৮. সুত্তৰেভঙ্গিযং

১১৮. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জায চ ভৰতণ্হায চ. তত্থ অৰিজ্জানীৰরণানং তণ্হাসংযোজনানং সত্তানং পুব্বকোটি ন পঞ্ঞাযতি. তত্থ যে সত্তা তণ্হাসংযোজনা, তে অজ্ঝোসানবহুলা মন্দৰিপস্সকা. যে পন উস্সন্নদিট্ঠিকা সত্তা, তে ৰিপস্সনাবহুলা মন্দজ্ঝোসানা.

তত্থ তণ্হাচরিতা সত্তা সত্তসঞ্ঞাভিনিৰিট্ঠা অনুপ্পাদৰযদস্সিনো. তে পঞ্চসু খন্ধেসু অত্তানং সমনুপস্সন্তি ‘‘রূপৰন্তং ৰা অত্তানং, অত্তনি ৰা রূপং, রূপস্মিং ৰা অত্তান’’ন্তি. এৰং পঞ্চক্খন্ধা. অঞ্ঞেহি খন্ধেহি অত্তানং সমনুপস্সন্তি তস্স উস্সন্নদিট্ঠিকা সত্তা ৰিপস্সমানা খন্ধে উজুং অত্ততো সমনুপস্সন্তি. তে রূপং অত্তকো সমনুপস্সন্তি. যং রূপং, সো অত্তা. যো অহং, তং রূপং. সো রূপৰিনাসং পস্সতি, অযং উচ্ছেদৰাদী. ইতি পঞ্চন্নং খন্ধানং পঠমাভিনিপাতা সক্কাযদিট্ঠিযো পঞ্চ উচ্ছেদং ভজন্তি ‘‘তং জীৰং তং সরীর’’ন্তি. একমেকম্হি খন্ধে তীহি পদেহি পচ্ছিমকেহি সস্সতং ভজতি ‘‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’’ন্তি. ইতো বহিদ্ধাতে পব্বজিতা তণ্হাচরিতা কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরন্তি. তেন যে চ নিস্সন্দেন দিট্ঠিচরিতা অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরন্তি. তেন যেৰ দিট্ঠিসুখেন এত্তাৰতা বাহিরকো পযোগো.

তত্থ দিট্ঠিচরিতা সত্তা যে অরিযধম্মৰিনযং ওতরন্তি, তে ধম্মানুসারিনো হোন্তি. যে তণ্হাচরিতা সত্তা অরিযং ধম্মৰিনযং ওতরন্তি, তে সদ্ধানুসারিনো হোন্তি.

তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা, তে কামেসু দোসদিট্ঠী, ন চ যে কামেসু অনুসযা সমূহতা, তে অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরন্তি. তেসং সত্থা ধম্মং দেসেতি. অঞ্ঞো ৰা সাৰকো কামেহি নত্থি অত্থোতি তে চ পুব্বেযেৰ কামেহি অনত্থিকা ইতি কামে অপ্পকসিরেন পটিনিস্সজ্জন্তি. তে চেতসিকেন দুক্খেন অনজ্ঝোসিতা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সুখা পটিপদা’’তি. যে পন তণ্হাচরিতা সত্তা, তে কামেসু অজ্ঝোসিতা, তেসং সত্থা ৰা ধম্মং দেসেতি. অঞ্ঞতরো ৰা ভিক্খু কামেহি নত্থি অত্থোতি, তে পিযরূপং দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘দুক্খা পটিপদা’’তি. ইতি ইমে সব্বসত্তা দ্ৰীসু পটিপদাসু সমোসরণং গচ্ছন্তি দুক্খাযঞ্চ সুখাযঞ্চ.

তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা, তে দ্ৰিধা মুদিন্দ্রিযা চ তিক্খিন্দ্রিযা চ. তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা তিক্খিন্দ্রিযা সুখেন পটিনিস্সজ্জন্তি, খিপ্পঞ্চ অভিসমেন্তি, তেন ৰুচ্চতি ‘‘খিপ্পাভিঞ্ঞা সুখা পটিপদা’’তি. তত্থ যে দিট্ঠিচরিতা সত্তা মুদিন্দ্রিযা পঠমং তিক্খিন্দ্রিযং উপাদায দন্ধতরং অভিসমেন্তি, তে সুখেন পটিনিস্সজ্জন্তি, দন্ধঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা’’তি. তত্থ তণ্হাচরিতা সত্তা দ্ৰিধা তিক্খিন্দ্রিযা চ মুদিন্দ্রিযা চ. তত্থ যে তণ্হাচরিতা সত্তা তিক্খিন্দ্রিযা দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি, খিপ্পঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি. তত্থ যে তণ্হাচরিতা সত্তা মুদিন্দ্রিযা পঠমং তিক্খিন্দ্রিযং উপাদায দন্ধতরং অভিসমেন্তি, তে দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি, দন্ধঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা’’তি. ইমা চতস্সো পটিপদাযো অপঞ্চমা অছট্ঠা. যে হি কেচি নিব্বুতা নিব্বাযিস্সন্তি ৰা ইমাহি চতূহি পটিপদাহি অনঞ্ঞাহি অযং পটিপদাচতুক্কেন কিলেসে নিদ্দিসতি. যা চতুক্কমগ্গেন অরিযধম্মেসু নিদ্দিসিতব্বা, অযং ৰুচ্চতি সীহৰিক্কীল়িতো নাম নযো.

১১৯. তত্রিমে চত্তারো আহারা. চত্তারো ৰিপল্লাসা উপাদানা যোগা গন্থা আসৰা ওঘা সল্লা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো অগতিগমনাতি, এৰং ইমানি সব্বানি দস পদানি. অযং সুত্তস্স সংসন্দনা.

চত্তারো আহারা. তত্থ যো চ কবল়ীকারো আহারো যো চ ফস্সো আহারো, ইমে তণ্হাচরিতেন পহাতব্বা. তত্থ যো চ মনোসঞ্চেতনাহারো যো চ ৰিঞ্ঞাণাহারো, ইমে দিট্ঠিচরিতেন পহাতব্বা.

পঠমো আহারো পঠমো ৰিপল্লাসো, দুতিযো আহারো দুতিযো ৰিপল্লাসো, ততিযো আহারো ততিযো ৰিপল্লাসো, চতুত্থো আহারো চতুত্থো ৰিপল্লাসো. ইমে চত্তারো ৰিপল্লাসা অপঞ্চমা অছট্ঠা. ইদঞ্চ পমাণা চত্তারো আহারা.

তত্থ পঠমে ৰিপল্লাসে ঠিতো কামে উপাদিযতি, ইদং কামুপাদানং. দুতিযে ৰিপল্লাসে ঠিতো অনাগতং ভৰং উপাদিযতি, ইদং সীলব্বতুপাদানং. ততিযে ৰিপল্লাসে ঠিতো ৰিপরীতো দিট্ঠিং উপাদিযতি, ইদং দিট্ঠুপাদানং. চতুত্থে ৰিপল্লাসে ঠিতো খন্ধে অত্ততো উপাদিযতি, ইদং অত্তৰাদুপাদানং.

তত্থ কামুপাদানে ঠিতো কামে অভিজ্ঝাযতি গন্থতি, অযং অভিজ্ঝাকাযগন্থো. সীলব্বতুপাদানে ঠিতো ব্যাপাদং গন্থতি, অযং ব্যাপাদকাযগন্থো. দিট্ঠুপাদানে ঠিতো পরামাসং গন্থতি, অযং পরামাসকাযগন্থো. অত্তৰাদুপাদানে ঠিতো পপঞ্চন্তো গন্থতি, অযং ইদংসচ্চাভিনিৰেসো কাযগন্থো.

তস্স গন্থিতা কিলেসা আসৰন্তি. কিঞ্চি পন ৰুচ্চতি ৰিপ্পটিসারো. যে ৰিপ্পটিসারা [যো ৰিপ্পটিসারো (পী. ক.)] তে অনুসযা. তত্থ অভিজ্ঝাকাযগন্থেন কামাসৰো, ব্যাপাদকাযগন্থেন ভৰাসৰো, পরামাসকাযগন্থেন দিট্ঠাসৰো, ইদং সচ্চাভিনিৰেসকাযগন্থেন অৰিজ্জাসৰো.

তে চত্তারো আসৰা ৰেপুল্লভাৰং গতা ওঘা হোন্তি, তেন ৰুচ্চন্তি ‘‘ওঘা’’তি. তত্থ কামাসৰো কামোঘো, ভৰাসৰো ভৰোঘো, অৰিজ্জাসৰো অৰিজ্জোঘো, দিট্ঠাসৰো দিট্ঠোঘো.

তে চত্তারো ওঘা আসযমনুপৰিট্ঠা অনুসযসহগতা ৰুচ্চন্তি. সল্লাতি হদযমাহচ্চ তিট্ঠন্তা. তত্থ কামোঘো রাগসল্লং, ভৰোঘো দোসসল্লং, অৰিজ্জোঘো মোহসল্লং, দিট্ঠোঘো দিট্ঠিসল্লং.

ইমেহি চতূহি সল্লেহি পরিযাদিন্নং ৰিঞ্ঞাণং চতূসু ধম্মেসু তিট্ঠতি রূপে ৰেদনায সঞ্ঞায সঙ্খারেসু. ইমা চতস্সো ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. তত্থ রাগসল্লেন নন্দূপসেচনং রূপূপগং ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠতি. দোসসল্লেন ৰেদনূপগং মোহসল্লেন সঞ্ঞূপগং দিট্ঠিসল্লেন নন্দূপসেচনং সঙ্খারূপগং ৰিঞ্ঞাণং তিট্ঠতি.

চতূহি ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীহি চতুব্বিধং অগতিং গচ্ছন্তি ছন্দা দোসা ভযা মোহা. রাগেন ছন্দা অগতিং গচ্ছতি, দোসেন দোসা অগতিং গচ্ছতি, মোহেন মোহা অগতিং গচ্ছতি, দিট্ঠিযা ভযা অগতিং গচ্ছতি. ইতি ইদঞ্চ কম্মং ইমে চ কিলেসা. অযং সংসারস্স হেতু.

১২০. তত্থিমা চতস্সো দিসা কবল়ীকারাহারো ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৰিপল্লাসো কামুপাদানং কামযোগো অভিজ্ঝাকাযগন্থো কামাসৰো কামোঘো রাগসল্লং রূপূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি ছন্দা অগতিগমনং. অযং পঠমা দিসা.

ফস্সো আহারো ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৰিপল্লাসো সীলব্বতুপাদানং ভৰযোগোব্যাপাদো কাযগন্থো ভৰাসৰো ভৰোঘো দোসসল্লং ৰেদনূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি দোসা অগতিগমনং, অযং দুতিযা দিসা.

মনোসঞ্চেতনাহারো ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৰিপল্লাসো দিট্ঠুপাদানং দিট্ঠিযোগো পরামাসকাযগন্থো দিট্ঠাসৰো দিট্ঠোঘো দিট্ঠিসল্লং সঞ্ঞূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি ভযা অগতিগমনং. অযং ততিযা দিসা.

ৰিঞ্ঞাণাহারো ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৰিপল্লাসো অত্তৰাদুপাদানং অৰিজ্জাযোগো ইদংসচ্চাভিনিৰেসো কাযগন্থো অৰিজ্জাসৰো অৰিজ্জোঘো মোহসল্লং সঙ্খারূপগা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতি মোহা অগতিগমনং, অযং চতুত্থী দিসা. ইতি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং পঠমেন পদেন পঠমায দিসায আলোকনং. অযং ৰুচ্চতি দিসালোকনা.

চতূহি ৰিপল্লাসেহি অকুসলপক্খে দিসাৰিলোকনা কিলেসং সংযোজেত্ৰা অযং অকুসলপক্খে দিসাৰিলোকনায ভূমি পঞ্চন্নং দসন্নং সুত্তানং যানি পঠমানি পদানি ইমেসং ধম্মানং কো অত্থো? একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৰ নানং. এৰং দুতিযা এৰং ততিযা এৰং চতুত্থী. অযং পঠমা সংসন্দনা.

ইমিনা পেয্যালেন সব্বে কিলেসা চতূসু পদেসু পক্খিপিতব্বা. ততো কুসলপক্খে চতস্সো পটিপদা চত্তারি ঝানানি চত্তারো সতিপট্ঠানা চত্তারো ৰিহারা দিব্বো ব্রহ্মা অরিযো আনেঞ্জো চত্তারো সম্মপ্পধানা চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতধম্মা চত্তারো অধিট্ঠানা চত্তারো সমাধযো ছন্দসমাধি ৰীরিযসমাধি চিত্তসমাধি ৰীমংসাসমাধি. চত্তারো ধম্মা সুখভাগিযা নাঞ্ঞত্র বোজ্ঝঙ্গা নাঞ্ঞত্র তপসা নাঞ্ঞতিন্দ্রিযসংৰরা নাঞ্ঞত্র সব্বনিস্সগ্গা চত্তারি অপ্পমাণানি.

তত্থ দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা ভাৰিযমানা বহুলীকরিযমানা পঠমং ঝানং পরিপূরেতি, পঠমং ঝানং পরিপুণ্ণং পঠমং সতিপট্ঠানং পরিপূরেতি, পঠমং সতিপট্ঠানং পরিপুণ্ণং পঠমং ৰিহারং পরিপূরেতি, পঠমো ৰিহারো পরিপুণ্ণো পঠমং সম্মপ্পধানং পরিপূরেতি, পঠমং সম্মপ্পধানং পরিপুণ্ণং পঠমং অচ্ছরিযং অব্ভুতধম্মং পরিপূরেতি, পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পরিপুণ্ণো পঠমং অধিট্ঠানং পরিপূরেতি, পঠমং অধিট্ঠানং পরিপুণ্ণং ছন্দসমাধিং পরিপূরেতি, ছন্দসমাধি পরিপুণ্ণো ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযসংৰরো পরিপুণ্ণো পঠমং মেত্তাঅপ্পমাণং পরিপূরেতি. এৰং যাৰ সব্বনিস্সগ্গো চতুত্থং অপ্পমাণং পরিপূরেতি.

তত্থ পঠমা চ পটিপদা পঠমঞ্চ ঝানং পঠমঞ্চ সতিপট্ঠানং পঠমো চ ৰিহারো পঠমঞ্চ সম্মপ্পধানং পঠমো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সচ্চাধিট্ঠানঞ্চ ছন্দসমাধি চ ইন্দ্রিযসংৰরো চ মেত্তা চ অপ্পমাণং. অযং পঠমা দিসা.

দুক্খা চ [দুতিযা চ (ক.)] পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা দুতিযং ঝানং দুতিযঞ্চ সতিপট্ঠানং দুতিযো চ ৰিহারো দুতিযঞ্চ সম্মপ্পধানং দুতিযো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো চাগাধিট্ঠানং চিত্তসমাধি চত্তারো ইদ্ধিপাদা করুণা চ অপ্পমাণং, অযং দুতিযা দিসা.

সুখা চ [ততিযা চ (ক.)] পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা ততিযঞ্চ ঝানং ততিযঞ্চ সতিপট্ঠানং ততিযো চ ৰিহারো ততিযঞ্চ সম্মপ্পধানং ততিযো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পঞ্ঞাধিট্ঠানঞ্চ ৰীরিযসমাধি চ বোজ্ঝঙ্গা চ মুদিতা চ অপ্পমাণং. অযং ততিযা দিসা.

সুখা চ [চতুত্থী চ (ক.)] পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা চতুত্থং ঝানং চতুত্থঞ্চ সতিপট্ঠানং চতুত্থো চ ৰিহারো চতুত্থঞ্চ সম্মপ্পধানং চতুত্থো চ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো উপসমাধিট্ঠানঞ্চ ৰীমংসাসমাধি চ সব্বনিস্সগ্গো চ উপেক্খা অপ্পমাণঞ্চ. অযং চতুত্থী দিসা. ইমাসং চতস্সন্নং দিসানং আলোকনা. অযং ৰুচ্চতি দিসালোকনো নাম নযো.

তত্থাযং যোজনা. চত্তারো চ আহারা চতস্সো চ পটিপদা, চত্তারো চ ৰিপল্লাসা চত্তারো চ সতিপট্ঠানা, চত্তারি চ উপাদানানি চত্তারি চ ঝানানি চত্তারো চ যোগা ৰিহারা চ, গন্থা চ সম্মপ্পধানা চ, আসৰা চ অচ্ছরিযা অব্ভুতধম্মা চ, ওঘা চ অধিট্ঠানানি চ, সল্লা চ সমাধযো, ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো চত্তারো চ সুখভাগিযা ধম্মা, চত্তারি চ অগতিগমনানি চত্তারি চ অপ্পমাণানি ইতি কুসলাকুসলানং পটিপক্খৰসেন যোজনা, অযং ৰুচ্চতি দিসালোকনো নযো.

তস্স চত্তারি সামঞ্ঞফলানি পরিযোসানং, যো চ ধম্মো কুসলাকুসলনিদ্দেসে পঠমো দিসানিদ্দেসো, ইমস্স সোতাপত্তিফলং পরিযোসানং দুতিযং সকদাগামিফলং, ততিযং অনাগামিফলং, চতুত্থং অরহত্তফলং.

তত্থ কতমো তিপুক্খলো নযো? যে চ দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি দ্ৰে পুগ্গলা, যে চ সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি দ্ৰে পুগ্গলা.

ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং যো পুগ্গলো সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, যো চ পুগ্গলো দুক্খায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি. ইমে দ্ৰে পুগ্গলা ভৰন্তি. তত্থ যো সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, অযং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যো পচ্ছিমো পুগ্গলো সাধারণো, অযং ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যো পুগ্গলো দন্ধাভিঞ্ঞায দুক্খায পটিপদায নিয্যাতি, অযং নেয্যো. ইমে চত্তারো ভৰিত্ৰা তীণি হোন্তি, তত্থ উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স সমথপুব্বঙ্গমা ৰিপস্সনা, নেয্যস্স ৰিপস্সনাপুব্বঙ্গমো সমথো, ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স সমথৰিপস্সনা যুগনদ্ধা. উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স মুদুকা দেসনা, নেয্যস্স তিক্খা দেসনা, ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স তিক্খমুদুকা দেসনা.

উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স অধিপঞ্ঞাসিক্খা, নেয্যস্স অধিচিত্তসিক্খা, ৰিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স অধিসীলসিক্খা. ইতি ইমেসং পুগ্গলানং চতূহি পটিপদাহি নিয্যানং.

তত্থ অযং সংকিলেসো, তীণি অকুসলমূলানি তযো ফস্সা তিস্সো ৰেদনা তযো উপৰিচারা তযো সংকিলেসা তযো ৰিতক্কা তযো পরিল়াহা তীণি সঙ্খতলক্খণানি তিস্সো দুক্খতাতি.

তীণি অকুসলমূলানীতি লোভো অকুসলমূলং, দোসো অকুসলমূলং, মোহো অকুসলমূলং. তযো ফস্সাতি সুখৰেদনীযো ফস্সো, দুক্খৰেদনীযো ফস্সো, অদুক্খমসুখৰেদনীযো ফস্সো. তিস্সো ৰেদনাতি সুখা ৰেদনা দুক্খা ৰেদনা অদুক্খমসুখা ৰেদনা. তযো উপৰিচারাতি সোমনস্সোপৰিচারো দোমনস্সোপৰিচারো উপেক্খোপৰিচারো. তযো সংকিলেসাতি রাগো দোসো মোহো. তযো ৰিতক্কাতি কামৰিতক্কো ব্যাপাদৰিতক্কো ৰিহিংসাৰিতক্কো. তযো পরিল়াহাতি রাগজো দোসজো মোহজো. তীণি সঙ্খতলক্খণানীতি উপ্পাদো ঠিতি ৰযো. তিস্সো দুক্খতাতি দুক্খদুক্খতা ৰিপরিণামদুক্খতা সঙ্খতদুক্খতা.

তত্থ লোভো অকুসলমূলং কুতো সমুট্ঠিতং? তিৰিধং আরম্মণং মনাপিকং অমনাপিকং উপেক্খাঠানিযঞ্চ. তত্থ মনাপিকেন আরম্মণেন লোভো অকুসলমূলং সমুট্ঠহতি. ইতি মনাপিকা আরম্মণা সুখৰেদনীযো ফস্সো, সুখৰেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে সুখৰেদনা, সুখৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে সোমনস্সূপৰিচারো, সোমনস্সূপৰিচারং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে রাগো, রাগং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে কামৰিতক্কো, কামৰিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে রাগজো পরিল়াহো রাগজং পরিল়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে উপ্পাদো সঙ্খতলক্খণো, উপ্পাদং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৰিপরিণামদুক্খতা.

দোসো অকুসলমূলং কুতো সমুট্ঠিতং? অমনাপিকেন আরম্মণেন দোসো অকুসলমূলং সমুট্ঠিতং. ইতি অমনাপিকা আরম্মণা দুক্খৰেদনীযো ফস্সো, দুক্খৰেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দুক্খৰেদনা, দুক্খৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দোমনস্সূপৰিচারো, দোমনস্সূপৰিচারং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দোসো, দোসং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ব্যাপাদৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দোসজো পরিল়াহো, দোসজং পরিল়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং সঙ্খতলক্খণং, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দুক্খদুক্খতা ৰেদনা.

মোহো অকুসলমূলং কুতো সমুট্ঠিতং? উপেক্খাঠানিযেন আরম্মণেন মোহো অকুসলমূলং সমুট্ঠিতং. ইতি উপেক্খাঠানিযা আরম্মণা অদুক্খমসুখৰেদনীযো ফস্সো, অদুক্খমসুখৰেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে অদুক্খমসুখা ৰেদনা, অদুক্খমসুখৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে উপেক্খূপৰিচারো, উপেক্খূপৰিচারং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে মোহো, মোহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৰিহিংসাৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে মোহজো পরিল়াহো, মোহজং পরিল়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৰযো সঙ্খতলক্খণং, ৰযং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে সঙ্খতদুক্খতা, ইতি অযং তিণ্ণং কিলেসানং নিদ্দেসো, অযং ৰুচ্চতে কুসলপক্খে তিপুক্খলো নযো.

ইতি তীণি অকুসলমূলানি ন চতুত্থানি ন পঞ্চমানি, তযো ফস্সাতি তিস্সো ৰেদনা যাৰ সঙ্খতদুক্খতাতি, যো কোচি অকুসলপক্খো, সব্বো সো তীসু অকুসলমূলেসু সমোসরতি.

তত্থ কতমো কুসলপক্খো? তীণি কুসলমূলানি, তিস্সো পঞ্ঞা সুতমযী পঞ্ঞা চিন্তামযী পঞ্ঞা ভাৰনামযী পঞ্ঞা. তযো সমাধী সৰিতক্কসৰিচারো…পে… তিস্সো সিক্খা অধিসীলসিক্খা…পে… সিক্খা. তীণি নিমিত্তানি সমথনিমিত্তং পগ্গহনিমিত্তং উপেক্খানিমিত্তং. তযো ৰিতক্কা নেক্খম্মৰিতক্কো…পে… অৰিহিংসাৰিতক্কো. তীণি ইন্দ্রিযানি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযন্তি ৰিত্থারো. তযো উপৰিচারা নেক্খম্মূপৰিচারো অব্যাপাদূপৰিচারো অৰিহিংসূপৰিচারো. তিস্সো এসনা কামেসনা ভৰেসনা ব্রহ্মচরিযেসনা. তযো খন্ধা সীলক্খন্ধো সমাধিক্খন্ধো পঞ্ঞাক্খন্ধো.

তত্থ যং অলোভো কুসলমূলং, তং সুতমযিপঞ্ঞং পরিপূরেতি, সুতমযী পঞ্ঞা পরিপুণ্ণা সৰিতক্কং সৰিচারং সমাধিং পরিপূরেতি, সৰিতক্কো সৰিচারো সমাধি পরিপুণ্ণো অধিচিত্তসিক্খং পরিপূরেতি, অধিচিত্তসিক্খা পরিপুণ্ণা সমথনিমিত্তং পরিপূরেতি, সমথনিমিত্তং পরিপুণ্ণং নেক্খম্মৰিতক্কং পরিপূরেতি, নেক্খম্মৰিতক্কো পরিপুণ্ণো অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযং পরিপুণ্ণং নেক্খম্মূপৰিচারং পরিপূরেতি, নেক্খম্মূপৰিচারো পরিপুণ্ণো কামেসনং পজহতি, কামেসনপ্পহানং সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেতি.

অদোসো কুসলমূলং চিন্তামযিপঞ্ঞং পরিপূরেতি, চিন্তামযী পঞ্ঞা পরিপুণ্ণা অৰিতক্কৰিচারমত্তং সমাধিং পরিপূরেতি. অৰিতক্কৰিচারমত্তো সমাধি পরিপুণ্ণো অধিসীলসিক্খং পরিপূরেতি, অধিসীলসিক্খা পরিপুণ্ণা উপেক্খানিমিত্তং পরিপূরেতি, উপেক্খানিমিত্তং পরিপুণ্ণং অব্যাপাদৰিতক্কং পরিপূরেতি, অব্যাপাদৰিতক্কো পরিপুণ্ণো অঞ্ঞিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অঞ্ঞিন্দ্রিযং পরিপুণ্ণং অব্যাপাদূপৰিচারং পরিপূরেতি, অব্যাপাদূপৰিচারো পরিপুণ্ণো ভৰেসনং পজহতি, ভৰেসনপ্পহানং সীলক্খন্ধং পরিপূরেতি.

অমোহো কুসলমূলং ভাৰনামযিপঞ্ঞং পরিপূরেতি, ভাৰনামযীপঞ্ঞা পরিপুণ্ণা অৰিতক্কঅৰিচারং সমাধিং পরিপূরেতি, অৰিতক্কো অৰিচারো সমাধি পরিপুণ্ণো অধিপঞ্ঞাসিক্খং পরিপূরেতি, অধিপঞ্ঞাসিক্খা পরিপুণ্ণা পগ্গহনিমিত্তং পরিপূরেতি, পগ্গহনিমিত্তং পরিপুণ্ণং অঞ্ঞাতাৰিনো ইন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অঞ্ঞাতাৰিনো ইন্দ্রিযং পরিপুণ্ণং অৰিহিংসূপৰিচারং পরিপূরেতি, অৰিহিংসূপৰিচারো পরিপুণ্ণো ব্রহ্মচরিযেসনং পরিপূরেতি, ব্রহ্মচরিযেসনা পরিপুণ্ণা পঞ্ঞাক্খন্ধং পরিপূরেতি.

ইতি ইমে তযো ধম্মা কুসলপক্খিকা সব্বে কুসলা ধম্মা তীহি তিকনিদ্দেসেহি নিদ্দিসিযন্তি তীণি ৰিমোক্খমুখানি তস্স পরিযোসানং. তত্থ পঠমেন অপ্পণিহিতং, দুতিযেন সুঞ্ঞতং, ততিযেন অনিমিত্তং. অযং ৰুচ্চতি দুতিযো তিপুক্খলো নাম নযো.

তত্থ যে ইমে তযো পুগ্গলা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যোতি. ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং যে চ পুগ্গলা সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায, সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, তে দ্ৰে পুগ্গলা. যে চ দ্ৰে পুগ্গলা দুক্খায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায, দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, ইমে চত্তারো তেন ৰিসেসেন দ্ৰে ভৰন্তি দিট্ঠিচরিতো চ তণ্হাচরিতো চ. ইমে চত্তারো ভৰিত্ৰা তযো ভৰন্তি, তযো ভৰিত্ৰা দ্ৰে ভৰন্তি. ইমেসং দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং অযং সংকিলেসো, অৰিজ্জা চ তণ্হা চ, অহিরিকঞ্চ অনোত্তপ্পঞ্চ, অস্সতি চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ, নীৰরণানি চ সংযোজনানি চ, অজ্ঝোসানঞ্চ অভিনিৰেসো চ, অহংকারো চ মমংকারো চ, অস্সদ্ধিযঞ্চ দোৰচস্সঞ্চ, কোসজ্জঞ্চ অযোনিসো চ মনসিকারো, ৰিচিকিচ্ছা চ অভিজ্ঝা চ, অসদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ অসমাপত্তি চ.

তত্থ অৰিজ্জা চ অহিরিকঞ্চ অস্সতি চ নীৰরণানি চ অজ্ঝোসানঞ্চ অহংকারো চ অস্সদ্ধিযঞ্চ কোসজ্জঞ্চ ৰিচিকিচ্ছা চ অসদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ, অযং একা দিসা.

তণ্হা চ অনোত্তপ্পঞ্চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ সংযোজনানি চ অভিনিৰেসো চ মমংকারো চ দোৰচস্সতা চ অযোনিসো মনসিকারো চ অভিজ্ঝা চ অসমাপত্তি চ, অযং দুতিযা দিসা. দসন্নং দুকানং দস পদানি পঠমানি কাতব্বানি. সংখিত্তেন অত্থং ঞাপেন্তি পটিপক্খে কণ্হপক্খস্স সব্বেসং দুকানং দস পদানি দুতিযকানি, অযং দুতিযা দিসা.

ইতি অকুসলানং ধম্মানং দুক্খনিদ্দেসো, অযং সমুদযো. যং তং ধম্মং অজ্ঝাৰসতি নামঞ্চ রূপঞ্চ ইদং দুক্খং ইতি অযঞ্চ সমুদযো, ইদঞ্চ দুক্খং, ইমানি দ্ৰে সচ্চানি দুক্খঞ্চ সমুদযো চ নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স পঠমনিদ্দেসো.

তত্থ কতমো কুসলপক্খো? সমথো চ ৰিপস্সনা চ, ৰিজ্জা চ চরণঞ্চ, সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ, হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চ, অহংকারপ্পহানঞ্চ মমংকারপ্পহানঞ্চ, সম্মাৰাযামো চ যোনিসো চ মনসিকারো, সম্মাসতি চ সম্মাসমাধি চ, পঞ্ঞা চ নিব্বিদা চ, সমাপত্তি চ সদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ, সোমনস্সঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি চ.

তত্থ সমথো চ ৰিজ্জা চ সতি চ হিরী চ অহংকারপ্পহানঞ্চ সম্মাৰাযামো চ সম্মাসতি চ পঞ্ঞা চ সমাপত্তি চ সোমনস্সঞ্চ, ইমে ধম্মা একা দিসা. ৰিপস্সনা চ চরণঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ মমংকারপ্পহানঞ্চ যোনিসো মনসিকারো চ সম্মাসমাধি চ নিব্বিদা চ সদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি চ, অযং দুতিযা দিসা. ইতি কুসলপক্খে চ অকুসলপক্খে চ নন্দিযাৰট্টস্স পন নযস্স চতস্সো দিসা.

তাসু যানি অকুসলপক্খস্স পঠমানি পদানি অকুসলানি কুসলেহি পহানং গচ্ছন্তি, তানি কুসলপক্খে দুতিযেহি পদেহি পহানং গচ্ছন্তি. তেসং পহানা রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি যানি অকুসলপক্খস্স দুতিযানি অকুসলপদানি পহানং গচ্ছন্তি, তানি কুসলপক্খস্স পঠমেহি পদেহি পহানং গচ্ছন্তি. তেসং পহানা অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি পরিযোসানং. ইমেসং তিণ্ণং নযানং পঠমো নযো সীহৰিক্কীল়িতো নাম. অট্ঠ পদানি চত্তারি চ কুসলানি চত্তারি চ অকুসলানি ইমানি অট্ঠ পদানি মূলপদানি, অত্থনযেন দুতিযো তিপুক্খলো. সো ছহি ধম্মেহি নেতি কুসলমূলানি চ নেতি অকুসলমূলানি চ, ইতি ইমানি ছ পদানি পুরিমকানি চ অট্ঠ মূলপদানি ইমানি চুদ্দস পদানি অট্ঠারসন্নং মূলপদানং. তত্থ যো পচ্ছিমকো নযো নন্দিযাৰট্টো, সো চতূহি ধম্মেহি নেতি. অৰিজ্জায চ তণ্হায চ সমথেন চ ৰিপস্সনায চ, ইমে চত্তারো ধম্মা ইমানি অট্ঠারস মূলপদানি তীসু নযেসু নিদ্দিট্ঠানি.

তত্থ যানি নৰ পদানি কুসলানি, তত্থ সব্বং কুসলং সমোসরতি. তেসঞ্চ নৰন্নং মূলানং চত্তারি পদানি সীহৰিক্কীল়িতনযে তীণি তিপুক্খলে দ্ৰে নন্দিযাৰট্টে, ইচ্চেতে কুসলস্স পক্খা. তত্থ যানি নৰ পদানি কুসলানি, তত্থ সব্বং কুসলং যুজ্জতি. তত্থ সীহৰিক্কীল়িতে নযে চত্তারি পদানি তীণি তিপুক্খলে দ্ৰে নন্দিযাৰট্টে ইমানি নৰ পদানি কুসলানি নিদ্দিট্ঠানি.

তত্থ যানি নন্দিযাৰট্টে নযে চত্তারি পদানি, তত্থ অট্ঠারস মূলপদানি সমোসরন্তি. যথা কথং, সমথো চ অলোভো চ অদোসো চ অসুভসঞ্ঞা চ দুক্খসঞ্ঞা চ ইমানি কুসলপক্খে পঞ্চ পদানি সমথং ভজন্তি. ৰিপস্সনা চ অমোহো চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ অনত্তসঞ্ঞা চ ইমানি চত্তারি পদানি ৰিপস্সনং ভজন্তি. ইমানি নৰ পদানি কুসলানি দ্ৰীসু পদেসু যোজিতানি, তত্থ অকুসলপক্খে নৰন্নং অকুসলমূলপদানং যা চ তণ্হা যো চ লোভো যো চ দোসো যা চ সুভসঞ্ঞা যা চ সুখসঞ্ঞা, ইমানি পঞ্চ পদানি তণ্হং ভজন্তি. যা চ অৰিজ্জা যো চ মোহো যা চ নিচ্চসঞ্ঞা যা চ অত্তসঞ্ঞা, ইমানি চত্তারি পদানি অৰিজ্জং ভজন্তি. এতানি নৰ পদানি অকুসলানি সুসংখিত্তানি. ইতি তযো নযা একং নযং ন পৰিট্ঠা. এৰং অট্ঠারস মূলপদানি নন্দিযাৰট্টনযে নিদ্দিসিতব্বানি.

কথং অট্ঠারস মূলপদানি, তিপুক্খলে নযে যুজ্জন্তি? নৰন্নং পদানং কুসলানং, ৰিপস্সনা চ অমোহো চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ অনত্তসঞ্ঞা চ, ইমানি চত্তারি পদানি; অমোহো চ সমথো চ অলোভো চ অসুভসঞ্ঞা চ, ইমানি চত্তারি পদানি; লোভো চ দোসো চ, এৰং ইমানি নৰ পদানি তীসু কুসলেসু যোজেতব্বানি. তত্থ নৰন্নং পদানং অকুসলানং তণ্হা চ লোভো চ সুভসঞ্ঞা চ সুখসঞ্ঞা চ, ইমানি চত্তারি পদানি লোভো অকুসলমূলং; অৰিজ্জা চ মোহো চ নিচ্চসঞ্ঞা চ অত্তসঞ্ঞা চ অযং মোহো অযং দোসো, যে চ ইমানি নৰ পদানি তীসু অকুসলেসু যোজিতানি. এৰং অট্ঠারস মূলপদানি কুসলমূলেসু চ যোজেত্ৰা তিপুক্খলেন নযেন নিদ্দিসিতব্বানি.

কথং অট্ঠারস মূলপদানি সীহৰিক্কীল়িতে নযে যুজ্জন্তি? তণ্হা চ সুভসঞ্ঞা চ, অযং পঠমো ৰিপল্লাসো. লোভো চ সুখসঞ্ঞা চ, অযং দুতিযো ৰিপল্লাসো. অৰিজ্জা চ নিচ্চসঞ্ঞা চ, অযং ততিযো ৰিপল্লাসো. মোহো চ অত্তসঞ্ঞা চ, অযং চতুত্থো ৰিপল্লাসো. ইতি নৰ পদানি অকুসলমূলানি চতূসু পদেসু যোজিতানি. তত্থ নৰন্নং মূলপদানং কুসলানং সমথো চ অসুভসঞ্ঞা চ, ইদং পঠমং সতিপট্ঠানং. অলোভো চ দুক্খসঞ্ঞা চ, ইদং দুতিযং সতিপট্ঠানং. ৰিপস্সনা চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ, ইদং ততিযং সতিপট্ঠানং. অমোহো চ অনত্তসঞ্ঞা চ, ইদং চতুত্থং সতিপট্ঠানং. ইমানি অট্ঠারস মূলপদানি সীহৰিক্কীল়িতনযং অনুপৰিট্ঠানি. ইমেসং তিণ্ণং নযানং যা ভূমি চ যো রাগো চ যো দোসো চ একং নযং পৰিসতি. একস্স নযস্স অকুসলে ৰা ধম্মে কুসলে ৰা ধম্মে ৰিঞ্ঞাতে পটিপক্খো অন্ৰেসিতব্বো, পটিপক্খে অন্ৰেসিত্ৰা সো নযো নিদ্দিসিতব্বো, তম্হি নযে নিদ্দিট্ঠো. যথা একম্হি নযে সব্বে নযা পৰিট্ঠা তথা নিদ্দিসিতব্বা. একম্হি চ নযে অট্ঠারস মূলপদানি পৰিট্ঠানি, তম্হি ধম্মে ৰিঞ্ঞাতে সব্বে ধম্মা ৰিঞ্ঞাতা হোন্তি. ইমেসং তিণ্ণং নযানং সীহৰিক্কীল়িতনযস্স চত্তারি ফলানি পরিযোসানং. পঠমায দিসায পঠমং ফলং, দুতিযায দিসায দুতিযং ফলং, ততিযায দিসায ততিযং ফলং, চতুত্থায দিসায চতুত্থং ফলং. তিপুক্খলস্স নযস্স তীণি ৰিমোক্খমুখানি পরিযোসানং. পঠমায দিসায অপ্পণিহিতং, দুতিযায দিসায সুঞ্ঞতং, ততিযায দিসায অনিমিত্তং. নন্দিযাৰট্টস্স নযস্স রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি অৰিজ্জাৰিরাগা চ পঞ্ঞাৰিমুত্তি পরিযোসানং. পঠমায দিসায রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, দুতিযায দিসায অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তি. ইমে তযো নযা ইমেসং তিণ্ণং নযানং অট্ঠারসন্নং মূলপদানং আলোকনা, অযং ৰুচ্চতি দিসালোকনো [দিসালোচনো (ক.)] নযো. আলোকেত্ৰান জানাতি ‘‘অযং ধম্মো ইমং ধম্মং ভজতী’’তি সম্মা যোজনা. কুসলপক্খে অকুসলপক্খে চ অযং নযো অঙ্কুসো নাম. ইমে পঞ্চ নযা.

তত্থিমা উদ্দানগাথা

তণ্হা চ অৰিজ্জাপি চ, লোভো দোসো তথেৰ মোহো চ;

চত্তারো চ ৰিপল্লাসা, কিলেসভূমী নৰ পদানি.

যে চ সতিপট্ঠানা, সমথো চ ৰিপস্সনা কুসলমূলা;

এতং সব্বং কুসলং, ইন্দ্রিযভূমী নৰ পদানি.

সব্বকুসলং নৰহি পদেহি যুজ্জতি, নৰহি চেৰ অকুসলং;

এতে তে মূলপদা, উভতো অট্ঠারস পদানি.

তণ্হা চেৰ অৰিজ্জা চ, সমথো চ ৰিপস্সনা;

যো নেতি সব্বেসু যোগযুত্তো, অযং নযো নন্দিযাৰট্টো.

যং কুসলমূলেহি, নযতি কুসলঅকুসলমূলেহি;

ভূতং তথং অৰিতথং, তিপুক্খলং তং নযং আহু.

সো নেতি ৰিপল্লাসেহি, কিলেসইন্দ্রিযেহি চ;

ধম্মে তং নযং ৰিনযমাহু, সীহৰিক্কীল়িতং নাম.

ৰেয্যাকরণে ৰুত্তে, কুসলতাহি অকুসলতাহি চ;

তযো আলোকযতি, অযং নযো দিসালোচনো নাম.

ওলোকেত্ৰা দিসালোচনেন, উক্খিপিয যং সমানেতি;

সব্বে কুসলাকুসলে, অযং নযো অঙ্কুসো নাম.

নযসমুট্ঠানং.

পেটকোপদেসে মহাকচ্চাযনস্স থেরস্স সুত্তৰিভঙ্গস্স