নিদানকথাৰণ্ণনা
পরিনিব্বানমেৰ …পে… ৰুত্তং. অভিন্নসভাৰম্পি হি অত্থং তদঞ্ঞধম্মতো ৰিসেসাৰবোধনত্থং অঞ্ঞং ৰিয কত্ৰা ৰোহরন্তি যথা ‘‘অত্তনো সভাৰং ধারেন্তীতি ধম্মা’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১). সাতি অসঙ্খতা ধাতু. করণভাৰেন ৰুত্তা যথাৰুত্তস্স উপসমস্স সাধকতমভাৰং সন্ধায. ধম্মৰাদী…পে… দুব্বলতা ৰুত্তা তথারূপায পঞ্ঞায ভাৰে তাদিসানং পক্খভাৰাভাৰতো. লদ্ধিযাতি ‘‘অত্থি পুগ্গলো সচ্চিকট্ঠপরমত্থেন, পরিহাযতি অরহা অরহত্তা’’তিআদিলদ্ধিযা. সুত্তন্তেহীতি দেৰতাসংযুত্তাদীহি. লিঙ্গাকপ্পভেদং পরতো সযমেৰ ৰক্খতি.
ভিন্দিত্ৰা মূলসঙ্গহন্তি মূলসঙ্গীতিং ৰিনাসেত্ৰা, ভেদং ৰা কত্ৰা যথা সা ঠিতা, ততো অঞ্ঞথা কত্ৰা. সঙ্গহিততো ৰা অঞ্ঞত্রাতি মূলসঙ্গীতিযা সঙ্গহিততো অঞ্ঞত্র. তেনাহ ‘‘অসঙ্গহিতং সুত্ত’’ন্তি. নীতত্থং যথারুতৰসেন ৰিঞ্ঞেয্যত্থত্তা. নেয্যত্থং ৰিপরিণামদুক্খতাদিৰসেন নিদ্ধারেতব্বত্থত্তা. তীহি ঠানেহীতি ‘‘সূরা সতিমন্তো ইধ ব্রহ্মচরিযৰাসো’’তি (অ. নি. ৯.২১) এৰং ৰুত্তেহি তীহি কারণেহি. অঞ্ঞং সন্ধায ভণিতন্তি একং পব্বজ্জাসঙ্খাতং ব্রহ্মচরিযৰাসং সন্ধায ভণিতং. অঞ্ঞং অত্থং ঠপযিংসূতি সব্বস্সপি ব্রহ্মচরিযৰাসস্স ৰসেন ‘‘নত্থি দেৰেসু ব্রহ্মচরিযৰাসো’’তিআদিকং (কথা. ২৬৯) অঞ্ঞং অত্থং ঠপযিংসু. সুত্তঞ্চ অঞ্ঞং সন্ধায ভণিতং ততো অঞ্ঞং সন্ধায ভণিতং কত্ৰা ঠপযিংসু, তস্স অত্থঞ্চ অঞ্ঞং ঠপযিংসূতি এৰমেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা. সুঞ্ঞতাদীতি আদি-সদ্দেন অনিচ্চতাদিং সঙ্গণ্হাতি.
গম্ভীরং একদেসং মহাপদেসপরিৰারাদিং. একচ্চে সকলং অভিধম্মং ৰিস্সজ্জিংসু ছড্ডযিংসু সেয্যথাপি সুত্তন্তিকা. তে হি তং ন জিনৰচনন্তি ৰদন্তি. কথাৰত্থুস্স সৰিৰাদত্তেতিআদি হেট্ঠা নিদানট্ঠকথায আগতনযং সন্ধায ৰুত্তং. কেচি পন পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযাপি সৰিৰাদত্তং মঞ্ঞন্তি. ‘‘ততিযসঙ্গীতিতো পুব্বে পৰত্তমানানং ৰসেনা’’তি ইদং কস্মা ৰুত্তং, ননু ততিযসঙ্গীতিতো পুব্বেপি তং মাতিকারূপেন পৰত্ততেৰ? নিদ্দেসং ৰা সন্ধায তথা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অঞ্ঞানীতি অঞ্ঞাকারানি অভিধম্মপকরণাদীনি অকরিংসু, পৰত্তন্তানিপি তানি অঞ্ঞথা কত্ৰা পঠিংসূতি অত্থো. মঞ্জুসিরীতি ইদং কস্মা ৰুত্তং. ন হি তং নামং পিটকত্তযং অনুৰত্তন্তেহি ভিক্খূহি গয্হতি? ইতরেহি গয্হমানম্পি ৰা সাসনিকপরিঞ্ঞেহি ন সাসনাৰচরং গয্হতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. নিকাযনামন্তি মহাসঙ্ঘিকাদিনিকাযনামং, দুত্তগুত্তাদিৰগ্গনামঞ্চ.
সঙ্কন্তিকানং ভেদো সুত্তৰাদীতি সঙ্কন্তিকানং অনন্তরে একো নিকাযভেদো সুত্তৰাদী নাম ভিজ্জিত্থ. সহাতি একজ্ঝং কত্ৰা, গণিযমানাতি অত্থো.
উপ্পন্নে ৰাদে সন্ধাযাতি ততিযসঙ্গীতিকালে উপ্পন্নে ৰাদে সন্ধায. উপ্পজ্জনকেতি ততো পট্ঠায যাৰ সদ্ধম্মন্তরধানা এত্থন্তরে উপ্পজ্জনকে. সুত্তসহস্সাহরণঞ্চেত্থ পরৰাদভঞ্জনত্থঞ্চ সকৰাদপতিট্ঠাপনত্থঞ্চ. সুত্তেকদেসোপি হি ‘‘সুত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি সমুদাযৰোহারস্স অৰযৰেসুপি দিস্সনতো যথা ‘‘পটো দড্ঢো, সমুদ্দো দিট্ঠো’’তি চ. তে পনেত্থ সুত্তপদেসা ‘‘অত্থি পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো’’তিআদিনা আগতা ৰেদিতব্বা.
নিদানকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.