১২. সত্তসতিকক্খন্ধকং
দসৰত্থুকথাৰণ্ণনা
৪৪৬. সত্তসতিকক্খন্ধকে নিক্খিত্তমণিসুৰণ্ণাতি রূপিযসিক্খাপদেনেৰ পটিক্খিত্তমণিসুৰণ্ণা. তত্থ মণিগ্গহণেন সব্বং দুক্কটৰত্থু, সুৰণ্ণগ্গহণেন সব্বং পাচিত্তিযৰত্থু গহিতং হোতি. ভিক্খগ্গেনাতি ভিক্খুগণনায.
৪৪৭. উপক্কিলেসাতি ৰিরোচিতুং অদত্ৰা উপক্কিলিট্ঠভাৰকরণেন উপক্কিলেসা. মহিকাতি হিমং. ধূমো চ রজো চ ধূমরজো. এত্থ পুরিমা তযো অসম্পত্তউপক্কিলেসা, রাহু পন সম্পত্তউপক্কিলেসৰসেন কথিতোতি ৰেদিতব্বো. সমণব্রাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৰিরোচন্তীতি গুণপতাপেন ন তপন্তি গুণোভাসেন ন ভাসন্তি গুণৰিরোচনেন ন ৰিরোচন্তি. সুরামেরযপানা অপ্পটিৰিরতাতি পঞ্চৰিধায সুরায চতুব্বিধস্স চ মেরযস্স পানতো অৰিরতা.
অৰিজ্জানিৰুটাতি অৰিজ্জায নিৰারিতা পিহিতা. পিযরূপাভিনন্দিনোতি পিযরূপং সাতরূপং অভিনন্দমানা তুস্সমানা. সাদিযন্তীতি গণ্হন্তি. অৰিদ্দসূতি অন্ধবালা. সরজাতি সকিলেসরজা. মগাতি মিগসদিসা. তস্মিং তস্মিং ৰিসযে ভৰে ৰা নেতীতি নেত্তি, তণ্হাযেতং অধিৰচনং. তায সহ ৰত্তন্তীতি সনেত্তিকা.
৪৪৮. তং পরিসং এতদৰোচাতি (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৪.৩৬২) তস্স কির এৰং অহোসি ‘‘কুলপুত্তা পব্বজন্তা পুত্তদারঞ্চেৰ জাতরূপরজতঞ্চ পহাযেৰ পব্বজন্তি, ন চ সক্কা যং পহায পব্বজিতা তং এতেহি গাহেতু’’ন্তি নযগ্গাহে ঠত্ৰা এতং ‘‘মা অয্যা’’তিআদিৰচনং অৰোচ. একংসেনেতন্তি এতং পঞ্চকামগুণকপ্পনং ‘‘অস্সমণধম্মো অসক্যপুত্তিযধম্মো’’তি একংসেন ধারেয্যাসি.
তিণন্তি সেনাসনচ্ছদনতিণং. পরিযেসিতব্বন্তি তিণচ্ছদনে ৰা ইট্ঠকচ্ছদনে ৰা গেহে পলুজ্জন্তে যেহি তং কারিতং, তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘তুম্হেহি কারিতং সেনাসনং ওৰস্সতি, ন সক্কা তত্থ ৰসিতু’’ন্তি আচিক্খিতব্বং. মনুস্সা সক্কোন্তা করিস্সন্তি, অসক্কোন্তা ‘‘তুম্হে ৰড্ঢকী গহেত্ৰা কারাপেথ, মযং তে সঞ্ঞাপেস্সামা’’তি ৰক্খন্তি. এৰং ৰুত্তে কারেত্ৰা তেসং আচিক্খিতব্বং, মনুস্সা ৰড্ঢকীনং দাতব্বং দস্সন্তি. সচে আৰাসসামিকা নত্থি, অঞ্ঞেসম্পি ভিক্খাচারৰত্তেন আরোচেত্ৰা কারেতুং ৰট্টতি. ইমং সন্ধায ‘‘পরিযেসিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.
দারূতি সেনাসনে গোপানসিআদীসু পলুজ্জমানেসু তদত্থায দারু পরিযেসিতব্বং. সকটন্তি গিহিৰিকটং ৰা তাৰকালিকং ৰা কত্ৰা সকটং পরিযেসিতব্বং. ন কেৰলঞ্চ সকটমেৰ, অঞ্ঞম্পি ৰাসিফরসুকুদালাদিউপকরণং এৰং পরিযেসিতুং ৰট্টতি. পুরিসোতি হত্থকম্মৰসেন পুরিসো পরিযেসিতব্বো. যং কঞ্চি হি পুরিসং ‘‘হত্থকম্মং আৰুসো দস্সসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘দস্সামি ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ইমস্মিং ইদঞ্চিদঞ্চ করোহী’’তি যং ইচ্ছতি, তং কারেতুং ৰট্টতি. ন ত্ৰেৰাহং গামণি কেনচি পরিযাযেনাতি জাতরূপরজতং পনাহং কেনচিপি কারণেন পরিযেসিতব্বন্তি ন ৰদামি.
৪৪৯. পাপকং কতন্তি অসুন্দরং কতং.
৪৫০. অহোগঙ্গোতি তস্স পব্বতস্স নামং.
৪৫১. পটিকচ্চেৰ গচ্ছেয্যন্তি যত্থ তং অধিকরণং ৰূপসমেতুং ভিক্খূ সন্নিপতন্তি, তত্থ পঠমমেৰ গচ্ছেয্যং. সম্ভাৰেসুন্তি পাপুণিংসু.
৪৫২. অলোণকং ভৰিস্সতীতি অলোণকং ভত্তং ৰা ব্যঞ্জনং ৰা ভৰিস্সতি. আসুতাতি সব্বসম্ভারসজ্জিতা. ‘‘অসুত্তা’’তি ৰা পাঠো.
৪৫৩. উজ্জৰিংসূতি নাৰং আরুয্হ পটিসোতেন গচ্ছিংসু. পাচীনকাতি পাচীনদেসৰাসিনো.
৪৫৪. ননু ত্ৰং আৰুসো ৰুড্ঢো ৰীসতিৰস্সোসীতি ননু ত্ৰং আৰুসো ৰীসতিৰস্সো, ন নিস্সযপটিবদ্ধো, কস্মা তং থেরো পণামেতীতি দীপেন্তি. গরুনিস্সযং গণ্হামাতি কিঞ্চাপি মযং মহল্লকা, এতং পন থেরং গরুং কত্ৰা ৰসিস্সামাতি অধিপ্পাযো.
৪৫৫. মেত্তায রূপাৰচরসমাধিমত্তভাৰতো ‘‘কুল্লকৰিহারেনা’’তি ৰুত্তং, খুদ্দকেন ৰিহারেনাতি অত্থো, খুদ্দকতা চস্স অগম্ভীরভাৰতোতি আহ ‘‘উত্তানৰিহারেনা’’তি. সুঞ্ঞতাৰিহারেনাতি সুঞ্ঞতামুখেন অধিগতফলসমাপত্তিং সন্ধায ৰুত্তং.
৪৫৭. সুত্তৰিভঙ্গেতি পদভাজনীযে. তেন সদ্ধিন্তি পুরেপটিগ্গহিতলোণেন সদ্ধিং. ন হি এত্থ যাৰজীৰিকং তদহুপটিগ্গহিতন্তি ‘‘কপ্পতি সিঙ্গিলোণকপ্পো’’তি এত্থ ৰুত্তসিঙ্গিলোণং সন্ধায ৰুত্তং. তঞ্হি পুরে পটিগ্গহেত্ৰা সিঙ্গেন পরিহটং ন তদহুপটিগ্গহিতং. যাৰকালিকমেৰ তদহুপটিগ্গহিতন্তি সিঙ্গিলোণেন মিস্সেত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং অলোণামিসং সন্ধায ৰুত্তং. উপোসথসংযুত্তেতি উপোসথপটিসংযুত্তে, উপোসথক্খন্ধকেতি ৰুত্তং হোতি. অতিসরণং অতিসারো, অতিক্কমো. ৰিনযস্স অতিসারো ৰিনযাতিসারো. তং পমাণং করোন্তস্সাতি দসায সদ্ধিং নিসীদনে যং পমাণং ৰুত্তং, দসায ৰিনা তং পমাণং করোন্তস্স. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
সত্তসতিকক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দ্ৰিৰগ্গসঙ্গহাতি চূল়ৰগ্গমহাৰগ্গসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি ৰগ্গেহি সঙ্গহিতা. দ্ৰাৰীসতিপভেদনাতি মহাৰগ্গে দস, চূল়ৰগ্গে দ্ৰাদসাতি এৰং দ্ৰাৰীসতিপ্পভেদা. সাসনেতি সত্থুসাসনে. যে খন্ধকা ৰুত্তাতি যোজেতব্বং.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায সারত্থদীপনিযং
চূল়ৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
পরিৰার-টীকা
সোল়সমহাৰারো
পঞ্ঞত্তিৰারৰণ্ণনা
ৰিসুদ্ধপরিৰারস্সাতি সব্বসো পরিসুদ্ধখীণাসৰপরিৰারস্স. ধম্মক্খন্ধসরীরস্সাতি সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনসঙ্খাতধম্মক্খন্ধসরীরস্স সাসনেতি সম্বন্ধো. তস্সাতি ‘‘পরিৰারো’’তি যো সঙ্গহং আরুল়্হো, তস্স. পুব্বাগতং নযন্তি পুব্বে আগতং ৰিনিচ্ছযং.
১. পকতত্থপটিনিদ্দেসো ত-সদ্দোতি তস্স ‘‘ভগৰতা’’তিআদীহি পদেহি সমানাধিকরণভাৰেন ৰুত্তত্থস্স যায ৰিনযপঞ্ঞত্তিযা ভগৰা পকতো অধিকতো সুপাকটো চ, তং ৰিনযপঞ্ঞত্তিং সদ্ধিং যাচনায অত্থভাৰেন দস্সেন্তো ‘‘যো সো…পে… ৰিনযপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞপেসী’’তি আহ. তত্থ ৰিনযপঞ্ঞত্তিন্তি ৰিনযভূতং পঞ্ঞত্তিং.
‘‘জানতা পস্সতা’’তি ইমেসং পদানং ৰিনযস্স অধিকতত্তা তত্থ ৰুত্তনযেন তাৰ অত্থং যোজেত্ৰা ইদানি সুত্তন্তনযেন দস্সেন্তো সতিপি ঞাণদস্সন-সদ্দানং পঞ্ঞাৰেৰচনভাৰে তেন তেন ৰিসেসেন তেসং ৰিসযৰিসেসপৰত্তিদস্সনত্থং ৰিজ্জত্তযৰসেন অভিঞ্ঞানাৰরণঞাণৰসেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমংসচক্খুৰসেন পটিৰেধদেসনাঞাণৰসেন চ অত্থং যোজেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. তত্থ পুব্বেনিৰাসাদীহীতি পুব্বেনিৰাসাসৰক্খযঞাণেহি. পটিৰেধপঞ্ঞাযাতি অরিযমগ্গপঞ্ঞায. দেসনাপঞ্ঞায পস্সতাতি দেসেতব্বধম্মানং দেসেতব্বপ্পকারং বোধনেয্যপুগ্গলানঞ্চ আসযানুসযচরিতাধিমুত্তিআদিভেদং ধম্মং দেসনাপঞ্ঞায যাথাৰতো পস্সতা. অরহতাতি অরীনং, অরানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনঞ্চ অরহত্তা অরহতা. সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি সম্মা সামঞ্চ সচ্চানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অথ ৰা অন্তরাযিকধম্মে জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা, কিলেসারীনং হতত্তা অরহতা, সম্মা সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৰং চতুৰেসারজ্জৰসেনপেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা.
অপিচ ঠানাট্ঠানাদিৰিভাগং জানতা, যথাকম্মূপগে সত্তে পস্সতা, সৰাসনআসৰানং ছিন্নত্তা অরহতা, অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিঞ্ঞেয্যাদিতো অৰিপরীতাৰবোধতো সম্মাসম্বুদ্ধেন. অথ ৰা তীসু কালেসু অপ্পটিহতঞাণতায জানতা, কাযকম্মাদিৰসেন তিণ্ণম্পি কম্মানং ঞাণানুপরিৰত্তিতো সম্মা কারিতায পস্সতা, দৰাদীনং অভাৰসাধিকায পহানসম্পদায অরহতা, ছন্দাদীনং অহানিহেতুভূতায অক্খযপটিভানসাধিকায সব্বঞ্ঞুতায সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৰং দসবলঅট্ঠারসাৰেণিকবুদ্ধধম্মৰসেনপি যোজনা কাতব্বা.
২. পুচ্ছাৰিস্সজ্জনেতি পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে. এত্থাতি এতস্মিং পুচ্ছাৰিস্সজ্জনে. মজ্ঝিমদেসেযেৰ পঞ্ঞত্তীতি তস্মিংযেৰ দেসে যথাৰুত্তৰত্থুৰীতিক্কমে আপত্তিসম্ভৰতো. ৰিনীতকথাতি ৰিনীতৰত্থুকথা, অযমেৰ ৰা পাঠো.
কাযেন পন আপত্তিং আপজ্জতীতি পুব্বভাগে সেৰনচিত্তং অঙ্গং কত্ৰা কাযদ্ৰারসঙ্খাতৰিঞ্ঞত্তিং জনযিত্ৰা পৰত্তচিত্তুপ্পাদসঙ্খাতং আপত্তিং আপজ্জতি. কিঞ্চাপি হি চিত্তেন সমুট্ঠাপিতা ৰিঞ্ঞত্তি, তথাপি চিত্তেন অধিপ্পেতস্স অত্থস্স কাযৰিঞ্ঞত্তিযা সাধিতত্তা ‘‘কাযদ্ৰারেন আপত্তিং আপজ্জতী’’তি ৰুচ্চতি. ইমমত্থং সন্ধাযাতি আপন্নায আপত্তিযা অনাপত্তিভাৰাপাদনস্স অসক্কুণেয্যতাসঙ্খাতমত্থং সন্ধায, ন ভণ্ডনাদিৰূপসমং.
৩. পোরাণকেহি মহাথেরেহীতি সীহল়দীপৰাসীহি মহাথেরেহি. ঠপিতাতি পোত্থকসঙ্গহারোহনকালে ঠপিতা. চতুত্থসঙ্গীতিসদিসা হি পোত্থকারোহসঙ্গীতি. উভতোৰিভঙ্গে দ্ৰত্তিংস ৰারা সুৰিঞ্ঞেয্যাৰ.
সমুট্ঠানসীসৰণ্ণনা
২৫৭. সমুট্ঠানকথায পন করুণাসীতলভাৰেন চন্দসদিসত্তা ‘‘বুদ্ধচন্দে’’তি ৰুত্তং, কিলেসতিমিরপহানতো ‘‘বুদ্ধাদিচ্চে’’তি ৰুত্তং. পিটকে তীণি দেসযীতি যস্মা তে দেসযন্তি, তস্মা অঙ্গিরসোপি পিটকানি তীণি দেসযি. তানি কতমানীতি আহ ‘‘সুত্তন্ত’’ন্তিআদি. মহাগুণন্তি মহানিসংসং. এৰং নীযতি সদ্ধম্মো, ৰিনযো যদি তিট্ঠতীতি যদি ৰিনযপরিযত্তি অনন্তরহিতা তিট্ঠতি পৰত্ততি, এৰং সতি পটিপত্তিপটিৰেধসদ্ধম্মো নীযতি পৰত্ততি. ৰিনযপরিযত্তি পন কথং তিট্ঠতীতি আহ ‘‘উভতোচা’’তিআদি. পরিৰারেন গন্থিতা তিট্ঠন্তীতি যোজেতব্বং. তস্সেৰ পরিৰারস্সাতি তস্মিংযেৰ পরিৰারে.
নিযতকতন্তি কতনিযতং, নিযমিতন্তি অত্থো. অঞ্ঞেহি সদ্ধিন্তি সেসসিক্খাপদেহি সদ্ধিং. অসম্ভিন্নসমুট্ঠানানীতি অসঙ্করসমুট্ঠানানি.
তস্মা সিক্খেতি যস্মা ৰিনযে সতি সদ্ধম্মো তিট্ঠতি, ৰিনযো চ পরিৰারেন গন্থিতো তিট্ঠতি, পরিৰারে চ সমুট্ঠানাদীনি দিস্সন্তি, তস্মা সিক্খেয্য পরিৰারং, উগ্গণ্হেয্যাতি অত্থো.
আদিম্হি তাৰ পুরিমনযেতি ‘‘ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতীতি একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি, কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতী’’তিআদিনা (পরি. ১৮৭) পঞ্ঞত্তিৰারে সকিং আগতনযং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
২৫৮. নানুবন্ধে পৰত্তিনিন্তি ‘‘যা পন ভিক্খুনী ৰুট্ঠাপিতং পৰত্তিনিং দ্ৰে ৰস্সানি নানুবন্ধেয্যা’’তি (পাচি. ১১১১) ৰুত্তসিক্খাপদং.
২৭০. অকতন্তি অঞ্ঞেহি অমিস্সীকতং, নিযতসমুট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি.
অন্তরপেয্যালং
কতিপুচ্ছাৰারৰণ্ণনা
২৭১. ৰেরং মণতীতি রাগাদিৰেরং মণতি ৰিনাসেতি. এতাযাতি ৰিরতিযা. নিয্যানন্তি মগ্গং. কাযপাগব্বিযন্তি কাযপাগব্বিযৰসেন পৰত্তং কাযদুচ্চরিতং.
২৭৪. সারণীযাতি সরিতব্বযুত্তা অনুস্সরণারহা অদ্ধানে অতিক্কন্তেপি ন সম্মুস্সিতব্বা. মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, মিত্তভাৰো. মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং কাযকম্মং, তং পন যস্মা মেত্তাসহগতচিত্তসমুট্ঠানং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মেত্তচিত্তেন কতং কাযকম্ম’’ন্তি. আৰীতি পকাসং. পকাসভাৰো চেত্থ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং করীযতি, তস্স সম্মুখভাৰতোতি আহ ‘‘সম্মুখা’’তি. রহোতি অপকাসং. অপকাসতা চ যং উদ্দিস্স তং কম্মং করীযতি, তস্স অপচ্চক্খভাৰতোতি আহ ‘‘পরম্মুখা’’তি. উভযেহীতি নৰকেহি থেরেহি চ. পিযং পিযাযিতব্বং করোতীতি পিযকরণো. গরুং গরুট্ঠানিযং করোতীতি গরুকরণো. সঙ্গহাযাতি সঙ্গহৰত্থুৰিসেসভাৰতো সব্রহ্মচারীনং সঙ্গহণত্থায. অৰিৰাদাযাতি সঙ্গহৰত্থুভাৰতো এৰ ন ৰিৰাদায. সতি চ অৰিৰাদহেতুভূতসঙ্গহকত্তে তেসং ৰসেন সব্রহ্মচারীনং সমগ্গভাৰো ভেদাভাৰো সিদ্ধোযেৰাতি আহ ‘‘সমগ্গভাৰাযা’’তিআদি.
পগ্গয্হ ৰচনন্তি কেৰলং ‘‘দেৰো’’তি অৰত্ৰা ‘‘দেৰত্থেরো’’তি গুণেহি থিরভাৰজোতনং পগ্গণ্হিত্ৰা উচ্চং কত্ৰা ৰচনং. মমত্তবোধনৰচনং মমাযনৰচনং. একন্ততিরোক্খস্স মনোকম্মস্স সম্মুখতা নাম ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনৰসেনেৰ হোতি, তঞ্চ খো লোকে কাযকম্মন্তি পাকটং পঞ্ঞাতং হত্থৰিকারাদিং অনামসিত্ৰাযেৰ দস্সেন্তো ‘‘নযনানি উম্মীলেত্ৰা’’তিআদিমাহ. কামঞ্চেত্থ মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানং নযনানং উম্মীলনা পসন্নেন মুখেন ওলোকনঞ্চ মেত্তং কাযকম্মমেৰ, যস্স পন চিত্তস্স ৰসেন নযনানং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধতা মুখস্স চ পসন্নতা, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘মেত্তং মনোকম্মং নামা’’তি.
ইমানি (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) চ মেত্তকাযকম্মাদীনি পাল়িযং ভিক্খূনং ৰসেন আগতানি গিহীসুপি লব্ভন্তিযেৰ. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তচিত্তেন আচরিযুপজ্ঝাযৰত্তাদিআভিসমাচারিকধম্মপূরণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. সব্বঞ্চ অনৰজ্জকাযকম্মং আভিসমাচারিককম্মন্তোগধমেৰাতি ৰেদিতব্বং. গিহীনং চেতিযৰন্দনত্থায বোধিৰন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং ৰা পিণ্ডায পৰিট্ঠে ভিক্খূ দিস্ৰা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৰমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম. ভিক্খূনং মেত্তচিত্তেন আচারপঞ্ঞত্তিসিক্খাপন কম্মট্ঠানকথন ধম্মদেসনা পরিপুচ্ছন অট্ঠকথাকথনৰসেন পৰত্তিযমানং তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘চেতিযৰন্দনত্থায গচ্ছাম, বোধিৰন্দনত্থায গচ্ছাম, ধম্মস্সৰনং করিস্সাম, দীপমালাপুপ্ফপূজং করিস্সাম, তীণি সুচরিতানি সমাদায ৰত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৰস্সাৰাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তারো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা খাদনীযাদীনি সংৰিদহথ, আসনানি পঞ্ঞপেথ, পানীযং উপট্ঠাপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেথ, ছন্দজাতা উস্সাহজাতা ৰেয্যাৰচ্চং করোথা’’তিআদিকথনকালে মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. ভিক্খূনং পাতোৰ উট্ঠায সরীরপটিজগ্গনং চেতিযঙ্গণৰত্তাদীনি চ কত্ৰা ৰিৰিত্তাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৰেরা অব্যাপজ্জা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘অয্যা সুখী হোন্তু অৰেরা অব্যাপজ্জা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.
লাভাতি চীৰরাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৰং ৰজ্জেত্ৰা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচরিযৰত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তে পরিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৰত্তিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. দেয্যং দক্খিণেয্যঞ্চ অপ্পটিৰিভত্তং কত্ৰা ভুঞ্জতীতি অপ্পটিৰিভত্তভোগী. এত্থ হি দ্ৰে পটিৰিভত্তানি নাম আমিসপটিৰিভত্তং পুগ্গলপটিৰিভত্তঞ্চ. তত্থ ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন ৰিভজনং আমিসপটিৰিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন ৰিভজনং পন পুগ্গলপটিৰিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৰা যো অপ্পটিৰিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৰিভত্তভোগী নাম. তেনাহ ‘‘নেৰ আমিসং পটিৰিভজিত্ৰা ভুঞ্জতী’’তিআদি. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দাতুম্পি ৰট্টতীতি দস্সেতি. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি নিৰারিতং, তেন দুস্সীলস্সপি অত্থিকস্স সতি সম্ভৰে দাতব্বং, তঞ্চ খো করুণাযনৰসেন, ন ৰত্তপূরণৰসেন. সারণীযধম্মপূরকস্স অপ্পটিৰিভত্তভোগিতায ‘‘সব্বেসং দাতব্বমেৰা’’তি ৰুত্তং. গিলানাদীনং পন ওদিস্সকং কত্ৰা দানং অপ্পটিৰিভাগপক্খিকং ‘‘অসুকস্স ন দস্সামী’’তি পটিক্খেপস্স অভাৰতো. ব্যতিরেকপ্পধানো হি পটিৰিভাগো. তেনাহ ‘‘গিলানগিলানুপট্ঠাক…পে… ৰিচেয্য দাতুম্পি ৰট্টতী’’তি.
সাধারণভোগীতি এত্থ সাধারণভোগিনো ইদং লক্খণং – যং যং পণীতং লভতি, তং তং নেৰ লাভেন লাভং নিজিগীসনমুখেন গিহীনং দেতি অত্তনো আজীৰসুদ্ধিং রক্খমানো, ন অত্তনাৰ পরিভুঞ্জতি ‘‘ময্হং অসাধারণভোগিতা মা হোতূ’’তি. তং পটিগ্গণ্হন্তো চ ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূ’’তি গহেত্ৰা ঘণ্টিং পহরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৰিয পস্সতি. ইমিনা চ তস্স লাভস্স তীসুপি কালেসু সাধারণতো ঠপনং দস্সিতং. ‘‘তং পটিগ্গণ্হন্তো চ সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূ’’তি ইমিনা পটিগ্গহণকালো দস্সিতো, ‘‘গহেত্ৰা…পে… পস্সতী’’তি ইমিনা পটিগ্গহিতকালো. তদুভযং পন তাদিসেন পুব্বভাগেন ৰিনা ন হোতীতি অত্থসিদ্ধো পুরিমকালো. তযিদম্পি পটিগ্গহণতো পুব্বেৰস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গহেস্সামী’’তি, পটিগ্গণ্হন্তস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গণ্হামী’’তি, পটিগ্গহেত্ৰা হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূতি পটিগ্গহিতং মযা’’তি এৰং তিলক্খণসম্পন্নং কত্ৰা লদ্ধলাভং ওসানলক্খণং অৰিকোপেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তো সাধারণভোগী অপ্পটিৰিভত্তভোগী চ হোতি.
ইমং (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) পন সারণীযধম্মং কো পূরেতি, কো ন পূরেতি? দুস্সীলো তাৰ ন পূরেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৰন্তো গণ্হন্তি. পরিসুদ্ধসীলো পন ৰত্তং অখণ্ডেন্তো পূরেতি. তত্রিদং ৰত্তং – যো ওদিস্সকং কত্ৰা মাতু ৰা পিতু ৰা আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং ৰা দেতি, সো দাতব্বং দেতু, সারণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সারণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্সেৰ ৰট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৰ নৰপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৰা অৰসেসং থেরাসনতো পট্ঠায থোকং থোকং অদত্ৰা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৰসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং তং দত্ৰা সেসং ভুঞ্জিতব্বং.
অযং পন সারণীযধম্মো সারণীযধম্মপূরণৰিধিম্হি সুসিক্খিতায পরিসায সুপূরো হোতি. সুসিক্খিতায হি পরিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৰ গণ্হাতি, ন অতিরেকং. অযঞ্চ পন সারণীযধম্মো এৰং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সপি দ্ৰাদসহি ৰস্সেহি পূরতি, ন ততো ওরং. সচে হি দ্ৰাদসমেপি ৰস্সে সারণীযধম্মপূরকো পিণ্ডপাতপূরং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৰা নহাযিতুং গচ্ছতি, সঙ্ঘত্থেরো চ ‘‘কস্সেসো পত্তো’’তি ৰত্ৰা ‘‘সারণীযধম্মপূরকস্সা’’তি ৰুত্তে ‘‘আহরথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৰিচারেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰাৰ রিত্তপত্তং ঠপেতি. অথ সো ভিক্খু রিত্তপত্তং দিস্ৰা ‘‘ময্হং অনৰসেসেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সারণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৰাদস ৰস্সানি পূরেতব্বো হোতি. তিত্থিযপরিৰাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূরেতব্বোৰ. যো পন ‘‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৰ সব্রহ্মচারিনো পরিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.
এৰং পূরিতসারণীযধম্মস্স পন নেৰ ইস্সা, ন মচ্ছরিযং হোতি, মনুস্সানং পিযো হোতি সুলভপচ্চযো, পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৰা ছাতকে ৰা সম্পত্তে দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.
তত্রিমানি ৰত্থূনি – লেণগিরিৰাসী তিস্সত্থেরো কির মহাখীরগামং উপনিস্সায ৰসতি. পঞ্ঞাসমত্তা থেরা নাগদীপং চেতিযৰন্দনত্থায গচ্ছন্তা খীরগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেরো পৰিসন্তো তে দিস্ৰা পুচ্ছি ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি. ৰিচরিম্হ, আৰুসোতি. সো অলদ্ধভাৰং ঞত্ৰা আহ ‘‘ভন্তে, যাৰাহং আগচ্ছামি, তাৰ ইধেৰ হোথা’’তি. মযং, আৰুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৰাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচারমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেরা আগমিংসু. থেরো গামং পাৰিসি. ধুরগেহেযেৰ মহাউপাসিকা খীরভত্তং সজ্জেত্ৰা থেরং ওলোকযমানা ঠিতা থেরস্স দ্ৰারং সম্পত্তস্সেৰ পত্তং পূরেত্ৰা অদাসি. সো তং আদায থেরানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি সঙ্ঘত্থেরং আহ. থেরো ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৰ গহেত্ৰা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেরো ওলোকনাকারেনেৰ ঞত্ৰা ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধো পিণ্ডপাতো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তিআদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৰদত্থং দত্ৰা অত্তনাপি যাৰদত্থং ভুঞ্জি. অথ নং ভত্তকিচ্চাৰসানে থেরা পুচ্ছিংসু ‘‘কদা, আৰুসো, লোকুত্তরধম্মং পটিৰিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তরধম্মোতি. ঝানলাভীসি আৰুসোতি? এতম্পি মে, ভন্তে, নত্থীতি. ননু, আৰুসো, পাটিহারিযন্তি? সারণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূরিতো, তস্স মে পূরিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. সাধু সাধু সপ্পুরিস অনুচ্ছৰিকমিদং তুয্হন্তি. ইদং তাৰ পত্তগতং ন খীযতীতি এত্থ ৰত্থু.
অযমেৰ পন থেরো চেতিযপব্বতে গিরিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৰা ‘‘ইমস্মিং দানে কিং ৰরভণ্ড’’ন্তি পুচ্ছি. দ্ৰে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি. তং সুত্ৰা অমচ্চো রঞ্ঞো আরোচেসি ‘‘একো দহরো এৰং ৰদতী’’তি. ‘‘দহরস্স এৰং চিত্তং, মহাথেরানং পন সুখুমা সাটকা ৰট্টন্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘মহাথেরানং দস্সামী’’তি ঠপেসি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নারোহন্তি, অঞ্ঞেৰ আরোহন্তি. দহরস্স দানকালে পন হত্থং আরুল়্হা. সো তস্স হত্থে ঠপেত্ৰা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৰা দহরং নিসীদাপেত্ৰা দানং দত্ৰা সঙ্ঘং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দহরস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা ‘‘ভন্তে, ইমং ধম্মং কদা পটিৰিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পরিযাযেনপি অসন্তং অৰদন্তো ‘‘নত্থি ময্হং, মহারাজ, লোকুত্তরধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বেৰ অৰচুত্থাতি. আম মহারাজ, সারণীযধম্মপূরকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূরিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু ভন্তে, অনুচ্ছৰিকমিদং তুম্হাক’’ন্তি ৰন্দিত্ৰা পক্কামি. ইদং ভাজনীযট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি এত্থ ৰত্থু.
চণ্ডালতিস্সভযেন পন ভাতরগামৰাসিনো নাগত্থেরিযা অনারোচেত্ৰাৰ পলাযিংসু. থেরী পচ্চূসসমযে ‘‘অতি ৰিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধারেথ তাৰা’’তি দহরভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৰা সব্বেসং গতভাৰং ঞত্ৰা আগম্ম থেরিযা আরোচেসুং. সা সুত্ৰা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৰং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপরিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকারেসুযেৰ যোগং করোথা’’তি ৰত্ৰা ভিক্খাচারৰেলাযং পারুপিত্ৰা অত্তদ্ৰাদসমা গামদ্ৰারে নিগ্রোধমূলে অট্ঠাসি. রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা দ্ৰাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৰা ‘‘অয্যে অঞ্ঞত্থ মা গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৰ এথা’’তি আহ. থেরিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেরো নাম অত্থি, সো ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা যাপেতুং, পরতীরং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৰাদসমো অত্তনো ৰসনট্ঠানা নিক্খন্তো ‘‘থেরিং দিস্ৰা গমিস্সামী’’তি ভাতরগামং আগতো. থেরী ‘‘থেরা আগতা’’তি সুত্ৰা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং অয্যা’’তি পুচ্ছি. সো তং পৰত্তিং আচিক্খি. সা ‘‘অজ্জ একদিৰসং ৰিহারে ৰসিত্ৰা স্ৰেৰ গমিস্সথা’’তি আহ. থেরা ৰিহারং আগমংসু.
থেরী পুনদিৰসে রুক্খমূলে পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেরো ‘‘ৰট্টিস্সতি থেরী’’তি ৰত্ৰা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো তাত পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৰা পরিভুঞ্জথাতি. ৰট্টিস্সতি থেরীতি. সা পত্তং গহেত্ৰা আকাসে খিপি. পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেরো ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনীভত্তমেৰ থেরী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৰূপসন্তে অরিযৰংসং কথযমানো ‘ভো পিণ্ডপাতিক ভিক্খুনীভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৰদিযমানো সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেরিযো’’তি মগ্গং আরুহি. রুক্খদেৰতাপি ‘‘সচে থেরো থেরিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিস্সতি, ন নং নিৰত্তেস্সামি, সচে ন পরিভুঞ্জিস্সতি, নিৰত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৰা থেরস্স গমনং দিস্ৰা রুক্খা ওরুয্হ ‘‘পত্তং, ভন্তে, দেথা’’তি পত্তং গহেত্ৰা থেরং রুক্খমূলংযেৰ আনেত্ৰা আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা পিণ্ডপাতং দত্ৰা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা দ্ৰাদস ভিক্খুনিযো দ্ৰাদস চ ভিক্খূ সত্ত ৰস্সানি উপট্ঠহি. ইদং দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তীতি এত্থ ৰত্থু. তত্র হি থেরী সারণীযধম্মপূরিকা অহোসি.
নত্থি এতেসং খণ্ডন্তি অখণ্ডানি, তং পন নেসং খণ্ডং দস্সেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উপসম্পন্নসীলানং উদ্দেসক্কমেন আদিঅন্তা ৰেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘সত্তসূ’’তিআদি. অনুপসম্পন্নসীলানং পন সমাদানক্কমেনপি আদিঅন্তা লব্ভন্তি. পরিযন্তে ছিন্নসাটকো ৰিযাতি ৰত্থন্তে দসন্তে ৰা ছিন্নৰত্থং ৰিয. ৰিসদিসুদাহরণঞ্চেতং ‘‘অখণ্ডানী’’তি ইমস্স অধিকতত্তা. এৰং সেসানিপি উদাহরণানি. খণ্ডন্তি খণ্ডৰন্তং, খণ্ডিতং ৰা. ছিদ্দন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. ৰিসভাগৰণ্ণেন গাৰী ৰিযাতি সম্বন্ধো. ৰিসভাগৰণ্ণেন উপড্ঢং ততিযভাগং ৰা সম্ভিন্নৰণ্ণং সবলং, ৰিসভাগৰণ্ণেহেৰ পন বিন্দূহি অন্তরন্তরা ৰিমিস্সং কম্মাসং. অযং ইমেসং ৰিসেসো.
ভুজিস্সভাৰকরণতোতি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৰা ভুজিস্সভাৰকরণতো. সীলস্স চ তণ্হাদাসব্যতো মোচনং ৰিৰট্টূপনিস্সযভাৰাপাদনং, তেনস্স ৰিৰট্টূপনিস্সযতা দস্সিতা. ‘‘ভুজিস্সভাৰকরণতো’’তি চ ইমিনা ভুজিস্সকরানি ভুজিস্সানীতি উত্তরপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি দস্সেতি. যস্মা চ তংসমঙ্গীপুগ্গলো সেরী সযংৰসী ভুজিস্সো নাম হোতি, তস্মাপি ভুজিস্সানি. সুপরিসুদ্ধভাৰেন পাসংসত্তা ৰিঞ্ঞুপসত্থানি. অৰিঞ্ঞূনং পসংসায অপ্পমাণভাৰতো ৰিঞ্ঞূগহণং কতং. তণ্হাদিট্ঠীহি অপরামট্ঠত্তাতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’’তি তণ্হাপরামাসেন ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৰো হুত্ৰা তত্থ নিচ্চো ধুৰো সস্সতো ভৰিস্সামী’’তি দিট্ঠিপরামাসেন চ অপরামট্ঠত্তা. অথ ৰা ‘‘অযং তে সীলেসু দাসো’’তি চতূসু ৰিপত্তীসু যং ৰা তং ৰা ৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা ‘‘ইমং নাম ত্ৰং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পরামট্ঠুং অনুদ্ধংসেতুং অসক্কুণেয্যত্তা অপরামট্ঠানীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সীলং নাম অৰিপ্পটিসারাদিপারম্পরিযেন যাৰদেৰ সমাধিসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘সমাধিসংৰত্তনিকানী’’তি. সমাধিসংৰত্তনপ্পযোজনানি সমাধিসংৰত্তনিকানি.
সমানভাৰো সামঞ্ঞং, পরিপুণ্ণচতুপারিসুদ্ধিভাৰেন মজ্ঝে ভিন্নসুৰণ্ণস্স ৰিয ভেদাভাৰতো সীলেন সামঞ্ঞং সীলসামঞ্ঞং, তং গতো উপগতোতি সীলসামঞ্ঞগতো. তেনাহ ‘‘সমানভাৰূপগতসীলো’’তি, সীলসম্পত্তিযা সমানভাৰং উপগতসীলো সভাগৰুত্তিকোতি অত্থো. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তরেপি দেৰলোকেপি ৰসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৰ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. কামঞ্হি পুথুজ্জনানম্পি চতুপারিসুদ্ধিসীলে নানত্তং ন সিযা, তং পন ন একন্তিকন্তি ইধ নাধিপ্পেতং, মগ্গসীলং পন একন্তিকং নিযতভাৰতোতি তমেৰ সন্ধায ‘‘যানি তানি সীলানী’’তিআদি ৰুত্তং.
যাযন্তি যা অযং ময্হঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. দিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি. নিদ্দোসাতি নিদ্ধুতদোসা, সমুচ্ছিন্নরাগাদিপাপধম্মাতি অত্থো. নিয্যাতীতি ৰট্টদুক্খতো নিস্সরতি নিগচ্ছতি. সযং নিযন্তীযেৰ হি তংমগ্গসমঙ্গীপুগ্গলং ৰট্টদুক্খতো নিয্যাপেতীতি ৰুচ্চতি. যা সত্থু অনুসিট্ঠি, তং করোতীতি তক্করো, তস্স, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জনকস্সাতি অত্থো. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতোতি সচ্চসম্পটিৰেধেন সমানদিট্ঠিভাৰং উপগতো.
কতিপুচ্ছাৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছআপত্তিসমুট্ঠানৰারকথাৰণ্ণনা
২৭৬. পঠমেন আপত্তিসমুট্ঠানেনাতিআদি সব্বং উদ্দেসনিদ্দেসাদিৰসেন পৰত্তপাল়িং অনুসারেনেৰ সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং.
সমথভেদং
অধিকরণপরিযাযৰারকথাৰণ্ণনা
২৯৩. লোভো পুব্বঙ্গমোতিআদীসু পন লোভহেতু ৰিৰদনতো ‘‘লোভো পুব্বঙ্গমো’’তি ৰুত্তং. এৰং সেসেসুপি. ঠানানীতি কারণানি. তিট্ঠন্তি এত্থাতি ঠানং. কে তিট্ঠন্তি? ৰিৰাদাধিকরণাদযো. ৰসন্তি এত্থাতি ৰত্থু. ভৰন্তি এত্থাতি ভূমি. কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তসমঙ্গিনো ৰিৰদনতো ‘‘নৰ হেতূ’’তি ৰুত্তং. দ্ৰাদস মূলানীতি ‘‘কোধনো হোতি উপনাহী’’তিআদীনি দ্ৰাদস মূলানি.
২৯৪-২৯৫. ইমানেৰ দ্ৰাদস কাযৰাচাহি সদ্ধিং ‘‘চুদ্দস মূলানী’’তি ৰুত্তানি. সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ঠানানীতি এত্থ আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা পটিচ্ছাদেন্তস্স যা আপত্তি, তস্সা পুব্বে আপন্না আপত্তিযো ঠানানীতি ৰেদিতব্বং. ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰচনতো আপত্তাধিকরণে অকুসলাব্যাকতৰসেন ছ হেতূ ৰুত্তা. কুসলচিত্তং পন অঙ্গং হোতি, ন হেতু.
২৯৬. চত্তারি কম্মানি ঠানানীতি এত্থ ‘‘এৰং কত্তব্ব’’ন্তি ইতিকত্তব্বতাদস্সনৰসেন পৰত্তপাল়ি কম্মং নাম, যথাঠিতপাল়িৰসেন করোন্তানং কিরিযা কিচ্চাধিকরণং নাম. ঞত্তিঞত্তিদুতিযঞত্তিচতুত্থকম্মানি ঞত্তিতো জাযন্তি, অপলোকনকম্মং অপলোকনতোৰাতি আহ ‘‘ঞত্তিতো ৰা অপলোকনতো ৰা’’তি. কিচ্চাধিকরণং একেন সমথেন সম্মতি, সম্পজ্জতীতি অত্থো. তেহি সমেতব্বত্তা ‘‘ৰিৰাদাধিকরণস্স সাধারণা’’তি ৰুত্তং.
তব্ভাগিযৰারকথাৰণ্ণনা
২৯৮. ৰিৰাদাধিকরণস্স তব্ভাগিযাতি ৰিৰাদাধিকরণস্স ৰূপসমতো তপ্পক্খিকা.
সমথা সমথস্স সাধারণৰারকথাৰণ্ণনা
২৯৯. একং অধিকরণং সব্বে সমথা একতো হুত্ৰা সমেতুং সক্কোন্তি ন সক্কোন্তীতি পুচ্ছন্তো ‘‘সমথা সমথস্স সাধারণা, সমথা সমথস্স অসাধারণা’’তি আহ. যেভুয্যসিকায সমনং সম্মুখাৰিনযং ৰিনা ন হোতীতি আহ ‘‘যেভুয্যসিকা সম্মুখাৰিনযস্স সাধারণা’’তি. সতিৰিনযাদীহি সমনস্স যেভুয্যসিকায কিচ্চং নত্থীতি আহ ‘‘সতিৰিনযস্স…পে… অসাধারণা’’তি. এৰং সেসেসুপি. তব্ভাগিযৰারেপি এসেৰ নযো.
ৰিনযৰারকথাৰণ্ণনা
৩০২. সব্বেসম্পি সমথানং ৰিনযপরিযাযো লব্ভতীতি ‘‘ৰিনযো সম্মুখাৰিনযো’’তিআদিনা ৰিনযৰারো উদ্ধটো. সিযা ন সম্মুখাৰিনযোতি এত্থ সম্মুখাৰিনযং ঠপেত্ৰা সতিৰিনযাদযো সেসসমথা অধিপ্পেতা. এস নযো সেসেসুপি.
কুসলৰারকথাৰণ্ণনা
৩০৩. সঙ্ঘস্স সম্মুখা পটিঞ্ঞাতে তং পটিজাননং সঙ্ঘসম্মুখতা নাম. তস্স পটিজাননচিত্তং সন্ধায ‘‘সম্মুখাৰিনযো কুসলো’’তিআদি ৰুত্তন্তি ৰদন্তি. নত্থি সম্মুখাৰিনযো অকুসলোতি ধম্মৰিনযপুগ্গলসম্মুখতাহি তিৰঙ্গিকো সম্মুখাৰিনযো এতেহি ৰিনা নত্থি. তত্থ কুসলচিত্তেহি করণকালে কুসলো, অরহন্তেহি করণকালে অব্যাকতো. এতেসং সঙ্ঘসম্মুখতাদীনং অকুসলপটিপক্খত্তা অকুসলস্স সম্ভৰো নত্থি, তস্মা ‘‘নত্থি সম্মুখাৰিনযো অকুসলো’’তি ৰুত্তং. ‘‘যেভুয্যসিকা অধম্মৰাদীহি ৰূপসমনকালে, ধম্মৰাদীনম্পি অধম্মৰাদিম্হি সলাকগ্গাহাপকে জাতে অকুসলা. সতিৰিনযো অনরহতো সঞ্চিচ্চ সতিৰিনযদানে অকুসলো. অমূল়্হৰিনযো অনুম্মত্তকস্স দানে, পটিঞ্ঞাতকরণং মূল়্হস্স অজানতো পটিঞ্ঞায করণে, তস্সপাপিযসিকা সুদ্ধস্স করণে, তিণৰত্থারকং মহাকলহে সঞ্চিচ্চ করণে চ অকুসলং. সব্বত্থ অরহতো ৰসেনেৰ অব্যাকত’’ন্তি সব্বমেতং গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
সমথৰারৰিস্সজ্জনাৰারকথাৰণ্ণনা
৩০৪-৩০৫. যত্থ যেভুয্যসিকা লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৰিনযো লব্ভতীতিআদি পুচ্ছা. যস্মিং সমযে সম্মুখাৰিনযেন চাতিআদি তস্সা ৰিস্সজ্জনং, যস্মিং সমযে সম্মুখাৰিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ অধিকরণং ৰূপসম্মতি, তস্মিং সমযে যত্থ যেভুয্যসিকা লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৰিনযো লব্ভতীতি এৰং সব্বত্থ সম্বন্ধো. যত্থ পটিঞ্ঞাতকরণং লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৰিনযো লব্ভতীতি এত্থ একং ৰা দ্ৰে ৰা বহূ ৰা ভিক্খূ ‘‘ইমং নাম আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুচ্ছিতে সতি ‘‘আমা’’তি পটিজাননে দ্ৰেপি পটিঞ্ঞাতকরণসম্মুখাৰিনযা লব্ভন্তি. তত্থ ‘‘সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মৰিনযপুগ্গলসম্মুখতা’’তি এৰং ৰুত্তসম্মুখাৰিনযে সঙ্ঘস্স পুরতো পটিঞ্ঞাতং চে, সঙ্ঘসম্মুখতা. তত্থেৰ দেসিতং চে, ধম্মৰিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. অথ ৰিৰদন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিজানন্তি চে, পুগ্গলসম্মুখতা. তস্সেৰ সন্তিকে দেসিতং চে, ধম্মৰিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. একস্সেৰ ৰা একস্স সন্তিকে আপত্তিদেসনকালে ‘‘পস্সসি, পস্সামী’’তি ৰুত্তে তত্থ ধম্মৰিনযপুগ্গলসম্মুখতাসঞ্ঞিতো সম্মুখাৰিনযো চ পটিঞ্ঞাতকরণঞ্চ লদ্ধং হোতি.
সংসট্ঠৰারকথাৰণ্ণনা
৩০৬. অধিকরণানং ৰূপসমোৰ সমথো নাম, তস্মা অধিকরণেন ৰিনা সমথা নত্থীতি আহ ‘‘মা হেৰন্তিস্স ৰচনীযো…পে… ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নানাকরণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.
সমথাধিকরণৰারকথাৰণ্ণনা
৩০৯-৩১০. সমথা সমথেহি সম্মন্তীতিআদি পুচ্ছা. সিযা সমথা সমথেহি সম্মন্তীতিআদি ৰিস্সজ্জনং. তত্থ সমথা সমথেহি সম্মন্তীতি এত্থ সম্মন্তীতি সম্পজ্জন্তি, অধিকরণা ৰা পন সম্মন্তি ৰূপসমং গচ্ছন্তি, তস্মা যেভুয্যসিকা সম্মুখাৰিনযেন সম্মতীতি এত্থ সম্মুখাৰিনযেন সদ্ধিং যেভুয্যসিকা সম্পজ্জতি, ন সতিৰিনযাদীহি সদ্ধিং তেসং তস্সা অনুপকারত্তাতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো.
৩১১. ‘‘সম্মুখাৰিনযো ৰিৰাদাধিকরণেন সম্মতী’’তি পাঠো. ‘‘সম্মুখাৰিনযো ন কেনচি সম্মতী’’তি হি অৰসানে ৰুত্তত্তা সম্মুখাৰিনযো সযং সমথেন ৰা অধিকরণেন ৰা সমেতব্বো ন হোতি.
৩১৩. ৰিৰাদাধিকরণং…পে… কিচ্চাধিকরণেন সম্মতীতি এত্থ ‘‘সুণাতু মে ভন্তে …পে… পঠমং সলাকং নিক্খিপামী’’তি এৰং ৰিৰাদাধিকরণং কিচ্চাধিকরণেন সম্মতীতি দট্ঠব্বং.
সমুট্ঠাপনৰারকথাৰণ্ণনা
৩১৪. ৰিৰাদাধিকরণং ন কতমং অধিকরণং সমুট্ঠাপেতীতি ‘‘নাযং ধম্মো’’তি ৰুত্তমত্তেনেৰ কিঞ্চি অধিকরণং ন সমুট্ঠাপেতীতি অত্থো.
ভজতিৰারকথাৰণ্ণনা
৩১৮-৯. কতমং অধিকরণং পরিযাপন্নন্তি কতমাধিকরণপরিযাপন্নং, অযমেৰ ৰা পাঠো. ৰিৰাদাধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণং ভজতীতি পঠমুপ্পন্নৰিৰাদং পচ্ছা উপ্পন্নো ভজতি. ৰিৰাদাধিকরণং দ্ৰে সমথে ভজতীতি ‘‘মং ৰূপসমেতুং সমত্থা তুম্হে’’তি ৰদন্তং ৰিয ভজতি. দ্ৰীহি সমথেহি সঙ্গহিতন্তি ‘‘মযং তং ৰূপসমেস্সামা’’তি ৰদন্তেহি ৰিয দ্ৰীহি সমথেহি সঙ্গহিতং.
খন্ধকপুচ্ছাৰারো
পুচ্ছাৰিস্সজ্জনাৰণ্ণনা
৩২০. নিদানেন চ নিদ্দেসেন চ সদ্ধিন্তি এত্থ নিদানেনাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিদেসসঙ্খাতেন নিদানেন. নিদ্দেসেনাতি পুগ্গলাদিনিদ্দেসেন. উভযেনপি তস্স তস্স সিক্খাপদস্স ৰত্থু দস্সিতং, তস্মা ৰত্থুনা সদ্ধিং খন্ধকং পুচ্ছিস্সামীতি অযমেত্থ অত্থো. তত্থাতি তস্মিং উপসম্পদক্খন্ধকে. উত্তমানি পদানি ৰুত্তানীতি ‘‘ন, ভিক্খৰে, ঊনৰীসতিৰস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৰ. ৯৯, ১২৪) নযেন উত্তমপদানি ৰুত্তানি. চম্মসংযুত্তেতি চম্মক্খন্ধকে.
একুত্তরিকনযো
এককৰারৰণ্ণনা
৩২১. মূলৰিসুদ্ধিযা অন্তরাপত্তীতি অন্তরাপত্তিং আপজ্জিত্ৰা মূলাযপটিকস্সনং কত্ৰা ঠিতেন আপন্না. ‘‘অগ্ঘৰিসুদ্ধিযা অন্তরাপত্তীতি সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জিত্ৰা তাসু সব্বচিরপটিচ্ছন্নৰসেন অগ্ঘসমোধানং গহেত্ৰা ৰসন্তেন আপন্নাপত্তী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. সউস্সাহেনেৰ চিত্তেনাতি ‘‘পুনপি আপজ্জিস্সামী’’তি সউস্সাহেনেৰ চিত্তেন. ভিক্খুনীনং অট্ঠৰত্থুকায ৰসেন চেতং ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘অট্ঠমে ৰত্থুস্মিং ভিক্খুনিযা পারাজিকমেৰ হোতী’’তি. ‘‘ধম্মিকস্স পটিস্সৰস্স অসচ্চাপনে’’তি ৰুত্তত্তা অধম্মিকপটিস্সৰস্স ৰিসংৰাদে দুক্কটং ন হোতি. ‘‘তুম্হে ৰিব্ভমথা’’তি হি ৰুত্তে সুদ্ধচিত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা সচে ন ৰিব্ভমতি, অনাপত্তি. এৰং সব্বত্থ. পঞ্চদসসু ধম্মেসূতি ‘‘কালেন ৰক্খামি, নো অকালেনা’’তিআদিনা ৰুত্তপঞ্চদসধম্মেসু. আপত্তিং আপজ্জিতুং ভব্বতায ভব্বাপত্তিকা.
এককৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুকৰারৰণ্ণনা
৩২২. দুকেসু নিদহনেতি আতপে অতিচিরং ঠপেত্ৰা নিদহনে. ৰত্থুসভাগং দেসেন্তো দেসেন্তো আপজ্জতি, আপন্নং আপত্তিং ন দেসেস্সামীতি ধুরং নিক্খিপন্তো ন দেসেন্তো আপজ্জতি. রোমজনপদে জাতং রোমকং. পক্কালকন্তি যৰক্খারং. অনুঞ্ঞাতলোণত্তা লোণানিপি দুকেসু ৰুত্তানি.
দুকৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
তিকৰারৰণ্ণনা
৩২৩. তিকেসু ৰচীসম্পযুত্তং কাযকিরিযং কত্ৰাতি কাযেন নিপচ্চকারং কত্ৰা. মুখালম্বরকরণাদিভেদোতি মুখভেরিৰাদনাদিপ্পভেদো. যস্স সিক্খাপদস্স ৰীতিক্কমে কাযসমুট্ঠানা আপত্তিযো, তং কাযদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং. উপঘাতেতীতি ৰিনাসেতি. ন আদাতব্বন্তি ‘‘ইমস্মা ৰিহারা পরম্পি মা নিক্খম, ৰিনযধরানং ৰা সন্তিকং আগচ্ছ ৰিনিচ্ছযং দাতু’’ন্তি ৰুত্তে তস্স ৰচনং ন গহেতব্বন্তি অত্থো.
অকুসলানি চেৰ মূলানি চাতি অকোসল্লসম্ভূতট্ঠেন একন্তাকুসলভাৰতো অকুসলানি, অত্তনা সম্পযুত্তধম্মানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৰসাধনতো মূলানি, ন অকুসলভাৰসাধনতো. ন হি মূলতো অকুসলানং অকুসলভাৰো, কুসলাদীনং ৰা কুসলাদিভাৰো. তথা চ সতি মোমূহচিত্তদ্ৰযমোহস্স অকুসলভাৰো ন সিযা.
দুট্ঠু চরিতানীতি পচ্চযতো সম্পযুত্তধম্মতো পৰত্তিআকারতো চ ন সুট্ঠু অসম্মাপৰত্তিতানি. ৰিরূপানীতি বীভচ্ছানি সম্পতি আযতিঞ্চ অনিট্ঠরূপত্তা. সুট্ঠু চরিতানীতিআদীসু ৰুত্তৰিপরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. দ্ৰেপি চেতে তিকা পণ্ণত্তিযা ৰা কম্মপথেহি ৰা কথেতব্বা. পণ্ণত্তিযা তাৰ কাযদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৰীতিক্কমো কাযদুচ্চরিতং, অৰীতিক্কমো কাযসুচরিতং. ৰচীদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৰীতিক্কমো ৰচীদুচ্চরিতং, অৰীতিক্কমো ৰচীসুচরিতং. উভযত্থ পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৰীতিক্কমো মনোদুচ্চরিতং মনোদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স অভাৰতো. তযিদং দ্ৰারদ্ৰযে অকিরিযসমুট্ঠানায আপত্তিযা ৰসেন ৰেদিতব্বং. যথাৰুত্তায আপত্তিযা অৰীতিক্কমোৰ মনোসুচরিতং. অযং পণ্ণত্তিকথা.
পাণাতিপাতাদযো পন তিস্সো চেতনা কাযদ্ৰারে ৰচীদ্ৰারেপি উপ্পন্না কাযদুচ্চরিতং দ্ৰারন্তরে উপ্পন্নস্সপি কম্মস্স সনামাপরিচ্চাগতো যেভুয্যৰুত্তিযা তব্বহুলৰুত্তিযা চ. তেনাহু অট্ঠকথাচরিযা –
‘‘দ্ৰারে চরন্তি কম্মানি, ন দ্ৰারা দ্ৰারচারিনো;
তস্মা দ্ৰারেহি কম্মানি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰৰত্থিতা’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. কামাৰচরকুসল দ্ৰারকথা, কাযকম্মদ্ৰার);
তথা চতস্সো মুসাৰাদাদিচেতনা কাযদ্ৰারেপি ৰচীদ্ৰারেপি উপ্পন্না ৰচীদুচ্চরিতং, অভিজ্ঝা ব্যাপাদো মিচ্ছাদিট্ঠীতি তযো মনোকম্মভূতায চেতনায সম্পযুত্তধম্মা মনোদুচ্চরিতং, কাযৰচীকম্মভূতায পন চেতনায সম্পযুত্তা অভিজ্ঝাদযো তংতংপক্খিকা ৰা হোন্তি অব্বোহারিকা ৰা. পাণাতিপাতাদীহি ৰিরমন্তস্স উপ্পন্না তিস্সো চেতনাপি ৰিরতিযোপি কাযসুচরিতং কাযিকস্স ৰীতিক্কমস্স অকরণৰসেন পৰত্তনতো. কাযেন পন সিক্খাপদানং সমাদিযমানে সীলস্স কাযসুচরিতভাৰে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. মুসাৰাদাদীহি ৰিরমন্তস্স চতস্সো চেতনাপি ৰিরতিযোপি ৰচীসুচরিতং ৰাচসিকস্স ৰীতিক্কমস্স অকরণৰসেন পৰত্তনতো. অনভিজ্ঝা অব্যাপাদো সম্মাদিট্ঠীতি তযো চেতনাসম্পযুত্তধম্মা মনোসুচরিতন্তি অযং কম্মপথকথা.
তিকৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুক্কৰারৰণ্ণনা
৩২৪. চতুক্কেসু অনরিযৰোহারাতি অনরিযানং লামকানং ৰোহারা সংৰোহারা অভিলাপৰাচা. অরিযৰোহারাতি অরিযানং সপ্পুরিসানং ৰোহারা. দিট্ঠৰাদিতাতি ‘‘দিট্ঠং মযা’’তি এৰংৰাদিতা. এত্থ চ তংতংসমুট্ঠাপকচেতনাৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো.
পঠমকপ্পিকেসু পঠমং পুরিসলিঙ্গমেৰ উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘পঠমং উপ্পন্নৰসেনা’’তি. পুরিমং পুরিসলিঙ্গং পজহতীতি যথাৰুত্তেনত্থেন পুব্বঙ্গমভাৰতো পুরিমসঙ্খাতং পুরিসলিঙ্গং জহতি. সতং তিংসঞ্চ সিক্খাপদানীতি তিংসাধিকানি সতং সিক্খাপদানি.
ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ চতূসু পারাজিকেসূতি সাধারণেসুযেৰ চতূসু পারাজিকেসু. পঠমো পঞ্হোতি ‘‘অত্থি ৰত্থুনানত্ততা, নো আপত্তিনানত্ততা’’তি অযং পঞ্হো. ‘‘অত্থি আপত্তিসভাগতা, নো ৰত্থুসভাগতা’’তি অযং ইধ দুতিযো নাম.
অনাপত্তিৰস্সচ্ছেদস্সাতি নত্থি এতস্মিং ৰস্সচ্ছেদে আপত্তীতি অনাপত্তিৰস্সচ্ছেদো, তস্স, অনাপত্তিকস্স ৰস্সচ্ছেদস্সাতি অত্থো. মন্তাভাসাতি মতিযা উপপরিক্খিত্ৰা ভাসনতো অসম্ফপ্পলাপৰাচা ইধ ‘‘মন্তাভাসা’’তি ৰুত্তা.
নৰমভিক্খুনিতো পট্ঠায উপজ্ঝাযাপি অভিৰাদনারহা নো পচ্চুট্ঠানারহাতি যস্মা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ভত্তগ্গে অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং যথাৰুড্ঢং অৰসেসানং যথাগতিক’’ন্তি ৰদন্তেন ভগৰতা ভত্তগ্গে আদিতো পট্ঠায অট্ঠন্নংযেৰ ভিক্খুনীনং যথাৰুড্ঢং অনুঞ্ঞাতং, অৰসেসানং আগতপটিপাটিযা, তস্মা নৰমভিক্খুনিতো পট্ঠায সচে উপজ্ঝাযাপি ভিক্খুনী পচ্ছা আগচ্ছতি, ন পচ্চুট্ঠানারহা, যথানিসিন্নাহিযেৰ সীসং উক্খিপিত্ৰা অভিৰাদেতব্বত্তা অভিৰাদনারহা. আদিতো নিসিন্নাসু পন অট্ঠসু যা অব্ভন্তরিমা অঞ্ঞা ৰুড্ঢতরা আগচ্ছতি, সা অত্তনো নৰকতরং ৰুট্ঠাপেত্ৰা নিসীদিতুং লভতি. তস্মা সা তাহি অট্ঠহি ভিক্খুনীহি পচ্চুট্ঠানারহা. যা পন অট্ঠহিপি নৰকতরা, সা সচেপি সট্ঠিৰস্সা হোতি, আগতপটিপাটিযাৰ নিসীদিতুং লভতি.
ইধ ন কপ্পন্তীতি ৰদন্তোতি পচ্চন্তিমজনপদেসু ঠত্ৰা ‘‘ইধ ন কপ্পন্তী’’তি ৰদন্তো ৰিনযাতিসারদুক্কটং আপজ্জতি. কপ্পিযঞ্হি ‘‘ন কপ্পতী’’তি ৰদন্তো পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দতি নাম. ইধ কপ্পন্তীতিআদীসুপি এসেৰ নযো.
চতুক্কৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চকৰারৰণ্ণনা
৩২৫. পঞ্চকেসু ‘‘নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’’তি (পাচি. ২৯৪-২৯৭) ৰচনতো অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযন্তস্সেৰ অনামন্তচারো ন ৰট্টতীতি ‘‘পিণ্ডপাতিকস্স কপ্পন্তী’’তি ৰুত্তং. গণভোজনাদীসুপি এসেৰ নযো. অধিট্ঠহিত্ৰা ভোজনন্তি ‘‘গিলানসমযো’’তিআদিনা আভোগং কত্ৰা ভোজনং. অৰিকপ্পনাতি ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি এৰং অৰিকপ্পনা.
অযসতো ৰা গরহতো ৰাতি এত্থ পরম্মুখা অগুণৰচনং অযসো. সম্মুখা গরহা. ৰিযসতীতি ব্যসনং, হিতসুখং খিপতি ৰিদ্ধংসেতীতি অত্থো. ঞাতীনং ব্যসনং ঞাতিব্যসনং, চোররোগভযাদীহি ঞাতিৰিনাসোতি অত্থো. ভোগানং ব্যসনং ভোগব্যসনং, রাজচোরাদিৰসেন ভোগৰিনাসোতি অত্থো. রোগো এৰ ব্যসনং রোগব্যসনং. রোগো হি আরোগ্যং ব্যসতি ৰিনাসেতীতি ব্যসনং. সীলস্স ব্যসনং সীলব্যসনং, দুস্সীল্যস্সেতং নামং. সম্মাদিট্ঠিং ৰিনাসযমানা উপ্পন্না দিট্ঠিযেৰ ব্যসনং দিট্ঠিব্যসনং. ঞাতিসম্পদাতি ঞাতীনং সম্পদা পারিপূরি বহুভাৰো. ভোগসম্পদাযপি এসেৰ নযো. আরোগ্যস্স সম্পদা আরোগ্যসম্পদা. পারিপূরি দীঘরত্তং অরোগতা. সীলদিট্ঠিসম্পদাসুপি এসেৰ নযো.
ৰত্তং পরিচ্ছিন্দীতি তস্মিং দিৰসে কাতব্বৰত্তং নিট্ঠাপেসি. অট্ঠ কপ্পে অনুস্সরীতিআদিনা তস্মিং খণে ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা পুব্বেনিৰাসঞাণং নিব্বত্তেসীতি দীপেতি. ঞত্তিযা কম্মপ্পত্তো হুত্ৰাতি ঞত্তিযা ঠপিতায অনুস্সাৰনকম্মপ্পত্তো হুত্ৰাতি অত্থো.
মন্দত্তা মোমূহত্তাতি নেৰ সমাদানং জানাতি, ন আনিসংসং, অত্তনো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞাণেনেৰ আরঞ্ঞিকো হোতি. পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতোতি ‘‘অরঞ্ঞে মে ৰিহরন্তস্স ‘অযং আরঞ্ঞিকো’তি চতুপ্পচ্চযসক্কারং করিস্সন্তি, ‘অযং ভিক্খু লজ্জী পৰিৰিত্তো’তিআদীহি চ গুণেহি সম্ভাৰেস্সন্তী’’তি এৰং পাপিকায ইচ্ছায ঠত্ৰা তায এৰ ইচ্ছায অভিভূতো হুত্ৰা আরঞ্ঞিকো হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অরঞ্ঞৰাসেন পচ্চযলাভং পত্থযমানো’’তি. উম্মাদৰসেন অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰিহরন্তো উম্মাদা চিত্তক্খেপা আরঞ্ঞিকো নাম হোতি. ৰণ্ণিতন্তি ইদং আরঞ্ঞিকঙ্গং নাম বুদ্ধেহি বুদ্ধসাৰকেহি চ ৰণ্ণিতং পসত্থন্তি আরঞ্ঞিকো হোতি.
পঞ্চকৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছক্কৰারৰণ্ণনা
৩২৬. ছক্কেসু ছব্বস্সপরমতা ধারেতব্বন্তি পদভাজনং দস্সিতং. সেসং উত্তানমেৰ.
ছক্কৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সত্তকৰারৰণ্ণনা
৩২৭. সত্তকেসু ছক্কে ৰুত্তানিযেৰ সত্তকৰসেন যোজেতব্বানীতি ছক্কে ৰুত্তচুদ্দসপরমানি দ্ৰিধা কত্ৰা দ্ৰিন্নং সত্তকানং ৰসেন যোজেতব্বানি.
আপত্তিং জানাতীতি আপত্তিংযেৰ ‘‘আপত্তী’’তি জানাতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. আভিচেতসিকানন্তি এত্থ (ম. নি. অট্ঠ. ১.৬৬) অভিচেতোতি পাকতিককামাৰচরচিত্তেহি সুন্দরতায পটিপক্খতো ৰিসুদ্ধত্তা চ অভিক্কন্তং ৰিসুদ্ধচিত্তং ৰুচ্চতি, উপচারজ্ঝানচিত্তস্সেতং অধিৰচনং. অভিচেতসি জাতানি আভিচেতসিকানি, অভিচেতোসন্নিস্সিতানীতি ৰা আভিচেতসিকানি. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানন্তি দিট্ঠধম্মে সুখৰিহারানং. দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খো অত্তভাৰো ৰুচ্চতি, তত্থ সুখৰিহারভূতানন্তি অত্থো. রূপাৰচরজ্ঝানানমেতং অধিৰচনং. তানি হি অপ্পেত্ৰা নিসিন্না ঝাযিনো ইমস্মিঞ্ঞেৰ অত্তভাৰে অসংকিলিট্ঠং নেক্খম্মসুখং ৰিন্দন্তি, তস্মা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানী’’তি ৰুচ্চন্তি. নিকামলাভীতি নিকামেন লাভী, অত্তনো ইচ্ছাৰসেন লাভী, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৰুত্তং হোতি. অকিচ্ছলাভীতি সুখেনেৰ পচ্চনীকধম্মে ৰিক্খম্ভেত্ৰা সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৰুত্তং হোতি. অকসিরলাভীতি অকসিরানং লাভী ৰিপুলানং, যথাপরিচ্ছেদেনেৰ ৰুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৰুত্তং হোতি. একচ্চো হি লাভীযেৰ হোতি, ন পন সক্কোতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং. একচ্চো সক্কোতি তথা সমাপজ্জিতুং, পারিপন্থিকে পন কিচ্ছেন ৰিক্খম্ভেতি. একচ্চো তথা চ সমাপজ্জতি, পারিপন্থিকে চ অকিচ্ছেনেৰ ৰিক্খম্ভেতি, ন সক্কোতি কালমাননাল়িকযন্তং ৰিয যথাপরিচ্ছেদেযেৰ ৰুট্ঠাতুং.
আসৰানং খযাতি অরহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং খযা. অনাসৰন্তি আসৰৰিরহিতং. চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিন্তি এত্থ চেতো-ৰচনেন অরহত্তফলসম্পযুত্তো সমাধি, পঞ্ঞা-ৰচনেন তংসম্পযুত্তা চ পঞ্ঞা ৰুত্তা. তত্থ চ সমাধি রাগতো ৰিমুত্তত্তা চেতোৰিমুত্তি, পঞ্ঞা অৰিজ্জায ৰিমুত্তত্তা পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘যো হিস্স, ভিক্খৰে, সমাধি, তদস্স সমাধিন্দ্রিযং (সং. নি. ৫.৫২০). যা হিস্স, ভিক্খৰে, পঞ্ঞা, তদস্স পঞ্ঞিন্দ্রিযং (সং. নি. ৫.৫১৬). ইতি খো, ভিক্খৰে, রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তী’’তি (অ. নি. ২.৩২). অপিচেত্থ সমথফলং চেতোৰিমুত্তি, ৰিপস্সনাফলং পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বাতি. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনাযেৰ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা, অপরপ্পচ্চযেন ঞত্ৰাতি অত্থো. সুতমযঞাণাদিনা ৰিয পরপ্পচ্চযতং নযগ্গাহঞ্চ মুঞ্চিত্ৰা পরতোঘোসানুগতভাৰনাধিগমভূতায অত্তনোযেৰ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা, ন সযম্ভূঞাণভূতাযাতি অধিপ্পাযো. উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি পাপুণিত্ৰা সম্পাদেত্ৰা ৰিহরতি.
সত্তকৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অট্ঠকৰারৰণ্ণনা
৩২৮. অট্ঠকেসু অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি –
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি, সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি, তে চে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ তং ভিক্খুং এৰং জানন্তি ‘অযং খো আযস্মা বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধরো ৰিনযধরো মাতিকাধরো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৰী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো, সচে মযং ইমং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সাম, ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং উপোসথং করিস্সাম, ৰিনা ইমিনা ভিক্খুনা উপোসথং করিস্সাম, ভৰিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণ’ন্তি, ভেদগরুকেহি, ভিক্খৰে, ভিক্খূহি ন সো ভিক্খু আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিতব্বো’’তি (মহাৰ. ৪৫৩) –
আদিনা ৰুত্তঅট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেন. তেন হি সদ্ধিং উপোসথাদিঅকরণং আদীনৰো ভেদায সংৰত্তনতো, করণং আনিসংসো সামগ্গিযা সংৰত্তনতো. তস্মা এতে অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেন ন সো ভিক্খু উক্খিপিতব্বোতি অত্থো.
দুতিযঅট্ঠকেপি অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি –
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি, সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি, সো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু তে ভিক্খূ এৰং জানাতি ‘ইমে খো আযস্মন্তো বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা পণ্ডিতা ব্যত্তা মেধাৰিনো লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা সিক্খাকামা, নালং মমং ৰা কারণা অঞ্ঞেসং ৰা কারণা ছন্দা দোসা মোহা ভযা অগতিং গন্তুং, সচে মং ইমে ভিক্খূ আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সন্তি, ন মযা সদ্ধিং উপোসথং করিস্সন্তি, ৰিনা মযা উপোসথং করিস্সন্তি, ভৰিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৰিগ্গহো ৰিৰাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘরাজি সঙ্ঘৰৰত্থানং সঙ্ঘনানাকরণ’ন্তি, ভেদগরুকেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা পরেসম্পি সদ্ধায সা আপত্তি দেসেতব্বা’’তি (মহাৰ. ৪৫৩) –
আদিনা ৰুত্তঅট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি অত্থো.
পাল়িযং আগতেহি সত্তহীতি ‘‘পুব্বেৰস্স হোতি ‘মুসা ভণিস্স’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘মুসা ভণামী’তি, ভণিতস্স হোতি ‘মুসা মযা ভণিত’ন্তি ৰিনিধায দিট্ঠিং, ৰিনিধায খন্তিং, ৰিনিধায রুচিং, ৰিনিধায ভাৰ’’ন্তি (পারা. ২২০) এৰমাগতেহি সত্তহি.
অব্রহ্মচরিযাতি অসেট্ঠচরিযতো. রত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৰিকালভোজনন্তি উপোসথং উপৰুত্থো রত্তিভোজনঞ্চ দিৰাৰিকালভোজনঞ্চ ন ভুঞ্জেয্য. মঞ্চে ছমাযংৰ সযেথ সন্থতেতি কপ্পিযমঞ্চে ৰা সুধাদিপরিকম্মকতায ভূমিযং ৰা তিণপণ্ণপলালাদীনি সন্থরিত্ৰা কতে সন্থতে ৰা সযেথাতি অত্থো. এতঞ্হি অট্ঠঙ্গীকমাহুপোসথন্তি এতং পাণাতিপাতাদীনি অসমাচরন্তেন উপৰুত্থউপোসথং অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতত্তা ‘‘অট্ঠঙ্গিক’’ন্তি ৰদন্তি.
‘‘অকপ্পিযকতং হোতি অপ্পটিগ্গহিতক’’ন্তিআদযো অট্ঠ অনতিরিত্তা নাম. সপ্পিআদি অট্ঠমে অরুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি. অট্ঠকৰসেন যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বানীতি পুরিমানি অট্ঠ একং অট্ঠকং, ততো একং অপনেত্ৰা সেসেসুপি একেকং পক্খিপিত্ৰাতি এৰমাদিনা নযেন অঞ্ঞানিপি অট্ঠকানি কাতব্বানীতি অত্থো.
অট্ঠকৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নৰকৰারৰণ্ণনা
৩২৯. নৰকেসু আঘাতৰত্থূনীতি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৪০; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৯.২৯) আঘাতকারণানি. আঘাতপটিৰিনযানীতি আঘাতস্স পটিৰিনযকারণানি. তং কুতেত্থ লব্ভাতি ‘‘তং অনত্থচরণং মা অহোসী’’তি এতস্মিং পুগ্গলে কুতো লব্ভা কেন কারণেন সক্কা লদ্ধুং. ‘‘পরো নাম পরস্স অত্তনো চিত্তরুচিযা অনত্থং করোতী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা আঘাতং পটিৰিনোদেতি. অথ ৰা সচাহং পটিক্কোপং করেয্যং, তং কোপকরণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা, কেন কারণেন লদ্ধব্বং নিরত্থকভাৰতোতি অত্থো. কম্মস্সকা হি সত্তা, তে কস্স রুচিযা দুক্খিতা সুখিতা ৰা ভৰন্তি, তস্মা কেৰলং তস্মিং ময্হং কুজ্ঝনমত্তমেৰাতি অধিপ্পাযো. অথ ৰা তং কোপকরণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা পরমত্থতো কুজ্ঝিতব্বস্স কুজ্ঝনকস্স চ অভাৰতো. সঙ্খারমত্তঞ্হেতং যদিদং খন্ধপঞ্চকং যং ‘‘সত্তো’’তি ৰুচ্চতি, তে চ সঙ্খারা ইত্তরকালা খণিকা, কস্স কো কুজ্ঝতীতি অত্থো. ‘‘কুতো লাভা’’তিপি পাঠো, সচাহং এত্থ কোপং করেয্যং, তস্মিং মে কোপকরণে কুতো লাভা, লাভা নাম কে সিযুং অঞ্ঞত্র অনত্থুপ্পত্তিতোতি অত্থো. ইমস্মিঞ্চ অত্থে তন্তি নিপাতমত্তমেৰ হোতি.
তণ্হং পটিচ্চাতি (দী. নি. অট্ঠ. ২.১০৩; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৯.২৩) দ্ৰে তণ্হা এসনতণ্হা এসিততণ্হা চ. যায তণ্হায অজপথসঙ্কুপথাদীনি পটিপজ্জিত্ৰা ভোগে এসতি গৰেসতি, অযং এসনতণ্হা নাম. যা তেসু এসিতেসু গৰেসিতেসু পটিলদ্ধেসু তণ্হা, অযং এসিততণ্হা নাম. ইধ এসিততণ্হা দট্ঠব্বা. পরিযেসনাতি রূপাদিআরম্মণপরিযেসনা. সা হি এসনতণ্হায সতি হোতি. লাভোতি রূপাদিআরম্মণপ্পটিলাভো. সো হি পরিযেসনায সতি হোতি. ৰিনিচ্ছযো পন ঞাণতণ্হাদিট্ঠিৰিতক্কৰসেন চতুব্বিধো. তত্থ ‘‘সুখৰিনিচ্ছযং জঞ্ঞা, সুখৰিনিচ্ছযং ঞত্ৰা অজ্ঝত্তং সুখমনুযুঞ্জেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩২৩) অযং ঞাণৰিনিচ্ছযো. ‘‘ৰিনিচ্ছযোতি দ্ৰে ৰিনিচ্ছযা তণ্হাৰিনিচ্ছযো চ দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো চা’’তি (মহানি. ১০২) এৰং আগতানি অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতানি তণ্হাৰিনিচ্ছযো. দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো. ‘‘ছন্দো খো, দেৰানমিন্দ, ৰিতক্কনিদানো’’তি (দী. নি. ২.৩৫৮) ইমস্মিং পন সুত্তে ইধ ৰিনিচ্ছযোতি ৰুত্তো ৰিতক্কোযেৰ আগতো. লাভং লভিত্ৰা হি ইট্ঠানিট্ঠং সুন্দরাসুন্দরঞ্চ ৰিতক্কেন ৰিনিচ্ছিনাতি ‘‘এত্তকং মে রূপারম্মণত্থায ভৰিস্সতি, এত্তকং সদ্দারম্মণত্থায, এত্তকং ময্হং ভৰিস্সতি, এত্তকং পরস্স, এত্তকং পরিভুঞ্জিস্সামি, এত্তকং নিদহিস্সামী’’তি. তেন ৰুত্তং ‘‘লাভং পটিচ্চ ৰিনিচ্ছযো’’তি.
ছন্দরাগোতি এৰং অকুসলৰিতক্কেন ৰিতক্কিতে ৰত্থুস্মিং দুব্বলরাগো চ বলৰরাগো চ উপ্পজ্জতি. অজ্ঝোসানন্তি ‘‘অহং, মম’’ন্তি বলৰসন্নিট্ঠানং. পরিগ্গহোতি তণ্হাদিট্ঠিৰসেন পরিগ্গহকরণং. মচ্ছরিযন্তি পরেহি সাধারণভাৰস্স অসহনতা. তেনেৰস্স পোরাণা এৰং ৰচনত্থং ৰদন্তি ‘‘ইদং অচ্ছরিযং ময্হেৰ হোতু, মা অঞ্ঞস্স অচ্ছরিযং হোতূতি পৰত্তত্তা মচ্ছরিযন্তি ৰুচ্চতী’’তি. আরক্খোতি দ্ৰারপিদহনমঞ্জূসাগোপনাদিৰসেন সুট্ঠু রক্খণং. অধি করোতীতি অধিকরণং, কারণস্সেতং নামং. আরক্খাধিকরণন্তি ভাৰনপুংসকং, আরক্খহেতূতি অত্থো. দণ্ডাদানাদীসু পরনিসেধনত্থং দণ্ডস্স আদানং দণ্ডাদানং. একতোধারাদিনো সত্থস্স আদানং সত্থাদানং. কলহোতি কাযকলহোপি ৰাচাকলহোপি. পুরিমো পুরিমো ৰিরোধো ৰিগ্গহো, পচ্ছিমো পচ্ছিমো ৰিৰাদো. তুৰং তুৰন্তি অগারৰৰসেন ‘‘তুৰং তুৰ’’ন্তি ৰচনং.
অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায ন ৰিকপ্পেতব্বানীতি ৰিকপ্পেন্তেন অধিট্ঠানতো পুব্বে ৰা
ৰিকপ্পেতব্বং, ৰিজহিতাধিট্ঠানং ৰা পচ্ছাৰিকপ্পেতব্বং. অৰিজহিতাধিট্ঠানং পন ন ৰিকপ্পেতব্বন্তি অধিপ্পাযো. দুক্কটৰসেন ৰুত্তানীতি ‘‘ৰগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৰগ্গসঞ্ঞী ওৰদতী’’তিআদিনা (পাচি. ১৫০) নযেন অধম্মকম্মে দ্ৰে নৰকানি দুক্কটৰসেন ৰুত্তানি.
নৰকৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দসকৰারৰণ্ণনা
৩৩০. দসকেসু নত্থি দিন্নন্তিআদিৰসেন ৰেদিতব্বাতি ‘‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না, যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’’তি (ম. নি. ২.৯৪, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬; সং. নি. ৩.২১০) এৰমাগতং সন্ধায ৰুত্তং. সস্সতো লোকোতিআদিৰসেনাতি ‘‘সস্সতো লোকোতি ৰা, অসস্সতো লোকোতি ৰা, অন্তৰা লোকোতি ৰা, অনন্তৰা লোকোতি ৰা, তং জীৰং তং সরীরন্তি ৰা, অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরন্তি ৰা, হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা, নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণাতি ৰা’’তি (ম. নি. ১.২৬৯) এৰমাগতং সঙ্গণ্হাতি.
মিচ্ছাদিট্ঠিআদযো মিচ্ছাৰিমুত্তিপরিযোসানাতি ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৰাচা মিচ্ছাকম্মন্তো মিচ্ছাআজীৰো মিচ্ছাৰাযামো মিচ্ছাসতি মিচ্ছাসমাধি মিচ্ছাঞাণং মিচ্ছাৰিমুত্তী’’তি (ৰিভ. ৯৭০) এৰমাগতং সন্ধায ৰদতি. তত্থ মিচ্ছাঞাণন্তি পাপকিরিযাসু উপাযচিন্তাৰসেন পাপকং কত্ৰা ‘‘সুকতং মযা’’তি পচ্চৰেক্খণাকারেন চ উপ্পন্নো মোহো. মিচ্ছাৰিমুত্তীতি অৰিমুত্তস্সেৰ সতো ৰিমুত্তিসঞ্ঞিতা. সমথক্খন্ধকে নিদ্দিট্ঠাতি ‘‘ওরমত্তকং অধিকরণং হোতি, ন চ গতিগতং, ন চ সরিতসারিত’’ন্তিআদিনা (চূল়ৰ. ২০৪) নিদ্দিট্ঠা. সমথক্খন্ধকে ৰুত্তেহি সমন্নাগতো হোতীতি সম্বন্ধো. মাতুরক্খিতাদযো দস ইত্থিযো. ধনক্কীতাদযো দস ভরিযাযো.
দসকৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
একাদসকৰারৰণ্ণনা
৩৩১. একাদসকেসু ন ৰোদাযন্তীতি ন পকাসন্তি. সুযুত্তযানসদিসায কতাযাতি ইচ্ছিতিচ্ছিতকালে সুখেন পৰত্তেতব্বত্তা যুত্তযানং ৰিয কতায. যথা পতিট্ঠা হোতীতি সম্পত্তীনং যথা পতিট্ঠা হোতি. অনু অনু পৰত্তিতাযাতি ভাৰনাবহুলীকারেহি অনু অনু পৰত্তিতায.