১. সুতমযঞাণনিদ্দেসো
১. কথং সোতাৰধানে পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা ভাৰেতব্বা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা হানভাগিযা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা ঠিতিভাগিযা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা ৰিসেসভাগিযা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইমে ধম্মা নিব্বেধভাগিযা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইদং দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা.)] অরিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইদং দুক্খনিরোধং [দুক্খনিরোধো (স্যা.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] অরিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
‘‘ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
২. কথং ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
একো ধম্মো অভিঞ্ঞেয্যো – সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকা. দ্ৰে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – দ্ৰে ধাতুযো. তযো ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – তিস্সো ধাতুযো. চত্তারো ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – চত্তারি অরিযসচ্চানি. পঞ্চ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – পঞ্চ ৰিমুত্তাযতনানি. ছ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – ছ অনুত্তরিযানি. সত্ত ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – সত্ত নিদ্দসৰত্থূনি. অট্ঠ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – অট্ঠ অভিভাযতনানি. নৰ ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – নৰ অনুপুব্বৰিহারা. দস ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা – দস নিজ্জরৰত্থূনি.
৩. ‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, অভিঞ্ঞেয্যং. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং অভিঞ্ঞেয্যং? চক্খু [চক্খুং (স্যা. ক.)], ভিক্খৰে, অভিঞ্ঞেয্যং; রূপা অভিঞ্ঞেয্যা; চক্খুৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; চক্খুসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং [যমিদং (ক.) সং. নি. ৪.৫২ পস্সিতব্বো] চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি অভিঞ্ঞেয্যং. সোতং অভিঞ্ঞেয্যং; সদ্দা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… ঘানং অভিঞ্ঞেয্যং; গন্ধা অভিঞ্ঞেয্যা… জিৰ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; রসা অভিঞ্ঞেয্যা… কাযো অভিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বা অভিঞ্ঞেয্যা… মনো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা; মনোৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং, মনোসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি অভিঞ্ঞেয্যং.’’
রূপং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; সঙ্খারা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং.
চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং; সোতং অভিঞ্ঞেয্যং; ঘানং অভিঞ্ঞেয্যং; জিৰ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; কাযো অভিঞ্ঞেয্যো; মনো অভিঞ্ঞেয্যো. রূপা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধা অভিঞ্ঞেয্যা; রসা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা. চক্খুৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; সোতৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; ঘানৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; কাযৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; মনোৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং. চক্খুসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; সোতসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; ঘানসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; জিৰ্হাসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; কাযসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; মনোসম্ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; সোতসম্ফস্সজা ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; ঘানসম্ফস্সজা ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; জিৰ্হাসম্ফস্সজা ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; কাযসম্ফস্সজা ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা. রূপসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; রসসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা. রূপসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; রসসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মসঞ্চেতনা অভিঞ্ঞেয্যা. রূপতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; রসতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মতণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা. রূপৰিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; সদ্দৰিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; গন্ধৰিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; রসৰিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বৰিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৰিতক্কো অভিঞ্ঞেয্যো. রূপৰিচারো অভিঞ্ঞেয্যো; সদ্দৰিচারো অভিঞ্ঞেয্যো; গন্ধৰিচারো অভিঞ্ঞেয্যো; রসৰিচারো অভিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বৰিচারো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৰিচারো অভিঞ্ঞেয্যো.
৪. পথৰীধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; আপোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; তেজোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ৰাযোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; আকাসধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা.
পথৰীকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; আপোকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; তেজোকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰাযোকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; নীলকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; পীতকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; লোহিতকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; ওদাতকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; আকাসকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰিঞ্ঞাণকসিণং অভিঞ্ঞেয্যং.
কেসা অভিঞ্ঞেয্যা; লোমা অভিঞ্ঞেয্যা; নখা অভিঞ্ঞেয্যা; দন্তা অভিঞ্ঞেয্যা; তচো অভিঞ্ঞেয্যো, মংসং অভিঞ্ঞেয্যং; ন্হারূ [নহারূ (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যা; অট্ঠী অভিঞ্ঞেয্যা; অট্ঠিমিঞ্জা অভিঞ্ঞেয্যা [অট্ঠিমঞ্জং অভিঞ্ঞেয্যং (স্যা. ক.)]; ৰক্কং অভিঞ্ঞেয্যং; হদযং অভিঞ্ঞেয্যং; যকনং অভিঞ্ঞেয্যং; কিলোমকং অভিঞ্ঞেয্যং; পিহকং অভিঞ্ঞেয্যং; পপ্ফাসং অভিঞ্ঞেয্যং; অন্তং অভিঞ্ঞেয্যং অন্তগুণং অভিঞ্ঞেয্যং; উদরিযং অভিঞ্ঞেয্যং; করীসং অভিঞ্ঞেয্যং; পিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; সেম্হং অভিঞ্ঞেয্যং; পুব্বো অভিঞ্ঞেয্যো; লোহিতং অভিঞ্ঞেয্যং; সেদো অভিঞ্ঞেয্যো; মেদো অভিঞ্ঞেয্যো; অস্সু অভিঞ্ঞেয্যং; ৰসা অভিঞ্ঞেয্যা; খেল়ো অভিঞ্ঞেয্যো; সিঙ্ঘাণিকা অভিঞ্ঞেয্যা; লসিকা অভিঞ্ঞেয্যা; মুত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; মত্থলুঙ্গং অভিঞ্ঞেয্যং.
চক্খাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; রূপাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. সোতাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; সদ্দাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. ঘানাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; গন্ধাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. জিৰ্হাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; রসাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. কাযাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ফোট্ঠব্বাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং. মনাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ধম্মাযতনং অভিঞ্ঞেয্যং.
চক্খুধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; রূপধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. সোতধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; সদ্দধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; সোতৰিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. ঘানধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; গন্ধধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ঘানৰিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. জিৰ্হাধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; রসধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. কাযধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ফোট্ঠব্বধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; কাযৰিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. মনোধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; ধম্মধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; মনোৰিঞ্ঞাণধাতু অভিঞ্ঞেয্যা.
চক্খুন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সোতিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; ঘানিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; জিৰ্হিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; কাযিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; মনিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; জীৰিতিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; ইত্থিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; পুরিসিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সুখিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সোমনস্সিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; দোমনস্সিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; উপেক্খিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সদ্ধিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; ৰীরিযিন্দ্রিযং [ৰিরিযিন্দ্রিযং (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যং; সতিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; সমাধিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; পঞ্ঞিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অঞ্ঞিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং.
৫. কামধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; রূপধাতু অভিঞ্ঞেয্যা; অরূপধাতু অভিঞ্ঞেয্যা. কামভৰো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপভৰো অভিঞ্ঞেয্যো; অরূপভৰো অভিঞ্ঞেয্যো. সঞ্ঞাভৰো অভিঞ্ঞেয্যো; অসঞ্ঞাভৰো অভিঞ্ঞেয্যো; নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰো অভিঞ্ঞেয্যো. একৰোকারভৰো অভিঞ্ঞেয্যো; চতুৰোকারভৰো অভিঞ্ঞেয্যো; পঞ্চৰোকারভৰো অভিঞ্ঞেয্যো.
৬. পঠমং ঝানং [পঠমজ্ঝানং (স্যা.) এৰমীদিসেসু ঠানেসু] অভিঞ্ঞেয্যং; দুতিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; ততিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; চতুত্থং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং. মেত্তাচেতোৰিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; করুণাচেতোৰিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; মুদিতাচেতোৰিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; উপেক্খাচেতোৰিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা. আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা.
অৰিজ্জা অভিঞ্ঞেয্যা; সঙ্খারা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; নামরূপং অভিঞ্ঞেয্যং; সল়াযতনং অভিঞ্ঞেয্যং; ফস্সো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা; তণ্হা অভিঞ্ঞেয্যা; উপাদানং অভিঞ্ঞেয্যং; ভৰো অভিঞ্ঞেয্যো; জাতি অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণং অভিঞ্ঞেয্যং.
৭. দুক্খং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা. রূপং অভিঞ্ঞেয্যং; রূপসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঙ্খারা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… ৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং. চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং…পে… জরামরণং অভিঞ্ঞেয্যং; জরামরণসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা.
দুক্খস্স পরিঞ্ঞট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খসমুদযস্স পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধস্স সচ্ছিকিরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ভাৰনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. রূপস্স পরিঞ্ঞট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপসমুদযস্স পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধস্স সচ্ছিকিরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধগামিনিযা পটিপদায ভাৰনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারানং… ৰিঞ্ঞাণস্স… চক্খুস্স…পে… জরামরণস্স পরিঞ্ঞট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণসমুদযস্স পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধস্স সচ্ছিকিরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধগামিনিযা পটিপদায ভাৰনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
দুক্খস্স পরিঞ্ঞাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খসমুদযস্স পহানপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধস্স সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ভাৰনাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. রূপস্স পরিঞ্ঞাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপসমুদযস্স পহানপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধস্স সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধগামিনিযা পটিপদায ভাৰনাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারানং… ৰিঞ্ঞাণস্স… চক্খুস্স…পে… জরামরণস্স পরিঞ্ঞাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণসমুদযস্স পহানপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধস্স সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধগামিনিযা পটিপদায ভাৰনাপটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
৮. দুক্খং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স সমুদযনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স ছন্দরাগনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স আদীনৰো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স নিস্সরণং অভিঞ্ঞেয্যং. রূপং অভিঞ্ঞেয্যং; রূপসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপস্স সমুদযনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপস্স ছন্দরাগনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপস্স আদীনৰো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপস্স নিস্সরণং অভিঞ্ঞেয্যং. ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা… সঙ্খারা অভিঞ্ঞেয্যা… ৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং… চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং…পে… জরামরণং অভিঞ্ঞেয্যং; জরামরণসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণস্স সমুদযনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণস্স ছন্দরাগনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণস্স আদীনৰো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণস্স নিস্সরণং অভিঞ্ঞেয্যং.
দুক্খং অভিঞ্ঞেয্যং; দুক্খসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা; দুক্খস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স আদীনৰো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স নিস্সরণং অভিঞ্ঞেয্যং. রূপং অভিঞ্ঞেয্যং; রূপসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপনিরোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা; রূপস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপস্স আদীনৰো অভিঞ্ঞেয্যো; রূপস্স নিস্সরণং অভিঞ্ঞেয্যং. ৰেদনা অভিঞ্ঞেয্যা…পে… সঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা… সঙ্খারা অভিঞ্ঞেয্যা… ৰিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং… চক্খু অভিঞ্ঞেয্যং…পে… জরামরণং অভিঞ্ঞেয্যং; জরামরণসমুদযো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণনিরোধগামিনী পটিপদা অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণস্স অস্সাদো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণস্স আদীনৰো অভিঞ্ঞেয্যো; জরামরণস্স নিস্সরণং অভিঞ্ঞেয্যং.
৯. অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিরাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিরোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা. রূপে অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; রূপে দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; রূপে অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; রূপে নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; রূপে ৰিরাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; রূপে নিরোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; রূপে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা. ৰেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খারেসু… ৰিঞ্ঞাণে… চক্খুস্মিং…পে… জরামরণে অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণে দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণে অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণে নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণে ৰিরাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণে নিরোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; জরামরণে পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা.
১০. উপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; নিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; আযূহনা [আযুহনা (স্যা.) এৰমুপরিপি] অভিঞ্ঞেয্যা; পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; গতি অভিঞ্ঞেয্যা; নিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; উপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; জাতি অভিঞ্ঞেয্যা; জরা অভিঞ্ঞেয্যা; ব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো, মরণং অভিঞ্ঞেয্যং; সোকো অভিঞ্ঞেয্যো; পরিদেৰো অভিঞ্ঞেয্যো; উপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো.
অনুপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; অপ্পৰত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অনিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অনাযূহনা [অনাযুহনা (স্যা.) এৰমুপরিপি] অভিঞ্ঞেয্যা; অপ্পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; অগতি অভিঞ্ঞেয্যা; অনিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনুপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অজাতি অভিঞ্ঞেয্যা; অজরা অভিঞ্ঞেয্যা; অব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো; অমতং অভিঞ্ঞেয্যং; অসোকো অভিঞ্ঞেয্যো; অপরিদেৰো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো.
উপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপ্পাদো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অপ্পৰত্তং অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং; অনিমিত্তং অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনাযূহনা অভিঞ্ঞেয্যা. পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; অপ্পটিসন্ধি অভিঞ্ঞেয্যা. গতি অভিঞ্ঞেয্যা; অগতি অভিঞ্ঞেয্যা. নিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনিব্বত্তি অভিঞ্ঞেয্যা. উপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনুপপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা. জাতি অভিঞ্ঞেয্যা; অজাতি অভিঞ্ঞেয্যা. জরা অভিঞ্ঞেয্যা; অজরা অভিঞ্ঞেয্যা. ব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো; অব্যাধি অভিঞ্ঞেয্যো. মরণং অভিঞ্ঞেয্যং; অমতং অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো অভিঞ্ঞেয্যো; অসোকো অভিঞ্ঞেয্যো. পরিদেৰো অভিঞ্ঞেয্যো; অপরিদেৰো অভিঞ্ঞেয্যো. উপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপাযাসো অভিঞ্ঞেয্যো.
উপ্পাদো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো দুক্খন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
অনুপ্পাদো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৰত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজরা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপরিদেৰো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
উপ্পাদো দুক্খং, অনুপ্পাদো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং দুক্খং, অপ্পৰত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং দুক্খং, অনিমিত্তং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা দুক্খং, অনাযূহনা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি দুক্খং, অপ্পটিসন্ধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি দুক্খং, অগতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি দুক্খং, অনিব্বত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি দুক্খং, অনুপপত্তি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি দুক্খং, অজাতি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা দুক্খং, অজরা সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি দুক্খং, অব্যাধি সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং দুক্খং, অমতং সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো দুক্খং, অসোকো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো দুক্খং, অপরিদেৰো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো দুক্খং, অনুপাযাসো সুখন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
উপ্পাদো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো ভযন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
অনুপ্পাদো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৰত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজরা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপরিদেৰো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
উপ্পাদো ভযং, অনুপ্পাদো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং ভযং, অপ্পৰত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং ভযং, অনিমিত্তং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা ভযং, অনাযূহনা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি ভযং, অপ্পটিসন্ধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি ভযং, অগতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি ভযং, অনিব্বত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি ভযং, অনুপপত্তি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি ভযং, অজাতি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা ভযং, অজরা খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি ভযং, অব্যাধি খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং ভযং, অমতং খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো ভযং, অসোকো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো ভযং, অপরিদেৰো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো ভযং, অনুপাযাসো খেমন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
উপ্পাদো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
অনুপ্পাদো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৰত্তং নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজরা নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপরিদেৰো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
উপ্পাদো সামিসং, অনুপ্পাদো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং সামিসং, অপ্পৰত্তং নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সামিসং, অনিমিত্তং নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সামিসং, অনাযূহনা নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সামিসং, অপ্পটিসন্ধি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সামিসং, অগতি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সামিসং, অনিব্বত্তি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সামিসং, অনুপপত্তি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সামিসং, অজাতি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা সামিসং, অজরা নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সামিসং, অব্যাধি নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং সামিসং, অমতং নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সামিসং, অসোকো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো সামিসং, অপরিদেৰো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সামিসং, অনুপাযাসো নিরামিসন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
উপ্পাদো সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সঙ্খারাতি অভিঞ্ঞেয্যং.
অনুপ্পাদো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পৰত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিমিত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনাযূহনা নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপ্পটিসন্ধি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অগতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনিব্বত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপপত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজাতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অজরং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অব্যাধি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অমতং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অসোকো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অপরিদেৰো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. অনুপাযাসো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
উপ্পাদো সঙ্খারা, অনুপ্পাদো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পৰত্তং সঙ্খারা, অপ্পৰত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিমিত্তং সঙ্খারা, অনিমিত্তং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. আযূহনা সঙ্খারা, অনাযূহনা নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পটিসন্ধি সঙ্খারা, অপ্পটিসন্ধি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. গতি সঙ্খারা, অগতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. নিব্বত্তি সঙ্খারা, অনিব্বত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপপত্তি সঙ্খারা, অনুপপত্তি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জাতি সঙ্খারা, অজাতি নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. জরা সঙ্খারা, অজরা নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. ব্যাধি সঙ্খারা, অব্যাধি নিব্বান’’ন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. মরণং সঙ্খারা, অমতং নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. সোকো সঙ্খারা, অসোকো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. পরিদেৰো সঙ্খারা, অপরিদেৰো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং. উপাযাসো সঙ্খারা, অনুপাযাসো নিব্বানন্তি অভিঞ্ঞেয্যং.
পঠমভাণৰারো.
১১. পরিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পরিৰারট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পরিপূরট্ঠো [পরিপূরণট্ঠো (ক.), পরিপূরিট্ঠো (সী. অট্ঠ.)] অভিঞ্ঞেয্যো; একগ্গট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অৰিসারট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনাৰিলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনিঞ্জনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তুপট্ঠানৰসেন চিত্তস্স ঠিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; আরম্মণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; গোচরট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পহানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পরিচ্চাগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰুট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিৰট্টনট্ঠো [নিৰত্তনট্ঠো (ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; সন্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পণীতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিমুত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনাসৰট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; তরণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনিমিত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অপ্পণিহিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সুঞ্ঞতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একরসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনতিৰত্তনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; যুগনদ্ধট্ঠো [যুগনন্ধনট্ঠো (ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; হেতুট্ঠো [হেতট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; আধিপতেয্যট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
১২. সমথস্স অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিপস্সনায অনুপস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমথৰিপস্সনানং একরসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; যুগনদ্ধস্স অনতিৰত্তনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সিক্খায সমাদানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; আরম্মণস্স গোচরট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; লীনস্স চিত্তস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উদ্ধতস্স চিত্তস্স নিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উভোৰিসুদ্ধানং অজ্ঝুপেক্খনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিসেসাধিগমট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উত্তরি পটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্চাভিসমযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধে পতিট্ঠাপকট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
সদ্ধিন্দ্রিযস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযিন্দ্রিযস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সতিন্দ্রিযস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমাধিন্দ্রিযস্স অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
সদ্ধাবলস্স অস্সদ্ধিযে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযবলস্স কোসজ্জে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সতিবলস্স পমাদে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমাধিবলস্স উদ্ধচ্চে অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পঞ্ঞাবলস্স অৰিজ্জায অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পৰিচযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ফরণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপসমট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পটিসঙ্খানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
সম্মাদিট্ঠিযা দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাসঙ্কপ্পস্স অভিনিরোপনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাৰাচায পরিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাকম্মন্তস্স সমুট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাআজীৰস্স ৰোদানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাৰাযামস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাসতিযা উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মাসমাধিস্স অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
১৩. ইন্দ্রিযানং আধিপতেয্যট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; বলানং অকম্পিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; বোজ্ঝঙ্গানং নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স হেতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সতিপট্ঠানানং উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সম্মপ্পধানানং পদহনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ইদ্ধিপাদানং ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্চানং তথট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পযোগানং [মগ্গানং (সব্বত্থ) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ফলানং সচ্ছিকিরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
ৰিতক্কস্স অভিনিরোপনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিচারস্স উপৰিচারট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পীতিযা ফরণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সুখস্স অভিসন্দনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. চিত্তস্স একগ্গট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. আৰজ্জনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সঞ্জাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একোদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. অভিঞ্ঞায ঞাতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পরিঞ্ঞায তীরণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পহানস্স পরিচ্চাগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ভাৰনায একরসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্ছিকিরিযায ফস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; খন্ধানং খন্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধাতূনং ধাতুট্ঠো [ধাতট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; আযতনানং আযতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সঙ্খতানং সঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অসঙ্খতস্স অসঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
১৪. চিত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তানন্তরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ৰুট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ৰিৰট্টনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স হেতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পচ্চযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ৰত্থুট্ঠো [ৰত্থট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ভূমট্ঠো [ভুম্মট্ঠো (স্যা. সী. অট্ঠ.) (একত্তে উপনিবন্ধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো) (ক.) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স আরম্মণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স গোচরট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স চরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স গতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স অভিনীহারট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স নিস্সরণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
১৫. একত্তে আৰজ্জনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ৰিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সঞ্জাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে একদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে উপনিবন্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পক্খন্দনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পসীদনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সন্তিট্ঠনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ৰিমুচ্চনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ‘‘এতং সন্ত’’ন্তি পস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে যানীকতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ৰত্থুকতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুট্ঠিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পরিচিতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সুসমারদ্ধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পরিগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পরিৰারট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পরিপূরট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সমোধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অধিট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে আসেৰনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে ভাৰনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বহুলীকম্মট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সুসমুগ্গতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সুৰিমুত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুবুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিবুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সম্বুজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুবোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিবোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সম্বোধনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে বোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুবোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিবোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সম্বোধিপক্খিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে জোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে উজ্জোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে অনুজোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে পটিজোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; একত্তে সঞ্জোতনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
১৬. পতাপনট্ঠো [পকাসনট্ঠো (ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিরোচনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; কিলেসানং সন্তাপনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অমলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিমলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিম্মলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিৰেকট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিৰেকচরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিরাগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিরাগচরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধচরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰোসগ্গট্ঠো [ৰোস্সগ্গট্ঠো (স্যা. ক.)] অভিঞ্ঞেয্যো; ৰোসগ্গচরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিমুত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰিমুত্তিচরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
ছন্দট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ছন্দস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
ৰীরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীরিযস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
চিত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; চিত্তস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
ৰীমংসট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায মূলট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায পাদট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায পধানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায ইজ্ঝনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায অধিমোক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায পগ্গহট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায উপট্ঠানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায অৰিক্খেপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰীমংসায দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
১৭. দুক্খট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স পীল়নট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স সঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স সন্তাপট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; দুক্খস্স ৰিপরিণামট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. সমুদযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স আযূহনট্ঠো [আযুহনট্ঠো (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স নিদানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স সঞ্ঞোগট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সমুদযস্স পলিবোধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধস্স নিস্সরণট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধস্স ৰিৰেকট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধস্স অসঙ্খতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; নিরোধস্স অমতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো. মগ্গট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স নিয্যানট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স হেতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স দস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; মগ্গস্স আধিপতেয্যট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
তথট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অনত্তট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্চট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পটিৰেধট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অভিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; পরিজাননট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ধাতুট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ঞাতট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; সচ্ছিকিরিযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; ফস্সনট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো; অভিসমযট্ঠো অভিঞ্ঞেয্যো.
১৮. নেক্খম্মং অভিঞ্ঞেয্যং; অব্যাপাদো অভিঞ্ঞেয্যো; আলোকসঞ্ঞা অভিঞ্ঞেয্যা; অৰিক্খেপো অভিঞ্ঞেয্যো; ধম্মৰৰত্থানং অভিঞ্ঞেয্যং; ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; পামোজ্জং [পামুজ্জং (স্যা.)] অভিঞ্ঞেয্যং.
পঠমং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; দুতিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; ততিযং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং; চতুত্থং ঝানং অভিঞ্ঞেয্যং. আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা.
অনিচ্চানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; দুক্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিব্বিদানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিরাগানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; নিরোধানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; খযানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰযানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিপরিণামানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনিমিত্তানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অপ্পণিহিতানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; সুঞ্ঞতানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; যথাভূতঞাণদস্সনং অভিঞ্ঞেয্যং; আদীনৰানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; পটিসঙ্খানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিৰট্টনানুপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা.
১৯. সোতাপত্তিমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; সোতাপত্তিফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; সকদাগামিমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; সকদাগামিফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অনাগামিমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; অনাগামিফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; অরহত্তমগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; অরহত্তফলসমাপত্তি অভিঞ্ঞেয্যা.
অধিমোক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; পগ্গহট্ঠেন ৰীরিযিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; উপট্ঠানট্ঠেন সতিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অৰিক্খেপট্ঠেন সমাধিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; দস্সনট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্রিযং অভিঞ্ঞেয্যং; অস্সদ্ধিযে অকম্পিযট্ঠেন সদ্ধাবলং অভিঞ্ঞেয্যং; কোসজ্জে অকম্পিযট্ঠেন ৰীরিযবলং অভিঞ্ঞেয্যং; পমাদে অকম্পিযট্ঠেন সতিবলং অভিঞ্ঞেয্যং; উদ্ধচ্চে অকম্পিযট্ঠেন সমাধিবলং অভিঞ্ঞেয্যং; অৰিজ্জায অকম্পিযট্ঠেন পঞ্ঞাবলং অভিঞ্ঞেয্যং; উপট্ঠানট্ঠেন সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; পৰিচযট্ঠেন ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; পগ্গহট্ঠেন ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; ফরণট্ঠেন পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; উপসমট্ঠেন পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; অৰিক্খেপট্ঠেন সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; পটিসঙ্খানট্ঠেন উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো অভিঞ্ঞেয্যো.
দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠি অভিঞ্ঞেয্যা; অভিনিরোপনট্ঠেন সম্মাসঙ্কপ্পো অভিঞ্ঞেয্যো; পরিগ্গহট্ঠেন সম্মাৰাচা অভিঞ্ঞেয্যা; সমুট্ঠানট্ঠেন সম্মাকম্মন্তো অভিঞ্ঞেয্যো; ৰোদানট্ঠেন সম্মাআজীৰো অভিঞ্ঞেয্যো; পগ্গহট্ঠেন সম্মাৰাযামো অভিঞ্ঞেয্যো; উপট্ঠানট্ঠেন সম্মাসতি অভিঞ্ঞেয্যা; অৰিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধি অভিঞ্ঞেয্যো.
আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্রিযা অভিঞ্ঞেয্যা; অকম্পিযট্ঠেন বলা অভিঞ্ঞেয্যা; নিয্যানট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গা অভিঞ্ঞেয্যা; হেতুট্ঠেন মগ্গো অভিঞ্ঞেয্যো; উপট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানা অভিঞ্ঞেয্যা; পদহনট্ঠেন সম্মপ্পধানা অভিঞ্ঞেয্যা; ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধিপাদা অভিঞ্ঞেয্যা; তথট্ঠেন সচ্চা অভিঞ্ঞেয্যা; অৰিক্খেপট্ঠেন সমথো অভিঞ্ঞেয্যো; অনুপস্সনট্ঠেন ৰিপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; একরসট্ঠেন সমথৰিপস্সনা অভিঞ্ঞেয্যা; অনতিৰত্তনট্ঠেন যুগনদ্ধং অভিঞ্ঞেয্যং.
সংৰরট্ঠেন সীলৰিসুদ্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; অৰিক্খেপট্ঠেন চিত্তৰিসুদ্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; দস্সনট্ঠেন দিট্ঠিৰিসুদ্ধি অভিঞ্ঞেয্যা; মুত্তট্ঠেন ৰিমোক্খো অভিঞ্ঞেয্যো; পটিৰেধট্ঠেন ৰিজ্জা অভিঞ্ঞেয্যা; পরিচ্চাগট্ঠেন ৰিমুত্তি অভিঞ্ঞেয্যা; সমুচ্ছেদট্ঠেন খযে ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং; পটিপ্পস্সদ্ধট্ঠেন অনুপ্পাদে ঞাণং অভিঞ্ঞেয্যং.
২০. ছন্দো মূলট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; মনসিকারো সমুট্ঠানট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; ফস্সো সমোধানট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; ৰেদনা সমোসরণট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; সমাধি পমুখট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যো; সতি আধিপতেয্যট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; পঞ্ঞা ততুত্তরট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; ৰিমুত্তি সারট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যা; অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন অভিঞ্ঞেয্যং.
যে যে ধম্মা অভিঞ্ঞাতা হোন্তি তে তে ধম্মা ঞাতা হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যাতি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.
দুতিযভাণৰারো.
২১. কথং ‘‘ইমে ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
একো ধম্মো পরিঞ্ঞেয্যো – ফস্সো সাসৰো উপাদানিযো. দ্ৰে ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – নামঞ্চ রূপঞ্চ. তযো ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – তিস্সো ৰেদনা. চত্তারো ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – চত্তারো আহারা. পঞ্চ ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ছ ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. সত্ত ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. অট্ঠ ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – অট্ঠ লোকধম্মা. নৰ ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – নৰ সত্তাৰাসা. দস ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা – দসাযতনানি.
‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞেয্যং. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং পরিঞ্ঞেয্যং? চক্খু, ভিক্খৰে, পরিঞ্ঞেয্যং; রূপা পরিঞ্ঞেয্যা; চক্খুৰিঞ্ঞাণং পরিঞ্ঞেয্যং; চক্খুসম্ফস্সো পরিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি পরিঞ্ঞেয্যং. সোতং পরিঞ্ঞেয্যং; সদ্দা পরিঞ্ঞেয্যা…পে… ঘানং পরিঞ্ঞেয্যং, গন্ধা পরিঞ্ঞেয্যা… জিৰ্হা পরিঞ্ঞেয্যা; রসা পরিঞ্ঞেয্যা… কাযো পরিঞ্ঞেয্যো; ফোট্ঠব্বা পরিঞ্ঞেয্যা…পে… মনো পরিঞ্ঞেয্যো; ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা… মনোৰিঞ্ঞাণং পরিঞ্ঞেয্যং; মনোসম্ফস্সো পরিঞ্ঞেয্যো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি পরিঞ্ঞেয্যং.’’ রূপং পরিঞ্ঞেয্যং…পে… ৰেদনা পরিঞ্ঞেয্যা… সঞ্ঞা পরিঞ্ঞেয্যা… সঙ্খারা পরিঞ্ঞেয্যা… ৰিঞ্ঞাণং পরিঞ্ঞেয্যং… চক্খু পরিঞ্ঞেয্যং…পে… জরামরণং পরিঞ্ঞেয্যং… অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন পরিঞ্ঞেয্যং. যেসং যেসং ধম্মানং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স তে তে ধম্মা পটিলদ্ধা হোন্তি, এৰং তে ধম্মা পরিঞ্ঞাতা চেৰ হোন্তি তীরিতা চ.
২২. নেক্খম্মং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স নেক্খম্মং পটিলদ্ধং হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. অব্যাপাদং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অব্যাপাদো পটিলদ্ধো হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. আলোকসঞ্ঞং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স আলোকসঞ্ঞা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. অৰিক্খেপং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অৰিক্খেপো পটিলদ্ধো হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. ধম্মৰৰত্থানং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স ধম্মৰৰত্থানং পটিলদ্ধং হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. ঞাণং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স ঞাণং পটিলদ্ধং হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. পামোজ্জং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স পামোজ্জং পটিলদ্ধং হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ.
পঠমং ঝানং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স পঠমং ঝানং পটিলদ্ধং হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স চতুত্থং ঝানং পটিলদ্ধং হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ.
অনিচ্চানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অনিচ্চানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. দুক্খানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স দুক্খানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. অনত্তানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অনত্তানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. নিব্বিদানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স নিব্বিদানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. ৰিরাগানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স ৰিরাগানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. নিরোধানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স নিরোধানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. পটিনিস্সগ্গানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. খযানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স খযানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. ৰযানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স ৰযানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. ৰিপরিণামানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স ৰিপরিণামানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. অনিমিত্তানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অনিমিত্তানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. অপ্পণিহিতানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অপ্পণিহিতানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. সুঞ্ঞতানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স সুঞ্ঞতানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ.
অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. যথাভূতঞাণদস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স যথাভূতঞাণদস্সনং পটিলদ্ধং হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. আদীনৰানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স আদীনৰানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. পটিসঙ্খানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স পটিসঙ্খানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. ৰিৰট্টনানুপস্সনং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স ৰিৰট্টনানুপস্সনা পটিলদ্ধা হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ.
সোতাপত্তিমগ্গং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স সোতাপত্তিমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. সকদাগামিমগ্গং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স সকদাগামিমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. অনাগামিমগ্গং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অনাগামিমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ. অরহত্তমগ্গং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স অরহত্তমগ্গো পটিলদ্ধো হোতি. এৰং সো ধম্মো পরিঞ্ঞাতো চেৰ হোতি তীরিতো চ.
যেসং যেসং ধম্মানং পটিলাভত্থায ৰাযমন্তস্স তে তে ধম্মা পটিলদ্ধা হোন্তি. এৰং তে ধম্মা পরিঞ্ঞাতা চেৰ হোন্তি তীরিতা চ. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যাতি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.
২৩. কথং ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
একো ধম্মো পহাতব্বো – অস্মিমানো. দ্ৰে ধম্মা পহাতব্বা – অৰিজ্জা চ ভৰতণ্হা চ. তযো ধম্মা পহাতব্বা – তিস্সো তণ্হা. চত্তারো ধম্মা পহাতব্বা – চত্তারো ওঘা. পঞ্চ ধম্মা পহাতব্বা – পঞ্চ নীৰরণানি. ছ ধম্মা পহাতব্বা – ছ তণ্হাকাযা. সত্ত ধম্মা পহাতব্বা – সত্তানুসযা. অট্ঠ ধম্মা পহাতব্বা – অট্ঠ মিচ্ছত্তা. নৰ ধম্মা পহাতব্বা – নৰ তণ্হামূলকা. দস ধম্মা পহাতব্বা – দস মিচ্ছত্তা.
২৪. দ্ৰে পহানানি – সমুচ্ছেদপ্পহানং, পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং. সমুচ্ছেদপ্পহানঞ্চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো; পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানঞ্চ ফলক্খণে. তীণি পহানানি – কামানমেতং নিস্সরণং যদিদং নেক্খম্মং; রূপানমেতং নিস্সরণং যদিদং আরুপ্পং; যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং, নিরোধো তস্স নিস্সরণং. নেক্খম্মং পটিলদ্ধস্স কামা পহীনা চেৰ হোন্তি পরিচ্চত্তা চ. আরুপ্পং পটিলদ্ধস্স রূপা পহীনা চেৰ হোন্তি পরিচ্চত্তা চ. নিরোধং পটিলদ্ধস্স সঙ্খারা পহীনা চেৰ হোন্তি পরিচ্চত্তা চ. চত্তারি পহানানি দুক্খসচ্চং পরিঞ্ঞাপটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো পজহতি; সমুদযসচ্চং পহানপটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো পজহতি; নিরোধসচ্চং সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো পজহতি; মগ্গসচ্চং ভাৰনাপটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো পজহতি. পঞ্চ পহানানি – ৰিক্খম্ভনপ্পহানং, তদঙ্গপ্পহানং, সমুচ্ছেদপ্পহানং, পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং, নিস্সরণপ্পহানং. ৰিক্খম্ভনপ্পহানঞ্চ নীৰরণানং পঠমং ঝানং ভাৰযতো; তদঙ্গপ্পহানঞ্চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৰযতো; সমুচ্ছেদপ্পহানঞ্চ লোকুত্তরং খযগামিমগ্গং ভাৰযতো; পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানঞ্চ ফলক্খণে; নিস্সরণপ্পহানঞ্চ নিরোধো নিব্বানং.
‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, পহাতব্বং. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং পহাতব্বং? চক্খু, ভিক্খৰে, পহাতব্বং; রূপা পহাতব্বা; চক্খুৰিঞ্ঞাণং পহাতব্বং; চক্খুসম্ফস্সো পহাতব্বো; যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি পহাতব্বং. সোতং পহাতব্বং; সদ্দা পহাতব্বা…পে… ঘানং পহাতব্বং; গন্ধা পহাতব্বা… জিৰ্হা পহাতব্বা; রসা পহাতব্বা… কাযো পহাতব্বো; ফোট্ঠব্বা পহাতব্বা… মনো পহাতব্বো; ধম্মা পহাতব্বা… মনোৰিঞ্ঞাণং পহাতব্বং;… মনোসম্ফস্সো পহাতব্বো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি পহাতব্বং.’’ রূপং পস্সন্তো পজহতি, ৰেদনং পস্সন্তো পজহতি, সঞ্ঞং পস্সন্তো পজহতি, সঙ্খারে পস্সন্তো পজহতি, ৰিঞ্ঞাণং পস্সন্তো পজহতি. চক্খুং…পে… জরামরণং…পে… অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন পস্সন্তো পজহতি. যে যে ধম্মা পহীনা হোন্তি তে তে ধম্মা পরিচ্চত্তা হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বাতি সোতাৰধানং, তং পজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.
ততিযভাণৰারো.
২৫. কথং ‘‘ইমে ধম্মা ভাৰেতব্বা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
একো ধম্মো ভাৰেতব্বো – কাযগতাসতি সাতসহগতা. দ্ৰে ধম্মা ভাৰেতব্বা – সমথো চ ৰিপস্সনা চ. তযো ধম্মা ভাৰেতব্বা – তযো সমাধী. চত্তারো ধম্মা ভাৰেতব্বা – চত্তারো সতিপট্ঠানা. পঞ্চ ধম্মা ভাৰেতব্বা – পঞ্চঙ্গিকো সমাধি [সম্মাসমাধী (স্যা.)]. ছ ধম্মা ভাৰেতব্বা – ছ অনুস্সতিট্ঠানানি. সত্ত ধম্মা ভাৰেতব্বা – সত্ত বোজ্ঝঙ্গা. অট্ঠ ধম্মা ভাৰেতব্বা – অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. নৰ ধম্মা ভাৰেতব্বা – নৰ পারিসুদ্ধিপধানিযঙ্গানি. দস ধম্মা ভাৰেতব্বা – দস কসিণাযতনানি.
২৬. দ্ৰে ভাৰনা – লোকিযা চ ভাৰনা, লোকুত্তরা চ ভাৰনা. তিস্সো ভাৰনা – রূপাৰচরকুসলানং ধম্মানং ভাৰনা, অরূপাৰচরকুসলানং ধম্মানং ভাৰনা, অপরিযাপন্নকুসলানং ধম্মানং ভাৰনা. রূপাৰচরকুসলানং ধম্মানং ভাৰনা অত্থি হীনা, অত্থি মজ্ঝিমা, অত্থি পণীতা. অরূপাৰচরকুসলানং ধম্মানং ভাৰনা অত্থি হীনা, অত্থি মজ্ঝিমা, অত্থি পণীতা. অপরিযাপন্নকুসলানং ধম্মানং ভাৰনা পণীতা.
২৭. চতস্সো ভাৰনা – দুক্খসচ্চং পরিঞ্ঞাপটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো ভাৰেতি, সমুদযসচ্চং পহানপ্পটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো ভাৰেতি, নিরোধসচ্চং সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো ভাৰেতি, মগ্গসচ্চং ভাৰনাপটিৰেধং পটিৰিজ্ঝন্তো ভাৰেতি. ইমা চতস্সো ভাৰনা.
অপরাপি চতস্সো ভাৰনা – এসনাভাৰনা, পটিলাভাভাৰনা, একরসাভাৰনা, আসেৰনাভাৰনা. কতমা এসনাভাৰনা? সব্বেসং সমাধিং সমাপজ্জন্তানং তত্থ জাতা ধম্মা একরসা হোন্তীতি – অযং এসনাভাৰনা. কতমা পটিলাভাভাৰনা? সব্বেসং সমাধিং সমাপন্নানং তত্থ জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – অযং পটিলাভাভাৰনা. কতমা একরসাভাৰনা? অধিমোক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্রিযং ভাৰযতো সদ্ধিন্দ্রিযস্স ৰসেন চত্তারি ইন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. পগ্গহট্ঠেন ৰীরিযিন্দ্রিযং ভাৰযতো ৰীরিযিন্দ্রিযস্স ৰসেন চত্তারি ইন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. উপট্ঠানট্ঠেন সতিন্দ্রিযং ভাৰযতো সতিন্দ্রিযস্স ৰসেন চত্তারি ইন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. অৰিক্খেপট্ঠেন সমাধিন্দ্রিযং ভাৰযতো সমাধিন্দ্রিযস্স ৰসেন চত্তারি ইন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. দস্সনট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্রিযং ভাৰযতো পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স ৰসেন চত্তারি ইন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা.
অস্সদ্ধিযে অকম্পিযট্ঠেন সদ্ধাবলং ভাৰযতো সদ্ধাবলস্স ৰসেন চত্তারি বলানি একরসা হোন্তীতি – বলানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. কোসজ্জে অকম্পিযট্ঠেন ৰীরিযবলং ভাৰযতো ৰীরিযবলস্স ৰসেন চত্তারি বলানি একরসা হোন্তীতি – বলানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. পমাদে অকম্পিযট্ঠেন সতিবলং ভাৰযতো সতিবলস্স ৰসেন চত্তারি বলানি একরসা হোন্তীতি – বলানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. উদ্ধচ্চে অকম্পিযট্ঠেন সমাধিবলং ভাৰযতো সমাধিবলস্স ৰসেন চত্তারি বলানি একরসা হোন্তীতি – বলানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. অৰিজ্জায অকম্পিযট্ঠেন পঞ্ঞাবলং ভাৰযতো পঞ্ঞাবলস্স ৰসেন চত্তারি বলানি একরসা হোন্তীতি – বলানং একরসট্ঠেন ভাৰনা.
উপট্ঠানট্ঠেন সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৰসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একরসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. পৰিচযট্ঠেন ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৰসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একরসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. পগ্গহট্ঠেন ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৰসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একরসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. ফরণট্ঠেন পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৰসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একরসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. উপসমট্ঠেন পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৰসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একরসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. অৰিক্খেপট্ঠেন সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৰসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একরসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. পটিসঙ্খানট্ঠেন উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰযতো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৰসেন ছ বোজ্ঝঙ্গা একরসা হোন্তীতি – বোজ্ঝঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা.
দস্সনট্ঠেন সম্মাদিট্ঠিং ভাৰযতো সম্মাদিট্ঠিযা ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. অভিনিরোপনট্ঠেন সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৰযতো সম্মাসঙ্কপ্পস্স ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. পরিগ্গহট্ঠেন সম্মাৰাচং ভাৰযতো সম্মাৰাচায ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. সমুট্ঠানট্ঠেন সম্মাকম্মন্তং ভাৰযতো সম্মাকম্মন্তস্স ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. ৰোদানট্ঠেন সম্মাআজীৰং ভাৰযতো সম্মাআজীৰস্স ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. পগ্গহট্ঠেন সম্মাৰাযামং ভাৰযতো সম্মাৰাযামস্স ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. উপট্ঠানট্ঠেন সম্মাসতিং ভাৰযতো সম্মাসতিযা ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. অৰিক্খেপট্ঠেন সম্মাসমাধিং ভাৰযতো সম্মাসমাধিস্স ৰসেন সত্ত মগ্গঙ্গা একরসা হোন্তীতি – মগ্গঙ্গানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. অযং একরসাভাৰনা.
কতমা আসেৰনাভাৰনা? ইধ ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং আসেৰতি, মজ্ঝন্হিকসমযম্পি [মজ্ঝন্তিকসমযম্পি (স্যা. ক.)] আসেৰতি, সাযন্হসমযম্পি আসেৰতি, পুরেভত্তম্পি আসেৰতি, পচ্ছাভত্তম্পি আসেৰতি, পুরিমেপি যামে আসেৰতি, মজ্ঝিমেপি যামে আসেৰতি, পচ্ছিমেপি যামে আসেৰতি, রত্তিম্পি আসেৰতি, দিৰাপি আসেৰতি, রত্তিন্দিৰাপি [রত্তিদিৰাপি (ক.)] আসেৰতি, কাল়েপি আসেৰতি, জুণ্হেপি আসেৰতি, ৰস্সেপি আসেৰতি, হেমন্তেপি আসেৰতি, গিম্হেপি আসেৰতি, পুরিমেপি ৰযোখন্ধে আসেৰতি, মজ্ঝিমেপি ৰযোখন্ধে আসেৰতি, পচ্ছিমেপি ৰযোখন্ধে আসেৰতি – অযং আসেৰনাভাৰনা. ইমা চতস্সো ভাৰনা.
২৮. অপরাপি চতস্সো ভাৰনা – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা, ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা, তদুপগৰীরিযৰাহনট্ঠেন ভাৰনা, আসেৰনট্ঠেন ভাৰনা. কথং তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা? কামচ্ছন্দং পজহতো নেক্খম্মৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. ব্যাপাদং পজহতো অব্যাপাদৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (স্যা. সী. অট্ঠ.)] পজহতো আলোকসঞ্ঞাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. উদ্ধচ্চং পজহতো অৰিক্খেপৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. ৰিচিকিচ্ছং পজহতো ধম্মৰৰত্থানৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. অৰিজ্জং পজহতো ঞাণৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. অরতিং পজহতো পামোজ্জৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. নীৰরণে পজহতো পঠমজ্ঝানৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. ৰিতক্কৰিচারে পজহতো দুতিযজ্ঝানৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. পীতিং পজহতো ততিযজ্ঝানৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. সুখদুক্খে পজহতো চতুত্থজ্ঝানৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা.
রূপসঞ্ঞং পটিঘসঞ্ঞং নানত্তসঞ্ঞং পজহতো আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং পজহতো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং পজহতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পজহতো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা.
নিচ্চসঞ্ঞং পজহতো অনিচ্চানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. সুখসঞ্ঞং পজহতো দুক্খানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. অত্তসঞ্ঞং পজহতো অনত্তানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. নন্দিং পজহতো নিব্বিদানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. রাগং পজহতো ৰিরাগানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. সমুদযং পজহতো নিরোধানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. আদানং পজহতো পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. ঘনসঞ্ঞং পজহতো খযানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. আযূহনং পজহতো ৰযানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. ধুৰসঞ্ঞং পজহতো ৰিপরিণামানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. নিমিত্তং পজহতো অনিমিত্তানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. পণিধিং পজহতো অপ্পণিহিতানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. অভিনিৰেসং পজহতো সুঞ্ঞতানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. সারাদানাভিনিৰেসং পজহতো অধিপঞ্ঞা ধম্মৰিপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. সম্মোহাভিনিৰেসং পজহতো যথাভূতঞাণদস্সনৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. আলযাভিনিৰেসং পজহতো আদীনৰানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. অপ্পটিসঙ্খং পজহতো পটিসঙ্খানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. সঞ্ঞোগাভিনিৰেসং পজহতো ৰিৰট্টনানুপস্সনাৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা.
দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে পজহতো সোতাপত্তিমগ্গৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. ওল়ারিকে কিলেসে পজহতো সকদাগামিমগ্গৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. অনুসহগতে কিলেসে পজহতো অনাগামিমগ্গৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. সব্বকিলেসে পজহতো অরহত্তমগ্গৰসেন জাতা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি – তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা. এৰং তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন ভাৰনা.
কথং ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা? কামচ্ছন্দং পজহতো নেক্খম্মৰসেন পঞ্চিন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. ব্যাপাদং পজহতো অব্যাপাদৰসেন পঞ্চিন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা…পে… সব্বকিলেসে পজহতো অরহত্তমগ্গৰসেন পঞ্চিন্দ্রিযানি একরসা হোন্তীতি – ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা. এৰং ইন্দ্রিযানং একরসট্ঠেন ভাৰনা.
কথং তদুপগৰীরিযৰাহনট্ঠেন ভাৰনা? কামচ্ছন্দং পজহতো নেক্খম্মৰসেন ৰীরিযং ৰাহেতীতি – তদুপগৰীরিযৰাহনট্ঠেন ভাৰনা. ব্যাপাদং পজহতো অব্যাপাদৰসেন ৰীরিযং ৰাহেতীতি – তদুপগৰীরিযৰাহনট্ঠেন ভাৰনা…পে… সব্বকিলেসে পজহতো অরহত্তমগ্গৰসেন ৰীরিযং ৰাহেতীতি – তদুপগৰীরিযৰাহনট্ঠেন ভাৰনা. এৰং তদুপগৰীরিযৰাহনট্ঠেন ভাৰনা.
কথং আসেৰনট্ঠেন ভাৰনা? কামচ্ছন্দং পজহন্তো নেক্খম্মং আসেৰতীতি – আসেৰনট্ঠেন ভাৰনা. ব্যাপাদং পজহন্তো অব্যাপাদং আসেৰতীতি – আসেৰনট্ঠেন ভাৰনা…পে… সব্বকিলেসে পজহন্তো অরহত্তমগ্গং আসেৰতীতি – আসেৰনট্ঠেন ভাৰনা. এৰং আসেৰনট্ঠেন ভাৰনা.
ইমা চতস্সো ভাৰনা রূপং পস্সন্তো ভাৰেতি, ৰেদনং পস্সন্তো ভাৰেতি, সঞ্ঞং পস্সন্তো ভাৰেতি, সঙ্খারে পস্সন্তো ভাৰেতি, ৰিঞ্ঞাণং পস্সন্তো ভাৰেতি, চক্খুং…পে… জরামরণং…পে… অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন পস্সন্তো ভাৰেতি. যে যে ধম্মা ভাৰিতা হোন্তি তে তে ধম্মা একরসা হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা ভাৰেতব্বাতি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.
চতুত্থভাণৰারো.
২৯. কথং ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
একো ধম্মো সচ্ছিকাতব্বো – অকুপ্পা চেতোৰিমুত্তি. দ্ৰে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – ৰিজ্জা চ ৰিমুত্তি চ. তযো ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – তিস্সো ৰিজ্জা. চত্তারো ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – চত্তারি সামঞ্ঞফলানি. পঞ্চ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – পঞ্চ ধম্মক্খন্ধা. ছ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – ছ অভিঞ্ঞা. সত্ত ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – সত্ত খীণাসৰবলানি. অট্ঠ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – অট্ঠ ৰিমোক্খা. নৰ ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – নৰ অনুপুব্বনিরোধা. দস ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা – দস অসেক্খা ধম্মা.
‘‘সব্বং, ভিক্খৰে, সচ্ছিকাতব্বং. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সব্বং সচ্ছিকাতব্বং? চক্খু, ভিক্খৰে, সচ্ছিকাতব্বং; রূপা সচ্ছিকাতব্বা; চক্খুৰিঞ্ঞাণং সচ্ছিকাতব্বং; চক্খুসম্ফস্সো সচ্ছিকাতব্বো; যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি সচ্ছিকাতব্বং. সোতং সচ্ছিকাতব্বং; সদ্দা সচ্ছিকাতব্বা…পে… ঘানং সচ্ছিকাতব্বং; গন্ধা সচ্ছিকাতব্বা… জিৰ্হা সচ্ছিকাতব্বা; রসা সচ্ছিকাতব্বা… কাযো সচ্ছিকাতব্বো; ফোট্ঠব্বা সচ্ছিকাতব্বা… মনো সচ্ছিকাতব্বো; ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা; মনোৰিঞ্ঞাণং সচ্ছিকাতব্বং; মনোসম্ফস্সো সচ্ছিকাতব্বো; যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৰেদযিতং সুখং ৰা দুক্খং ৰা অদুক্খমসুখং ৰা, তম্পি সচ্ছিকাতব্বং’’. রূপং পস্সন্তো সচ্ছিকরোতি, ৰেদনং পস্সন্তো সচ্ছিকরোতি, সঞ্ঞং পস্সন্তো সচ্ছিকরোতি, সঙ্খারে পস্সন্তো সচ্ছিকরোতি, ৰিঞ্ঞাণং পস্সন্তো সচ্ছিকরোতি. চক্খুং…পে… জরামরণং…পে… অমতোগধং নিব্বানং পরিযোসানট্ঠেন পস্সন্তো সচ্ছিকরোতি. যে যে ধম্মা সচ্ছিকতা হোন্তি তে তে ধম্মা ফস্সিতা [ফুসিতা (স্যা.)] হোন্তি. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বাতি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণ’’ন্তি.
৩০. কথং ‘‘ইমে ধম্মা হানভাগিযা, ইমে ধম্মা ঠিতিভাগিযা, ইমে ধম্মা ৰিসেসভাগিযা, ইমে ধম্মা নিব্বেধভাগিযা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
পঠমস্স ঝানস্স লাভিং কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. অৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – ৰিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.
দুতিযস্স ঝানস্স লাভিং ৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. উপেক্খাসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – ৰিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.
ততিযস্স ঝানস্স লাভিং পীতিসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. অদুক্খমসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – ৰিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.
চতুত্থস্স ঝানস্স লাভিং উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – ৰিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.
আকাসানঞ্চাযতনস্স লাভিং রূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – ৰিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.
ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স লাভিং আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – ৰিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো.
আকিঞ্চঞ্ঞাযতনস্স লাভিং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – হানভাগিযো ধম্মো. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি – ঠিতিভাগিযো ধম্মো. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি – ৰিসেসভাগিযো ধম্মো. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসংহিতা – নিব্বেধভাগিযো ধম্মো. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইমে ধম্মা হানভাগিযা, ইমে ধম্মা ঠিতিভাগিযা, ইমে ধম্মা ৰিসেসভাগিযা, ইমে ধম্মা নিব্বেধভাগিযাতি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং’’.
৩১. কথং ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খারা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং? ‘‘রূপং অনিচ্চং খযট্ঠেন, দুক্খং ভযট্ঠেন, অনত্তা অসারকট্ঠেনা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং. ‘‘ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জরামরণং অনিচ্চং খযট্ঠেন, দুক্খং ভযট্ঠেন, অনত্তা অসারকট্ঠেনা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খারা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.
৩২. কথং ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং?
৩৩. তত্থ কতমং দুক্খং অরিযসচ্চং? জাতিপি দুক্খা, জরাপি দুক্খা, মরণম্পি দুক্খং, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং; সঙ্খিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (ক.) সতিপট্ঠানসুত্তে সচ্চৰিভঙ্গে চ পস্সিতব্বং] দুক্খা.
তত্থ কতমা জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৰো আযতনানং পটিলাভো – অযং ৰুচ্চতি জাতি.
তত্থ কতমা জরা যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জরা জীরণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৰলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকো – অযং ৰুচ্চতি জরা.
তত্থ কতমং মরণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৰনতা ভেদো অন্তরধানং মচ্চু মরণং কালকিরিযা [কালংকিরিযা (ক.)] খন্ধানং ভেদো কল়েৰরস্স নিক্খেপো জীৰিতিন্দ্রিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৰুচ্চতি মরণং.
তত্থ কতমো সোকো? ঞাতিব্যসনেন [যো ঞাতিব্যসনেন (স্যা.) পস্স সচ্চৰিভঙ্গে] ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপরিসোকো চেতসো পরিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং – অযং ৰুচ্চতি সোকো.
তত্থ কতমো পরিদেৰো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৰো পরিদেৰো আদেৰনা, পরিদেৰনা আদেৰিতত্তং পরিদেৰিতত্তং ৰাচা পলাপো ৰিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি পরিদেৰো.
তত্থ কতমং দুক্খং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং, কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি দুক্খং.
তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং, চেতোসম্ফস্সজং অসাতং ৰেদযিতং, চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি দোমনস্সং.
তত্থ কতমো উপাযাসো? ঞাতিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, রোগব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৰা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আযাসো উপাযাসো আযাসনা উপাযাসনা আযাসিতত্তং উপাযাসিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি উপাযাসো.
তত্থ কতমো অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো? ইধ যস্স তে হোন্তি অনিট্ঠা অকন্তা অমনাপা রূপা সদ্দা গন্ধা রসা ফোট্ঠব্বা, যে ৰা পনস্স তে হোন্তি অনত্থকামা অহিতকামা অফাসুকামা অযোগক্খেমকামা, যা তেহি সদ্ধিং সঙ্গতি সমাগমো সমোধানং মিস্সীভাৰো – অযং ৰুচ্চতি অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো.
তত্থ কতমো পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো? ইধ যস্স তে হোন্তি ইট্ঠা কন্তা মনাপা রূপা সদ্দা গন্ধা রসা ফোট্ঠব্বা, যে ৰা পনস্স তে হোন্তি অত্থকামা হিতকামা ফাসুকামা যোগক্খেমকামা মাতা ৰা পিতা ৰা ভাতা ৰা ভগিনী ৰা মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা, যা তেহি সদ্ধিং অসঙ্গতি অসমাগমো অসমোধানং অমিস্সীভাৰো – অযং ৰুচ্চতি পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো.
তত্থ কতমং যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং? জাতিধম্মানং সত্তানং এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি – ‘‘অহো ৰত মযং ন জাতিধম্মা অস্সাম, ন চ ৰত নো জাতি আগচ্ছেয্যা’’তি. ন খো পনেতং ইচ্ছায পত্তব্বং – ইদম্পি যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং. জরাধম্মানং সত্তানং…পে… ব্যাধিধম্মানং সত্তানং… মরণধম্মানং সত্তানং… সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মানং সত্তানং এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি – ‘‘অহো ৰত মযং ন সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা অস্সাম, ন চ ৰত নো সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা আগচ্ছেয্যু’’ন্তি. ন খো পনেতং ইচ্ছায পত্তব্বং – ইদম্পি যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং.
তত্থ কতমে সঙ্খিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা? সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (স্যা. সী. অট্ঠ.)] – রূপুপাদানক্খন্ধো, [রূপূপাদানক্খন্ধো (স্যা.) এৰমুপরিপি], ৰেদনুপাদানক্খন্ধো সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো – ইমে ৰুচ্চন্তি সঙ্খিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা. ইদং ৰুচ্চতি দুক্খং অরিযসচ্চং.
৩৪. তত্থ কতমং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোভৰিকা [পোনোব্ভৰিকা (স্যা.)] নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা ভৰতণ্হা ৰিভৰতণ্হা, সা খো পনেসা তণ্হা কত্থ উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, কত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি? যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি. কিঞ্চ লোকে পিযরূপং সাতরূপং? চক্খু লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি. সোতং লোকে…পে… ঘানং লোকে… জিৰ্হা লোকে… কাযো লোকে… মনো লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি. রূপা লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি. সদ্দা লোকে পিযরূপং সাতরূপং…পে… ধম্মা লোকে… চক্খুৰিঞ্ঞাণং লোকে…পে… মনোৰিঞ্ঞাণং লোকে… চক্খুসম্ফস্সো লোকে…পে… মনোসম্ফস্সো লোকে… চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা লোকে…পে… মনোসম্ফস্সজা ৰেদনা লোকে… রূপসঞ্ঞা লোকে…পে… ধম্মসঞ্ঞা লোকে… রূপসঞ্চেতনা লোকে…পে… ধম্মসঞ্চেতনা লোকে… রূপতণ্হা লোকে…পে… ধম্মতণ্হা লোকে… রূপৰিতক্কো লোকে…পে… ধম্মৰিতক্কো লোকে… রূপৰিচারো লোকে…পে… ধম্মৰিচারো লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি, এত্থ নিৰিসমানা নিৰিসতি. ইদং ৰুচ্চতি দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং.
৩৫. তত্থ কতমং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো, সা খো পনেসা তণ্হা কত্থ পহীযমানা পহীযতি, কত্থ নিরুজ্ঝমানা নিরুজ্ঝতি? যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা পহীযমানা পহীযতি, এত্থ নিরুজ্ঝমানা নিরুজ্ঝতি. কিঞ্চ লোকে পিযরূপং সাতরূপং? চক্খুলোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা পহীযমানা পহীযতি, এত্থ নিরুজ্ঝমানা নিরুজ্ঝতি…পে… ধম্মৰিচারো লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থেসা তণ্হা পহীযমানা পহীযতি, এত্থ নিরুজ্ঝমানা নিরুজ্ঝতি. ইদং ৰুচ্চতি দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং.
৩৬. তত্থ কতমং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো সম্মাৰাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. তত্থ কতমা সম্মাদিট্ঠি? দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি সম্মাদিট্ঠি.
তত্থ কতমো সম্মাসঙ্কপ্পো? নেক্খম্মসঙ্কপ্পো, অব্যাপাদসঙ্কপ্পো, অৰিহিংসাসঙ্কপ্পো – অযং ৰুচ্চতি সম্মাসঙ্কপ্পো.
তত্থ কতমা সম্মাৰাচা? মুসাৰাদা ৰেরমণী [ৰেরমণি (ক.)], পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী, ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী – অযং ৰুচ্চতি সম্মাৰাচা.
তত্থ কতমো সম্মাকম্মন্তো? পাণাতিপাতা ৰেরমণী, অদিন্নাদানা ৰেরমণী, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী – অযং ৰুচ্চতি সম্মাকম্মন্তো.
তত্থ কতমো সম্মাআজীৰো? ইধ অরিযসাৰকো মিচ্ছাআজীৰং পহায সম্মাআজীৰেন জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি – অযং ৰুচ্চতি সম্মাআজীৰো.
তত্থ কতমো সম্মাৰাযামো? ইধ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায …পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি – অযং ৰুচ্চতি সম্মাৰাযামো.
তত্থ কতমা সম্মাসতি? ইধ ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং ৰুচ্চতি সম্মাসতি.
তত্থ কতমো সম্মাসমাধি? ইধ ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি সম্মাসমাধি. ইদং ৰুচ্চতি দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. তং ঞাতট্ঠেন ঞাণং, পজাননট্ঠেন পঞ্ঞা. তেন ৰুচ্চতি – ‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’’ন্তি সোতাৰধানং, তংপজাননা পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং. এৰং সোতাৰধানে পঞ্ঞা সুতমযে ঞাণং.