১. অনিস্সিতৰগ্গো

৪১৭. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং নানিস্সিতেন ৰত্থব্ব’’ন্তি?

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং নানিস্সিতেন ৰত্থব্বং. [পরি. ৩২৫] কতমেহি পঞ্চহি? উপোসথং ন জানাতি, উপোসথকম্মং ন জানাতি, পাতিমোক্খং ন জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৰস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং নানিস্সিতেন ৰত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং অনিস্সিতেন ৰত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? উপোসথং জানাতি, উপোসথকম্মং জানাতি, পাতিমোক্খং জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং জানাতি, পঞ্চৰস্সো ৰা হোতি অতিরেকপঞ্চৰস্সো ৰা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং অনিস্সিতেন ৰত্থব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং নানিস্সিতেন ৰত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? পৰারণং ন জানাতি, পৰারণাকম্মং ন জানাতি, পাতিমোক্খং ন জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৰস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং নানিস্সিতেন ৰত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং অনিস্সিতেন ৰত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? পৰারণং জানাতি, পৰারণাকম্মং জানাতি, পাতিমোক্খং জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং জানাতি, পঞ্চৰস্সো ৰা হোতি অতিরেকপঞ্চৰস্সো ৰা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং অনিস্সিতেন ৰত্থব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং নানিস্সিতেন ৰত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি, লহুকগরুকং আপত্তিং ন জানাতি, সাৰসেসানৰসেসং আপত্তিং ন জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৰস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং নানিস্সিতেন ৰত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং অনিস্সিতেন ৰত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং জানাতি, লহুকগরুকং আপত্তিং জানাতি, সাৰসেসানৰসেসং আপত্তিং জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং জানাতি, পঞ্চৰস্সো ৰা হোতি অতিরেকপঞ্চৰস্সো ৰা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৰজীৰং অনিস্সিতেন ৰত্থব্বং’’.

৪১৮. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি?

[মহাৰ. ৮৪] ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন পটিবলো হোতি অন্তেৰাসিং ৰা সদ্ধিৰিহারিং ৰা গিলানং উপট্ঠাতুং ৰা উপট্ঠাপেতুং ৰা, অনভিরতং ৰূপকাসেতুং ৰা ৰূপকাসাপেতুং ৰা, উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৰিনোদেতুং [ইমস্মিং ঠানে সব্বত্থ ‘‘ৰিনোদেতুং ৰা ৰিনোদাপেতুং ৰা’’তি পাঠো দিস্সতি, ৰিমতিৰিনোদনীটীকায মহাৰগ্গৰণ্ণনা ওলোকেতব্বা], অভিধম্মে ৰিনেতুং, অভিৰিনযে ৰিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? পটিবলো হোতি অন্তেৰাসিং ৰা সদ্ধিৰিহারিং ৰা গিলানং উপট্ঠাতুং ৰা উপট্ঠাপেতুং ৰা, অনভিরতং ৰূপকাসেতুং ৰা ৰূপকাসাপেতুং ৰা, উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৰিনোদেতুং, অভিধম্মে ৰিনেতুং, অভিৰিনযে ৰিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন পটিবলো হোতি অন্তেৰাসিং ৰা সদ্ধিৰিহারিং ৰা অভিসমাচারিকায সিক্খায সিক্খাপেতুং, আদিব্রহ্মচারিযকায সিক্খায ৰিনেতুং, অধিসীলে ৰিনেতুং, অধিচিত্তে ৰিনেতুং, অধিপঞ্ঞায ৰিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? পটিবলো হোতি অন্তেৰাসিং ৰা সদ্ধিৰিহারিং ৰা অভিসমাচারিকায সিক্খায সিক্খাপেতুং, আদিব্রহ্মচারিযকায সিক্খায ৰিনেতুং, অধিসীলে ৰিনেতুং, অধিচিত্তে ৰিনেতুং, অধিপঞ্ঞায ৰিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি.

৪১৯. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্ব’’ন্তি?

পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জী চ হোতি, বালো চ, অপকতত্তো চ, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৰৰিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অধিসীলে সীলৰিপন্নো হোতি, অজ্ঝাচারে আচারৰিপন্নো হোতি, অতিদিট্ঠিযা দিট্ঠিৰিপন্নো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৰৰিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন দৰেন সমন্নাগতো হোতি, ৰাচসিকেন দৰেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৰাচসিকেন দৰেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৰৰিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন অনাচারেন সমন্নাগতো হোতি, ৰাচসিকেন অনাচারেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৰাচসিকেন অনাচারেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৰৰিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, ৰাচসিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৰাচসিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৰৰিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন মিচ্ছাজীৰেন সমন্নাগতো হোতি, ৰাচসিকেন মিচ্ছাজীৰেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৰাচসিকেন মিচ্ছাজীৰেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৰৰিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং আপন্নো কম্মকতো উপসম্পাদেতি, নিস্সযং দেতি, সামণেরং উপট্ঠাপেতি, ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতিং সাদিযতি, সম্মতোপি ভিক্খুনিযো ওৰদতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? যায আপত্তিযা সঙ্ঘেন কম্মং কতং হোতি তং আপত্তিং আপজ্জতি, অঞ্ঞং ৰা তাদিসিকং, ততো ৰা পাপিট্ঠতরং, কম্মং গরহতি, কম্মিকে গরহতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপরেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? বুদ্ধস্স অৰণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৰণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৰণ্ণং ভাসতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৰৰিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্ব’’ন্তি.

অনিস্সিতৰগ্গো নিট্ঠিতো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

উপোসথং পৰারণং, আপত্তি চ গিলানকং;

অভিসমাচারলজ্জী চ, অধিসীলে দৰেন চ.

অনাচারং উপঘাতি, মিচ্ছা আপত্তিমেৰ চ;

যাযাপত্তিযা বুদ্ধস্স, পঠমো ৰগ্গসঙ্গহোতি.