৮. গামণিসংযুত্তং

১. চণ্ডসুত্তৰণ্ণনা

৩৫৩. ‘‘যেন মিধেকচ্চো চণ্ডো চণ্ডোত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতী’’তি এৰং পঞ্হপুচ্ছনেন ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি চণ্ডোতি গহিতনামো. পাকটং করোতীতি দস্সেতি অত্তনো চণ্ডভাৰং.

চণ্ডসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. তালপুটসুত্তৰণ্ণনা

৩৫৪. ৰালোতি ৰুচ্চতি তালো, তস্স তালপুটং নাম. যথা আমলকীফলসমানকং, সো পন তালসদিসমুখৰণ্ণত্তা তালপুটোতি এৰংনামকো. তেনাহ ‘‘তস্স কিরা’’তিআদি. অভিনীহারসম্পন্নো অনেকেসু কপ্পেসু সম্ভতসাৰকবোধিসম্ভারো. তথা হেস অসীতিযা মহাসাৰকেসু অব্ভন্তরো জাতো. সহস্সং দেন্তি নচ্চং পস্সিতুকামা. সমজ্জৰেসন্তি নেপচ্চৰেসং. কীল়ং কত্ৰাতি নচ্চকীল়িতং কীল়িত্ৰা, নচ্চিত্ৰাতি অত্থো.

পুব্বে তথাপৰত্তৰুত্তন্তদস্সনে সচ্চেন, তব্বিপরিযাযে অলিকেন. রাগপচ্চযাতি রাগুপ্পত্তিযা কারণভূতা. মুখতো…পে… দস্সনাদযোতি আদি-সদ্দেন মুখতো অগ্গিজালনিক্খমদস্সনাদিকে সঙ্গণ্হাতি. অঞ্ঞে চ…পে… অভিনযাতি কামস্সাদসংযুত্তানং সিঙ্গারহস্সঅব্ভুতরসানঞ্চেৰ ‘‘অঞ্ঞে চা’’তি ৰুত্তসন্তবীভচ্ছরসানঞ্চ দস্সনকা অভিনযা. দোসপচ্চযাতি দোসুপ্পত্তিযা কারণভূতা. হত্থপাদচ্ছেদাদীতি আদি-সদ্দেন সঙ্গহিতানং রুদ্দৰীরভযানকরসানং দস্সনকা অভিনযা. মোহপচ্চযাতি মোহুপ্পত্তিযা কারণভূতা. এৰমাদযোতি আদি-সদ্দেন সঙ্গহিতানং করুণাসন্তভযানকরসানং দস্সনকা অভিনযা. তে হি রসে সন্ধায পাল়িযং ‘‘যে ধম্মা রজনীযা, যে ধম্মা দোসনীযা, যে ধম্মা মোহনীযা’’তি চ ৰুত্তং.

নটৰেসং গহেত্ৰাৰ পচ্চন্তি কম্মসরিক্খৰিপাকৰসেন. তং সন্ধাযাতি তং যথাৰুত্তং নিরযে পচ্চনং সন্ধায. এতং ‘‘পহাসো নাম নিরযো, তত্থ উপপজ্জতী’’তি ৰুত্তং. যথা লোকে অত্থৰিসেসৰসেন সকম্মকানিপি পদানি অকম্মকানি ভৰন্তি ‘‘ৰিমুচ্চতি পুরিসো’’তি, এৰং ইধ অত্থৰিসেসৰসেন অকম্মকং সকম্মকং কত্ৰা ৰুত্তং – ‘‘নাহং, ভন্তে, এতং রোদামী’’তি. কো পন সো অত্থৰিসেসো? অসহনং অক্খমনং, তস্মা ন রোদামি ন সহামি, ন অক্খমামীতি অত্থো. রোদনকারণঞ্হি অসহন্তো তেন অভিভূতো রোদতি. তমেৰস্স সকম্মকভাৰস্স কারণভূতং অত্থৰিসেসং ‘‘ন অস্সুৰিমোচনমত্তেনা’’তি ৰুত্তং. মতং ৰা, অম্ম, রোদন্তীতি এত্থাপি মতং রোদন্তি, তস্স মরণং ন সহন্তি, নক্খমন্তীতি পাকটোযমত্থোতি.

তালপুটসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩-৫. যোধাজীৰসুত্তাদিৰণ্ণনা

৩৫৫-৩৫৭. যুজ্ঝনং যোধো, সো আজীৰো এতস্সাতি যোধাজীৰো. তেনাহ – ‘‘যুদ্ধেন জীৰিকং কপ্পনকো’’তি, উস্সাহং ৰাযামং করোতীতি যুজ্ঝনৰসেন উস্সাহং ৰাযামং করোতি. পরিযাপাদেন্তীতি মরণপরিযন্তিকং আপদং পাপেন্তি. তেনাহ ‘‘মরণং পটিপজ্জাপেন্তী’’তি. দুট্ঠু ঠপিতন্তি দুট্ঠাকারেন অত্তনো পরেসঞ্চ অত্থাৰহভাৰং ন গতং পটিপন্নং. পরেহি সঙ্গামে জিতা হতা এত্থ জাযন্তীতি পরজিতো নাম নিরযো. অসিধনুগদাযসঙ্কুচক্কানি পঞ্চাৰুধানি. তং সন্ধাযাতি তং যোধাজীৰং পুগ্গলং সন্ধায. এতং ‘‘যো সো’’তিআদি ৰুত্তং. চতুত্থপঞ্চমেসূতি হত্থারোহঅস্সারোহসুত্তেসু. এসেৰ নযোতি এসো ততিযে ৰুত্তো এৰ অত্থতো ৰিসেসাভাৰতো.

যোধাজীৰসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অসিবন্ধকপুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৩৫৮. পচ্ছাভূমিৰাসিনোতি অপরদেসৰাসিনো. উদকসুদ্ধিকভাৰজাননত্থাযাতি অত্তনো উদকসুদ্ধিকভাৰং জাননত্থঞ্চেৰ লোকস্স চ উদকেন সুদ্ধি হোতীতি ইমস্স অত্থস্স জাননত্থঞ্চ. উপরি যাপেন্তীতি উপরি ব্রহ্মলোকং যাপেন্তি. সম্মা ঞাপেন্তীতি সম্মা উজুকংযেৰ সগ্গং লোকং গমেন্তি. তেনাহ – ‘‘সগ্গং নাম ওক্কামেন্তী’’তি, অৰক্কামেন্তি ওগাহাপেন্তীতি অত্থো. অনুপরিগচ্ছেয্যাতি অনুপরিতো গচ্ছেয্য.

অসিবন্ধকপুত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. খেত্তূপমসুত্তৰণ্ণনা

৩৫৯. থদ্ধন্তি কথিনং লূখং. ঊসরন্তি ঊসজাতং. চতূহিপি ওঘেহি অনভিভৰনীযতায অহং দীপো. সব্বপরিস্সযেহি অনভিভৰনীযতায অহং লেণো. সব্বদুক্খপরিত্তাসনতো তাযনট্ঠেন অহং তাণং. সব্বভযহিংসনতো অহং সরণন্তি যোজেতব্বং.

উদকমণিকোতি মহন্তং উদকভাজনং. বহি ৰিস্সন্দনৰসেন উদকং ন হরতীতি অহারী, পরিতো ন পগ্ঘরতীতি অপরিহারী. সক্কচ্চমেৰ দেসেন্তি সদ্ধম্মগারৰস্স সব্বসত্তেসু মহাকরুণায চ বুদ্ধানং সমানরসত্তা. চতস্সো পন পরিসা সত্থুগারৰেন অত্তনো চ সদ্ধাসম্পন্নতায সদ্দহিত্ৰা ওকপ্পেত্ৰা সুণন্তি, তস্মা তা দেসনাফলেন যুজ্জন্তি. কিচ্চসিদ্ধিযা সত্থু দেসনা তত্থ সক্কচ্চদেসনা নাম জাতা.

খেত্তূপমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সঙ্খধমসুত্তৰণ্ণনা

৩৬০. ‘‘যো কোচি পুরিসো পাণাতিপাতী মুসাৰাদী, সব্বো সো আপাযিকো’’তি ৰত্ৰা পুন ‘‘যংবহুলং যংবহুলং করোতি, তেন দুগ্গতিং গচ্ছতী’’তি ৰদন্তো অত্তনাৰ অত্তনো ৰাদং ভিন্দতি. এৰং সন্তেতি যদি বহুসো কতেন পাপকম্মেন আপাযিকো, ‘‘যো কোচি পাণমতিপাতেতী’’তিআদিৰচনং মিচ্ছাতি. চত্তারি পদানীতি ‘‘যো কোচি পাণমতিপাতেতী’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তা চত্তারো অত্থকোট্ঠাসা. দিট্ঠিযা পচ্চযা হোন্তি ‘‘অত্থি খো পন মযা’’তিআদিনা অযোনিসো উম্মুজ্জন্তস্স. বলসম্পন্নোতি সমত্থো. সঙ্খধমকোতি সঙ্খস্স ধমনকিচ্চে ছেকো. অদুক্খেনাতি সুখেন. উপচারোপি অপ্পনাপি ৰট্টতি উভিন্নং সামঞ্ঞৰচনভাৰতো. অপ্পমাণকতভাৰো লব্ভতেৰ. তথা হি তং কিলেসানং ৰিক্খম্ভনসমত্থতায দীঘসন্তানতায ৰিপুলফলতায চ ‘‘মহগ্গত’’ন্তি ৰুচ্চতি.

ন ওহীযতীতি যস্মিং সন্তানে কামাৰচরকম্মং, মহগ্গতকম্মঞ্চ কতূপচিতং ৰিপাকদানে লদ্ধাৰসরং হুত্ৰা ঠিতং, তেসু কামাৰচরকম্মং ইতরং নীহরিত্ৰা সযং তত্থ ওহীযিত্ৰা অত্তনো ৰিপাকং দাতুং ন সক্কোতি, মহগ্গতকম্মমেৰ পন ইতরং পটিবাহিত্ৰা অত্তনো ৰিপাকং দাতুং সক্কোতি গরুভাৰতো. তেনাহ ‘‘তং কামাৰচরকম্ম’’ন্তিআদি. কিলেসৰসেনাতি পাপকম্মস্স মূলভূতকিলেসৰসেন. পাণাতিপাতাদযো হি দোসমোহলোভাদিমূলকিলেসসমুট্ঠানা. কিলেসৰসেনাতি ৰা কম্মকিলেসৰসেন. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পাণাতিপাতো খো, গহপতিপুত্ত, কম্মকিলেসো’’তিআদি (দী. নি. ৩.২৪৫). যথানুসন্ধিনাৰ গতন্তি যথানুসন্ধিসঙ্খাতঅনুসন্ধিনা ওসানং গতং সংকিলেসসম্মুখেন উট্ঠিতায ৰোদানধম্মৰসেন নিট্ঠাপিতত্তা.

সঙ্খধমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. কুলসুত্তৰণ্ণনা

৩৬১. এৰং পৰত্তঈহিতিকাতি এৰং দ্ৰিধা পৰত্তঈহিতিকা. দ্ৰীহিতিকা দুক্করজীৰিকপযোগা. সলাকমত্তং ৰুত্তং এত্থাতি সলাকা ৰুত্তা, পুরিমপদে উত্তরপদলোপো. উভতোকোটিকন্তি যদি ‘‘কুলানুদযং ন ৰণ্ণেমী’’তি ৰদতি, ‘‘ভূতা নিক্করুণা সমণ তুম্হে’’তি ৰাদং আরোপেহি. অথ সব্বদাপি ‘‘কুলানুদযং ৰণ্ণেমী’’তি ৰদতি. এৰং সন্তে ‘‘কস্মা এৰং দুব্ভিক্খে কালে মহতিযা পরিসায পরিৰুতো জনপদচারিকং চরন্তা কুলূপচ্ছেদায পটিপজ্জথা’’তি এৰং উভতোকোটিকং ৰাদং আরোপেহীতি গামণিং উয্যোজেসি.

দ্ৰে অন্তেতি উভো কোটিযো. বহি নীহরিতুন্তি ন ৰণ্ণেমি ৰণ্ণেমীতি দ্ৰে অন্তে মোচেন্তো তং পুচ্ছিতমত্থং বহি নীহরতি নাম. তত্থ দোসং দত্ৰা চোদেন্তো তং অপুচ্ছং করোন্তো গিলিত্ৰা ৰিয অন্তো পৰেসেতি নাম.

ইতো সো গামণীতিআদি অত্তনো ভিক্খূনং অঞ্ঞেসঞ্চ অত্থকামানং ভিক্খপ্পদানেন অনিট্ঠপ্পত্তিঅভাৰদস্সনত্থং আরদ্ধং. দানেন সম্ভূতানীতি দানমযেন পুঞ্ঞকিরিযৰত্থুনা সম্মদেৰ ভূতিং ৰড্ঢিং পত্তানি. সচ্চেন অরিযৰোহারেন সম্মদেৰ ভূতানি উপ্পন্নানি সচ্চসম্ভূতানীতি আহ ‘‘সচ্চং নাম সচ্চৰাদিতা’’তি. সেসসীলন্তি অট্ঠৰিধঅরিযৰোহারতো অঞ্ঞসীলং. নিহিতন্তি তস্মিং কুলে পুব্বপুরিসেহি নিধানভাৰেন নিহিতং. দুপ্পযুত্তাতি কসিৰাণিজ্জাদিৰসেন দুট্ঠু পযুত্তা কম্মন্তা. ৰিপজ্জন্তীতি নস্সন্তি. কুলঙ্গারোতি কুলস্স অঙ্গারসদিসো ৰিনাসকপুগ্গলো. অনিচ্চতাতি মরণং. তস্মিং কুলে পধানপুরিসানং ভোগানং ৰা সব্বসো ৰিনাসো. তেনাহ ‘‘হুত্ৰা অভাৰো’’তিআদি.

কুলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. মণিচূল়কসুত্তৰণ্ণনা

৩৬২. তং পরিসন্তি তং রাজন্তেপুরে নিসিন্নং রাজপরিসং. নযগ্গাহেতি কুতোচিপি অসুত্ৰা কেৰলং অত্তনো এৰ মতিযা নযগ্গহণে ঠত্ৰা.

কারেতুং ৰট্টতি সতি সম্ভৰে পটিসঙ্খারস্স, সেনাসনৰিনাসো ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বোতি অধিপ্পাযো. অত্তনো এত্থ কিচ্চাৰসানে যং গিহীনংযেৰ সন্তকং তাৰকালিকং, তং গিহিৰিকতন্তি আহ ‘‘গিহিৰিকতং কত্ৰা’’তি. ন ৰদামি পব্বজ্জিতাসারুপ্পতো.

মণিচূল়কসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. ভদ্রকসুত্তৰণ্ণনা

৩৬৩. এৰংনামকেতি মল্লা নাম জানপদিনো রাজকুমারা, নেসং নিৰাসতায ‘‘মল্লা’’ইচ্চেৰ বহুৰচনৰসেন লদ্ধনামত্তা এৰংনামকে জনপদে. নত্থি এতস্স পত্তিযা কালন্তরসঞ্ঞিতো কালোতি অকালো, সো এৰ অকালিকো. তেনাহ – ‘‘কালং অনতিক্কমিত্ৰা পত্তেনা’’তি. সো পন ‘‘যংকিঞ্চি দুক্খং উপ্পজ্জমানং উপ্পজ্জতি, সব্বং তং ছন্দমূলক’’ন্তি এৰং ৰুত্তো দুক্খস্স ছন্দমূলভাৰো, এৰং ছন্দমূলকস্স দুক্খস্স কথিতত্তা ‘‘ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টদুক্খং কথিত’’ন্তি ৰুত্তং.

ভদ্রকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. রাসিযসুত্তৰণ্ণনা

৩৬৪. রাসিং কত্ৰা মারপাসৰসেন, তত্রাপি অন্তরভেদেন ৰিভজিত্ৰা পুচ্ছিতব্বপঞ্হে একতো রাসিং কত্ৰা. তপনং অত্তপরিতাপনং তপো, সো এতস্স অত্থীতি তপস্সী, তং তপস্সিং. সো পন তং তপং নিস্সায ঠিতো নাম হোতীতি ৰুত্তং ‘‘তপনিস্সিতক’’ন্তি. সো পন অনেকাকারভেদেন লূখং ফরুসং জীৰনসীলত্তা লূখজীৰী নাম. তেনাহ ‘‘লূখজীৰিক’’ন্তি. মজ্ঝিমায পটিপত্তিযা উপ্পথভাৰেন অৰনিযা গন্ধব্বাতি অন্তা, ততো এৰ লামকত্তা অন্তা. লামকম্পি ‘‘অন্তো’’তি ৰুচ্চতি ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকানং (ইতিৰু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০), একো অন্তো’’তি এৰমাদীসু (সং. নি. ২.১৫; ৩.৯০). অট্ঠকথাযং পন অঞ্ঞমঞ্ঞআধারভাৰং উরীকত্ৰা ‘‘কোট্ঠাসা’’তি ৰুত্তং. হীনো গামোতি পাল়ি. গাম-সদ্দো হীনপরিযাযোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘গাম্মো’’তি. গামে ভৰোতি গাম্মো. গাম-সদ্দো চেত্থ গামৰাসিৰিসযো ‘‘গামো আগতো’’তিআদীসু ৰিয. অট্ঠকথাযং পন ‘‘গামৰাসীনং ধম্মো’’তি ৰুত্তং, তেসং চারিত্তন্তি অত্থো. অত্ত-সদ্দো ইধ সরীরপরিযাযো ‘‘অত্তন্তপো’’তিআদীসু ৰিযাতি আহ ‘‘সরীরদুক্খকরণন্তি অত্থো’’তি.

এত্থাতি এতস্মিং তপনিস্সিতগরহিতব্বপদে কস্মা অন্তদ্ৰযমজ্ঝিমপটিপদাগহণং? অত্তকিলমথানুযোগো তাৰ গয্হতু ইদমত্থিতাযাতি অধিপ্পাযো. কামভোগীতপনিস্সিতকনিজ্জরৰত্থূনং দস্সনে যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স ৰিভজিত্ৰা কথনং সম্ভৰতীতি তে দস্সেত্ৰা অধিপ্পেতত্থো কথিতো.

তমত্থন্তি যো ‘‘কামভোগীতপনিস্সিতকেসু গরহিতব্বেযেৰ গরহতি, পসংসিতব্বেযেৰ চ পসংসতী’’তি ৰুত্তো অত্থো, তমত্থং পকাসেন্তো. সাহসিককম্মেনাতি অযুত্তেন কম্মেন. ধম্মেন চ অধম্মেন চাতি ধম্মিকেন অধম্মিকেন চ. অযোনিসো পৰত্তং বাহিরকং সন্ধায চোদকো ‘‘কথ’’ন্তিআদিমাহ. ইতরো নযিদং তাদিসং অত্তপরিতাপনং অধিপ্পেতং, অথ খো যোনিসো পৰত্তং সাসনিকমেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘চতুরঙ্গৰীরিযৰসেন চা’’তি আহ. তত্থ ‘‘কামং তচো চ ন্হারু চ অট্ঠি চ অৰসিস্সতূ’’তিআদিনা (ম. নি. ২.১৮৪; সং. নি. ২.২২.২৩৭; অ. নি. ২.৫) নযেন ৰুত্তা সরীরেনিরপেক্খৰিপস্সনায উস্সুক্কাপনৰসেন পৰত্তা ৰীরিযভাৰনা ‘‘চতুরঙ্গৰীরিযৰসেনা’’তি ৰুত্তা. তথা অব্ভোকাসিকনেসজ্জিকতপাদিনিস্সিতাৰ কিলেসনিম্মথনযোগ্যা ৰীরিযভাৰনা ‘‘ধুতঙ্গৰসেন চা’’তি ৰুত্তাতি. অরিযমগ্গেন নিস্সেসকিলেসানং পজহনা নিজ্জরা. সা চ অত্তপচ্চক্খতায সন্দিট্ঠিকা তিণ্ণং মূলকিলেসানং পজহনেন ‘‘তিস্সো’’তি চ ৰুত্তা. তেনাহ ‘‘একোপী’’তিআদি.

রাসিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১৩. পাটলিযসুত্তৰণ্ণনা

৩৬৫. ‘‘মাযঞ্চাহং পজানামী’’তি ৰচনং কামং তেসং মাযাৰীভাৰদস্সনপরং, ভগৰতো পন মাযাসাঠেয্যাদিকস্স সব্বস্স পাপধম্মস্স বোধিমূলে এৰ সেতুঘাতো, তস্মা সব্বসো পহীনমাযো, সব্বঞ্ঞুতায মাযং অঞ্ঞে চ ঞেয্যে সব্বসো জানাতি. তেন ৰুত্তং ‘‘মাযঞ্চাহং, গামণি, পজানামী’’তিআদি. মাযঞ্চ পজানামীতি ন কেৰলমহং মাযং এৰ জানামি, অথ খো অঞ্ঞম্পি ইদঞ্চিদঞ্চ জানামীতি.

ইত্থিকামেহীতি ইত্থীহি চেৰ তদঞ্ঞকামেহি চ. একস্মিং ঠানেতি একস্মিং পদেসে. একেকস্সেৰ আগন্তুকস্স গহট্ঠস্স ৰা পব্বজিতস্স ৰা. সত্তিঅনুরূপেনাতি ৰিভৰসত্তিঅনুরূপেন. বলানুরূপেনাতি পরিৰারবলানুরূপেন. সত্তিঅনুরূপেনাতি ৰা সদ্ধাসত্তিঅনুরূপেন. বলানুরূপেনাতি ৰিভৰবলানুরূপেন. ধম্মেসু সমাধি দসকুসলধম্মেসু সমাধানং. অগ্গহিতচিত্ততা পরিযুট্ঠকারিতা. তেন লোকিযসীলৰিসুদ্ধি দিট্ঠিৰিসুদ্ধি চ ৰুত্তা. তথা চাহ – ‘‘কো চাদি কুসলানং ধম্মানং, সীলঞ্চ সুৰিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৬৯). তত্থ পতিট্ঠিতস্স উপরি কত্তব্বং দস্সেতুং ‘‘ধম্মসমাধিস্মিং ঠিতো’’তিআদি ৰুত্তং. অযং পটিপদাতি তস্স কম্মফলৰাদিনো সত্থু ৰচনং সব্বেসঞ্চ অযং ময্হং সীলসংৰরব্রহ্মৰিহারভাৰনাসঙ্খাতাপটিপদা অনপরাধকতায এৰ সংৰত্ততি. জযগ্গাহোতি উভযথাপি ময্হং কাচি জানি নত্থি.

পঞ্চ ধম্মা ধম্মসমাধি নাম, ৰিপস্সনামগ্গফলধম্মমত্তং ৰা. ততিযৰিকপ্পে সীলাদিৰিসুদ্ধিযা সদ্ধিং ব্রহ্মৰিহারা যথাৰুত্ততিৰিধধম্মাৰহত্তা এৰ ধম্মসমাধি নাম. পূরেন্তস্স উপ্পন্না চিত্তেকগ্গতাতি ৰুত্তখণিকচিত্তেকগ্গতা. সাপি চিত্তস্স সমাধানতো ‘‘চিত্তসমাধী’’তি ৰুত্তা, তস্স পটিপক্খং ৰিক্খম্ভন্তী সমুচ্ছিন্দন্তী চ হুত্ৰা পৰত্তা যথাৰুত্তসমাধি এৰ ৰিসেসেন চিত্তসমাধি নাম.

পাটলিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

গামণিসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.