ни. 4.35; 11.14] вӣмам̣са̄йа саманна̄гата̄ алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣.
‘‘йо со бхатту аббхантаро антоджано – да̄са̄ти ва̄ песса̄ти ва̄ каммакара̄ти ва̄ – тесам̣ катан̃ча катато джа̄на̄ти акатан̃ча акатато джа̄на̄ти, гила̄нака̄нан̃ча бала̄балам̣ джа̄на̄ти кха̄данӣйам̣ бходжанӣйан̃часса паччам̣сена [паччайена (сйа̄.), паччаттам̣сена (ка.) а. ни. 5.33] сам̣вибхаджати.
‘‘йам̣ бхатту а̄харати дханам̣ ва̄ дхан̃н̃ам̣ ва̄ джа̄тарӯпам̣ ва̄ там̣ а̄раккхена гуттийа̄ сампа̄дети, таттха ча хоти адхуттӣ атхенӣ асон̣д̣ӣ авина̄сика̄.
‘‘упа̄сика̄ кхо пана хоти буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄ дхаммам̣ саран̣ам̣ гата̄ сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гата̄.
‘‘сӣлаватӣ кхо пана хоти – па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирата̄, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирата̄, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирата̄, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄.
‘‘ча̄гаватӣ кхо пана хоти. вигатамаламаччхерена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васати муттача̄га̄ [муттача̄гӣ (сйа̄.)] пайатапа̄н̣инӣ [пайатапа̄н̣и (сӣ.), пайатапа̄н̣ӣ (сйа̄. пӣ. ка.)] воссаггарата̄ йа̄чайога̄ да̄насам̣вибха̄гарата̄.
‘‘имехи кхо, ануруддха, ат̣т̣хахи дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мана̄пака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣ’’ти.
‘‘йо нам̣ бхарати саббада̄, ниччам̣ а̄та̄пи уссуко;
там̣ саббака̄мадам̣ [там̣ саббака̄махарам̣ (сӣ. сйа̄. пӣ.) саббака̄махарам̣ (а. ни. 5.33] посам̣, бхатта̄рам̣ на̄тиман̃н̃ати.
‘‘на ча̄пи соттхи бхатта̄рам̣, исса̄ва̄дена росайе;
бхатту ча гаруно саббе, пат̣ипӯджети пан̣д̣ита̄.
‘‘ут̣т̣ха̄хика̄ [ут̣т̣ха̄йика̄ (ка.)] аналаса̄, сан̇гахитапариджджана̄;
бхатту мана̄пам̣ чарати, самбхатам̣ анураккхати.
‘‘йа̄ евам̣ ваттати на̄рӣ, бхатту чхандаваса̄нуга̄;
мана̄па̄ на̄ма те [мана̄пака̄йика̄ (сӣ. ка.)] дева̄, йаттха са̄ упападжджатӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣;
7. дутийависа̄кха̄суттам̣
47. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄де. атха кхо виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄…пе… екамантам̣ нисиннам̣ кхо виса̄кхам̣ мига̄рама̄тарам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘ат̣т̣хахи кхо, виса̄кхе, дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мана̄пака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. катамехи ат̣т̣хахи? идха, виса̄кхе, ма̄туга̄мо йасса ма̄та̄питаро бхаттуно денти аттхака̄ма̄ хитесино анукампака̄ анукампам̣ упа̄да̄йа тасса хоти пуббут̣т̣ха̄йинӣ паччха̄нипа̄тинӣ кин̇ка̄рапат̣исса̄винӣ мана̄пача̄ринӣ пийава̄динӣ…пе….
‘‘ча̄гаватӣ кхо пана хоти. вигатамаламаччхерена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васати муттача̄га̄ пайатапа̄н̣инӣ воссаггарата̄ йа̄чайога̄ да̄насам̣вибха̄гарата̄. имехи кхо, виса̄кхе, ат̣т̣хахи дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мана̄пака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджатӣ’’ти.
‘‘йо нам̣ бхарати саббада̄, ниччам̣ а̄та̄пи уссуко;
там̣ саббака̄мадам̣ посам̣, бхатта̄рам̣ на̄тиман̃н̃ати.
‘‘на ча̄пи соттхи бхатта̄рам̣, исса̄ва̄дена росайе;
бхатту ча гаруно саббе, пат̣ипӯджети пан̣д̣ита̄.
‘‘ут̣т̣ха̄хика̄ аналаса̄, сан̇гахитапариджджана̄;
бхатту мана̄пам̣ чарати, самбхатам̣ анураккхати.
‘‘йа̄ евам̣ ваттати на̄рӣ, бхатту чхандаваса̄нуга̄;
мана̄па̄ на̄ма те [мана̄пака̄йика̄ (сӣ. ка.)] дева̄, йаттха са̄ упападжджатӣ’’ти. саттамам̣;
8. накулама̄та̄суттам̣
48. екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаггесу вихарати сум̣сума̄рагире [сум̣сума̄рагире (сӣ. сйа̄. пӣ.)] бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. атха кхо накулама̄та̄ гахапата̄нӣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄…пе…. екамантам̣ нисиннам̣ кхо накулама̄тарам̣ гахапата̄ним̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘ат̣т̣хахи кхо, накулама̄те, дхаммехи саманна̄гато ма̄туга̄мо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ мана̄пака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати. катамехи ат̣т̣хахи? идха, накулама̄те, ма̄туга̄мо йасса ма̄та̄питаро бхаттуно денти аттхака̄ма̄ хитесино анукампака̄ анукампам̣ упа̄да̄йа тасса хоти пуббут̣т̣ха̄йинӣ паччха̄нипа̄тинӣ кин̇ка̄рапат̣исса̄винӣ мана̄пача̄ринӣ пийава̄динӣ.