.намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.
ан̇гуттараника̄йо
ека̄дасаканипа̄тапа̄л̣и
1. ниссайавагго
1. киматтхийасуттам̣
1. [а. ни. 10.1] евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘киматтхийа̄ни, бханте, кусала̄ни сӣла̄ни кима̄нисам̣са̄нӣ’’ти? ‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄нӣ’’ти.
‘‘авиппат̣иса̄ро пана, бханте, киматтхийо кима̄нисам̣со’’? ‘‘авиппат̣иса̄ро кхо, а̄нанда, па̄моджджаттхо па̄моджджа̄нисам̣со’’.
‘‘па̄моджджам̣ пана, бханте, киматтхийам̣ кима̄нисам̣сам̣’’? ‘‘па̄моджджам̣ кхо, а̄нанда, пӣтаттхам̣ пӣта̄нисам̣сам̣’’.
‘‘пӣти пана, бханте, киматтхийа̄ кима̄нисам̣са̄’’? ‘‘пӣти кхо, а̄нанда, пассаддхаттха̄ пассаддха̄нисам̣са̄’’.
‘‘пассаддхи пана, бханте, киматтхийа̄ кима̄нисам̣са̄’’? ‘‘пассаддхи кхо, а̄нанда, сукхаттха̄ сукха̄нисам̣са̄’’.
‘‘сукхам̣ пана, бханте, киматтхийам̣ кима̄нисам̣сам̣’’? ‘‘сукхам̣ кхо, а̄нанда, сама̄дхаттхам̣ сама̄дха̄нисам̣сам̣’’.
‘‘сама̄дхи пана, бханте, киматтхийо кима̄нисам̣со’’? ‘‘сама̄дхи кхо, а̄нанда, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанаттхо йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассана̄нисам̣со’’.
‘‘йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ пана, бханте, киматтхийам̣ кима̄нисам̣сам̣’’? ‘‘йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ кхо, а̄нанда, ниббидаттхам̣ ниббида̄нисам̣сам̣’’.
‘‘ниббида̄, пана, бханте, киматтхийа̄ кима̄нисам̣са̄’’? ‘‘ниббида̄ кхо, а̄нанда, вира̄гаттха̄ вира̄га̄нисам̣са̄ ’’.
‘‘вира̄го пана, бханте, киматтхийо кима̄нисам̣со’’? ‘‘вира̄го кхо, а̄нанда, вимуттин̃а̄н̣адассанаттхо вимуттин̃а̄н̣адассана̄нисам̣со.
‘‘ити кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни авиппат̣иса̄раттха̄ни авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄ни, авиппат̣иса̄ро па̄моджджаттхо па̄моджджа̄нисам̣со, па̄моджджам̣ пӣтаттхам̣ пӣта̄нисам̣сам̣, пӣти пассаддхаттха̄ пассаддха̄нисам̣са̄, пассаддхи сукхаттха̄ сукха̄нисам̣са̄, сукхам̣ сама̄дхаттхам̣ сама̄дха̄нисам̣сам̣, сама̄дхи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанаттхо йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассана̄нисам̣со, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ ниббидаттхам̣ ниббида̄нисам̣сам̣, ниббида̄ вира̄гаттха̄ вира̄га̄нисам̣са̄, вира̄го вимуттин̃а̄н̣адассанаттхо вимуттин̃а̄н̣адассана̄нисам̣со. ити кхо, а̄нанда, кусала̄ни сӣла̄ни анупуббена агга̄йа парентӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. четана̄каран̣ӣйасуттам̣
2. [а. ни. 10.2] ‘‘сӣлавато, бхиккхаве, сӣласампаннасса на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘авиппат̣иса̄ро ме уппаджджатӯ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ сӣлавато сӣласампаннасса авиппат̣иса̄ро уппаджджати.
‘‘авиппат̣иса̄рисса, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘па̄моджджам̣ ме уппаджджатӯ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ авиппат̣иса̄рисса па̄моджджам̣ уппаджджати.
‘‘памудитасса, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘пӣти ме уппаджджатӯ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ памудитасса пӣти уппаджджати.
‘‘пӣтиманасса, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘ка̄йо ме пассамбхатӯ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати.
‘‘пассаддхака̄йасса, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘сукхам̣ ведийа̄мӣ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати.
‘‘сукхино, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘читтам̣ ме сама̄дхийатӯ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ сукхино читтам̣ сама̄дхийати.
‘‘сама̄хитасса, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ми пасса̄мӣ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассати.
‘‘йатха̄бхӯтам̣, бхиккхаве, джа̄нато пассато на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘ниббинда̄мӣ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ йатха̄бхӯтам̣ джа̄нам̣ пассам̣ ниббиндати.
‘‘ниббиннасса, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘вираджджа̄мӣ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ ниббинно вираджджати.
‘‘вираттасса, бхиккхаве, на четана̄йа каран̣ӣйам̣ – ‘вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ саччхикаромӣ’ти. дхаммата̄ еса̄, бхиккхаве, йам̣ виратто вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ саччхикароти.
‘‘ити кхо, бхиккхаве, вира̄го вимуттин̃а̄н̣адассанаттхо вимуттин̃а̄н̣адассана̄нисам̣со, ниббида̄ вира̄гаттха̄ вира̄га̄нисам̣са̄, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣ ниббидаттхам̣ ниббида̄нисам̣сам̣, сама̄дхи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанаттхо йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассана̄нисам̣со, сукхам̣ сама̄дхаттхам̣ сама̄дха̄нисам̣сам̣, пассаддхи сукхаттха̄ сукха̄нисам̣са̄, пӣти пассаддхаттха̄ пассаддха̄нисам̣са̄, па̄моджджам̣ пӣтаттхам̣ пӣта̄нисам̣сам̣, авиппат̣иса̄ро па̄моджджаттхо па̄моджджа̄нисам̣со, кусала̄ни сӣла̄ни авиппат̣иса̄раттха̄ни авиппат̣иса̄ра̄нисам̣са̄ни. ити кхо, бхиккхаве, дхамма̄ дхамме абхисанденти, дхамма̄ дхамме парипӯренти апа̄ра̄ па̄рам̣ гамана̄йа̄’’ти. дутийам̣.
3. пат̣хамаупаниса̄суттам̣
3. [а. ни. 5.24; 10.3] ‘‘дуссӣласса, бхиккхаве, сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти авиппат̣иса̄ро. авиппат̣иса̄ре асати авиппат̣иса̄равипаннасса хатӯпанисам̣ хоти па̄моджджам̣. па̄модждже асати па̄моджджавипаннасса хатӯпаниса̄ хоти пӣти. пӣтийа̄ асати пӣтивипаннасса хатӯпаниса̄ хоти пассаддхи. пассаддхийа̄ асати пассаддхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти сукхам̣. сукхе асати сукхавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи. самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпаниса̄ хоти ниббида̄. ниббида̄йа асати ниббида̄випаннасса хатӯпанисо хоти вира̄го. вира̄ге асати вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄савипанно. тасса папат̣ика̄пи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи… пхеггупи… са̄ропи на па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, дуссӣласса сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре асати авиппат̣иса̄равипаннасса хатӯпанисам̣ хоти па̄моджджам̣…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сӣлавато, бхиккхаве, сӣласампаннасса упанисасампанно хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре сати авиппат̣иса̄расампаннасса упанисасампаннам̣ хоти па̄моджджам̣, па̄модждже сати па̄моджджасампаннасса упанисасампанна̄ хоти пӣти, пӣтийа̄ сати пӣтисампаннасса упанисасампанна̄ хоти пассаддхи, пассаддхийа̄ сати пассаддхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти сукхам̣, сукхе сати сукхасампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи, самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанна̄ хоти ниббида̄, ниббида̄йа сати ниббида̄сампаннасса упанисасампанно хоти вира̄го, вира̄ге сати вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄сасампанно. тасса папат̣ика̄пи па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи… пхеггупи… са̄ропи па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, сӣлавато сӣласампаннасса упанисасампанно хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре сати авиппат̣иса̄расампаннасса упанисасампаннам̣ хоти…пе… вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти. татийам̣.
4. дутийаупаниса̄суттам̣
4. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо бхиккхаве’’ти [бхиккхавоти (сӣ. сйа̄. пӣ.) евам̣ саббаттха а. ни. 10.4]. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘дуссӣласса, а̄вусо, сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре асати авиппат̣иса̄равипаннасса хатӯпанисам̣ хоти па̄моджджам̣, па̄модждже асати па̄моджджавипаннасса хатӯпаниса̄ хоти пӣти, пӣтийа̄ асати пӣтивипаннасса хатӯпаниса̄ хоти пассаддхи, пассаддхийа̄ асати пассаддхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти сукхам̣, сукхе асати сукхавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи, самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпаниса̄ хоти ниббида̄, ниббида̄йа асати ниббида̄випаннасса хатӯпанисо хоти вира̄го, вира̄ге асати вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, руккхо са̄кха̄пала̄савипанно. тасса папат̣ика̄пи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи… пхеггупи… са̄ропи на па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, а̄вусо, дуссӣласса сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре асати авиппат̣иса̄равипаннасса хатӯпанисам̣ хоти па̄моджджам̣…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сӣлавато, а̄вусо, сӣласампаннасса упанисасампанно хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре сати авиппат̣иса̄расампаннасса упанисасампаннам̣ хоти па̄моджджам̣, па̄модждже сати па̄моджджасампаннасса упанисасампанна̄ хоти пӣти, пӣтийа̄ сати пӣтисампаннасса упанисасампанна̄ хоти пассаддхи, пассаддхийа̄ сати пассаддхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти сукхам̣, сукхе сати сукхасампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи, самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанна̄ хоти ниббида̄, ниббида̄йа сати ниббида̄сампаннасса упанисасампанно хоти вира̄го, вира̄ге сати вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, руккхо са̄кха̄пала̄сасампанно. тасса папат̣ика̄пи па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи… пхеггупи… са̄ропи па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, а̄вусо, сӣлавато сӣласампаннасса упанисасампанно хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре сати авиппат̣иса̄расампаннасса упанисасампаннам̣ хоти па̄моджджам̣…пе… вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти. чатуттхам̣.
5. татийаупаниса̄суттам̣
5. [а. ни. 10.5] татра кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхиккхӯ а̄мантеси…пе… ‘‘дуссӣласса, а̄вусо, сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре асати авиппат̣иса̄равипаннасса хатӯпанисам̣ хоти па̄моджджам̣, па̄модждже асати па̄моджджавипаннасса хатӯпаниса̄ хоти пӣти, пӣтийа̄ асати пӣтивипаннасса хатӯпаниса̄ хоти пассаддхи, пассаддхийа̄ асати пассаддхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти сукхам̣, сукхе асати сукхавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи, самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпаниса̄ хоти ниббида̄, ниббида̄йа асати ниббида̄випаннасса хатӯпанисо хоти вира̄го, вира̄ге асати вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, руккхо са̄кха̄пала̄савипанно. тасса папат̣ика̄пи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи… пхеггупи… са̄ропи на па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, а̄вусо, дуссӣласса сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре асати авиппат̣иса̄равипаннасса хатӯпанисам̣ хоти па̄моджджам̣…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сӣлавато, а̄вусо, сӣласампаннасса упанисасампанно хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре сати авиппат̣иса̄расампаннасса упанисасампаннам̣ хоти па̄моджджам̣, па̄модждже сати па̄моджджасампаннасса упанисасампанна̄ хоти пӣти, пӣтийа̄ сати пӣтисампаннасса упанисасампанна̄ хоти пассаддхи, пассаддхийа̄ сати пассаддхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти сукхам̣, сукхе сати сукхасампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи, самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанна̄ хоти ниббида̄, ниббида̄йа сати ниббида̄сампаннасса упанисасампанно хоти вира̄го, вира̄ге сати вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, руккхо са̄кха̄пала̄сасампанно. тасса папат̣ика̄пи па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи… пхеггупи… са̄ропи па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, а̄вусо, сӣлавато сӣласампаннасса упанисасампанно хоти авиппат̣иса̄ро, авиппат̣иса̄ре сати авиппат̣иса̄расампаннасса упанисасампаннам̣ хоти па̄моджджам̣…пе… вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти. пан̃чамам̣.
6. бйасанасуттам̣
6. ‘‘йо со, бхиккхаве, бхиккху аккосако парибха̄сако арийӯпава̄до сабрахмача̄рӣнам̣, т̣ха̄наметам̣ авака̄со йам̣ со ека̄дасаннам̣ бйасана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бйасанам̣ нигаччхеййа.
катамесам̣ ека̄дасаннам̣? анадхигатам̣ на̄дхигаччхати, адхигата̄ париха̄йати, саддхаммасса на вода̄йанти, саддхаммесу ва̄ адхима̄нико хоти, анабхирато ва̄ брахмачарийам̣ чарати, ан̃н̃атарам̣ ва̄ сам̣килит̣т̣хам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати, сиккхам̣ ва̄ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати, га̄л̣хам̣ ва̄ рога̄тан̇кам̣ пхусати, умма̄дам̣ ва̄ па̄пун̣а̄ти читтаккхепам̣ ва̄, саммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати – йо со, бхиккхаве, бхиккху аккосако парибха̄сако арийӯпава̄до сабрахмача̄рӣнам̣, т̣ха̄наметам̣ авака̄со йам̣ со имесам̣ ека̄дасаннам̣ бйасана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бйасанам̣ нигаччхеййа. [( ) еттхантаре па̄т̣хо сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ. поттхакесу на диссати]
‘‘йо со, бхиккхаве, бхиккху аккосако парибха̄сако арийӯпава̄до сабрахмача̄рӣнам̣, ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ со ека̄дасаннам̣ бйасана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бйасанам̣ на нигаччхеййа.
катамесам̣ ека̄дасаннам̣? анадхигатам̣ на̄дхигаччхати, адхигата̄ париха̄йати, саддхаммасса на вода̄йанти, саддхаммесу ва̄ адхима̄нико хоти, анабхирато ва̄ брахмачарийам̣ чарати, ан̃н̃атарам̣ ва̄ сам̣килит̣т̣хам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати, сиккхам̣ ва̄ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати, га̄л̣хам̣ ва̄ рога̄тан̇кам̣ пхусати, умма̄дам̣ ва̄ па̄пун̣а̄ти читтаккхепам̣ ва̄, саммӯл̣хо ка̄лам̣ кароти, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати – йо со, бхиккхаве, бхиккху аккосако парибха̄сако арийӯпава̄до сабрахмача̄рӣнам̣, ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со йам̣ со имесам̣ ека̄дасаннам̣ бйасана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бйасанам̣ на нигаччхеййа̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. сан̃н̃а̄суттам̣
7. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘сийа̄ ну кхо, бханте, бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса, на а̄пасмим̣ а̄посан̃н̃ӣ асса, на теджасмим̣ теджосан̃н̃ӣ асса, на ва̄йасмим̣ ва̄йосан̃н̃ӣ асса, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатане вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на идхалоке идхалокасан̃н̃ӣ асса, на паралоке паралокасан̃н̃ӣ асса, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса; сан̃н̃ӣ ча пана асса̄ти?
‘‘сийа̄, а̄нанда, бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса, на а̄пасмим̣ а̄посан̃н̃ӣ асса, на теджасмим̣ теджосан̃н̃ӣ асса, на ва̄йасмим̣ ва̄йосан̃н̃ӣ асса, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатане вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на идхалоке идхалокасан̃н̃ӣ асса, на паралоке паралокасан̃н̃ӣ асса, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса; сан̃н̃ӣ ча пана асса̄’’ти.
‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, сийа̄ бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса, на а̄пасмим̣ а̄посан̃н̃ӣ асса, на теджасмим̣ теджосан̃н̃ӣ асса, на ва̄йасмим̣ ва̄йосан̃н̃ӣ асса, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатане вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на идхалоке идхалокасан̃н̃ӣ асса, на паралоке паралокасан̃н̃ӣ асса, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса, сан̃н̃ӣ ча пана асса̄ти.
‘‘идха̄нанда, бхиккху евам̣сан̃н̃ӣ хоти – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’нти. евам̣ кхо, а̄нанда, сийа̄ бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса, на а̄пасмим̣ а̄посан̃н̃ӣ асса, на теджасмим̣ теджосан̃н̃ӣ асса, на ва̄йасмим̣ ва̄йосан̃н̃ӣ асса, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатане вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ӣ асса, на идхалоке идхалокасан̃н̃ӣ асса, на паралоке паралокасан̃н̃ӣ асса, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса, сан̃н̃ӣ ча пана асса̄’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ са̄рипуттена саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ етадавоча –
‘‘сийа̄ ну кхо, а̄вусо са̄рипутта, бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса…пе… йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса, сан̃н̃ӣ пана асса̄ти. ‘‘сийа̄, а̄вусо а̄нанда, бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса…пе… йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса, сан̃н̃ӣ ча пана асса̄’’ти.
‘‘йатха̄ катхам̣ пана̄вусо са̄рипутта, сийа̄ бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса…пе… йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса, сан̃н̃ӣ ча пана асса̄’’ти?
‘‘идха, а̄вусо а̄нанда, бхиккху евам̣сан̃н̃ӣ хоти – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’нти. евам̣ кхо, а̄вусо а̄нанда, сийа̄ бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ нева патхавийам̣ патхависан̃н̃ӣ асса…пе… йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи на сан̃н̃ӣ асса, сан̃н̃ӣ ча пана асса̄’’ти.
‘‘аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо! йатра хи на̄ма саттху чева са̄вакасса ча аттхена аттхо бйан̃джанена бйан̃джанам̣ сам̣сандиссати самессати на виггайхиссати, йадидам̣ аггападасмим̣! ида̄на̄хам̣, а̄вусо, бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ апуччхим̣. бхагава̄пи ме етехи аккхарехи етехи падехи етехи бйан̃джанехи етаматтхам̣ бйа̄ка̄си, сеййатха̄пи а̄йасма̄ са̄рипутто. аччхарийам̣, а̄вусо, аббхутам̣, а̄вусо, йатра хи на̄ма саттху чева са̄вакасса ча аттхена аттхо бйан̃джанена бйан̃джанам̣ сам̣сандиссати самессати на виггайхиссати, йадидам̣ аггападасми’’нти! саттамам̣.
8. манасика̄расуттам̣
8. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘сийа̄ ну кхо, бханте, бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ на чаккхум̣ манаси кареййа, на рӯпам̣ манаси кареййа, на сотам̣ манаси кареййа, на саддам̣ манаси кареййа, на гха̄нам̣ манаси кареййа, на гандхам̣ манаси кареййа, на дживхам̣ манаси кареййа, на расам̣ манаси кареййа, на ка̄йам̣ манаси кареййа, на пхот̣т̣хаббам̣ манаси кареййа, на патхавим̣ манаси кареййа, на а̄пам̣ манаси кареййа, на теджам̣ манаси кареййа, на ва̄йам̣ манаси кареййа, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ манаси кареййа, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ манаси кареййа, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ манаси кареййа, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ манаси кареййа, на идхалокам̣ манаси кареййа, на паралокам̣ манаси кареййа, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи на манаси кареййа; манаси ча пана кареййа̄’’ти?
‘‘сийа̄, а̄нанда, бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ на чаккхум̣ манаси кареййа, на рӯпам̣ манаси кареййа, на сотам̣ манаси кареййа, на саддам̣ манаси кареййа, на гха̄нам̣ манаси кареййа, на гандхам̣ манаси кареййа, на дживхам̣ манаси кареййа, на расам̣ манаси кареййа, на ка̄йам̣ манаси кареййа, на пхот̣т̣хаббам̣ манаси кареййа, на патхавим̣ манаси кареййа, на а̄пам̣ манаси кареййа, на теджам̣ манаси кареййа, на ва̄йам̣ манаси кареййа, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ манаси кареййа, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ манаси кареййа, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ манаси кареййа, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ манаси кареййа, на идхалокам̣ манаси кареййа, на паралокам̣ манаси кареййа, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи на манаси кареййа; манаси ча пана кареййа̄’’ти.
‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бханте, сийа̄ бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ на чаккхум̣ манаси кареййа, на рӯпам̣ манаси кареййа… йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи на манаси кареййа; манаси ча пана кареййа̄’’ти?
‘‘идха̄нанда, бхиккху евам̣ манаси кароти – ‘етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣, йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄на’нти. евам̣ кхо, а̄нанда, сийа̄ бхиккхуно татха̄рӯпо сама̄дхипат̣ила̄бхо йатха̄ на чаккхум̣ манаси кареййа, на рӯпам̣ манаси кареййа…пе… йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи на манаси кареййа; манаси ча пана кареййа̄’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. саддхасуттам̣
9. екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄тике вихарати гин̃джака̄васатхе. атха кхо а̄йасма̄ саддхо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ саддхам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘а̄джа̄нӣйаджха̄йитам̣ кхо, саддха, джха̄йа; ма̄ кхал̣ун̇каджха̄йитам̣ [а̄джа̄нӣйаджджха̄йитам̣ кхо саддха джха̄йатха, ма̄ кхал̣ун̇каджджха̄йитам̣ (сӣ. пӣ.)]. катхан̃ча, кхал̣ун̇каджха̄йитам̣ хоти? ассакхал̣ун̇ко хи, саддха, дон̣ийа̄ баддхо [бандхо (сйа̄. ка.)] ‘йавасам̣ йаваса’нти джха̄йати. там̣ кисса хету? на хи, саддха, ассакхал̣ун̇касса дон̣ийа̄ баддхасса евам̣ хоти – ‘ким̣ ну кхо мам̣ аджджа ассадаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рессати, кимасса̄хам̣ [каммасса̄хам̣ (ка.)] пат̣икаромӣ’ти. со дон̣ийа̄ баддхо ‘йавасам̣ йаваса’нти джха̄йати. евамевам̣ кхо, саддха, идхекаччо пурисакхал̣ун̇ко аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати ка̄мара̄гапаретена уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. со ка̄мара̄гам̣йева антарам̣ катва̄ джха̄йати паджджха̄йати ниджджха̄йати аваджджха̄йати, бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати… тхинамиддхапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати… уддхаччакуккуччапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати… вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати вичикиччха̄паретена, уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. со вичикиччхам̣йева антарам̣ катва̄ джха̄йати паджджха̄йати ниджджха̄йати аваджджха̄йати. со патхавимпи нисса̄йа джха̄йати, а̄пампи нисса̄йа джха̄йати, теджампи нисса̄йа джха̄йати, ва̄йампи нисса̄йа джха̄йати, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанампи нисса̄йа джха̄йати, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанампи нисса̄йа джха̄йати, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанампи нисса̄йа джха̄йати, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанампи нисса̄йа джха̄йати, идхалокампи нисса̄йа джха̄йати, паралокампи нисса̄йа джха̄йати, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи нисса̄йа джха̄йати. евам̣ кхо, саддха, пурисакхал̣ун̇каджха̄йитам̣ хоти.
‘‘катхан̃ча, саддха, а̄джа̄нӣйаджха̄йитам̣ хоти? бхадро хи, саддха, асса̄джа̄нӣйо дон̣ийа̄ баддхо на ‘йавасам̣ йаваса’нти джха̄йати. там̣ кисса хету? бхадрасса хи, саддха, асса̄джа̄нӣйасса дон̣ийа̄ баддхасса евам̣ хоти – ‘ким̣ ну кхо мам̣ аджджа ассадаммаса̄ратхи ка̄ран̣ам̣ ка̄рессати, кимасса̄хам̣ пат̣икаромӣ’ти. со дон̣ийа̄ баддхо на ‘йавасам̣ йаваса’нти джха̄йати. бхадро хи, саддха, асса̄джа̄нӣйо йатха̄ ин̣ам̣ йатха̄ бандхам̣ йатха̄ джа̄ним̣ йатха̄ калим̣ евам̣ патодасса аджджхохаран̣ам̣ саманупассати. евамевам̣ кхо, саддха, бхадро пуриса̄джа̄нӣйо аран̃н̃агатопи руккхамӯлагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатопи на ка̄мара̄гапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на ка̄мара̄гапаретена, уппаннасса ча ка̄мара̄гасса ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, на бйа̄па̄дапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати… на тхинамиддхапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати… на уддхаччакуккуччапарийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати… на вичикиччха̄парийут̣т̣хитена четаса̄ вихарати на вичикиччха̄паретена, уппанна̄йа ча вичикиччха̄йа ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. со нева патхавим̣ нисса̄йа джха̄йати, на а̄пам̣ нисса̄йа джха̄йати, на теджам̣ нисса̄йа джха̄йати, на ва̄йам̣ нисса̄йа джха̄йати, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на идхалокам̣ нисса̄йа джха̄йати, на паралокам̣ нисса̄йа джха̄йати, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи нисса̄йа на джха̄йати; джха̄йати ча пана. евам̣ джха̄йин̃ча пана, саддха, бхадрам̣ пуриса̄джа̄нӣйам̣ саинда̄ дева̄ сабрахмака̄ сападжа̄патика̄ а̄рака̄ва намассанти –
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;
йасса те на̄бхиджа̄на̄ма, йампи нисса̄йа джха̄йасӣ’’ти.
евам̣ вутте а̄йасма̄ саддхо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘катхам̣ джха̄йӣ пана, бханте, бхадро пуриса̄джа̄нӣйо [пуриса̄джа̄нӣйо джха̄йати, со (сӣ. сйа̄. пӣ.), пуриса̄джа̄нӣйо, со (ка.)] нева патхавим̣ нисса̄йа джха̄йати, на а̄пам̣ нисса̄йа джха̄йати, на теджам̣ нисса̄йа джха̄йати, на ва̄йам̣ нисса̄йа джха̄йати, на а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ нисса̄йа джха̄йати, на идхалокам̣ нисса̄йа джха̄йати, на паралокам̣ нисса̄йа джха̄йати, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи нисса̄йа на джха̄йати; джха̄йати ча пана? катхам̣ джха̄йин̃ча пана, бханте, бхадрам̣ пуриса̄джа̄нӣйам̣ саинда̄ дева̄ сабрахмака̄ сападжа̄патика̄ а̄рака̄ва намассанти –
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;
йасса те на̄бхиджа̄на̄ма, йампи нисса̄йа джха̄йасӣ’’ти.
‘‘идха, саддха, бхадрасса пуриса̄джа̄нӣйасса патхавийам̣ патхависан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, а̄пасмим̣ а̄посан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, теджасмим̣ теджосан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, ва̄йасмим̣ ва̄йосан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатане вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, идхалоке идхалокасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, паралоке паралокасан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти, йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, татра̄пи сан̃н̃а̄ вибхӯта̄ хоти. евам̣ джха̄йӣ кхо, саддха, бхадро пуриса̄джа̄нӣйо нева патхавим̣ нисса̄йа джха̄йати…пе… йампидам̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ мутам̣ вин̃н̃а̄там̣ паттам̣ парийеситам̣ анувичаритам̣ манаса̄, тампи нисса̄йа на джха̄йати; джха̄йати ча пана. евам̣ джха̄йин̃ча пана, саддха, бхадрам̣ пуриса̄джа̄нӣйам̣ саинда̄ дева̄ сабрахмака̄ сападжа̄патика̄ а̄рака̄ва намассанти –
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;
йасса те на̄бхиджа̄на̄ма, йампи нисса̄йа джха̄йасӣ’’ти. навамам̣;
10. моранива̄пасуттам̣
10. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати моранива̄пе парибба̄джака̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣. катамехи тӣхи? асекхена сӣлаккхандхена, асекхена сама̄дхиккхандхена, асекхена пан̃н̃а̄ккхандхена – имехи, кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣.
‘‘апарехипи, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣. катамехи тӣхи? иддхипа̄т̣иха̄рийена, а̄десана̄па̄т̣иха̄рийена, ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийена – имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти, аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣.
‘‘апарехипи, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣. катамехи тӣхи? самма̄дит̣т̣хийа̄, самма̄н̃а̄н̣ена, самма̄вимуттийа̄ – имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣.
‘‘двӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣. катамехи двӣхи? виджджа̄йа, чаран̣ена – имехи кхо, бхиккхаве, двӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху аччантанит̣т̣хо хоти аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄нам̣. брахмуна̄ песа̄, бхиккхаве, санан̇кума̄рена га̄тха̄ бха̄сита̄ –
‘‘кхаттийо сет̣т̣хо джанетасмим̣, йе готтапат̣иса̄рино;
виджджа̄чаран̣асампанно, со сет̣т̣хо девама̄нусе’’ти [дӣ. ни. 1.277; сам̣. ни. 1.182; 2.245].
‘‘са̄ кхо панеса̄, бхиккхаве, санан̇кума̄рена га̄тха̄ бха̄сита̄ субха̄сита̄, но дуббха̄сита̄; аттхасам̣хита̄, но анаттхасам̣хита̄; анумата̄ майа̄. ахампи, бхиккхаве, евам̣ вада̄ми –
‘‘кхаттийо сет̣т̣хо джанетасмим̣, йе готтапат̣иса̄рино;
виджджа̄чаран̣асампанно, со сет̣т̣хо девама̄нусе’’ти. дасамам̣;
ниссайавагго [нисса̄йавагго (сйа̄. кам̣.)] пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
киматтхийа̄ четана̄ тайо, упаниса̄ бйасанена ча;
две сан̃н̃а̄ манасика̄ро, саддхо моранива̄паканти.
2. ануссативагго
1. пат̣хамамаха̄на̄масуттам̣
11. екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’ти. ассоси кхо маха̄на̄мо сакко – ‘‘самбахула̄ кира бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’’ти.
атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘самбахула̄ кира бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти. тесам̣ но, бханте, на̄на̄виха̄рехи вихаратам̣ кенасса [кена (сйа̄. кам̣.)] виха̄рена виха̄табба’’нти?
‘‘са̄дху са̄дху, маха̄на̄ма! етам̣ кхо, маха̄на̄ма, тумха̄кам̣ патирӯпам̣ кулапутта̄нам̣, йам̣ тумхе татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччхеййа̄тха – ‘тесам̣ но, бханте, на̄на̄виха̄рехи вихаратам̣ кенасса виха̄рена виха̄табба’’’нти? саддхо кхо, маха̄на̄ма, а̄ра̄дхако хоти, но ассаддхо; а̄раддхавӣрийо а̄ра̄дхако хоти, но кусӣто; упат̣т̣хитассати а̄ра̄дхако хоти, но мут̣т̣хассати; сама̄хито а̄ра̄дхако хоти, но асама̄хито; пан̃н̃ава̄ а̄ра̄дхако хоти, но дуппан̃н̃о. имесу кхо твам̣, маха̄на̄ма, пан̃часу дхаммесу патит̣т̣ха̄йа чха дхамме уттари [уттарим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] бха̄веййа̄си. [а. ни. 6.10] ‘‘идха твам̣, маха̄на̄ма, татха̄гатам̣ ануссареййа̄си – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако татха̄гатам̣ ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти татха̄гатам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотасама̄панно буддха̄нуссатим̣ бха̄вети.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, маха̄на̄ма, дхаммам̣ ануссареййа̄си – ‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо сандит̣т̣хико ака̄лико ехипассико опанеййико [опанайико (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако дхаммам̣ ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти дхаммам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотасама̄панно дхамма̄нуссатим̣ бха̄вети.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, маха̄на̄ма, сан̇гхам̣ ануссареййа̄си – ‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, уджуппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, н̃а̄йаппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, са̄мӣчиппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, йадидам̣ чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄, еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако сан̇гхам̣ ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти сан̇гхам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотасама̄панно сан̇гха̄нуссатим̣ бха̄вети.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, маха̄на̄ма, аттано сӣла̄ни ануссареййа̄си акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако сӣлам̣ ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти сӣлам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотасама̄панно сӣла̄нуссатим̣ бха̄вети.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, маха̄на̄ма, аттано ча̄гам̣ ануссареййа̄си – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йохам̣ маччхерамалапарийут̣т̣хита̄йа паджа̄йа вигатамаламаччхерена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васа̄ми муттача̄го пайатапа̄н̣и воссаггарато йа̄чайого да̄насам̣вибха̄гарато’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако ча̄гам̣ ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти ча̄гам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотасама̄панно ча̄га̄нуссатим̣ бха̄вети.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, маха̄на̄ма, девата̄ ануссареййа̄си – ‘санти дева̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄, санти дева̄ та̄ватим̣са̄, санти дева̄ йа̄ма̄, санти дева̄ тусита̄, санти дева̄ нимма̄наратино, санти дева̄ параниммитавасаваттино, санти дева̄ брахмака̄йика̄, санти дева̄ татуттари. йатха̄рӯпа̄йа саддха̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттхӯпапанна̄, майхампи татха̄рӯпа̄ саддха̄ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена сӣлена саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттхӯпапанна̄, майхампи татха̄рӯпам̣ сӣлам̣ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена сутена саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттхӯпапанна̄, майхампи татха̄рӯпам̣ сутам̣ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена ча̄гена саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттхӯпапанна̄, майхампи татха̄рӯпо ча̄го сам̣виджджати. йатха̄рӯпа̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттхӯпапанна̄, майхампи татха̄рӯпа̄ пан̃н̃а̄ сам̣виджджатӣ’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако аттано ча та̄сан̃ча девата̄нам̣ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти девата̄ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма, арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотасама̄панно девата̄нуссатим̣ бха̄ветӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийамаха̄на̄масуттам̣
12. екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. тена кхо пана самайена маха̄на̄мо сакко гила̄на̄ вут̣т̣хито хоти ачиравут̣т̣хито гелан̃н̃а̄. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’ти.
ассоси кхо маха̄на̄мо сакко – ‘‘самбахула̄ кира бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’’ти. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘самбахула̄ кира бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти. тесам̣ но, бханте, на̄на̄виха̄рехи вихаратам̣ кенасса виха̄рена виха̄табба’’нти?
‘‘са̄дху са̄дху, маха̄на̄ма! етам̣ кхо, маха̄на̄ма, тумха̄кам̣ патирӯпам̣ кулапутта̄нам̣ йам̣ тумхе татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччхеййа̄тха – ‘тесам̣ но, бханте, на̄на̄виха̄рехи вихаратам̣ кенасса виха̄рена виха̄табба’нти? саддхо кхо, маха̄на̄ма, а̄ра̄дхако хоти, но ассаддхо; а̄раддхавӣрийо а̄ра̄дхако хоти, но кусӣто; упат̣т̣хитассати а̄ра̄дхако хоти, но мут̣т̣хассати; сама̄хито а̄ра̄дхако хоти, но асама̄хито; пан̃н̃ава̄ а̄ра̄дхако хоти, но дуппан̃н̃о. имесу кхо твам̣, маха̄на̄ма, пан̃часу дхаммесу патит̣т̣ха̄йа чха дхамме уттари бха̄веййа̄си.
[а. ни. 6.9] ‘‘идха твам̣, маха̄на̄ма, татха̄гатам̣ ануссареййа̄си – ‘итипи со бхагава̄…пе… саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако татха̄гатам̣ ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти татха̄гатам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. имам̣ кхо твам̣, маха̄на̄ма, буддха̄нуссатим̣ гаччхантопи бха̄веййа̄си, т̣хитопи бха̄веййа̄си, нисиннопи бха̄веййа̄си, сайа̄нопи бха̄веййа̄си, каммантам̣ адхит̣т̣хахантопи бха̄веййа̄си, путтасамба̄дхасайанам̣ аджджха̄васантопи бха̄веййа̄си.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, маха̄на̄ма, дхаммам̣ ануссареййа̄си…пе… сан̇гхам̣ ануссареййа̄си…пе… аттано сӣла̄ни ануссареййа̄си…пе… аттано ча̄гам̣ ануссареййа̄си…пе… девата̄ ануссареййа̄си – ‘санти дева̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄…пе… санти дева̄ татуттари. йатха̄рӯпа̄йа саддха̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттхӯпапанна̄, майхампи татха̄рӯпа̄ саддха̄ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена сӣлена… сутена… ча̄гена… пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттхӯпапанна̄, майхампи татха̄рӯпа̄ пан̃н̃а̄ сам̣виджджатӣ’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако аттано ча та̄сан̃ча девата̄нам̣ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарати, невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти девата̄ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. имам̣ кхо твам̣, маха̄на̄ма, девата̄нуссатим̣ гаччхантопи бха̄веййа̄си, т̣хитопи бха̄веййа̄си, нисиннопи бха̄веййа̄си, сайа̄нопи бха̄веййа̄си, каммантам̣ адхит̣т̣хахантопи бха̄веййа̄си, путтасамба̄дхасайанам̣ аджджха̄васантопи бха̄веййа̄сӣ’’ти. дутийам̣.
3. нандийасуттам̣
13. екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. тена кхо пана самайена бхагава̄ са̄ваттхийам̣ васса̄ва̄сам̣ упагантука̄мо хоти [ахоси (ка.)].
ассоси кхо нандийо сакко – ‘‘бхагава̄ кира са̄ваттхийам̣ васса̄ва̄сам̣ упагантука̄мо’’ти. атха кхо нандийасса саккасса етадахоси – ‘‘йам̣нӯна̄хампи са̄ваттхийам̣ васса̄ва̄сам̣ упагаччхеййам̣. таттха каммантан̃чева адхит̣т̣хахисса̄ми, бхагавантан̃ча лаччха̄ми ка̄лена ка̄лам̣ дассана̄йа̄’’ти.
атха кхо бхагава̄ са̄ваттхийам̣ васса̄ва̄сам̣ упагаччхи [упаган̃чхи (сӣ. пӣ.)]. нандийопи кхо сакко са̄ваттхийам̣ васса̄ва̄сам̣ упагаччхи. таттха каммантан̃чева адхит̣т̣ха̄си [адхит̣т̣ха̄йа (сйа̄.), адхит̣т̣ха̄ти (ка.)], бхагавантан̃ча лабхи [лаччхати (сйа̄. ка.)] ка̄лена ка̄лам̣ дассана̄йа. тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’ти.
ассоси кхо нандийо сакко – ‘‘самбахула̄ кира бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – ‘нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’’ти. атха кхо нандийо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо нандийо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сутам̣ метам̣, бханте – ‘самбахула̄ кира бхиккхӯ бхагавато чӣваракаммам̣ каронти – нит̣т̣хитачӣваро бхагава̄ тема̄саччайена ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’ти. тесам̣ но, бханте, на̄на̄виха̄рехи вихаратам̣ кенасса виха̄рена виха̄табба’’нти?
‘‘са̄дху са̄дху, нандийа! етам̣ кхо, нандийа, тумха̄кам̣ патирӯпам̣ кулапутта̄нам̣, йам̣ тумхе татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄ пуччхеййа̄тха – ‘тесам̣ но, бханте, на̄на̄виха̄рехи вихаратам̣ кенасса виха̄рена виха̄табба’нти? саддхо кхо, нандийа, а̄ра̄дхако хоти, но ассаддхо; сӣлава̄ а̄ра̄дхако хоти, но дуссӣло; а̄раддхавӣрийо а̄ра̄дхако хоти, но кусӣто; упат̣т̣хитассати а̄ра̄дхако хоти, но мут̣т̣хассати; сама̄хито а̄ра̄дхако хоти, но асама̄хито; пан̃н̃ава̄ а̄ра̄дхако хоти, но дуппан̃н̃о. имесу кхо те, нандийа, чхасу дхаммесу патит̣т̣ха̄йа пан̃часу дхаммесу аджджхаттам̣ сати упат̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘идха твам̣, нандийа, татха̄гатам̣ ануссареййа̄си – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи, саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. ити кхо те, нандийа, татха̄гатам̣ а̄раббха аджджхаттам̣ сати упат̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, нандийа, дхаммам̣ ануссареййа̄си – ‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо сандит̣т̣хико ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’ти. ити кхо те, нандийа, дхаммам̣ а̄раббха аджджхаттам̣ сати упат̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, нандийа, калйа̄н̣амитте ануссареййа̄си – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме калйа̄н̣амитта̄ анукампака̄ аттхака̄ма̄ ова̄дака̄ ануса̄сака̄’ти. ити кхо те, нандийа, калйа̄н̣амитте а̄раббха аджджхаттам̣ сати упат̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, нандийа, аттано ча̄гам̣ ануссареййа̄си – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йохам̣ маччхерамалапарийут̣т̣хита̄йа паджа̄йа вигатамаламаччхерена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васа̄ми муттача̄го пайатапа̄н̣и воссаггарато йа̄чайого да̄насам̣вибха̄гарато’ти. ити кхо те, нандийа, ча̄гам̣ а̄раббха аджджхаттам̣ сати упат̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘пуна чапарам̣ твам̣, нандийа, девата̄ ануссареййа̄си – ‘йа̄ девата̄ атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ [кабал̣им̣ка̄рабхаккха̄нам̣ (сӣ.), кабал̣ӣка̄рабхаккха̄нам̣ (сйа̄. кам̣. пӣ.)] девата̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанна̄, та̄ каран̣ӣйам̣ аттано на саманупассанти катасса ва̄ патичайам̣. сеййатха̄пи, нандийа, бхиккху асамайавимутто каран̣ӣйам̣ аттано на саманупассати катасса ва̄ патичайам̣; евамевам̣ кхо, нандийа, йа̄ та̄ девата̄ атиккаммева кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ девата̄нам̣ сахабйатам̣ ан̃н̃атарам̣ маномайам̣ ка̄йам̣ упапанна̄, та̄ каран̣ӣйам̣ аттано на саманупассанти катасса ва̄ патичайам̣. ити кхо те, нандийа, девата̄ а̄раббха аджджхаттам̣ сати упат̣т̣ха̄петабба̄.
‘‘имехи кхо, нандийа, ека̄дасахи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако паджахатева па̄паке акусале дхамме, на упа̄дийати. сеййатха̄пи, нандийа, кумбхо никкуджджо [никуджджо (ка.)] ваматева удакам̣, но вантам̣ пачча̄вамати [пачча̄масати (сйа̄.)]; сеййатха̄пи ва̄ пана, нандийа, суккхе тин̣ада̄йе агги мутто д̣ахан̃н̃ева гаччхати, но дад̣д̣хам̣ паччуда̄ваттати; евамевам̣ кхо, нандийа, имехи ека̄дасахи дхаммехи саманна̄гато арийаса̄вако паджахатева па̄паке акусале дхамме, на упа̄дийатӣ’’ти. татийам̣.
4. субхӯтисуттам̣
14. атха кхо а̄йасма̄ субхӯти саддхена бхиккхуна̄ саддхим̣ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ субхӯтим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘ко на̄ма̄йам̣ [ко на̄мо айам̣ (сӣ. ка.), ко на̄ма айам̣ (сйа̄. кам̣.)], субхӯти, бхиккхӯ’’ти? ‘‘саддхо на̄ма̄йам̣, бханте, бхиккху, судаттасса [саддхасса (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] упа̄сакасса путто, саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито’’ти.
‘‘каччи пана̄йам̣, субхӯти, саддхо бхиккху судаттасса упа̄сакасса путто саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито сандиссати саддха̄пада̄несӯ’’ти? ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло; етасса, сугата, ка̄ло, йам̣ бхагава̄ саддхасса саддха̄пада̄на̄ни бха̄сеййа. ида̄на̄хам̣ джа̄нисса̄ми йади ва̄ айам̣ бхиккху сандиссати саддха̄пада̄несу йади ва̄ но’’ти.
‘‘тена хи, субхӯти, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ субхӯти бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –
‘‘идха, субхӯти, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. йампи, субхӯти, бхиккху сӣлава̄ хоти…пе… сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо; йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. йампи, субхӯти, бхиккху бахуссуто хоти…пе… дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху калйа̄н̣амитто хоти калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко. йампи, субхӯти, бхиккху калйа̄н̣амитто хоти калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху сувачо хоти совачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гато кхамо падаккхин̣агга̄хӣ ануса̄саним̣. йампи, субхӯти, бхиккху сувачо хоти совачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гато кхамо падаккхин̣агга̄хӣ ануса̄саним̣, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни татра даккхо хоти аналасо татрупа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣. йампи, субхӯти, бхиккху йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни татра даккхо хоти аналасо татрупа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху дхаммака̄мо хоти пийасамуда̄ха̄ро абхидхамме абхивинайе ул̣а̄рапа̄моджджо. йампи, субхӯти, бхиккху дхаммака̄мо хоти пийасамуда̄ха̄ро абхидхамме абхивинайе ул̣а̄рапа̄моджджо, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. йампи, субхӯти, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. йампи, субхӯти, бхиккху чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо чатассопи джа̄тийо пан̃чапи джа̄тийо дасапи джа̄тийо вӣсампи джа̄тийо тим̣сампи джа̄тийо чатта̄рӣсампи джа̄тийо пан̃н̃а̄сампи джа̄тийо джа̄тисатампи джа̄тисахассампи джа̄тисатасахассампи анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе – ‘амутра̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто амутра удапа̄дим̣; татра̄па̄сим̣ евам̣на̄мо евам̣готто евам̣ван̣н̣о евама̄ха̄ро евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ евама̄йупарийанто, со тато чуто идхӯпапанно’ти. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. йампи, субхӯти, бхиккху анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣, екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. йампи, субхӯти, бхиккху диббена чаккхуна̄ висуддхена…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хоти.
‘‘пуна чапарам̣, субхӯти, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. йампи, субхӯти, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати, идампи, субхӯти, саддхасса саддха̄пада̄нам̣ хотӣ’’ти.
евам̣ вутте а̄йасма̄ субхӯти бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йа̄нима̄ни, бханте, бхагавата̄ саддхасса саддха̄пада̄на̄ни бха̄сита̄ни, сам̣виджджанти та̄ни имасса бхиккхуно, айан̃ча бхиккху етесу сандиссати.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху сӣлава̄ хоти, па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто вихарати а̄ча̄рагочарасампанно ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху бахуссуто хоти сутадхаро сутасанничайо; йе те дхамма̄ а̄дикалйа̄н̣а̄ маджджхекалйа̄н̣а̄ парийоса̄накалйа̄н̣а̄ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣ кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ абхиваданти, татха̄рӯпа̄сса дхамма̄ бахуссута̄ хонти дха̄та̄ вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄ дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху калйа̄н̣амитто хоти калйа̄н̣асаха̄йо калйа̄н̣асампаван̇ко.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху сувачо хоти…пе… ануса̄саним̣.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни таттха даккхо хоти аналасо татрупа̄йа̄йа вӣмам̣са̄йа саманна̄гато алам̣ ка̄тум̣ алам̣ сам̣видха̄тум̣.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху дхаммака̄мо хоти пийасамуда̄ха̄ро абхидхамме абхивинайе ул̣а̄рапа̄моджджо.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху а̄раддхавӣрийо вихарати…пе… тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.
‘‘айам̣, бханте, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. йа̄нима̄ни, бханте, бхагавата̄ саддхасса саддха̄пада̄на̄ни бха̄сита̄ни, сам̣виджджанти та̄ни имасса бхиккхуно, айан̃ча бхиккху етесу сандиссатӣ’’ти.
‘‘са̄дху са̄дху, субхӯти! тена хи твам̣, субхӯти, имина̄ ча саддхена бхиккхуна̄ саддхим̣ вихареййа̄си. йада̄ ча твам̣, субхӯти, а̄кан̇кхеййа̄си татха̄гатам̣ дассана̄йа, имина̄ саддхена бхиккхуна̄ саддхим̣ упасан̇камеййа̄си татха̄гатам̣ дассана̄йа̄’’ти. чатуттхам̣.