(6) 1. нӣваран̣авагго

1. а̄варан̣асуттам̣

51. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, а̄варан̣а̄ нӣваран̣а̄ четасо аджджха̄руха̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄. катаме пан̃ча? ка̄маччхандо, бхиккхаве, а̄варан̣о нӣваран̣о четасо аджджха̄рухо пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣о. бйа̄па̄до, бхиккхаве, а̄варан̣о нӣваран̣о четасо аджджха̄рухо пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣о. тхинамиддхам̣, бхиккхаве, а̄варан̣ам̣ нӣваран̣ам̣ четасо аджджха̄рухам̣ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ам̣. уддхаччакуккуччам̣, бхиккхаве, а̄варан̣ам̣ нӣваран̣ам̣ четасо аджджха̄рухам̣ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ам̣. вичикиччха̄, бхиккхаве, а̄варан̣а̄ нӣваран̣а̄ четасо аджджха̄руха̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча а̄варан̣а̄ нӣваран̣а̄ четасо аджджха̄руха̄ пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄.

‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху име пан̃ча а̄варан̣е нӣваран̣е четасо аджджха̄рухе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е аппаха̄йа, абала̄йа пан̃н̃а̄йа дуббала̄йа аттаттхам̣ ва̄ н̃ассати параттхам̣ ва̄ н̃ассати убхайаттхам̣ ва̄ н̃ассати уттари [уттарим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ва̄ мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, надӣ паббатеййа̄ дӯран̇гама̄ [дӯрагама̄ (сӣ.)] сӣгхасота̄ ха̄раха̄ринӣ. тасса̄ пурисо убхато нан̇галамукха̄ни вивареййа. еван̃хи со, бхиккхаве, маджджхе надийа̄ сото виккхитто висат̣о бйа̄дин̣н̣о нева [на чева (ка.)] дӯран̇гамо асса на [на ча (ка.)] сӣгхасото на [на ча (ка.)] ха̄раха̄рӣ [ха̄раха̄рин̣ӣ (сӣ.)]. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, со вата бхиккху име пан̃ча а̄варан̣е нӣваран̣е четасо аджджха̄рухе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е аппаха̄йа, абала̄йа пан̃н̃а̄йа дуббала̄йа аттаттхам̣ ва̄ н̃ассати параттхам̣ ва̄ н̃ассати убхайаттхам̣ ва̄ н̃ассати уттари ва̄ мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху име пан̃ча а̄варан̣е нӣваран̣е четасо аджджха̄рухе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е паха̄йа, балаватийа̄ пан̃н̃а̄йа аттаттхам̣ ва̄ н̃ассати параттхам̣ ва̄ н̃ассати убхайаттхам̣ ва̄ н̃ассати уттари ва̄ мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикариссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. сеййатха̄пи, бхиккхаве, надӣ паббатеййа̄ дӯран̇гама̄ сӣгхасота̄ ха̄раха̄ринӣ. тасса̄ пурисо убхато нан̇галамукха̄ни пидахеййа. еван̃хи со, бхиккхаве, маджджхе надийа̄ сото авиккхитто ависат̣о абйа̄дин̣н̣о дӯран̇гамо чева асса сӣгхасото ча ха̄раха̄рӣ ча. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, со вата бхиккху име пан̃ча а̄варан̣е нӣваран̣е четасо аджджха̄рухе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е паха̄йа, балаватийа̄ пан̃н̃а̄йа аттаттхам̣ ва̄ н̃ассати параттхам̣ ва̄ н̃ассати убхайаттхам̣ ва̄ н̃ассати уттари ва̄ мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣ саччхикариссатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’’ти. пат̣хамам̣.

2. акусалара̄сисуттам̣

52. ‘‘акусалара̄сӣти, бхиккхаве, вадама̄но пан̃ча нӣваран̣е [име пан̃ча нӣваран̣е (сӣ.)] самма̄ вадама̄но вадеййа. кевало ха̄йам̣ [хайам̣ (сӣ.), ча̄йам̣ (сйа̄. кам̣.), са̄йам̣ (ка.)], бхиккхаве, акусалара̄си йадидам̣ пан̃ча нӣваран̣а̄. катаме пан̃ча? ка̄маччханданӣваран̣ам̣, бйа̄па̄данӣваран̣ам̣, тхинамиддханӣваран̣ам̣, уддхаччакуккуччанӣваран̣ам̣, вичикиччха̄нӣваран̣ам̣. акусалара̄сӣти, бхиккхаве, вадама̄но име пан̃ча нӣваран̣е самма̄ вадама̄но вадеййа. кевало ха̄йам̣, бхиккхаве, акусалара̄си йадидам̣ пан̃ча нӣваран̣а̄’’ти. дутийам̣.

3. падха̄нийан̇гасуттам̣

53. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, падха̄нийан̇га̄ни. катама̄ни пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккху саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. аппа̄ба̄дхо хоти аппа̄тан̇ко; самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа маджджхима̄йа падха̄наккхама̄йа; асат̣хо хоти ама̄йа̄вӣ; йатха̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ а̄викатта̄ саттхари ва̄ вин̃н̃ӯсу ва̄ сабрахмача̄рӣсу; а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу; пан̃н̃ава̄ хоти, удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. има̄ни кхо, бхиккхаве, пан̃ча падха̄нийан̇га̄нӣ’’ти. татийам̣.

4. самайасуттам̣

54. ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, асамайа̄ падха̄на̄йа. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккху джин̣н̣о хоти джара̄йа̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо асамайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху бйа̄дхито хоти бйа̄дхина̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, дутийо асамайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, дуббхиккхам̣ хоти дуссассам̣ дуллабхапин̣д̣ам̣, на сукарам̣ ун̃чхена паггахена йа̄петум̣. айам̣, бхиккхаве, татийо асамайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхайам̣ хоти ат̣ависан̇копо, чаккасама̄рӯл̣ха̄ джа̄напада̄ парийа̄йанти. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо асамайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сан̇гхо бхинно хоти. сан̇гхе кхо пана, бхиккхаве, бхинне ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аккоса̄ ча хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ парибха̄са̄ ча хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париккхепа̄ ча хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париччаджа̄ ча хонти. таттха аппасанна̄ чева наппасӣданти, пасанна̄нан̃ча екачча̄нам̣ ан̃н̃атхаттам̣ хоти. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо асамайо падха̄на̄йа. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча асамайа̄ падха̄на̄йа̄ти.

‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, самайа̄ падха̄на̄йа. катаме пан̃ча? идха, бхиккхаве, бхиккху дахаро хоти йува̄ сусу ка̄л̣акесо бхадрена йоббанена саманна̄гато пат̣хамена вайаса̄. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо самайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху аппа̄ба̄дхо хоти аппа̄тан̇ко, самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гато на̄тисӣта̄йа на̄ччун̣ха̄йа маджджхима̄йа падха̄наккхама̄йа. айам̣, бхиккхаве, дутийо самайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, субхиккхам̣ хоти сусассам̣ сулабхапин̣д̣ам̣, сукарам̣ ун̃чхена паггахена йа̄петум̣. айам̣, бхиккхаве, татийо самайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, манусса̄ самагга̄ саммодама̄на̄ авивадама̄на̄ кхӣродакӣбхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пийачаккхӯхи сампассанта̄ вихаранти. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо самайо падха̄на̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сан̇гхо самагго саммодама̄но авивадама̄но екуддесо пха̄су вихарати. сан̇гхе кхо пана, бхиккхаве, самагге на чева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аккоса̄ хонти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ парибха̄са̄ хонти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париккхепа̄ хонти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ париччаджа̄ хонти. таттха аппасанна̄ чева пасӣданти, пасанна̄нан̃ча бхиййобха̄во [бхӣййобха̄ва̄йа (ка.)] хоти. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо самайо падха̄на̄йа. име кхо, бхиккхаве, пан̃ча самайа̄ падха̄на̄йа̄’’ти. чатуттхам̣.

5. ма̄та̄путтасуттам̣

55. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена са̄ваттхийам̣ убхо ма̄та̄путта̄ васса̄ва̄сам̣ упагамим̣су [упасан̇камим̣су (ка.)] – бхиккху ча бхиккхунӣ ча. те ан̃н̃аман̃н̃асса абхин̣хам̣ дассанака̄ма̄ ахесум̣. ма̄та̄пи путтасса абхин̣хам̣ дассанака̄ма̄ ахоси; путтопи ма̄тарам̣ абхин̣хам̣ дассанака̄мо ахоси. тесам̣ абхин̣хам̣ дассана̄ сам̣сагго ахоси. сам̣сагге сати висса̄со ахоси. висса̄се сати ота̄ро ахоси. те отин̣н̣ачитта̄ сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевим̣су.

атха кхо самбахула̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинно кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘идха, бханте, са̄ваттхийам̣ убхо ма̄та̄путта̄ васса̄ва̄сам̣ упагамим̣су – бхиккху ча бхиккхунӣ ча, те ан̃н̃аман̃н̃асса абхин̣хам̣ дассанака̄ма̄ ахесум̣, ма̄та̄пи путтасса абхин̣хам̣ дассанака̄ма̄ ахоси, путтопи ма̄тарам̣ абхин̣хам̣ дассанака̄мо ахоси. тесам̣ абхин̣хам̣ дассана̄ сам̣сагго ахоси, сам̣сагге сати висса̄со ахоси, висса̄се сати ота̄ро ахоси, те отин̣н̣ачитта̄ сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевим̣сӯ’’ти.

‘‘ким̣ ну со, бхиккхаве, могхапурисо ман̃н̃ати – ‘на ма̄та̄ путте са̄раджджати, путто ва̄ пана ма̄тарӣ’ти? на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екарӯпампи саманупасса̄ми евам̣ [йам̣ евам̣ (сӣ.)] раджанӣйам̣ евам̣ каманӣйам̣ евам̣ маданӣйам̣ евам̣ бандханӣйам̣ евам̣ муччханӣйам̣ евам̣ антара̄йакарам̣ ануттарасса йогаккхемасса адхигама̄йа йатхайидам̣, бхиккхаве, иттхирӯпам̣. иттхирӯпе, бхиккхаве, сатта̄ ратта̄ гиддха̄ гатхита̄ [гадхита̄ (сйа̄. пӣ. ка.)] муччхита̄ аджджхосанна̄ [аджджхопанна̄ (бахӯсу)]. те дӣгхараттам̣ сочанти иттхирӯпаваса̄нуга̄.

‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екасаддампи…пе… екагандхампи… екарасампи… екапхот̣т̣хаббампи саманупасса̄ми евам̣ раджанӣйам̣ евам̣ каманӣйам̣ евам̣ маданӣйам̣ евам̣ бандханӣйам̣ евам̣ муччханӣйам̣ евам̣ антара̄йакарам̣ ануттарасса йогаккхемасса адхигама̄йа йатхайидам̣, бхиккхаве, иттхипхот̣т̣хаббам̣. иттхипхот̣т̣хаббе, бхиккхаве, сатта̄ ратта̄ гиддха̄ гатхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄. те дӣгхараттам̣ сочанти иттхипхот̣т̣хаббаваса̄нуга̄.

‘‘иттхӣ, бхиккхаве, гаччхантӣпи пурисасса читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати; т̣хита̄пи…пе… нисинна̄пи… сайа̄на̄пи… хасантӣпи… бхан̣антӣпи… га̄йантӣпи… родантӣпи… уггха̄тита̄пи [уггха̄нита̄пи (сӣ.)] … мата̄пи пурисасса читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати. йан̃хи там̣, бхиккхаве, самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘самантапа̄со ма̄расса̄’ти ма̄туга̄мам̣йева самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘самантапа̄со ма̄расса̄’’’ти.

‘‘саллапе асихаттхена, писа̄чена̄пи саллапе;

а̄сӣвисампи а̄сӣде [а̄садде (сйа̄. кам̣.)], йена дат̣т̣хо на джӣвати.

‘‘натвева еко ека̄йа, ма̄туга̄мена саллапе;

мут̣т̣хассатим̣ та̄ бандханти, пеккхитена ситена ча [мхитена ча (сйа̄. кам̣.)].

‘‘атхопи дунниваттхена, ман̃джуна̄ бхан̣итена ча;

несо джано сва̄сӣсадо, апи уггха̄тито мато.

‘‘пан̃ча ка̄магун̣а̄ ете, иттхирӯпасмим̣ диссаре;

рӯпа̄ садда̄ раса̄ гандха̄, пхот̣т̣хабба̄ ча манорама̄.

‘‘тесам̣ ка̄могхавӯл̣ха̄нам̣, ка̄ме апариджа̄натам̣;

ка̄лам̣ гати [гатим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бхава̄бхавам̣, сам̣са̄расмим̣ пураккхата̄.

‘‘йе ча ка̄ме парин̃н̃а̄йа, чаранти акутобхайа̄;

те ве па̄ран̇гата̄ локе, йе патта̄ а̄саваккхайа’’нти. пан̃чамам̣;

6. упаджджха̄йасуттам̣

56. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена сако упаджджха̄йо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ сакам̣ упаджджха̄йам̣ етадавоча – ‘‘етарахи ме, бханте, мадхуракаджа̄то чева ка̄йо, диса̄ ча ме на паккха̄йанти, дхамма̄ ча мам̣ наппат̣ибханти, тхинамиддхан̃ча ме читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, анабхирато ча брахмачарийам̣ чара̄ми, аттхи ча ме дхаммесу вичикиччха̄’’ти.

атха кхо со бхиккху там̣ саддхивиха̄рикам̣ бхиккхум̣ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, бхиккху евама̄ха – ‘етарахи ме, бханте, мадхуракаджа̄то чева ка̄йо, диса̄ ча мам̣ на паккха̄йанти, дхамма̄ ча ме наппат̣ибханти, тхинамиддхан̃ча ме читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, анабхирато ча брахмачарийам̣ чара̄ми, аттхи ча ме дхаммесу вичикиччха̄’’’ти.

‘‘еван̃хетам̣, бхиккху, хоти индрийесу агуттадва̄расса, бходжане аматтан̃н̃уно, джа̄гарийам̣ анануйуттасса, авипассакасса кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогам̣ анануйуттасса вихарато, йам̣ мадхуракаджа̄то чева ка̄йо хоти, диса̄ часса на паккха̄йанти, дхамма̄ ча там̣ наппат̣ибханти, тхинамиддхан̃часса читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, анабхирато ча брахмачарийам̣ чарати, хоти часса дхаммесу вичикиччха̄. тасма̄тиха те, бхиккху, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘индрийесу гуттадва̄ро бхависса̄ми, бходжане маттан̃н̃ӯ, джа̄гарийам̣ ануйутто, випассако кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогам̣ ануйутто вихарисса̄мӣ’ти. еван̃хи те, бхиккху, сиккхитабба’’нти.

атха кхо со бхиккху бхагавата̄ имина̄ ова̄дена овадито ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. атха кхо со бхиккху еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти, тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро пана со бхиккху арахатам̣ ахоси.

атха кхо со бхиккху арахаттам̣ патто йена сако упаджджха̄йо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ сакам̣ упаджджха̄йам̣ етадавоча – ‘‘етарахи ме, бханте, на чева [на твева (сӣ.)] мадхуракаджа̄то ка̄йо, диса̄ ча ме паккха̄йанти, дхамма̄ ча мам̣ пат̣ибханти, тхинамиддхан̃ча ме читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, абхирато ча брахмачарийам̣ чара̄ми, наттхи ча ме дхаммесу вичикиччха̄’’ти. атха кхо со бхиккху там̣ саддхивиха̄рикам̣ бхиккхум̣ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘айам̣, бханте, бхиккху евама̄ха – ‘етарахи ме, бханте, на чева мадхуракаджа̄то ка̄йо, диса̄ ча ме паккха̄йанти, дхамма̄ ча мам̣ пат̣ибханти, тхинамиддхан̃ча ме читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, абхирато ча брахмачарийам̣ чара̄ми, наттхи ча ме дхаммесу вичикиччха̄’’’ти.

‘‘еван̃хетам̣, бхиккху, хоти индрийесу гуттадва̄расса, бходжане маттан̃н̃уно, джа̄гарийам̣ ануйуттасса, випассакасса кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогам̣ ануйуттасса вихарато, йам̣ на чева мадхуракаджа̄то ка̄йо хоти, диса̄ часса паккха̄йанти, дхамма̄ ча там̣ пат̣ибханти, тхинамиддхан̃часса читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, абхирато ча брахмачарийам̣ чарати, на часса хоти дхаммесу вичикиччха̄. тасма̄тиха во, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘индрийесу гуттадва̄ра̄ бхависса̄ма, бходжане маттан̃н̃уно, джа̄гарийам̣ ануйутта̄, випассака̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогам̣ ануйутта̄ вихарисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. чхат̣т̣хам̣.

7. абхин̣хапаччавеккхитаббат̣ха̄насуттам̣

57. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, т̣ха̄на̄ни абхин̣хам̣ паччавеккхитабба̄ни иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. катама̄ни пан̃ча? ‘джара̄дхаммомхи, джарам̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. ‘бйа̄дхидхаммомхи, бйа̄дхим̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. ‘маран̣адхаммомхи, маран̣ам̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. ‘саббехи ме пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. ‘каммассакомхи, каммада̄йа̄до каммайони каммабандху каммапат̣исаран̣о. йам̣ каммам̣ карисса̄ми – калйа̄н̣ам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄ – тасса да̄йа̄до бхависса̄мӣ’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄.

‘‘кин̃ча, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘джара̄дхаммомхи, джарам̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄? аттхи, бхиккхаве, сатта̄нам̣ йоббане йоббанамадо, йена мадена матта̄ ка̄йена дуччаритам̣ чаранти, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаранти, манаса̄ дуччаритам̣ чаранти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато йо йоббане йоббанамадо со саббасо ва̄ пахӣйати тану ва̄ пана хоти. идам̣ кхо, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘джара̄дхаммомхи, джарам̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄.

‘‘кин̃ча, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘бйа̄дхидхаммомхи, бйа̄дхим̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄? аттхи, бхиккхаве, сатта̄нам̣ а̄рогйе а̄рогйамадо, йена мадена матта̄ ка̄йена дуччаритам̣ чаранти, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаранти, манаса̄ дуччаритам̣ чаранти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато йо а̄рогйе а̄рогйамадо со саббасо ва̄ пахӣйати тану ва̄ пана хоти. идам̣ кхо, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘бйа̄дхидхаммомхи, бйа̄дхим̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄.

‘‘кин̃ча, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘маран̣адхаммомхи, маран̣ам̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄? аттхи, бхиккхаве, сатта̄нам̣ джӣвите джӣвитамадо, йена мадена матта̄ ка̄йена дуччаритам̣ чаранти, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаранти, манаса̄ дуччаритам̣ чаранти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато йо джӣвите джӣвитамадо со саббасо ва̄ пахӣйати тану ва̄ пана хоти. идам̣ кхо, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘маран̣адхаммомхи, маран̣ам̣ анатӣто’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄.

‘‘кин̃ча, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘саббехи ме пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄? аттхи, бхиккхаве, сатта̄нам̣ пийесу мана̄песу йо чхандара̄го йена ра̄гена ратта̄ ка̄йена дуччаритам̣ чаранти, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаранти, манаса̄ дуччаритам̣ чаранти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато йо пийесу мана̄песу чхандара̄го со саббасо ва̄ пахӣйати тану ва̄ пана хоти. идам̣ кхо, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘саббехи ме пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄.

‘‘кин̃ча, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘каммассакомхи, каммада̄йа̄до каммайони каммабандху каммапат̣исаран̣о, йам̣ каммам̣ карисса̄ми – калйа̄н̣ам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄ – тасса да̄йа̄до бхависса̄мӣ’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄? аттхи, бхиккхаве, сатта̄нам̣ ка̄йадуччаритам̣ вачӣдуччаритам̣ манодуччаритам̣. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато саббасо ва̄ дуччаритам̣ пахӣйати тану ва̄ пана хоти. идам̣ кхо, бхиккхаве, аттхавасам̣ пат̣ичча ‘каммассакомхи, каммада̄йа̄до каммайони каммабандху каммапат̣исаран̣о, йам̣ каммам̣ карисса̄ми – калйа̄н̣ам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄ – тасса да̄йа̄до бхависса̄мӣ’ти абхин̣хам̣ паччавеккхитаббам̣ иттхийа̄ ва̄ пурисена ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄.

‘‘са кхо [саче (пӣ. ка.)] со, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо ахан̃н̃евеко джара̄дхаммо [ахан̃чевеко джара̄дхаммомхи (ка.)] джарам̣ анатӣто, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббе сатта̄ джара̄дхамма̄ джарам̣ анатӣта̄’ти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни саббасо пахӣйанти анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘са кхо со, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо ахан̃н̃евеко бйа̄дхидхаммо бйа̄дхим̣ анатӣто, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббе сатта̄ бйа̄дхидхамма̄ бйа̄дхим̣ анатӣта̄’ти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни саббасо пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘са кхо со, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо ахан̃н̃евеко маран̣адхаммо маран̣ам̣ анатӣто, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббе сатта̄ маран̣адхамма̄ маран̣ам̣ анатӣта̄’ти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни саббасо пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘са кхо со, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо майхевекасса саббехи пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во, атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббесам̣ сатта̄нам̣ пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во вина̄бха̄во’ти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни саббасо пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти.

‘‘са кхо со, бхиккхаве, арийаса̄вако ити пат̣исан̃чиккхати – ‘на кхо ахан̃н̃евеко каммассако каммада̄йа̄до каммайони каммабандху каммаппат̣исаран̣о, йам̣ каммам̣ карисса̄ми – калйа̄н̣ам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄ – тасса да̄йа̄до бхависса̄ми; атха кхо йа̄вата̄ сатта̄нам̣ а̄гати гати чути упапатти саббе сатта̄ каммассака̄ каммада̄йа̄да̄ каммайони каммабандху каммаппат̣исаран̣а̄, йам̣ каммам̣ кариссанти – калйа̄н̣ам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄ – тасса да̄йа̄да̄ бхависсантӣ’ти. тасса там̣ т̣ха̄нам̣ абхин̣хам̣ паччавеккхато магго сан̃джа̄йати. со там̣ маггам̣ а̄севати бха̄вети бахулӣкароти. тасса там̣ маггам̣ а̄севато бха̄вайато бахулӣкарото сам̣йоджана̄ни саббасо пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонтӣ’’ти.

‘‘бйа̄дхидхамма̄ джара̄дхамма̄, атхо маран̣адхаммино;

йатха̄ дхамма̄ татха̄ сатта̄ [санта̄ (сйа̄. кам̣.)], джигуччханти путхуджджана̄.

‘‘ахан̃че там̣ джигуччхеййам̣, евам̣ дхаммесу па̄н̣ису;

на метам̣ патирӯпасса, мама евам̣ виха̄рино.

‘‘сохам̣ евам̣ вихаранто, н̃атва̄ дхаммам̣ нирӯпадхим̣;

а̄рогйе йоббанасмин̃ча, джӣвитасмин̃ча йе мада̄.

‘‘саббе маде абхибхосми, неккхаммам̣ дат̣т̣ху кхемато [неккхамме дат̣т̣ху кхематам̣ (а. ни. 3.39) убхайаттхапи ат̣т̣хакатха̄йа самети];

тасса ме аху усса̄хо, нибба̄нам̣ абхипассато.

‘‘на̄хам̣ бхаббо етарахи, ка̄ма̄ни пат̣исевитум̣;

аниватти [аниваттӣ (?)] бхависса̄ми, брахмачарийапара̄йан̣о’’ти. саттамам̣;

8. личчхавикума̄ракасуттам̣

58. екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа веса̄лим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. веса̄лийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто маха̄ванам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди.

тена кхо пана самайена самбахула̄ личчхавикума̄рака̄ саджджа̄ни дханӯни а̄да̄йа куккурасан̇гхапаривута̄ маха̄ване анучан̇камама̄на̄ анувичарама̄на̄ аддасу бхагавантам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣; дисва̄на саджджа̄ни дханӯни никкхипитва̄ куккурасан̇гхам̣ екамантам̣ уййоджетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ тун̣хӣбхӯта̄ тун̣хӣбхӯта̄ пан̃джалика̄ бхагавантам̣ пайирупа̄санти.

тена кхо пана самайена маха̄на̄мо личчхави маха̄ване джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄но аддаса те личчхавикума̄раке тун̣хӣбхӯте тун̣хӣбхӯте пан̃джалике бхагавантам̣ пайирупа̄санте; дисва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо личчхави уда̄нам̣ уда̄неси – ‘бхависсанти ваджджӣ, бхависсанти ваджджӣ’’’ти!

‘‘ким̣ пана твам̣, маха̄на̄ма, евам̣ вадеси – ‘бхависсанти ваджджӣ, бхависсанти ваджджӣ’’’ти? ‘‘име, бханте, личчхавикума̄рака̄ чан̣д̣а̄ пхаруса̄ апа̄нубха̄ [ападжаха̄ти (сӣ.), апа̄т̣убха̄ (сйа̄. кам̣.), ападжаха̄ (пӣ.), апа̄нута̄ (каттхачи)]. йа̄нипи та̄ни кулесу пахен̣ака̄ни [пахӣнака̄ни (сӣ.), пахӣн̣ака̄ни (сйа̄. кам̣. пӣ.)] пахӣйанти, уччхӯти ва̄ бадара̄ти ва̄ пӯва̄ти ва̄ модака̄ти ва̄ сам̣кулика̄ти ва̄ [саккхалика̄ти ва̄ (сӣ. пӣ.)], та̄ни вилумпитва̄ вилумпитва̄ кха̄данти; кулиттхӣнампи кулакума̄рӣнампи паччха̄лийам̣ кхипанти. те да̄ниме тун̣хӣбхӯта̄ тун̣хӣбхӯта̄ пан̃джалика̄ бхагавантам̣ пайирупа̄сантӣ’’ти.

‘‘йасса кассачи, маха̄на̄ма, кулапуттасса пан̃ча дхамма̄ сам̣виджджанти – йади ва̄ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса, йади ва̄ рат̣т̣хикасса петтаникасса [муддха̄бхиситтасса (ка.) а. ни. 5.135, 136 пасситаббам̣], йади ва̄ сена̄йа сена̄патикасса, йади ва̄ га̄мага̄ман̣икасса, йади ва̄ пӯгага̄ман̣икасса, йе ва̄ пана кулесу паччека̄дхипаччам̣ ка̄ренти, вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.

‘‘катаме пан̃ча? идха, маха̄на̄ма, кулапутто ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи ма̄та̄питаро саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети. таменам̣ ма̄та̄питаро сакката̄ гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ калйа̄н̣ена манаса̄ анукампанти – ‘чирам̣ джӣва, дӣгхама̄йум̣ па̄лехӣ’ти. ма̄та̄пита̄нукампитасса, маха̄на̄ма, кулапуттасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.

‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, кулапутто ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи путтада̄рада̄сакаммакарапорисе [… са̄мантасам̣воха̄ре (сӣ. пӣ.)] саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети. таменам̣ путтада̄рада̄сакаммакарапориса̄ сакката̄ гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ калйа̄н̣ена манаса̄ анукампанти – ‘чирам̣ джӣва, дӣгхама̄йум̣ па̄лехӣ’ти. путтада̄рада̄сакаммакарапориса̄нукампитасса, маха̄на̄ма, кулапуттасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.

‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, кулапутто ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи кхеттакаммантаса̄мантасабйоха̄ре саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети. таменам̣ кхеттакаммантаса̄мантасабйоха̄ра̄ сакката̄ гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ калйа̄н̣ена манаса̄ анукампанти – ‘чирам̣ джӣва, дӣгхама̄йум̣ па̄лехӣ’ти. кхеттакаммантаса̄мантасабйоха̄ра̄нукампитасса, маха̄на̄ма, кулапуттасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.

‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, кулапутто ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи йа̄вата̄ балипат̣игга̄хика̄ девата̄ саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети. таменам̣ балипат̣игга̄хика̄ девата̄ сакката̄ гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ калйа̄н̣ена манаса̄ анукампанти – ‘чирам̣ джӣва, дӣгхама̄йум̣ па̄лехӣ’ти. девата̄нукампитасса, маха̄на̄ма, кулапуттасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.

‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, кулапутто ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатехи бхогехи ба̄ха̄балапаричитехи седа̄ваккхиттехи дхаммикехи дхаммаладдхехи саман̣абра̄хман̣е саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети. таменам̣ саман̣абра̄хман̣а̄ сакката̄ гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ калйа̄н̣ена манаса̄ анукампанти – ‘чирам̣ джӣва, дӣгхама̄йум̣ па̄лехӣ’ти. саман̣абра̄хман̣а̄нукампитасса, маха̄на̄ма, кулапуттасса вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄ни.

‘‘йасса кассачи, маха̄на̄ма, кулапуттасса име пан̃ча дхамма̄ сам̣виджджанти – йади ва̄ ран̃н̃о кхаттийасса муддха̄васиттасса, йади ва̄ рат̣т̣хикасса петтаникасса, йади ва̄ сена̄йа сена̄патикасса, йади ва̄ га̄мага̄ман̣икасса, йади ва̄ пӯгага̄ман̣икасса, йе ва̄ пана кулесу паччека̄дхипаччам̣ ка̄ренти, вуддхийева па̄т̣икан̇кха̄, но париха̄нӣ’’ти.

‘‘ма̄та̄питукиччакаро, путтада̄рахито сада̄;

антоджанасса аттха̄йа, йе часса ануджӣвино.

‘‘убхиннан̃чева аттха̄йа, вадан̃н̃ӯ хоти сӣлава̄;

н̃а̄тӣнам̣ пуббапета̄нам̣, дит̣т̣хе дхамме ча джӣватам̣ [джӣвинам̣ (сӣ.), джӣвитам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ. ка.)].

‘‘саман̣а̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣, девата̄нан̃ча пан̣д̣ито;

виттисан̃джанано хоти, дхаммена гхарама̄васам̣.

‘‘со каритва̄на калйа̄н̣ам̣, пуджджо хоти пасам̣сийо;

идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣;

9. пат̣хамавуд̣д̣хапаббаджитасуттам̣

59. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато дуллабхо вуд̣д̣хапаббаджито. катамехи пан̃чахи? дуллабхо, бхиккхаве, вуд̣д̣хапаббаджито нипун̣о, дуллабхо а̄каппасампанно, дуллабхо бахуссуто, дуллабхо дхаммакатхико, дуллабхо винайадхаро. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато дуллабхо вуд̣д̣хапаббаджито’’ти. навамам̣.

10. дутийавуд̣д̣хапаббаджитасуттам̣

60. ‘‘пан̃чахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато дуллабхо вуд̣д̣хапаббаджито. катамехи пан̃чахи? дуллабхо, бхиккхаве, вуд̣д̣хапаббаджито сувачо, дуллабхо суггахитагга̄хӣ, дуллабхо падаккхин̣агга̄хӣ, дуллабхо дхаммакатхико, дуллабхо винайадхаро. имехи кхо, бхиккхаве, пан̃чахи дхаммехи саманна̄гато дуллабхо вуд̣д̣хапаббаджито’’ти. дасамам̣.

нӣваран̣авагго пат̣хамо.