২. খুদ্দানুখুদ্দকসিক্খাপদকথা

৪৪১. অথ খো আযস্মা আনন্দো থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘ভগৰা মং, ভন্তে, পরিনিব্বানকালে এৰমাহ – ‘আকঙ্খমানো, আনন্দ, সঙ্ঘো মমচ্চযেন খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনেয্যা’’’তি. ‘‘পুচ্ছি পন ত্ৰং, আৰুসো আনন্দ, ভগৰন্তং – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’’তি? ‘‘ন খোহং, ভন্তে, ভগৰন্তং পুচ্ছিং – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা, অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা, তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা, অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা, তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা, দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা, অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা, তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা, দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা, তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা, অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা, তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা, দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা, তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা, দ্ৰেনৰুতি পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা, অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা, তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা, দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা, তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা, দ্ৰেনৰুতি পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা, চত্তারো পাটিদেসনীযে ঠপেত্ৰা, অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’তি.

৪৪২. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো সঙ্ঘং ঞাপেসি –

‘‘সুণাতু মে, আৰুসো, সঙ্ঘো. সন্তম্হাকং সিক্খাপদানি গিহিগতানি. গিহিনোপি জানন্তি – ‘ইদং ৰো সমণানং সক্যপুত্তিযানং কপ্পতি, ইদং ৰো ন কপ্পতী’তি. সচে মযং খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনিস্সাম, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো – ‘ধূমকালিকং সমণেন গোতমেন সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. যাৰিমেসং সত্থা অট্ঠাসি তাৰিমে সিক্খাপদেসু সিক্খিংসু. যতো ইমেসং সত্থা পরিনিব্বুতো, ন দানিমে সিক্খাপদেসু সিক্খন্তী’তি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো অপ্পঞ্ঞত্তং নপ্পঞ্ঞপেয্য, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দেয্য, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তেয্য. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, আৰুসো, সঙ্ঘো. সন্তম্হাকং সিক্খাপদানি গিহিগতানি. গিহিনোপি জানন্তি – ‘ইদং ৰো সমণানং সক্যপুত্তিযানং কপ্পতি, ইদং ৰো ন কপ্পতী’তি. সচে মযং খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনিস্সাম, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো – ‘ধূমকালিকং সমণেন গোতমেন সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. যাৰিমেসং সত্থা অট্ঠাসি তাৰিমে সিক্খাপদেসু সিক্খিংসু. যতো ইমেসং সত্থা পরিনিব্বুতো, ন দানিমে সিক্খাপদেসু সিক্খন্তী’তি. সঙ্ঘো অপ্পঞ্ঞত্তং নপ্পঞ্ঞপেতি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দতি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্ততি. যস্সাযস্মতো খমতি অপ্পঞ্ঞত্তস্স অপ্পঞ্ঞাপনা, পঞ্ঞত্তস্স অসমুচ্ছেদো, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তনা, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সঙ্ঘো অপ্পঞ্ঞত্তং নপ্পঞ্ঞপেতি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দতি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্ততি. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৰমেতং ধারযামী’’তি.

৪৪৩. অথ খো থেরা ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচুং – ‘‘ইদং তে, আৰুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৰং ভগৰন্তং ন পুচ্ছি – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, অস্সতিযা ভগৰন্তং ন পুচ্ছিং – ‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৰুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৰং ভগৰতো ৰস্সিকসাটিকং অক্কমিত্ৰা সিব্বেসি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, ন অগারৰেন ভগৰতো ৰস্সিকসাটিকং অক্কমিত্ৰা সিব্বেসিং. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৰুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৰং মাতুগামেহি ভগৰতো সরীরং পঠমং ৰন্দাপেসি, তাসং রোদন্তীনং ভগৰতো সরীরং অস্সুকেন মক্খিতং. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. অহং খো, ভন্তে – মাযিমাসং [মাযিমা (সী. স্যা.)] ৰিকালে অহেসুন্তি – মাতুগামেহি ভগৰতো সরীরং পঠমং ৰন্দাপেসিং. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৰুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৰং ভগৰতা ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে, ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে, ন ভগৰন্তং যাচি – ‘তিট্ঠতু ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং, বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’ন্তি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো ন ভগৰন্তং যাচিং – ‘তিট্ঠতু ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং, বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’ন্তি. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘ইদম্পি তে, আৰুসো আনন্দ, দুক্কটং যং ত্ৰং মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে পব্বজ্জং উস্সুক্কং অকাসি. দেসেহি তং দুক্কট’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, অযং মহাপজাপতি গোতমী ভগৰতো মাতুচ্ছা আপাদিকা পোসিকা খীরস্স দাযিকা ভগৰন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসীতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে পব্বজ্জং উস্সুক্কং অকাসিং. নাহং তং দুক্কটং পস্সামি, অপি চাযস্মন্তানং সদ্ধায দেসেমি তং দুক্কট’’ন্তি.

৪৪৪. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পুরাণো দক্খিণাগিরিস্মিং চারিকং চরতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি. অথ খো আযস্মা পুরাণো থেরেহি ভিক্খূহি ধম্মে চ ৰিনযে চ সঙ্গীতে দক্খিণাগিরিস্মিং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন রাজগহং যেন ৰেল়ুৰনং কলন্দকনিৰাপো যেন থেরা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা থেরেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং পুরাণং থেরা ভিক্খূ এতদৰোচুং – ‘‘থেরেহি, আৰুসো পুরাণ, ধম্মো চ ৰিনযো চ সঙ্গীতো. উপেহি তং সঙ্গীতি’’ন্তি. ‘‘সুসঙ্গীতাৰুসো, থেরেহি ধম্মো চ ৰিনযো চ. অপিচ যথেৰ মযা ভগৰতো সম্মুখা সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং, তথেৰাহং ধারেস্সামী’’তি.