১৩. পাটলিযসুত্তং
৩৬৫. একং সমযং ভগৰা কোলিযেসু ৰিহরতি উত্তরং নাম [উত্তরকং নাম (সী.)] কোলিযানং নিগমো. অথ খো পাটলিযো গামণি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো পাটলিযো গামণি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘সমণো গোতমো মাযং জানাতী’তি. যে তে, ভন্তে, এৰমাহংসু – ‘সমণো গোতমো মাযং জানাতী’তি, কচ্চি তে, ভন্তে, ভগৰতো ৰুত্তৰাদিনো, ন চ ভগৰন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোন্তি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো গারয্হং ঠানং আগচ্ছতি? অনব্ভাচিক্খিতুকামা হি মযং, ভন্তে, ভগৰন্ত’’ন্তি. ‘‘যে তে, গামণি, এৰমাহংসু – ‘সমণো গোতমো মাযং জানাতী’তি, ৰুত্তৰাদিনো চেৰ মে, তে ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোন্তি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো গারয্হং ঠানং আগচ্ছতীতি, সচ্চংযেৰ কির, ভো, মযং তেসং সমণব্রাহ্মণানং ন সদ্দহাম – ‘সমণো গোতমো মাযং জানাতীতি, সমণো খলু ভো গোতমো মাযাৰী’তি. যো নু খো, গামণি, এৰং ৰদেতি – ‘অহং মাযং জানামী’তি, সো এৰং ৰদেতি – ‘অহং মাযাৰী’তি. তথেৰ তং ভগৰা হোতি, তথেৰ তং সুগত হোতী’’তি. তেন হি, গামণি, তঞ্ঞেৰেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি; যথা তে খমেয্য, তথা তং ব্যাকরেয্যাসি –
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, জানাসি ত্ৰং কোলিযানং লম্বচূল়কে ভটে’’তি? ‘‘জানামহং, ভন্তে, কোলিযানং লম্বচূল়কে ভটে’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, কিমত্থিযা কোলিযানং লম্বচূল়কা ভটা’’তি? ‘‘যে চ, ভন্তে, কোলিযানং চোরা তে চ পটিসেধেতুং, যানি চ কোলিযানং দূতেয্যানি তানি চ ৰহাতুং [তানি চ পহাতুং (স্যা. কং.), তানি চ যাতুং (কত্থচি), তানি চাৰহাতুং (?)], এতদত্থিযা, ভন্তে, কোলিযানং লম্বচূল়কা ভটা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, জানাসি ত্ৰং কোলিযানং লম্বচূল়কে ভটে সীলৰন্তে ৰা তে দুস্সীলে ৰা’’তি? ‘‘জানামহং, ভন্তে, কোলিযানং লম্বচূল়কে ভটে দুস্সীলে পাপধম্মে; যে চ লোকে দুস্সীলা পাপধম্মা কোলিযানং লম্বচূল়কা ভটা তেসং অঞ্ঞতরা’’তি. ‘‘যো নু খো, গামণি, এৰং ৰদেয্য – ‘পাটলিযো গামণি জানাতি কোলিযানং লম্বচূল়কে ভটে দুস্সীলে পাপধম্মে, পাটলিযোপি গামণি দুস্সীলো পাপধম্মো’তি, সম্মা নু খো সো ৰদমানো ৰদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে! অঞ্ঞে, ভন্তে, কোলিযানং লম্বচূল়কা ভটা, অঞ্ঞোহমস্মি. অঞ্ঞথাধম্মা কোলিযানং লম্বচূল়কা ভটা, অঞ্ঞথাধম্মোহমস্মী’’তি. ‘‘ত্ৰঞ্হি নাম, গামণি, লচ্ছসি – ‘পাটলিযো গামণি জানাতি কোলিযানং লম্বচূল়কে ভটে দুস্সীলে পাপধম্মে, ন চ পাটলিযো গামণি দুস্সীলো পাপধম্মো’তি, কস্মা তথাগতো ন লচ্ছতি – ‘তথাগতো মাযং জানাতি, ন চ তথাগতো মাযাৰী’তি? মাযং চাহং, গামণি, পজানামি, মাযায চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ মাযাৰী কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি’’.
‘‘পাণাতিপাতং চাহং, গামণি, পজানামি, পাণাতিপাতস্স চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ পাণাতিপাতী কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. অদিন্নাদানং চাহং, গামণি, পজানামি, অদিন্নাদানস্স চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ অদিন্নাদাযী কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. কামেসুমিচ্ছাচারং চাহং, গামণি, পজানামি, কামেসুমিচ্ছাচারস্স চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ কামেসুমিচ্ছাচারী কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. মুসাৰাদং চাহং, গামণি, পজানামি, মুসাৰাদস্স চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ মুসাৰাদী কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. পিসুণৰাচং চাহং, গামণি, পজানামি, পিসুণৰাচায চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ পিসুণৰাচো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. ফরুসৰাচং চাহং, গামণি, পজানামি, ফরুসৰাচায চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ ফরুসৰাচো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. সম্ফপ্পলাপং চাহং, গামণি, পজানামি, সম্ফপ্পলাপস্স চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ সম্ফপ্পলাপী কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. অভিজ্ঝং চাহং, গামণি, পজানামি, অভিজ্ঝায চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ অভিজ্ঝালু কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. ব্যাপাদপদোসং চাহং, গামণি, পজানামি, ব্যাপাদপদোসস্স চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ ব্যাপন্নচিত্তো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি. মিচ্ছাদিট্ঠিং চাহং, গামণি, পজানামি, মিচ্ছাদিট্ঠিযা চ ৰিপাকং, যথাপটিপন্নো চ মিচ্ছাদিট্ঠিকো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি তঞ্চ পজানামি.
‘‘সন্তি হি, গামণি, একে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যো কোচি পাণমতিপাতেতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চরতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতি. যো কোচি মুসা ভণতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতী’’’তি.
‘‘দিস্সতি খো পন, গামণি, ইধেকচ্চো মালী কুণ্ডলী সুন্হাতো [সুনহাতো (সী. স্যা. কং. পী.)] সুৰিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেন্তো. তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি মালী কুণ্ডলী সুন্হাতো সুৰিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’তি? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো রঞ্ঞো পচ্চত্থিকং পসয্হ জীৰিতা ৰোরোপেসি. তস্স রাজা অত্তমনো অভিহারমদাসি. তেনাযং পুরিসো মালী কুণ্ডলী সুন্হাতো সুৰিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু, ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’’’তি.
‘‘দিস্সতি খো, গামণি, ইধেকচ্চো দল়্হায রজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা খুরমুণ্ডং করিত্ৰা খরস্সরেন পণৰেন রথিযায রথিযং [রথিকায রথিকং (সী.)] সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেত্ৰা, দক্খিণেন দ্ৰারেন নিক্খামেত্ৰা, দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিজ্জমানো. তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি, দল়্হায রজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা খুরমুণ্ডং করিত্ৰা খরস্সরেন পণৰেন রথিযায রথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেত্ৰা দক্খিণেন দ্ৰারেন নিক্খামেত্ৰা দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিন্দতী’তি [ছিজ্জতীতি (কত্থচি)]? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো রাজৰেরী ইত্থিং ৰা পুরিসং ৰা জীৰিতা ৰোরোপেসি, তেন নং রাজানো গহেত্ৰা এৰরূপং কম্মকারণং কারেন্তী’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, অপি নু তে এৰরূপং দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা’’তি? ‘‘দিট্ঠঞ্চ নো, ভন্তে, সুতঞ্চ সুয্যিস্সতি চা’’তি. ‘‘তত্র, গামণি, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যো কোচি পাণমতিপাতেতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতী’তি, সচ্চং ৰা তে আহংসু মুসা ৰা’’তি? ‘‘মুসা, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে তুচ্ছং মুসা ৰিলপন্তি, সীলৰন্তো ৰা তে দুস্সীলা ৰা’’তি? ‘‘দুস্সীলা, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে দুস্সীলা পাপধম্মা মিচ্ছাপটিপন্না ৰা তে সম্মাপটিপন্না ৰা’’তি? ‘‘মিচ্ছাপটিপন্না, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে মিচ্ছাপটিপন্না মিচ্ছাদিট্ঠিকা ৰা তে সম্মাদিট্ঠিকা ৰা’’তি? ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকা, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে মিচ্ছাদিট্ঠিকা কল্লং নু তেসু পসীদিতু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘দিস্সতি খো পন, গামণি, ইধেকচ্চো মালী কুণ্ডলী…পে… ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেন্তো. তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি মালী কুণ্ডলী…পে… ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’তি? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো রঞ্ঞো পচ্চত্থিকস্স পসয্হ রতনং অহাসি [পসয্হ অদিন্নং রতনং আদিযি (ক.)]. তস্স রাজা অত্তমনো অভিহারমদাসি. তেনাযং পুরিসো মালী কুণ্ডলী…পে… ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’’’তি.
‘‘দিস্সতি খো, গামণি, ইধেকচ্চো দল়্হায রজ্জুযা…পে… দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিজ্জমানো তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি দল়্হায রজ্জুযা…পে… দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিন্দতী’তি? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো গামা ৰা অরঞ্ঞা ৰা অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযি. তেন নং রাজানো গহেত্ৰা এৰরূপং কম্মকারণং কারেন্তী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, অপি নু তে এৰরূপং দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা’’তি? ‘‘দিট্ঠঞ্চ নো, ভন্তে, সুতঞ্চ সুয্যিস্সতি চা’’তি. ‘‘তত্র, গামণি, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতী’তি, সচ্চং ৰা তে আহংসু মুসা ৰাতি…পে… কল্লং নু তেসু পসীদিতু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘দিস্সতি খো পন, গামণি, ইধেকচ্চো মালী কুণ্ডলী…পে… ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেন্তো. তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি মালী কুণ্ডলী…পে… ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’তি? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো রঞ্ঞো পচ্চত্থিকস্স দারেসু চারিত্তং আপজ্জি. তস্স রাজা অত্তমনো অভিহারমদাসি. তেনাযং পুরিসো মালী কুণ্ডলী…পে… ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’’’তি.
‘‘দিস্সতি খো, গামণি, ইধেকচ্চো দল়্হায রজ্জুযা…পে… দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিজ্জমানো. তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি দল়্হায রজ্জুযা…পে… দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিন্দতী’তি? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কুলিত্থীসু কুলকুমারীসু চারিত্তং আপজ্জি, তেন নং রাজানো গহেত্ৰা এৰরূপং কম্মকারণং কারেন্তী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, অপি নু তে এৰরূপং দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা’’তি? ‘‘দিট্ঠঞ্চ নো, ভন্তে, সুতঞ্চ সুয্যিস্সতি চা’’তি. ‘‘তত্র, গামণি, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চরতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতী’তি, সচ্চং ৰা তে আহংসু মুসা ৰাতি…পে… কল্লং নু তেসু পসীদিতু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘দিস্সতি খো পন, গামণি, ইধেকচ্চো মালী কুণ্ডলী সুন্হাতো সুৰিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেন্তো. তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি মালী কুণ্ডলী সুন্হাতো সুৰিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’তি? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো রাজানং মুসাৰাদেন হাসেসি. তস্স রাজা অত্তমনো অভিহারমদাসি. তেনাযং পুরিসো মালী কুণ্ডলী সুন্হাতো সুৰিলিত্তো কপ্পিতকেসমস্সু ইত্থিকামেহি রাজা মঞ্ঞে পরিচারেতী’’’তি.
‘‘দিস্সতি খো, গামণি, ইধেকচ্চো দল়্হায রজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা খুরমুণ্ডং করিত্ৰা খরস্সরেন পণৰেন রথিযায রথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেত্ৰা দক্খিণেন দ্ৰারেন নিক্খামেত্ৰা দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিজ্জমানো. তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো কিং অকাসি দল়্হায রজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাল়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৰা খুরমুণ্ডং করিত্ৰা খরস্সরেন পণৰেন রথিযায রথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পরিনেত্ৰা, দক্খিণেন দ্ৰারেন নিক্খামেত্ৰা, দক্খিণতো নগরস্স সীসং ছিন্দতী’তি? তমেনং এৰমাহংসু – ‘অম্ভো! অযং পুরিসো গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা মুসাৰাদেন অত্থং ভঞ্জি, তেন নং রাজানো গহেত্ৰা এৰরূপং কম্মকারণং কারেন্তী’তি. তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, অপি নু তে এৰরূপং দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা’’তি? ‘‘দিট্ঠঞ্চ নো, ভন্তে, সুতঞ্চ সুয্যিস্সতি চা’’তি. ‘‘তত্র, গামণি, যে তে সমণব্রাহ্মণা এৰংৰাদিনো এৰংদিট্ঠিনো – ‘যো কোচি মুসা ভণতি, সব্বো সো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদযতী’তি, সচ্চং ৰা তে আহংসু মুসা ৰা’’তি? ‘‘মুসা, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে তুচ্ছং মুসা ৰিলপন্তি সীলৰন্তো ৰা তে দুস্সীলা ৰা’’তি? ‘‘দুস্সীলা, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে দুস্সীলা পাপধম্মা মিচ্ছাপটিপন্না ৰা তে সম্মাপটিপন্না ৰা’’তি? ‘‘মিচ্ছাপটিপন্না, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে মিচ্ছাপটিপন্না মিচ্ছাদিট্ঠিকা ৰা তে সম্মাদিট্ঠিকা ৰা’’তি? ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকা, ভন্তে’’. ‘‘যে পন তে মিচ্ছাদিট্ঠিকা কল্লং নু তেসু পসীদিতু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! অত্থি মে, ভন্তে, আৰসথাগারং. তত্থ অত্থি মঞ্চকানি, অত্থি আসনানি, অত্থি উদকমণিকো, অত্থি তেলপ্পদীপো. তত্থ যো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ৰাসং উপেতি, তেনাহং যথাসত্তি যথাবলং সংৰিভজামি. ভূতপুব্বং, ভন্তে, চত্তারো সত্থারো নানাদিট্ঠিকা নানাখন্তিকা নানারুচিকা, তস্মিং আৰসথাগারে ৰাসং উপগচ্ছুং’’.
‘‘একো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো. নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’’’তি.
‘‘একো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না, যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’’’তি.
‘‘একো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – ‘করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো, করোতো ন করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণং চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরং চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো যজন্তো যজাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’’তি.
‘‘একো সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – ‘করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো, করোতো করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণং চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচাপেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরং চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন অত্থি পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’’তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভন্তে, অহুদেৰ কঙ্খা, অহু ৰিচিকিচ্ছা – ‘কোসু নাম ইমেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং সচ্চং আহ, কো মুসা’’’তি?
‘‘অলঞ্হি তে, গামণি, কঙ্খিতুং, অলং ৰিচিকিচ্ছিতুং. কঙ্খনীযে চ পন তে ঠানে ৰিচিকিচ্ছা উপ্পন্না’’তি. ‘‘এৰং পসন্নোহং, ভন্তে, ভগৰতি. পহোতি মে ভগৰা তথা ধম্মং দেসেতুং যথাহং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্য’’ন্তি.
‘‘অত্থি, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি. এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি. কতমো চ, গামণি, ধম্মসমাধি? ইধ, গামণি, অরিযসাৰকো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি, অভিজ্ঝং পহায অনভিজ্ঝালু হোতি, ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিং পহায সম্মাদিট্ঠিকো হোতি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা, সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. ‘সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং [যোহং (সী. স্যা. কং. পী.)] ন কিঞ্চি [কঞ্চি (?)] ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ [উভযত্থ মে (?) ম. নি. ২.৯৫ পাল়িযা সংসন্দেতব্বং] কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি [পরং মরণা ন উপপজ্জিস্সামীতি (?)]. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা, সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. ‘সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো, করোতো ন করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. ‘সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি [পরং মরণা ন উপপজ্জিস্সামীতি (?)]. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতে চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো, করোতো করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচাপেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন অত্থি পুঞ্ঞং অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমোতি. সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো করুণাসহগতে চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি…পে….
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো উপেক্খাসহগতে চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা নত্থি পিতা নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তীতি. সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো উপেক্খাসহগতে চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা অত্থি পিতা অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তীতি. সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো উপেক্খাসহগতে চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – করোতো কারযতো, ছেদতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো, করোতো ন করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. ‘সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসি.
‘‘স খো সো, গামণি, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো উপেক্খাসহগতে চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘য্ৰাযং সত্থা এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – করোতো কারযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো, সোচযতো সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হরতো, একাগারিকং করোতো, পরিপন্থে তিট্ঠতো, পরদারং গচ্ছতো, মুসা ভণতো, করোতো করীযতি পাপং. খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৰিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং করেয্য, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচাপেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পাপং, অত্থি পাপস্স আগমো. উত্তরঞ্চেপি গঙ্গায তীরং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো, যজন্তো যজাপেন্তো, অত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন অত্থি পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. ‘সচে তস্স ভোতো সত্থুনো সচ্চং ৰচনং, অপণ্ণকতায ময্হং, য্ৰাহং ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৰা থাৰরং ৰা? উভযমেত্থ কটগ্গাহো, যং চম্হি কাযেন সংৰুতো ৰাচায সংৰুতো মনসা সংৰুতো, যঞ্চ কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সামী’তি. তস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. অযং খো, গামণি, ধম্মসমাধি. তত্র চে ত্ৰং চিত্তসমাধিং পটিলভেয্যাসি, এৰং ত্ৰং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্যাসী’’তি.
এৰং ৰুত্তে, পাটলিযো গামণি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. তেরসমং.
গামণিসংযুত্তং সমত্তং.