4. чатуттхапан̣н̣а̄сакам̣
(16) 1. саддхаммавагго
1. пат̣хамасамматтанийа̄масуттам̣
151. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато сун̣антопи саддхаммам̣ абхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. катамехи пан̃чахи? катхам̣ парибхоти, катхикам̣ [катхитам̣ (ка.)] парибхоти, атта̄нам̣ парибхоти, виккхиттачитто дхаммам̣ сун̣а̄ти, анекаггачитто айонисо ча [айонисо (сйа̄. кам̣.)] манаси кароти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато сун̣антопи саддхаммам̣ абхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато сун̣анто саддхаммам̣ бхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. катамехи пан̃чахи? на катхам̣ парибхоти, на катхикам̣ парибхоти, на атта̄нам̣ парибхоти, авиккхиттачитто дхаммам̣ сун̣а̄ти, екаггачитто йонисо ча манаси кароти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато сун̣анто саддхаммам̣ бхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматта’’нти. пат̣хамам̣.
2. дутийасамматтанийа̄масуттам̣
152. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато сун̣антопи саддхаммам̣ абхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. катамехи пан̃чахи? катхам̣ парибхоти, катхикам̣ парибхоти, атта̄нам̣ парибхоти, дуппан̃н̃о хоти джал̣о ел̣амӯго, анан̃н̃а̄те ан̃н̃а̄тама̄нӣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато сун̣антопи саддхаммам̣ абхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато сун̣анто саддхаммам̣ бхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. катамехи пан̃чахи? на катхам̣ парибхоти, на катхикам̣ парибхоти, на атта̄нам̣ парибхоти, пан̃н̃ава̄ хоти аджал̣о анел̣амӯго, на анан̃н̃а̄те ан̃н̃а̄тама̄нӣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато сун̣анто саддхаммам̣ бхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматта’’нти. дутийам̣.
3. татийасамматтанийа̄масуттам̣
153. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато сун̣антопи саддхаммам̣ абхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. катамехи пан̃чахи? маккхӣ дхаммам̣ сун̣а̄ти маккхапарийут̣т̣хито, упа̄рамбхачитто [саупа̄рамбхачитто (сйа̄. кам̣.)] дхаммам̣ сун̣а̄ти рандхагавесӣ, дхаммадесаке а̄хатачитто хоти кхӣладжа̄то [кхиладжа̄то (сйа̄. пӣ.)], дуппан̃н̃о хоти джал̣о ел̣амӯго, анан̃н̃а̄те ан̃н̃а̄тама̄нӣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато сун̣антопи саддхаммам̣ абхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато сун̣анто саддхаммам̣ бхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣. катамехи пан̃чахи? амаккхӣ дхаммам̣ сун̣а̄ти на маккхапарийут̣т̣хито, анупа̄рамбхачитто дхаммам̣ сун̣а̄ти на рандхагавесӣ, дхаммадесаке ана̄хатачитто хоти акхӣладжа̄то, пан̃н̃ава̄ хоти аджал̣о анел̣амӯго, на анан̃н̃а̄те ан̃н̃а̄тама̄нӣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато сун̣анто саддхаммам̣ бхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматта’’нти. татийам̣.
4. пат̣хамасаддхаммасаммосасуттам̣
154. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ на саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣анти, на саккаччам̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣анти, на саккаччам̣ дхаммам̣ дха̄ренти, на саккаччам̣ дха̄та̄нам̣ [дхата̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккханти, на саккаччам̣ аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджанти. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти.
‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ саккаччам̣ дхаммам̣ сун̣анти, саккаччам̣ дхаммам̣ парийа̄пун̣анти, саккаччам̣ дхаммам̣ дха̄ренти, саккаччам̣ дха̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккханти, саккаччам̣ аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджанти. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. дутийасаддхаммасаммосасуттам̣
155. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ дхаммам̣ на парийа̄пун̣анти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ на виттха̄рена паресам̣ десенти. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ на виттха̄рена парам̣ [паресам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), паре (?)] ва̄ченти. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ на виттха̄рена саджджха̄йам̣ каронти. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ на четаса̄ анувитаккенти анувича̄ренти манаса̄нупеккханти. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти.
‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ дхаммам̣ парийа̄пун̣анти – суттам̣, геййам̣, веййа̄каран̣ам̣, га̄тхам̣, уда̄нам̣, итивуттакам̣, джа̄такам̣, аббхутадхаммам̣, ведаллам̣. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десенти. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена парам̣ ва̄ченти. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ каронти. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккенти анувича̄ренти манаса̄нупеккханти. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. татийасаддхаммасаммосасуттам̣
156. [а. ни. 4.160] ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ дуггахитам̣ суттантам̣ парийа̄пун̣анти дунниккхиттехи падабйан̃джанехи. дунниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи дуннайо хоти. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ дуббача̄ хонти, довачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гата̄, аккхама̄ аппадаккхин̣агга̄хино ануса̄саним̣. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄, те на саккаччам̣ суттантам̣ парам̣ ва̄ченти; тесам̣ аччайена чхиннамӯлако суттанто хоти аппат̣исаран̣о. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тхера̄ бхиккхӯ ба̄хулика̄ хонти са̄тхалика̄ оккамане пуббан̇гама̄ павивеке никкхиттадхура̄, на вӣрийам̣ а̄рабханти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. тесам̣ паччхима̄ джаната̄ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати. са̄пи хоти ба̄хулика̄ са̄тхалика̄ оккамане пуббан̇гама̄ павивеке никкхиттадхура̄, на вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сан̇гхо бхинно хоти. сан̇гхе кхо пана, бхиккхаве, бхинне ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аккоса̄ ча хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ парибха̄са̄ ча хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париккхепа̄ ча хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париччаджана̄ [париччаджа̄ (сйа̄. кам̣.)] ча хонти. таттха аппасанна̄ чева наппасӣданти, пасанна̄нан̃ча екачча̄нам̣ ан̃н̃атхаттам̣ хоти. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо дхаммо саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча дхамма̄ саддхаммасса саммоса̄йа антарадха̄на̄йа сам̣ваттанти.
‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккхӯ суггахитам̣ суттантам̣ парийа̄пун̣анти суниккхиттехи падабйан̃джанехи. суниккхиттасса, бхиккхаве, падабйан̃джанасса аттхопи сунайо хоти. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ сувача̄ хонти совачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гата̄, кхама̄ падаккхин̣агга̄хино ануса̄саним̣. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, йе те бхиккхӯ бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄, те саккаччам̣ суттантам̣ парам̣ ва̄ченти; тесам̣ аччайена на чхиннамӯлако [аччхиннамӯлако (ка.) а. ни. 4.160] суттанто хоти саппат̣исаран̣о. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, тхера̄ бхиккхӯ на ба̄хулика̄ хонти на са̄тхалика̄, оккамане никкхиттадхура̄ павивеке пуббан̇гама̄; вӣрийам̣ а̄рабханти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. тесам̣ паччхима̄ джаната̄ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати. са̄пи хоти на ба̄хулика̄ на са̄тхалика̄, оккамане никкхиттадхура̄ павивеке пуббан̇гама̄, вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сан̇гхо самагго саммодама̄но авивадама̄но екуддесо пха̄сум̣ вихарати. сан̇гхе кхо пана, бхиккхаве, самагге на чева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аккоса̄ хонти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ парибха̄са̄ хонти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париккхепа̄ хонти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париччаджана̄ хонти. таттха аппасанна̄ чева пасӣданти, пасанна̄нан̃ча бхиййобха̄во хоти. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо дхаммо саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча дхамма̄ саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. дуккатха̄суттам̣
157. ‘‘пан̃чаннам̣, бхиккхаве, пуггала̄нам̣ катха̄ дуккатха̄ пуггале пуггалам̣ [пуггалам̣ пуггалам̣ (сӣ. пӣ.)] упанидха̄йа. катамесам̣ пан̃чаннам̣? ассаддхасса, бхиккхаве, саддха̄катха̄ дуккатха̄; дуссӣласса сӣлакатха̄ дуккатха̄; аппассутасса ба̄хусаччакатха̄ дуккатха̄; маччхарисса [маччхарийасса (сӣ. пӣ. ка.)] ча̄гакатха̄ дуккатха̄; дуппан̃н̃асса пан̃н̃а̄катха̄ дуккатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, ассаддхасса саддха̄катха̄ дуккатха̄? ассаддхо, бхиккхаве, саддха̄катха̄йа каччхама̄на̄йа абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, саддха̄сампадам̣ аттани на саманупассати [на сампассати (сӣ.)], на ча лабхати татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ ассаддхасса саддха̄катха̄ дуккатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, дуссӣласса сӣлакатха̄ дуккатха̄? дуссӣло, бхиккхаве, сӣлакатха̄йа каччхама̄на̄йа абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, сӣласампадам̣ аттани на саманупассати на ча лабхати татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ дуссӣласса сӣлакатха̄ дуккатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, аппассутасса ба̄хусаччакатха̄ дуккатха̄? аппассуто, бхиккхаве, ба̄хусаччакатха̄йа каччхама̄на̄йа абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, сутасампадам̣ аттани на саманупассати, на ча лабхати татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ аппассутасса ба̄хусаччакатха̄ дуккатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, маччхарисса ча̄гакатха̄ дуккатха̄? маччхарӣ, бхиккхаве, ча̄гакатха̄йа каччхама̄на̄йа абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, ча̄гасампадам̣ аттани на саманупассати на ча лабхати татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ маччхарисса ча̄гакатха̄ дуккатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, дуппан̃н̃асса пан̃н̃а̄катха̄ дуккатха̄? дуппан̃н̃о, бхиккхаве, пан̃н̃а̄катха̄йа каччхама̄на̄йа абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйати копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, пан̃н̃а̄сампадам̣ аттани на саманупассати, на ча лабхати татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ дуппан̃н̃асса пан̃н̃а̄катха̄ дуккатха̄. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ пуггала̄нам̣ катха̄ дуккатха̄ пуггале пуггалам̣ упанидха̄йа.
‘‘пан̃чаннам̣, бхиккхаве, пуггала̄нам̣ катха̄ сукатха̄ пуггале пуггалам̣ упанидха̄йа. катамесам̣ пан̃чаннам̣? саддхасса, бхиккхаве, саддха̄катха̄ сукатха̄; сӣлавато сӣлакатха̄ сукатха̄; бахуссутасса ба̄хусаччакатха̄ сукатха̄; ча̄гавато ча̄гакатха̄ сукатха̄; пан̃н̃авато пан̃н̃а̄катха̄ сукатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, саддхасса саддха̄катха̄ сукатха̄? саддхо, бхиккхаве, саддха̄катха̄йа каччхама̄на̄йа на̄бхисаджджати на куппати на бйа̄паджджати на патиттхӣйати на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, саддха̄сампадам̣ аттани саманупассати лабхати ча татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ саддхасса саддха̄катха̄ сукатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, сӣлавато сӣлакатха̄ сукатха̄? сӣлава̄, бхиккхаве, сӣлакатха̄йа каччхама̄на̄йа на̄бхисаджджати на куппати на бйа̄паджджати на патиттхӣйати на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, сӣласампадам̣ аттани саманупассати, лабхати ча татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ сӣлавато сӣлакатха̄ сукатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, бахуссутасса ба̄хусаччакатха̄ сукатха̄? бахуссуто, бхиккхаве, ба̄хусаччакатха̄йа каччхама̄на̄йа на̄бхисаджджати на куппати на бйа̄паджджати на патиттхӣйати на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, сутасампадам̣ аттани саманупассати, лабхати ча татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ бахуссутасса ба̄хусаччакатха̄ сукатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, ча̄гавато ча̄гакатха̄ сукатха̄? ча̄гава̄, бхиккхаве, ча̄гакатха̄йа каччхама̄на̄йа на̄бхисаджджати на куппати на бйа̄паджджати на патиттхӣйати на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, ча̄гасампадам̣ аттани саманупассати, лабхати ча татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ ча̄гавато ча̄гакатха̄ сукатха̄.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, пан̃н̃авато пан̃н̃а̄катха̄ сукатха̄? пан̃н̃ава̄, бхиккхаве, пан̃н̃а̄катха̄йа каччхама̄на̄йа на̄бхисаджджати на куппати на бйа̄паджджати на патиттхӣйати на копан̃ча досан̃ча аппаччайан̃ча па̄тукароти. там̣ кисса хету? тан̃хи со, бхиккхаве, пан̃н̃а̄сампадам̣ аттани саманупассати лабхати ча татонида̄нам̣ пӣтипа̄моджджам̣. тасма̄ пан̃н̃авато пан̃н̃а̄катха̄ сукатха̄. имесам̣ кхо, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ пуггала̄нам̣ катха̄ сукатха̄ пуггале пуггалам̣ упанидха̄йа̄’’ти. саттамам̣.
8. са̄раджджасуттам̣
158. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху са̄раджджам̣ окканто [оккаманто (ка.)] хоти. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху ассаддхо хоти, дуссӣло хоти, аппассуто хоти, кусӣто хоти, дупан̃н̃о хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи, дхаммехи саманна̄гато бхиккху са̄раджджам̣ окканто хоти.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху виса̄радо хоти. катамехи пан̃чахи? идха, бхиккхаве, бхиккху саддхо хоти, сӣлава̄ хоти, бахуссуто хоти, а̄раддхавӣрийо хоти, пан̃н̃ава̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху виса̄радо хотӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. уда̄йӣсуттам̣
159. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ уда̄йӣ махатийа̄ гихипариса̄йа паривуто дхаммам̣ десенто нисинно хоти. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантам̣ уда̄йим̣ махатийа̄ гихипариса̄йа паривутам̣ дхаммам̣ десентам̣ нисиннам̣. дисва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасма̄, бханте, уда̄йӣ махатийа̄ гихипариса̄йа паривуто дхаммам̣ десетӣ’’ти [десенто нисинно’’ти (сйа̄.)].
‘‘на кхо, а̄нанда, сукарам̣ паресам̣ дхаммам̣ десетум̣. паресам̣, а̄нанда, дхаммам̣ десентена пан̃ча дхамме аджджхаттам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ паресам̣ дхаммо десетаббо. катаме пан̃ча? ‘анупуббим̣ катхам̣ [а̄нупуббикатхам̣ (сӣ.), анупуббикатхам̣ (сйа̄. пӣ. ка.)] катхесса̄мӣ’ти паресам̣ дхаммо десетаббо; ‘парийа̄йадасса̄вӣ катхам̣ катхесса̄мӣ’ти паресам̣ дхаммо десетаббо; ‘ануддайатам̣ пат̣ичча катхам̣ катхесса̄мӣ’ти паресам̣ дхаммо десетаббо; ‘на а̄мисантаро катхам̣ катхесса̄мӣ’ти паресам̣ дхаммо десетаббо; ‘атта̄нан̃ча паран̃ча анупахачча катхам̣ катхесса̄мӣ’ти паресам̣ дхаммо десетаббо. на кхо, а̄нанда, сукарам̣ паресам̣ дхаммам̣ десетум̣. паресам̣, а̄нанда, дхаммам̣ десентена име пан̃ча дхамме аджджхаттам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ паресам̣ дхаммо десетаббо’’ти. навамам̣.
10. дуппат̣ивинодайасуттам̣
160. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, уппанна̄ дуппат̣ивинодайа̄. катаме пан̃ча? уппанно ра̄го дуппат̣ивинодайо, уппанно досо дуппат̣ивинодайо, уппанно мохо дуппат̣ивинодайо, уппаннам̣ пат̣ибха̄нам̣ дуппат̣ивинодайам̣, уппаннам̣ гамикачиттам̣ дуппат̣ивинодайам̣. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча уппанна̄ дуппат̣ивинодайа̄’’ти. дасамам̣.
саддхаммавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
тайо самматтанийа̄ма̄, тайо саддхаммасаммоса̄;
дуккатха̄ чева са̄раджджам̣, уда̄йидуббинодайа̄ти.
(17) 2. а̄гха̄тавагго
1. пат̣хамаа̄гха̄тапат̣ивинайасуттам̣
161. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, а̄гха̄тапат̣ивинайа̄ йаттха бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетаббо. катаме пан̃ча? йасмим̣, бхиккхаве, пуггале а̄гха̄то джа̄йетха, метта̄ тасмим̣ пуггале бха̄ветабба̄; евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. йасмим̣, бхиккхаве, пуггале а̄гха̄то джа̄йетха, карун̣а̄ тасмим̣ пуггале бха̄ветабба̄; евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. йасмим̣, бхиккхаве, пуггале а̄гха̄то джа̄йетха, упеккха̄ тасмим̣ пуггале бха̄ветабба̄; евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. йасмим̣, бхиккхаве, пуггале а̄гха̄то джа̄йетха, асатиаманасика̄ро тасмим̣ пуггале а̄паджджитаббо; евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. йасмим̣, бхиккхаве, пуггале а̄гха̄то джа̄йетха, каммассаката̄ тасмим̣ пуггале адхит̣т̣ха̄табба̄ – ‘каммассако айама̄йасма̄ каммада̄йа̄до каммайони каммабандху каммаппат̣исаран̣о, йам̣ каммам̣ кариссати калйа̄н̣ам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄ тасса да̄йа̄до бхависсатӣ’ти; евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча а̄гха̄тапат̣ивинайа̄, йаттха бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетаббо’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийаа̄гха̄тапат̣ивинайасуттам̣
162. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘пан̃чиме, а̄вусо, а̄гха̄тапат̣ивинайа̄ йаттха бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетаббо. катаме пан̃ча? идха̄вусо, екаччо пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро хоти парисуддхавачӣсама̄ча̄ро; еварӯпепи, а̄вусо, пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. идха пана̄вусо, екаччо пуггало апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро хоти парисуддхака̄йасама̄ча̄ро; еварӯпепи, а̄вусо, пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. идха пана̄вусо, екаччо пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро хоти апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро, лабхати ча ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣; еварӯпепи, а̄вусо, пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. идха пана̄вусо, екаччо пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро хоти апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро, на ча лабхати ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣; еварӯпепи, а̄вусо, пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. идха пана̄вусо, екаччо пуггало парисуддхака̄йасама̄ча̄ро парисуддхавачӣсама̄ча̄ро, лабхати ча ка̄лена ва̄ ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣; еварӯпепи, а̄вусо, пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо.
‘‘татра̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро парисуддхавачӣсама̄ча̄ро, катхам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо? сеййатха̄пи, а̄вусо, бхиккху пам̣сукӯлико ратхийа̄йа нантакам̣ дисва̄ ва̄мена па̄дена нигган̣хитва̄ даккхин̣ена па̄дена паттхаритва̄ [виттха̄ретва̄ (сӣ. пӣ.)], йо таттха са̄ро там̣ парипа̄тетва̄ а̄да̄йа паккамеййа; евамевам̣ кхва̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро парисуддхавачӣсама̄ча̄ро, йа̄сса апарисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄ на са̄сса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄, йа̄ ча кхва̄сса парисуддхавачӣсама̄ча̄рата̄ са̄сса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄. евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо.
‘‘татра̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро парисуддхака̄йасама̄ча̄ро, катхам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо? сеййатха̄пи, а̄вусо, поккхаран̣ӣ сева̄лапан̣акапарийонаддха̄. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито. со там̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ убхохи хаттхехи итичити ча сева̄лапан̣акам̣ апавийӯхитва̄ ан̃джалина̄ пивитва̄ паккамеййа. евамевам̣ кхо, а̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро парисуддхака̄йасама̄ча̄ро, йа̄сса апарисуддхавачӣсама̄ча̄рата̄ на са̄сса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄, йа̄ ча кхва̄сса парисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄ са̄сса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄. евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо.
‘‘татра̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро лабхати ча ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, катхам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо? сеййатха̄пи, а̄вусо, париттам̣ гопаде [гопадаке (сӣ. сйа̄.)] удакам̣. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито. тасса евамасса – ‘идам̣ кхо париттам̣ гопаде удакам̣. сача̄хам̣ ан̃джалина̄ ва̄ пивисса̄ми бха̄джанена ва̄ кхобхесса̄мипи там̣ лол̣есса̄мипи там̣ апеййампи там̣ карисса̄ми. йам̣нӯна̄хам̣ чатуккун̣д̣ико [чатугун̣д̣ико (сӣ.), чатукун̣д̣ико (сйа̄. кам̣. пӣ.), чатукон̣д̣ико (дӣ. ни. 3.7)] нипатитва̄ гопӣтакам̣ пивитва̄ паккамеййа’нти. со чатуккун̣д̣ико нипатитва̄ гопӣтакам̣ пивитва̄ паккамеййа. евамевам̣ кхо, а̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро лабхати ча ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, йа̄сса апарисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄ на са̄сса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄; йа̄писса апарисуддхавачӣсама̄ча̄рата̄ на са̄писса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄. йан̃ча кхо со лабхати ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, тамевасса [тадевасса (сӣ. сйа̄.)] тасмим̣ самайе манаси ка̄таббам̣. евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо.
‘‘татра̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро на ча лабхати ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, катхам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо? сеййатха̄пи, а̄вусо, пурисо а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но аддха̄намаггаппат̣ипанно. тасса пуратописса дӯре га̄мо паччхатописса дӯре га̄мо. со на лабхеййа саппа̄йа̄ни бходжана̄ни, на лабхеййа саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни, на лабхеййа патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣, на лабхеййа га̄мантана̄йакам̣. таменам̣ ан̃н̃атаро пурисо пассеййа аддха̄намаггаппат̣ипанно. со тасмим̣ пурисе ка̄рун̃н̃ам̣йева упат̣т̣ха̄пеййа, ануддайам̣йева упат̣т̣ха̄пеййа, анукампам̣йева упат̣т̣ха̄пеййа – ‘ахо вата̄йам̣ пурисо лабхеййа саппа̄йа̄ни бходжана̄ни, лабхеййа саппа̄йа̄ни бхесаджджа̄ни, лабхеййа патирӯпам̣ упат̣т̣ха̄кам̣, лабхеййа га̄мантана̄йакам̣! там̣ кисса хету? ма̄йам̣ [айам̣ (ка.)] пурисо идхева анайабйасанам̣ а̄паджджӣ’ти [а̄паджджеййа (ка.)]! евамевам̣ кхо, а̄вусо, йва̄йам̣ пуггало апарисуддхака̄йасама̄ча̄ро апарисуддхавачӣсама̄ча̄ро на ча лабхати ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, еварӯпепи [еварӯпе (пӣ.)], а̄вусо, пуггале ка̄рун̃н̃ам̣йева упат̣т̣ха̄петаббам̣ ануддайа̄йева упат̣т̣ха̄петабба̄ анукампа̄йева упат̣т̣ха̄петабба̄ – ‘ахо вата айама̄йасма̄ ка̄йадуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучаритам̣ бха̄веййа, вачӣдуччаритам̣ паха̄йа вачӣсучаритам̣ бха̄веййа, манодуччаритам̣ паха̄йа маносучаритам̣ бха̄веййа! там̣ кисса хету? ма̄йам̣ а̄йасма̄ [айама̄йасма̄ (ка.)] ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджӣ’ти [упападжджатӣти (ка.)]! евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо.
‘‘татра̄вусо, йва̄йам̣ пуггало парисуддхака̄йасама̄ча̄ро парисуддхавачӣсама̄ча̄ро лабхати ча ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, катхам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо? сеййатха̄пи, а̄вусо, поккхаран̣ӣ аччходака̄ са̄тодака̄ сӣтодака̄ [аччходика̄ са̄тодика̄ сӣтодика̄ (сӣ.)] сетака̄ [сетодака̄ (ка.)] супатиттха̄ раман̣ӣйа̄ на̄на̄руккхехи сан̃чханна̄. атха пурисо а̄гаччхеййа гхамма̄бхитатто гхаммапарето киланто тасито пипа̄сито. со там̣ поккхаран̣им̣ ога̄хетва̄ нха̄тва̄ ча пивитва̄ ча паччуттаритва̄ таттхева руккхаччха̄йа̄йа нисӣдеййа ва̄ нипаджджеййа ва̄.
евамевам̣ кхо, а̄вусо, йва̄йам̣ пуггало парисуддхака̄йасама̄ча̄ро парисуддхавачӣсама̄ча̄ро лабхати ча ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, йа̄писса парисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄ са̄писса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄; йа̄писса парисуддхавачӣсама̄ча̄рата̄ са̄писса тасмим̣ самайе манаси ка̄табба̄; йампи лабхати ка̄лена ка̄лам̣ четасо виварам̣ четасо паса̄дам̣, тамписса тасмим̣ самайе манаси ка̄таббам̣. евам̣ тасмим̣ пуггале а̄гха̄то пат̣ивинетаббо. самантапа̄са̄дикам̣, а̄вусо, пуггалам̣ а̄гамма читтам̣ пасӣдати.
‘‘име кхо, а̄вусо, пан̃ча а̄гха̄тапат̣ивинайа̄, йаттха бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетаббо’’ти. дутийам̣.
3. са̄каччхасуттам̣
163. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
[а. ни. 5.65-66] ‘‘пан̃чаха̄вусо, дхаммехи саманна̄гато бхиккху алам̣ са̄каччхо сабрахмача̄рӣнам̣. катамехи пан̃чахи? идха̄вусо, бхиккху аттана̄ ча сӣласампанно хоти, сӣласампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча сама̄дхисампанно хоти, сама̄дхисампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча пан̃н̃а̄сампанно хоти, пан̃н̃а̄сампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча вимуттисампанно хоти, вимуттисампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти, вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти. имехи кхо, а̄вусо, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху алам̣ са̄каччхо сабрахмача̄рӣна’’нти. татийам̣.
4. са̄джӣвасуттам̣
164. [а. ни. 5.65] татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси…пе… ‘‘пан̃чахи, а̄вусо, дхаммехи саманна̄гато бхиккху алам̣са̄джӣво сабрахмача̄рӣнам̣. катамехи пан̃чахи? идха̄вусо, бхиккху аттана̄ ча сӣласампанно хоти, сӣласампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча сама̄дхисампанно хоти, сама̄дхисампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча пан̃н̃а̄сампанно хоти, пан̃н̃а̄сампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча вимуттисампанно хоти, вимуттисампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти; аттана̄ ча вимуттин̃а̄н̣адассанасампанно хоти, вимуттин̃а̄н̣адассанасампада̄катха̄йа ча а̄гатам̣ пан̃хам̣ бйа̄катта̄ хоти. имехи кхо, а̄вусо, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху алам̣са̄джӣво сабрахмача̄рӣна’’нти. чатуттхам̣.
5. пан̃хапуччха̄суттам̣
165. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси…пе… ‘‘йо хи кочи, а̄вусо, парам̣ пан̃хам̣ пуччхати, саббо со пан̃чахи т̣ха̄нехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена. катамехи пан̃чахи? мандатта̄ момӯхатта̄ [момухатта̄ (сӣ.)] парам̣ пан̃хам̣ пуччхати, па̄пиччхо иччха̄пакато парам̣ пан̃хам̣ пуччхати, парибхавам̣ парам̣ пан̃хам̣ пуччхати, ан̃н̃а̄тука̄мо парам̣ пан̃хам̣ пуччхати, атха ва̄ паневам̣читто [атха ва̄ пакуппанто (сӣ. пӣ.)] парам̣ пан̃хам̣ пуччхати – ‘саче ме пан̃хам̣ пут̣т̣хо саммадева бйа̄кариссати иччетам̣ кусалам̣, но че [но ча (сйа̄.)] ме пан̃хам̣ пут̣т̣хо саммадева бйа̄кариссати ахамасса саммадева бйа̄карисса̄мӣ’ти. йо хи кочи, а̄вусо, парам̣ пан̃хам̣ пуччхати, саббо со имехи пан̃чахи т̣ха̄нехи, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена. ахам̣ кхо пана̄вусо, евам̣читто парам̣ пан̃хам̣ пуччха̄ми – ‘саче ме пан̃хам̣ пут̣т̣хо саммадева бйа̄кариссати иччетам̣ кусалам̣, но че ме пан̃хам̣ пут̣т̣хо саммадева бйа̄кариссати, ахамасса саммадева бйа̄карисса̄мӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. ниродхасуттам̣
166. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси…пе… ‘‘идха̄вусо, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи [сама̄паджджеййапи вут̣т̣хахеййапи (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] – аттхетам̣ т̣ха̄нам̣. но че дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ [кабал̣им̣ка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
евам̣ вутте а̄йасма̄ уда̄йӣ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо са̄рипутта, анавака̄со йам̣ со бхиккху атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – наттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
дутийампи кхо…пе… татийампи кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘идха̄вусо, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄нам̣. но че дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
татийампи кхо а̄йасма̄ уда̄йӣ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо са̄рипутта, анавака̄со йам̣ со бхиккху атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – наттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
атха кхо а̄йасмато са̄рипуттасса етадахоси – ‘‘йа̄вататийакампи [йа̄вататийампи (сӣ. сйа̄. пӣ.)] кхо ме а̄йасма̄ уда̄йӣ пат̣иккосати, на ча ме кочи бхиккху анумодати. йам̣нӯна̄хам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇камеййа’’нти. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘идха̄вусо, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄нам̣. но че дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
евам̣ вутте а̄йасма̄ уда̄йӣ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо са̄рипутта, анавака̄со йам̣ со бхиккху атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – наттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
дутийампи кхо…пе… татийампи кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘идха̄вусо, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄нам̣. но че дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
татийампи кхо а̄йасма̄ уда̄йӣ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘ат̣т̣ха̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо са̄рипутта, анавака̄со йам̣ со бхиккху атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – наттхетам̣ т̣ха̄на’’нти.
атха кхо а̄йасмато са̄рипуттасса етадахоси – ‘‘бхагаватопи кхо ме саммукха̄ а̄йасма̄ уда̄йӣ йа̄вататийакам̣ пат̣иккосати, на ча ме кочи бхиккху анумодати. йам̣нӯна̄хам̣ тун̣хӣ асса’’нти. атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто тун̣хӣ ахоси.
атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ уда̄йим̣ а̄мантеси – ‘‘кам̣ пана твам̣, уда̄йи, маномайам̣ ка̄йам̣ паччесӣ’’ти? ‘‘йе те, бханте, дева̄ арӯпино сан̃н̃а̄майа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо туйхам̣, уда̄йи, ба̄ласса абйаттасса бхан̣итена! твампи на̄ма бхан̣итаббам̣ ман̃н̃асӣ’’ти! атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘аттхи на̄ма, а̄нанда, тхерам̣ бхиккхум̣ вихесийама̄нам̣ аджджхупеккхиссатха. на хи на̄ма, а̄нанда, ка̄рун̃н̃ампи бхависсати тхерамхи [бйаттамхи (сйа̄. кам̣. ка.)] бхиккхумхи вихесийама̄намхӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху сӣласампанно сама̄дхисампанно пан̃н̃а̄сампанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄нам̣. но че дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхеййа, атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанно сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄паджджеййа̄пи вут̣т̣хахеййа̄пи – аттхетам̣ т̣ха̄на’’нти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо ачирапаккантасса бхагавато йена̄йасма̄ упава̄н̣о тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ упава̄н̣ам̣ етадавоча – ‘‘идха̄вусо упава̄н̣а, ан̃н̃е тхере бхиккхӯ вихесенти. майам̣ тена на мучча̄ма. аначчхарийам̣ кхо, панетам̣ а̄вусо упава̄н̣а, йам̣ бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито етадева а̄раббха уда̄хареййа йатха̄ а̄йасмантам̣йеветтха упава̄н̣ам̣ пат̣ибха̄сеййа. ида̄нева амха̄кам̣ са̄раджджам̣ окканта’’нти. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена упат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ упава̄н̣ам̣ етадавоча –
‘‘катӣхи ну кхо, упава̄н̣а, дхаммехи саманна̄гато тхеро бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄’’ти? ‘‘пан̃чахи, бханте, дхаммехи саманна̄гато тхеро бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча. катамехи пан̃чахи? идха, бханте, тхеро бхиккху сӣлава̄ хоти…пе… сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу; бахуссуто хоти…пе… дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄; калйа̄н̣ава̄чо хоти калйа̄н̣ава̄ккаран̣о порийа̄ ва̄ча̄йа саманна̄гато виссат̣т̣ха̄йа анелагала̄йа [анелагал̣а̄йа (сйа̄. кам̣.)] аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄; чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ; а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. имехи кхо, бханте, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато тхеро бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, упава̄н̣а! имехи кхо, упава̄н̣а, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато тхеро бхиккху сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча хоти мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча. име че, упава̄н̣а, пан̃ча дхамма̄ тхерасса бхиккхуно на сам̣виджджеййум̣, там̣ сабрахмача̄рӣ на саккареййум̣ на гарум̣ кареййум̣ на ма̄неййум̣ на пӯджеййум̣ кхан̣д̣иччена па̄личчена валиттачата̄йа. йасма̄ ча кхо, упава̄н̣а, име пан̃ча дхамма̄ тхерасса бхиккхуно сам̣виджджанти, тасма̄ там̣ сабрахмача̄рӣ саккаронти гарум̣ каронти ма̄ненти пӯджентӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. чодана̄суттам̣
167. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘чодакена, а̄вусо, бхиккхуна̄ парам̣ чодетука̄мена пан̃ча дхамме аджджхаттам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ паро чодетаббо’’.
‘‘катаме пан̃ча? ка̄лена ваккха̄ми, но ака̄лена; бхӯтена ваккха̄ми, но абхӯтена; сан̣хена ваккха̄ми, но пхарусена; аттхасам̣хитена ваккха̄ми, но анаттхасам̣хитена; меттачитто [меттачиттена (сӣ. пӣ. ка.) чӯл̣ава. 400 пасситаббам̣] ваккха̄ми, но досантаро [досантарена (сӣ. пӣ. ка.)]. чодакена, а̄вусо, бхиккхуна̄ парам̣ чодетука̄мена име пан̃ча дхамме аджджхаттам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ паро чодетаббо.
‘‘идха̄хам̣, а̄вусо, екаччам̣ пуггалам̣ пасса̄ми ака̄лена чодийама̄нам̣ но ка̄лена купитам̣, абхӯтена чодийама̄нам̣ но бхӯтена купитам̣, пхарусена чодийама̄нам̣ но сан̣хена купитам̣, анаттхасам̣хитена чодийама̄нам̣ но аттхасам̣хитена купитам̣, досантарена чодийама̄нам̣ но меттачиттена купитам̣.
‘‘адхаммачудитасса, а̄вусо, бхиккхуно пан̃чаха̄ка̄рехи авиппат̣иса̄ро упадаха̄таббо [упадахитаббо (сӣ. сйа̄. пӣ.)] – ‘ака̄лена̄йасма̄ чудито но ка̄лена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; абхӯтена̄йасма̄ чудито но бхӯтена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; пхарусена̄йасма̄ чудито но сан̣хена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; анаттхасам̣хитена̄йасма̄ чудито но аттхасам̣хитена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; досантарена̄йасма̄ чудито но меттачиттена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа̄’ти. адхаммачудитасса, а̄вусо, бхиккхуно имехи пан̃чаха̄ка̄рехи авиппат̣иса̄ро упадаха̄таббо.
‘‘адхаммачодакасса, а̄вусо, бхиккхуно пан̃чаха̄ка̄рехи виппат̣иса̄ро упадаха̄таббо – ‘ака̄лена те, а̄вусо, чодито [чудито (сӣ. сйа̄. пӣ.)] но ка̄лена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; абхӯтена те, а̄вусо, чодито но бхӯтена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; пхарусена те, а̄вусо, чодито но сан̣хена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; анаттхасам̣хитена те, а̄вусо, чодито но аттхасам̣хитена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; досантарена те, а̄вусо, чодито но меттачиттена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа̄’ти. адхаммачодакасса, а̄вусо, бхиккхуно имехи пан̃чаха̄ка̄рехи виппат̣иса̄ро упадаха̄таббо. там̣ кисса хету? йатха̄ на ан̃н̃опи бхиккху абхӯтена чодетаббам̣ ман̃н̃еййа̄ти.
‘‘идха пана̄хам̣, а̄вусо, екаччам̣ пуггалам̣ пасса̄ми ка̄лена чодийама̄нам̣ но ака̄лена купитам̣, бхӯтена чодийама̄нам̣ но абхӯтена купитам̣, сан̣хена чодийама̄нам̣ но пхарусена купитам̣, аттхасам̣хитена чодийама̄нам̣ но анаттхасам̣хитена купитам̣, меттачиттена чодийама̄нам̣ но досантарена купитам̣.
‘‘дхаммачудитасса, а̄вусо, бхиккхуно пан̃чаха̄ка̄рехи виппат̣иса̄ро упадаха̄таббо – ‘ка̄лена̄йасма̄ чудито но ака̄лена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; бхӯтена̄йасма̄ чудито но абхӯтена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; сан̣хена̄йасма̄ чудито но пхарусена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; аттхасам̣хитена̄йасма̄ чудито но анаттхасам̣хитена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа; меттачиттена̄йасма̄ чудито но досантарена, алам̣ те виппат̣иса̄ра̄йа̄’ти. дхаммачудитасса, а̄вусо, бхиккхуно имехи пан̃чаха̄ка̄рехи виппат̣иса̄ро упадаха̄таббо.
‘‘дхаммачодакасса, а̄вусо, бхиккхуно пан̃чаха̄ка̄рехи авиппат̣иса̄ро упадаха̄таббо – ‘ка̄лена те, а̄вусо, чодито но ака̄лена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; бхӯтена те, а̄вусо, чодито но абхӯтена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; сан̣хена те, а̄вусо, чодито но пхарусена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; аттхасам̣хитена те, а̄вусо, чодито но анаттхасам̣хитена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа; меттачиттена те, а̄вусо, чодито но досантарена, алам̣ те авиппат̣иса̄ра̄йа̄’ти. дхаммачодакасса, а̄вусо, бхиккхуно имехи пан̃чаха̄ка̄рехи авиппат̣иса̄ро упадаха̄таббо. там̣ кисса хету? йатха̄ ан̃н̃опи бхиккху бхӯтена чодитаббам̣ ман̃н̃еййа̄ти.
‘‘чудитена, а̄вусо, пуггалена двӣсу дхаммесу патит̣т̣ха̄таббам̣ – сачче ча, акуппе ча. мам̣ чепи [пан̃чахи (сйа̄. ка.)], а̄вусо, паре чодеййум̣ ка̄лена ва̄ ака̄лена ва̄ бхӯтена ва̄ абхӯтена ва̄ сан̣хена ва̄ пхарусена ва̄ аттхасам̣хитена ва̄ анаттхасам̣хитена ва̄ меттачитта̄ [меттачиттена (сӣ. пӣ. ка.) ма. ни. 1.227 пасситаббам̣] ва̄ досантара̄ [досантарена (сӣ. пӣ. ка.)] ва̄, ахампи двӣсуйева дхаммесу патит̣т̣хахеййам̣ – сачче ча, акуппе ча. саче джа̄неййам̣ – ‘аттхесо майи дхаммо’ти, ‘аттхӣ’ти нам̣ вадеййам̣ – ‘сам̣виджджатесо майи дхаммо’ти. саче джа̄неййам̣ – ‘наттхесо майи дхаммо’ти, ‘наттхӣ’ти нам̣ вадеййам̣ – ‘несо дхаммо майи сам̣виджджатӣ’ти.
‘‘евампи кхо те [евампи кхо (ка.)], са̄рипутта, вуччама̄на̄ атха ча панидхекачче могхапуриса̄ на падаккхин̣ам̣ ган̣хантӣ’’ти.
‘‘йе те, бханте, пуггала̄ ассаддха̄ джӣвикаттха̄ на саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ сат̣ха̄ ма̄йа̄вино кетабино [кет̣убхино (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] уддхата̄ уннал̣а̄ чапала̄ мукхара̄ викин̣н̣ава̄ча̄ индрийесу агуттадва̄ра̄ бходжане аматтан̃н̃уно джа̄гарийам̣ анануйутта̄ са̄ман̃н̃е анапеккхаванто сиккха̄йа на тиббага̄рава̄ ба̄хулика̄ са̄тхалика̄ оккамане пуббан̇гама̄ павивеке никкхиттадхура̄ кусӣта̄ хӣнавӣрийа̄ мут̣т̣хассатино асампаджа̄на̄ асама̄хита̄ виббхантачитта̄ дуппан̃н̃а̄ ел̣амӯга̄, те майа̄ евам̣ вуччама̄на̄ на падаккхин̣ам̣ ган̣ханти.
‘‘йе пана те, бханте, кулапутта̄ саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ асат̣ха̄ ама̄йа̄вино акетабино ануддхата̄ ануннал̣а̄ ачапала̄ амукхара̄ авикин̣н̣ава̄ча̄ индрийесу гуттадва̄ра̄ бходжане маттан̃н̃уно джа̄гарийам̣ ануйутта̄ са̄ман̃н̃е апеккхаванто сиккха̄йа тиббага̄рава̄ на ба̄хулика̄ на са̄тхалика̄ оккамане никкхиттадхура̄ павивеке пуббан̇гама̄ а̄раддхавӣрийа̄ пахитатта̄ упат̣т̣хитассатино сампаджа̄на̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄ пан̃н̃аванто анел̣амӯга̄, те майа̄ евам̣ вуччама̄на̄ падаккхин̣ам̣ ган̣хантӣти.
‘‘йе те, са̄рипутта, пуггала̄ ассаддха̄ джӣвикаттха̄ на саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ сат̣ха̄ ма̄йа̄вино кетабино уддхата̄ уннал̣а̄ чапала̄ мукхара̄ викин̣н̣ава̄ча̄ индрийесу агуттадва̄ра̄ бходжане аматтан̃н̃уно джа̄гарийам̣ анануйутта̄ са̄ман̃н̃е анапеккхаванто сиккха̄йа на тиббага̄рава̄ ба̄хулика̄ са̄тхалика̄ оккамане пуббан̇гама̄ павивеке никкхиттадхура̄ кусӣта̄ хӣнавӣрийа̄ мут̣т̣хассатино асампаджа̄на̄ асама̄хита̄ виббхантачитта̄ дуппан̃н̃а̄ ел̣амӯга̄, тит̣т̣ханту те.
‘‘йе пана, те са̄рипутта, кулапутта̄ саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄ асат̣ха̄ ама̄йа̄вино акетабино ануддхата̄ ануннал̣а̄ ачапала̄ амукхара̄ авикин̣н̣ава̄ча̄ индрийесу гуттадва̄ра̄ бходжане маттан̃н̃уно джа̄гарийам̣ ануйутта̄ са̄ман̃н̃е апеккхаванто сиккха̄йа тиббага̄рава̄ на ба̄хулика̄ на са̄тхалика̄ оккамане никкхиттадхура̄ павивеке пуббан̇гама̄ а̄раддхавӣрийа̄ пахитатта̄ упат̣т̣хитассатино сампаджа̄на̄ сама̄хита̄ екаггачитта̄ пан̃н̃аванто анел̣амӯга̄, те твам̣, са̄рипутта, вадеййа̄си. овада, са̄рипутта, сабрахмача̄рӣ; ануса̄са, са̄рипутта, сабрахмача̄рӣ – ‘асаддхамма̄ вут̣т̣ха̄петва̄ саддхамме патит̣т̣ха̄песса̄ми сабрахмача̄рӣ’ти. еван̃хи те, са̄рипутта, сиккхитабба’’нти. саттамам̣.
8. сӣласуттам̣
168. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘дуссӣласса, а̄вусо, сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпанисо хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге асати ниббида̄вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, а̄вусо, руккхо са̄кха̄пала̄савипанно. тасса папат̣ика̄пи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи …пе… пхеггупи… са̄ропи на па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, а̄вусо, дуссӣласса сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпанисо хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге асати ниббида̄вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сӣлавато, а̄вусо, сӣласампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанно хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге сати ниббида̄вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, а̄вусо, руккхо, са̄кха̄пала̄сасампанно. тасса папат̣ика̄пи па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи…пе… пхеггупи… са̄ропи па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, а̄вусо, сӣлавато сӣласампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанно хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге сати ниббида̄вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти [а. ни. 5.168; 6.50; 7.65]. ат̣т̣хамам̣.
9. кхиппанисантисуттам̣
169. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ [са̄ра̄н̣ӣйам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча –
‘‘китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху кхиппанисанти ча хоти, кусалесу дхаммесу суггахитагга̄хӣ ча, бахун̃ча ган̣ха̄ти, гахитан̃часса наппамуссатӣ’’ти? ‘‘а̄йасма̄ кхо а̄нандо бахуссуто. пат̣ибха̄ту а̄йасмантам̣йева а̄нанда’’нти. ‘‘тенаха̄вусо са̄рипутта, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ са̄рипутто а̄йасмато а̄нандасса паччассоси. а̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –
‘‘идха̄вусо са̄рипутта, бхиккху аттхакусало ча хоти, дхаммакусало ча, бйан̃джанакусало ча, нируттикусало ча, пубба̄паракусало ча. етта̄вата̄ кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккху кхиппанисанти ча хоти кусалесу дхаммесу, суггахитагга̄хӣ ча, бахун̃ча ган̣ха̄ти, гахитан̃часса наппамуссатӣ’’ти. ‘‘аччхарийам̣, а̄вусо! аббхутам̣, а̄вусо!! йа̄ва субха̄ситам̣ чидам̣ а̄йасмата̄ а̄нандена. имехи ча майам̣ пан̃чахи дхаммехи саманна̄гатам̣ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ дха̄рема – ‘а̄йасма̄ а̄нандо аттхакусало дхаммакусало бйан̃джанакусало нируттикусало пубба̄паракусало’’’ти. навамам̣.
10. бхаддаджисуттам̣
170. екам̣ самайам̣ а̄йасма̄ а̄нандо косамбийам̣ вихарати гхосита̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ бхаддаджи йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ бхаддаджим̣ а̄йасма̄ а̄нандо етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо бхаддаджи, дассана̄нам̣ аггам̣, ким̣ савана̄нам̣ аггам̣, ким̣ сукха̄нам̣ аггам̣, ким̣ сан̃н̃а̄нам̣ аггам̣, ким̣ бхава̄нам̣ агга’’нти?
‘‘аттха̄вусо, брахма̄ абхибхӯ анабхибхӯто ан̃н̃адаттхудасо васаваттӣ, йо там̣ брахма̄нам̣ пассати, идам̣ дассана̄нам̣ аггам̣. аттха̄вусо, а̄бхассара̄ на̄ма дева̄ сукхена абхисанна̄ парисанна̄. те када̄чи карахачи уда̄нам̣ уда̄ненти – ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’нти! йо там̣ саддам̣ сун̣а̄ти, идам̣ савана̄нам̣ аггам̣. аттха̄вусо, субхакин̣ха̄ на̄ма дева̄. те сантам̣йева тусита̄ сукхам̣ пат̣иведенти, идам̣ сукха̄нам̣ аггам̣. аттха̄вусо, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпага̄ дева̄, идам̣ сан̃н̃а̄нам̣ аггам̣. аттха̄вусо, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанӯпага̄ дева̄, идам̣ бхава̄нам̣ агга’’нти. ‘‘самети кхо идам̣ а̄йасмато бхаддаджисса, йадидам̣ бахуна̄ джанена̄’’ти?
‘‘а̄йасма̄ кхо, а̄нандо, бахуссуто. пат̣ибха̄ту а̄йасмантам̣йева а̄нанда’’нти. ‘‘тенаха̄вусо бхаддаджи, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо а̄йасма̄ бхаддаджи а̄йасмато а̄нандасса паччассоси. а̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –
‘‘йатха̄ пассато кхо, а̄вусо, анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, идам̣ дассана̄нам̣ аггам̣. йатха̄ сун̣ато анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, идам̣ савана̄нам̣ аггам̣. йатха̄ сукхитасса анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, идам̣ сукха̄нам̣ аггам̣. йатха̄ сан̃н̃исса анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, идам̣ сан̃н̃а̄нам̣ аггам̣. йатха̄ бхӯтасса анантара̄ а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, идам̣ бхава̄нам̣ агга’’нти. дасамам̣.
а̄гха̄тавагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
две а̄гха̄тавинайа̄, са̄каччха̄ са̄джӣвато пан̃хам̣;
пуччха̄ ниродхо чодана̄, сӣлам̣ нисанти бхаддаджӣти.
(18) 3. упа̄сакавагго
1. са̄раджджасуттам̣
171. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако са̄раджджам̣ окканто хоти. катамехи пан̃чахи? па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти, адинна̄да̄йӣ хоти, ка̄месумиччха̄ча̄рӣ хоти, муса̄ва̄дӣ хоти, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄йӣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато упа̄сако са̄раджджам̣ окканто хоти.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако виса̄радо хоти. катамехи пан̃чахи? па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирато хоти, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ пат̣ивирато хоти, муса̄ва̄да̄ пат̣ивирато хоти, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато упа̄сако виса̄радо хотӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. виса̄радасуттам̣
172. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако ависа̄радо ага̄рам̣ аджджха̄васати. катамехи пан̃чахи? па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти…пе… сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄йӣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато упа̄сако ависа̄радо ага̄рам̣ аджджха̄васати.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако виса̄радо ага̄рам̣ аджджха̄васати. катамехи пан̃чахи? па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти…пе… сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато упа̄сако виса̄радо ага̄рам̣ аджджха̄васатӣ’’ти. дутийам̣.
3. нирайасуттам̣
173. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе. катамехи пан̃чахи? па̄н̣а̄типа̄тӣ хоти…пе… сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄йӣ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато упа̄сако йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайе.
‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато упа̄сако йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ сагге. катамехи пан̃чахи? па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато хоти…пе… сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато хоти. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато упа̄сако йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ сагге’’ти. татийам̣.
4. верасуттам̣
174. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘пан̃ча, гахапати, бхайа̄ни вера̄ни аппаха̄йа ‘дуссӣло’ ити вуччати, нирайан̃ча упападжджати. катама̄ни пан̃ча? па̄н̣а̄типа̄там̣, адинна̄да̄нам̣, ка̄месумиччха̄ча̄рам̣, муса̄ва̄дам̣, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄нам̣ – има̄ни кхо, гахапати, пан̃ча бхайа̄ни вера̄ни аппаха̄йа ‘дуссӣло’ ити вуччати, нирайан̃ча упападжджати.
‘‘пан̃ча, гахапати, бхайа̄ни вера̄ни паха̄йа ‘сӣлава̄’ ити вуччати, сугатин̃ча упападжджати. катама̄ни пан̃ча? па̄н̣а̄типа̄там̣, адинна̄да̄нам̣, ка̄месумиччха̄ча̄рам̣, муса̄ва̄дам̣, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄нам̣ – има̄ни кхо, гахапати, пан̃ча бхайа̄ни вера̄ни паха̄йа ‘сӣлава̄’ ити вуччати, сугатин̃ча упападжджати.
‘‘йам̣, гахапати, па̄н̣а̄типа̄тӣ па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄ дит̣т̣хадхаммикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, сампара̄йикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети, па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато нева дит̣т̣хадхаммикам̣ бхайам̣ верам̣ пасавати, на сампара̄йикам̣ бхайам̣ верам̣ пасавати, на четасикам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивиратасса евам̣ там̣ бхайам̣ верам̣ вӯпасантам̣ хоти.
‘‘йам̣, гахапати, адинна̄да̄йӣ…пе….
‘‘йам̣, гахапати, ка̄месумиччха̄ча̄рӣ…пе….
‘‘йам̣, гахапати, муса̄ва̄дӣ…пе….
‘‘йам̣, гахапати, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄йӣ сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄напаччайа̄ дит̣т̣хадхаммикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, сампара̄йикампи бхайам̣ верам̣ пасавати, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирато нева дит̣т̣хадхаммикам̣ бхайам̣ верам̣ пасавати, на сампара̄йикам̣ бхайам̣ верам̣ пасавати, на четасикам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивиратасса евам̣ там̣ бхайам̣ верам̣ вӯпасантам̣ хотӣ’’ти.
‘‘йо па̄н̣аматипа̄тети, муса̄ва̄дан̃ча бха̄сати;
локе адиннам̣ а̄дийати, парада̄ран̃ча гаччхати;
сура̄мерайапа̄нан̃ча, йо наро ануйун̃джати.