৫. পরমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো

অথ পরমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসং ৰক্খতি –

৩১. পরমন্তি দিট্ঠীসু পরিব্বসানো, যদুত্তরিং কুরুতে জন্তু লোকে;

হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহ, তস্মা ৰিৰাদানি অৰীতিৰত্তো.

পরমন্তি দিট্ঠীসু পরিব্বসানোতি. সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা দিট্ঠিগতিকা. তে দ্ৰাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতানং অঞ্ঞতরঞ্ঞতরং দিট্ঠিগতং ‘‘ইদং পরমং অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰর’’ন্তি গহেত্ৰা উগ্গহেত্ৰা গণ্হিত্ৰা পরামসিত্ৰা অভিনিৰিসিত্ৰা সকায সকায দিট্ঠিযা ৰসন্তি পৰসন্তি আৰসন্তি পরিৰসন্তি. যথা আগারিকা ৰা ঘরেসু ৰসন্তি, সাপত্তিকা ৰা আপত্তীসু ৰসন্তি, সকিলেসা ৰা কিলেসেসু ৰসন্তি; এৰমেৰ সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা দিট্ঠিগতিকা. তে দ্ৰাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতানং অঞ্ঞতরঞ্ঞতরং দিট্ঠিগতং ‘‘ইদং পরমং অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰর’’ন্তি গহেত্ৰা উগ্গহেত্ৰা গণ্হিত্ৰা পরামসিত্ৰা অভিনিৰিসিত্ৰা সকায সকায দিট্ঠিযা ৰসন্তি পৰসন্তি [সংৰসন্তি (স্যা.) নত্থি সীহল়পোত্থকে] আৰসন্তি পরিৰসন্তীতি – পরমন্তি দিট্ঠীসু পরিব্বসানো.

যদুত্তরিং কুরুতে জন্তু লোকেতি. যদন্তি যং. উত্তরিং কুরুতেতি উত্তরিং করোতি, অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং করোতি ‘‘অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূ’’তি উত্তরিং করোতি, অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং করোতি. ‘‘অযং ধম্মো স্ৰাক্খাতো…, অযং গণো সুপ্পটিপন্নো…, অযং দিট্ঠি ভদ্দিকা…, অযং পটিপদা সুপঞ্ঞত্তা…, অযং মগ্গো নিয্যানিকো’’তি উত্তরিং করোতি, অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরং করোতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতি. জন্তূতি সত্তো নরো…পে… মনুজো. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – যদুত্তরিং কুরুতে জন্তু লোকে.

হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহাতি অত্তনো সত্থারং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং ঠপেত্ৰা সব্বে পরপ্পৰাদে খিপতি উক্খিপতি পরিক্খিপতি. ‘‘সো সত্থা ন সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো ন স্ৰাক্খাতো, গণো ন সুপ্পটিপন্নো, দিট্ঠি ন ভদ্দিকা, পটিপদা ন সুপঞ্ঞত্তা, মগ্গো ন নিয্যানিকো, নত্থেত্থ সুদ্ধি ৰা ৰিসুদ্ধি ৰা পরিসুদ্ধি ৰা মুত্তি ৰা ৰিমুত্তি ৰা পরিমুত্তি ৰা, নত্থেত্থ সুজ্ঝন্তি ৰা ৰিসুজ্ঝন্তি ৰা পরিসুজ্ঝন্তি ৰা মুচ্চন্তি ৰা ৰিমুচ্চন্তি ৰা পরিমুচ্চন্তি ৰা, হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা পরিত্তা’’তি এৰমাহ এৰং কথেতি এৰং ভণতি এৰং দীপযতি এৰং ৰোহরতীতি – হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহ.

তস্মা ৰিৰাদানি অৰীতিৰত্তোতি. তস্মাতি তংকারণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা. ৰিৰাদানীতি দিট্ঠিকলহানি দিট্ঠিভণ্ডনানি দিট্ঠিৰিগ্গহানি দিট্ঠিৰিৰাদানি দিট্ঠিমেধগানি চ. অৰীতিৰত্তোতি অনতিক্কন্তো অসমতিক্কন্তো অৰীতিৰত্তোতি – তস্মা ৰিৰাদানি অৰীতিৰত্তো.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘পরমন্তি দিট্ঠীসু পরিব্বসানো, যদুত্তরিং কুরুতে জন্তু লোকে;

হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহ, তস্মা ৰিৰাদানি অৰীতিৰত্তো’’তি.

৩২. যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং, দিট্ঠে সুতে সীলৰতে মুতে ৰা;

তদেৰ সো তত্থ সমুগ্গহায, নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞং.

যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং, দিট্ঠে সুতে সীলৰতে মুতে ৰাতি. যদত্তনীতি যং অত্তনি. অত্তা ৰুচ্চতি দিট্ঠিগতং. অত্তনো দিট্ঠিযা দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসং, সম্পরাযিকঞ্চ আনিসংসং. কতমো দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো? যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি, তংদিট্ঠিকা সাৰকা হোন্তি. তংদিট্ঠিকং সত্থারং সাৰকা সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, লভতি চ ততোনিদানং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং. অযং দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো. কতমো দিট্ঠিযা সম্পরাযিকো আনিসংসো? অযং দিট্ঠি অলং নাগত্তায ৰা সুপণ্ণত্তায ৰা যক্খত্তায ৰা অসুরত্তায ৰা গন্ধব্বত্তায ৰা মহারাজত্তায ৰা ইন্দত্তায ৰা ব্রহ্মত্তায ৰা দেৰত্তায ৰা; অযং দিট্ঠি অলং সুদ্ধিযা ৰিসুদ্ধিযা পরিসুদ্ধিযা মুত্তিযা ৰিমুত্তিযা পরিমুত্তিযা; ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝন্তি ৰিসুজ্ঝন্তি পরিসুজ্ঝন্তি মুচ্চন্তি ৰিমুচ্চন্তি পরিমুচ্চন্তি; ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝিস্সামি ৰিসুজ্ঝিস্সামি পরিসুজ্ঝিস্সামি মুচ্চিস্সামি ৰিমুচ্চিস্সামি পরিমুচ্চিস্সামি আযতিং ফলপাটিকঙ্খী হোতি. অযং দিট্ঠিযা সম্পরাযিকো আনিসংসো. অত্তনো দিট্ঠিযা ইমে দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি, দিট্ঠসুদ্ধিযাপি দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি, সুতসুদ্ধিযাপি দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি, সীলসুদ্ধিযাপি দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি, ৰতসুদ্ধিযাপি দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি, মুতসুদ্ধিযাপি দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসং সম্পরাযিকঞ্চ আনিসংসং. কতমো মুতসুদ্ধিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো? যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি তংদিট্ঠিকা সাৰকা হোন্তি…পে… অযং মুতসুদ্ধিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো. কতমো মুতসুদ্ধিযা সম্পরাযিকো আনিসংসো? অযং দিট্ঠি অলং নাগত্তায ৰা…পে… অযং মুতসুদ্ধিযা সম্পরাযিকো আনিসংসো. মুতসুদ্ধিযাপি ইমে দ্ৰে আনিসংসে পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপরিক্খতীতি – যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং দিট্ঠে সুতে সীলৰতে মুতে ৰা.

তদেৰ সো তত্থ সমুগ্গহাযাতি. তদেৰাতি তং দিট্ঠিগতং. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা. সমুগ্গহাযাতি ইদং পরমং অগ্গং সেট্ঠং ৰিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৰরন্তি গহেত্ৰা উগ্গহেত্ৰা গণ্হিত্ৰা পরামসিত্ৰা অভিনিৰিসিত্ৰাতি – তদেৰ সো তত্থ সমুগ্গহায.

নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞন্তি. অঞ্ঞং সত্থারং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পরিত্ততো দিস্সতি পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপরিক্খতীতি – নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞং.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং, দিট্ঠে সুতে সীলৰতে মুতে ৰা;

তদেৰ সো তত্থ সমুগ্গহায, নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞ’’ন্তি.

৩৩. তং ৰাপি [চাপি (সী.)] গন্থং কুসলা ৰদন্তি, যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞং;

তস্মা হি দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্য.

তং ৰাপি গন্থং কুসলা ৰদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্রিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা এৰং ৰদন্তি – ‘‘গন্থো এসো, লগ্গনং এতং, বন্ধনং এতং, পলিবোধো এসো’’তি. এৰং ৰদন্তি এৰং কথেন্তি এৰং ভণন্তি এৰং দীপযন্তি এৰং ৰোহরন্তীতি – তং ৰাপি গন্থং কুসলা ৰদন্তি.

যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞন্তি. যং নিস্সিতোতি যং সত্থারং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং নিস্সিতো সন্নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তো. পস্সতি হীনমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং সত্থারং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পরিত্ততো দিস্সতি পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপনিজ্ঝাযতি উপপরিক্খতীতি – যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞং.

তস্মা হি দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্যাতি. তস্মাতি তস্মা তংকারণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা দিট্ঠং ৰা দিট্ঠসুদ্ধিং ৰা সুতং ৰা সুতসুদ্ধিং ৰা মুতং ৰা মুতসুদ্ধিং ৰা সীলং ৰা সীলসুদ্ধিং ৰা ৰতং ৰা ৰতসুদ্ধিং ৰা ন নিস্সযেয্য ন গণ্হেয্য ন পরামসেয্য নাভিনিৰেসেয্যাতি – তস্মা হি দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্য.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘তং ৰাপি গন্থং কুসলা ৰদন্তি, যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞং;

তস্মা হি দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্যা’’তি.

৩৪. দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ঞাণেন ৰা সীলৰতেন ৰাপি;

সমোতি অত্তানমনূপনেয্য, হীনো ন মঞ্ঞেথ ৰিসেসি ৰাপি.

দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ঞাণেন ৰা সীলৰতেন ৰাপীতি. অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৰা মিচ্ছাঞাণেন ৰা, সীলেন ৰা ৰতেন ৰা সীলব্বতেন ৰা, দিট্ঠিং ন কপ্পযেয্য ন জনেয্য ন সঞ্জনেয্য ন নিব্বত্তেয্য ন অভিনিব্বত্তেয্য. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য ঞাণেন ৰা সীলৰতেন ৰাপি.

সমোতি অত্তানমনূপনেয্যাতি. সদিসোহমস্মীতি অত্তানং ন উপনেয্য জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা ধনেন ৰা অজ্ঝেনেন ৰা কম্মাযতনেন ৰা সিপ্পাযতনেন ৰা ৰিজ্জাট্ঠানেন ৰা সুতেন ৰা পটিভানেন ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনাতি – সমোতি অত্তানমনূপনেয্য.

হীনো ন মঞ্ঞেথ ৰিসেসি ৰাপীতি. হীনোহমস্মীতি অত্তানং ন উপনেয্য জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা…পে… অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনা. সেয্যোহমস্মীতি অত্তানং ন উপনেয্য জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা…পে… অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনাতি – হীনো ন মঞ্ঞেথ ৰিসেসি ৰাপি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ঞাণেন ৰা সীলৰতেন ৰাপি;

সমোতি অত্তানমনূপনেয্য, হীনো ন মঞ্ঞেথ ৰিসেসি ৰাপী’’তি.

৩৫. অত্তং পহায অনুপাদিযানো, ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো করোতি;

স ৰে ৰিযত্তেসু ন ৰগ্গসারী, দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চি.

অত্তং পহায অনুপাদিযানোতি. অত্তং পহাযাতি অত্তদিট্ঠিং পহায. অত্তং পহাযাতি গাহং [অত্তগাহং (সী. ক.)] পহায. অত্তং পহাযাতি তণ্হাৰসেন দিট্ঠিৰসেন গহিতং পরামট্ঠং অভিনিৰিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তিং করিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – অত্তং পহায. অনুপাদিযানোতি চতূহি উপাদানেহি অনুপাদিযমানো অগণ্হমানো অপরামাসমানো অনভিনিৰিসমানোতি – অত্তং পহায অনুপাদিযানো.

ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো করোতীতি অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৰা মিচ্ছাঞাণেন ৰা তণ্হানিস্সযং ৰা দিট্ঠিনিস্সযং ৰা ন করোতি ন জনেতি ন সঞ্জনেতি ন নিব্বত্তেতি ন অভিনিব্বত্তেতীতি – ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো করোতি.

স ৰে ৰিযত্তেসু ন ৰগ্গসারীতি স ৰে ৰিযত্তেসু ভিন্নেসু দ্ৰেজ্ঝাপন্নেসু দ্ৰেল়্হকজাতেসু নানাদিট্ঠিকেসু নানাখন্তিকেসু নানারুচিকেসু নানালদ্ধিকেসু নানাদিট্ঠিনিস্সযং নিস্সিতেসু ছন্দাগতিং গচ্ছন্তেসু দোসাগতিং গচ্ছন্তেসু মোহাগতিং গচ্ছন্তেসু ভযাগতিং গচ্ছন্তেসু ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি ন দোসাগতিং গচ্ছতি ন মোহাগতিং গচ্ছতি ন ভযাগতিং গচ্ছতি ন রাগৰসেন গচ্ছতি ন দোসৰসেন গচ্ছতি ন মোহৰসেন গচ্ছতি ন মানৰসেন গচ্ছতি ন দিট্ঠিৰসেন গচ্ছতি ন উদ্ধচ্চৰসেন গচ্ছতি ন ৰিচিকিচ্ছাৰসেন গচ্ছতি ন অনুসযৰসেন গচ্ছতি ন ৰগ্গেহি ধম্মেহি যাযতি নিয্যতি ৰুয্হতি সংহরীযতীতি – স ৰে ৰিযত্তেসু ন ৰগ্গসারী.

দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চীতি. তস্স দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৰূপসন্তানি পটিপস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি. সো কিঞ্চি দিট্ঠিগতং ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতীতি – দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চি.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘অত্তং পহায অনুপাদিযানো, ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো করোতি;

স ৰে ৰিযত্তেসু ন ৰগ্গসারী, দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চী’’তি.

৩৬. যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি, ভৰাভৰায ইধ ৰা হুরং ৰা;

নিৰেসনা তস্স ন সন্তি কেচি, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.

যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি, ভৰাভৰায ইধ ৰা হুরং ৰাতি যস্সাতি অরহতো খীণাসৰস্স. অন্তোতি [অন্তাতি (স্যা.)] ফস্সো একো অন্তো, ফস্সসমুদযো দুতিযো অন্তো; অতীতো একো অন্তো, অনাগতো দুতিযো অন্তো; সুখা ৰেদনা একো অন্তো, দুক্খা ৰেদনা দুতিযো অন্তো; নামং একো অন্তো, রূপং দুতিযো অন্তো; ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি একো অন্তো, ছ বাহিরানি আযতনানি দুতিযো অন্তো; সক্কাযো একো অন্তো, সক্কাযসমুদযো দুতিযো অন্তো. পণিধি ৰুচ্চতি তণ্হা. যো রাগো সারাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং.

ভৰাভৰাযাতি ভৰাভৰায কম্মভৰায পুনব্ভৰায কামভৰায, কম্মভৰায কামভৰায পুনব্ভৰায রূপভৰায, কম্মভৰায রূপভৰায পুনব্ভৰায অরূপভৰায, কম্মভৰায অরূপভৰায পুনব্ভৰায পুনপ্পুনভৰায পুনপ্পুনগতিযা পুনপ্পুনউপপত্তিযা পুনপ্পুনপটিসন্ধিযা পুনপ্পুনঅত্তভাৰাভিনিব্বত্তিযা. ইধাতি সকত্তভাৰো, হুরাতি পরত্তভাৰো; ইধাতি সকরূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণং, হুরাতি পররূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণং; ইধাতি ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি, হুরাতি ছ বাহিরানি আযতনানি; ইধাতি মনুস্সলোকো, হুরাতি দেৰলোকো; ইধাতি কামধাতু, হুরাতি রূপধাতু অরূপধাতু; ইধাতি কামধাতু রূপধাতু. হুরাতি অরূপধাতু. যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি ভৰাভৰায ইধ ৰা হুরং ৰাতি. যস্স উভো অন্তে চ ভৰাভৰায চ ইধ হুরঞ্চ পণিধি তণ্হা নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি ভৰাভৰায ইধ ৰা হুরং ৰা.

নিৰেসনা তস্স ন সন্তি কেচীতি. নিৰেসনাতি দ্ৰে নিৰেসনা – তণ্হানিৰেসনা চ দিট্ঠিনিৰেসনা চ…পে… অযং তণ্হানিৰেসনা…পে… অযং দিট্ঠিনিৰেসনা. তস্সাতি অরহতো খীণাসৰস্স. নিৰেসনা তস্স ন সন্তি কেচীতি নিৰেসনা তস্স ন সন্তি কেচি নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – নিৰেসনা তস্স ন সন্তি কেচি.

ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি. ধম্মেসূতি দ্ৰাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতেসু. নিচ্ছেয্যাতি নিচ্ছিনিত্ৰা ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা ৰিচিনিত্ৰা পৰিচিনিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা. সমুগ্গহীতন্তি ওধিগ্গাহো বিলগ্গাহো ৰরগ্গাহো কোট্ঠাসগ্গাহো উচ্চযগ্গাহো সমুচ্চযগ্গাহো, ‘‘ইদং সচ্চং তচ্ছং তথং ভূতং যাথাৰং অৰিপরীত’’ন্তি গহিতং পরামট্ঠং অভিনিৰিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি, ভৰাভৰায ইধ ৰা হুরং ৰা;

নিৰেসনা তস্স ন সন্তি কেচি, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীত’’ন্তি.

৩৭. তস্সীধ দিট্ঠে ৰ সুতে মুতে ৰা, পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞা;

তং ব্রাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানং, কেনীধ লোকস্মিং ৰিকপ্পযেয্য.

তস্সীধ দিট্ঠে ৰ সুতে মুতে ৰা, পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞাতি. তস্সাতি অরহতো খীণাসৰস্স. তস্স দিট্ঠে ৰা দিট্ঠসুদ্ধিযা ৰা সুতে ৰা সুতসুদ্ধিযা ৰা মুতে ৰা মুতসুদ্ধিযা ৰা সঞ্ঞাপুব্বঙ্গমতা সঞ্ঞাৰিকপ্পযেয্যতা সঞ্ঞাৰিগ্গহেন সঞ্ঞায উট্ঠপিতা সমুট্ঠপিতা কপ্পিতা পকপ্পিতা সঙ্খতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতা, দিট্ঠি নত্থি ন সন্তি ন সংৰিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – তস্সীধ দিট্ঠে ৰ সুতে মুতে ৰা পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞা.

তং ব্রাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানন্তি. ব্রাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো – সক্কাযদিট্ঠি বাহিতা হোতি…পে… অসিতো তাদি পৰুচ্চতে স ব্রহ্মা. তং ব্রাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানন্তি. তং ব্রাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযন্তং অগণ্হন্তং অপরামসন্তং অনভিনিৰেসন্তন্তি – তং ব্রাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানং.

কেনীধ লোকস্মিং ৰিকপ্পযেয্যাতি. কপ্পাতি দ্ৰে কপ্পা – তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চ…পে… অযং তণ্হাকপ্পো…পে… অযং দিট্ঠিকপ্পো. তস্স তণ্হাকপ্পো পহীনো, দিট্ঠিকপ্পো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হাকপ্পস্স পহীনত্তা, দিট্ঠিকপ্পস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা কেন রাগেন কপ্পেয্য কেন দোসেন কপ্পেয্য কেন মোহেন কপ্পেয্য কেন মানেন কপ্পেয্য কায দিট্ঠিযা কপ্পেয্য কেন উদ্ধচ্চেন কপ্পেয্য কায ৰিচিকিচ্ছায কপ্পেয্য কেহি অনুসযেহি কপ্পেয্য – রত্তোতি ৰা দুট্ঠোতি ৰা মূল়্হোতি ৰা ৰিনিবদ্ধোতি ৰা পরামট্ঠোতি ৰা ৰিক্খেপগতোতি ৰা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৰা থামগতোতি ৰা. তে অভিসঙ্খারা পহীনা. অভিসঙ্খারানং পহীনত্তা গতিযো কেন কপ্পেয্য – নেরযিকোতি ৰা তিরচ্ছানযোনিকোতি ৰা পেত্তিৰিসযিকোতি ৰা মনুস্সোতি ৰা দেৰোতি ৰা রূপীতি ৰা অরূপীতি ৰা সঞ্ঞীতি ৰা অসঞ্ঞীতি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা. সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কারণং নত্থি, যেন কপ্পেয্য ৰিকপ্পেয্য ৰিকপ্পং আপজ্জেয্য. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – কেনীধ লোকস্মিং ৰিকপ্পযেয্য.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘তস্সীধ দিট্ঠে ৰ সুতে মুতে ৰা, পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞা;

তং ব্রাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানং, কেনীধ লোকস্মিং ৰিকপ্পযেয্যা’’তি.

৩৮. ন কপ্পযন্তি ন পুরেক্খরোন্তি, ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসে;

ন ব্রাহ্মণো সীলৰতেন নেয্যো, পারঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদী.

ন কপ্পযন্তি ন পুরেক্খরোন্তীতি. কপ্পাতি দ্ৰে কপ্পা – তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চ. কতমো তণ্হাকপ্পো? যাৰতা তণ্হাসঙ্খাতেন সীমকতং মরিযাদিকতং ওধিকতং পরিযন্তকতং পরিগ্গহিতং মমাযিতং – ‘‘ইদং মমং, এতং মমং, এত্তকং মমং, এত্তাৰতা মমং, মম রূপা সদ্দা গন্ধা রসা ফোট্ঠব্বা, অত্থরণা পাৰুরণা দাসিদাসা [দাসীদাসা (স্যা. ক.)] অজেল়কা কুক্কুটসূকরা হত্থিগৰাস্সৰল়ৰা খেত্তং ৰত্থু হিরঞ্ঞং সুৰণ্ণং গামনিগমরাজধানিযো রট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ, কেৰলম্পি মহাপথৰিং তণ্হাৰসেন মমাযতি, যাৰতা অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতং – অযং তণ্হাকপ্পো. কতমো দিট্ঠিকপ্পো? ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি, দসৰত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি, দসৰত্থুকা অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠি, যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তারং দিট্ঠিৰিসূকাযিকং দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসঞ্ঞোজনং গাহো পটিগ্গাহো অভিনিৰেসো পরামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৰিপরিযাসগ্গাহো [ৰিপরিযেসগ্গাহো (সী. স্যা. ক.)] ৰিপরীতগ্গাহো ৰিপল্লাসগ্গাহো মিচ্ছাগাহো, অযাথাৰকস্মিং যাথাৰকন্তি গাহো, যাৰতা দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি – অযং দিট্ঠিকপ্পো. তেসং তণ্হাকপ্পো পহীনো, দিট্ঠিকপ্পো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হাকপ্পস্স পহীনত্তা, দিট্ঠিকপ্পস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা তণ্হাকপ্পং ৰা দিট্ঠিকপ্পং ৰা ন কপ্পেন্তি ন জনেন্তি ন সঞ্জনেন্তি ন নিব্বত্তেন্তি ন অভিনিব্বত্তেন্তীতি – ন কপ্পযন্তি.

ন পুরেক্খরোন্তীতি. পুরেক্খারাতি দ্ৰে পুরেক্খারা – তণ্হাপুরেক্খারো চ দিট্ঠিপুরেক্খারো চ…পে… অযং তণ্হাপুরেক্খারো…পে… অযং দিট্ঠিপুরেক্খারো. তেসং তণ্হাপুরেক্খারো পহীনো, দিট্ঠিপুরেক্খারো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হাপুরেক্খারস্স পহীনত্তা, দিট্ঠিপুরেক্খারস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা ন তণ্হং ৰা ন দিট্ঠিং ৰা পুরতো কত্ৰা চরন্তি ন তণ্হাধজা ন তণ্হাকেতূ ন তণ্হাধিপতেয্যা ন দিট্ঠিধজা ন দিট্ঠিকেতূ ন দিট্ঠাধিপতেয্যা. ন তণ্হায ৰা ন দিট্ঠিযা ৰা পরিৰারেত্ৰা চরন্তীতি – ন কপ্পযন্তি ন পুরেক্খরোন্তি.

ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসেতি. ধম্মা ৰুচ্চন্তি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি. তেসন্তি তেসং অরহন্তানং খীণাসৰানং. ন পটিচ্ছিতাসেতি ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ন পটিচ্ছিতাসে. ‘‘অসস্সতো লোকো… অন্তৰা লোকো… অনন্তৰা লোকো… তং জীৰং তং সরীরং… অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীরং… হোতি তথাগতো পরং মরণা… ন হোতি তথাগতো পরং মরণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা… নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা, ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ন পটিচ্ছিতাসেতি – ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসে.

ন ব্রাহ্মণো সীলৰতেন নেয্যোতি. নাতি পটিক্খেপো. ব্রাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো – সক্কাযদিট্ঠি বাহিতা হোতি…পে… অসিতো তাদি ৰুচ্চতে স ব্রহ্মা. ন ব্রাহ্মণো সীলৰতেন নেয্যোতি. ব্রাহ্মণো সীলেন ৰা ৰতেন ৰা সীলব্বতেন ৰা ন যাযতি ন নিয্যতি ন ৰুয্হতি ন সংহরীযতীতি – ন ব্রাহ্মণো সীলৰতেন নেয্যো.

পারঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদীতি. পারং ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং. সো পারঙ্গতো পারপ্পত্তো অন্তগতো অন্তপ্পত্তো কোটিগতো কোটিপ্পত্তো [ৰিত্থারো] জাতিমরণসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – পারঙ্গতো. ন পচ্চেতীতি সোতাপত্তিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. সকদাগামিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. অনাগামিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. অরহত্তমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতীতি – পারঙ্গতো ন পচ্চেতি. তাদীতি অরহা পঞ্চহাকারেহি তাদী – ইট্ঠানিট্ঠে তাদী, চত্তাৰীতি তাদী, তিণ্ণাৰীতি তাদী, মুত্তাৰীতি তাদী, তংনিদ্দেসা তাদী.

কথং অরহা ইট্ঠানিট্ঠে তাদী? অরহা লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদী, যসেপি তাদী, অযসেপি তাদী, পসংসাযপি তাদী, নিন্দাযপি তাদী, সুখেপি তাদী, দুক্খেপি তাদী. একচ্চে বাহং [অঙ্গং (সী.)] গন্ধেন লিম্পেয্যুং, একচ্চে বাহং [অঙ্গং (সী.)] ৰাসিযা তচ্ছেয্যুং – অমুস্মিং নত্থি রাগো, অমুস্মিং নত্থি পটিঘং, অনুনযপটিঘৰিপ্পহীনো উগ্ঘাতিনিঘাতিৰীতিৰত্তো অনুরোধৰিরোধসমতিক্কন্তো. এৰং অরহা ইট্ঠানিট্ঠে তাদী.

কথং অরহা চত্তাৰীতি তাদী? অরহতো রাগো চত্তো ৰন্তো মুত্তো পহীনো পটিনিস্সট্ঠো. দোসো…পে… মোহো… কোধো… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… ইস্সা… মচ্ছরিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চরিতা… সব্বে দরথা… সব্বে পরিল়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা চত্তা ৰন্তা মুত্তা পহীনা পটিনিস্সট্ঠা. এৰং অরহা চত্তাৰীতি তাদী.

কথং অরহা তিণ্ণাৰীতি তাদী? অরহা কামোঘং তিণ্ণো ভৰোঘং তিণ্ণো দিট্ঠোঘং তিণ্ণো অৰিজ্জোঘং তিণ্ণো সব্বং সংসারপথং তিণ্ণো উত্তিণ্ণো নিত্তিণ্ণো অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৰীতিৰত্তো. সো ৰুট্ঠৰাসো চিণ্ণচরণো জাতিমরণসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি. এৰং অরহা তিণ্ণাৰীতি তাদী.

কথং অরহা মুত্তাৰীতি তাদী? অরহতো রাগা চিত্তং মুত্তং ৰিমুত্তং সুৰিমুত্তং, দোসা চিত্তং মুত্তং ৰিমুত্তং সুৰিমুত্তং, মোহা চিত্তং মুত্তং ৰিমুত্তং সুৰিমুত্তং, কোধা…পে… উপনাহা… মক্খা… পল়াসা… ইস্সায… মচ্ছরিযা… মাযায… সাঠেয্যা… থম্ভা… সারম্ভা… মানা… অতিমানা… মদা… পমাদা… সব্বকিলেসেহি… সব্বদুচ্চরিতেহি… সব্বদরথেহি… সব্বপরিল়াহেহি… সব্বসন্তাপেহি… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারেহি চিত্তং মুত্তং ৰিমুত্তং সুৰিমুত্তং. এৰং অরহা মুত্তাৰীতি তাদী.

কথং অরহা তংনিদ্দেসা তাদী? অরহা সীলে সতি সীলৰাতি তংনিদ্দেসা তাদী; সদ্ধায সতি সদ্ধোতি তংনিদ্দেসা তাদী; ৰীরিযে সতি ৰীরিযৰাতি তংনিদ্দেসা তাদী; সতিযা সতি সতিমাতি তংনিদ্দেসা তাদী; সমাধিম্হি সতি সমাহিতোতি তংনিদ্দেসা তাদী; পঞ্ঞায সতি পঞ্ঞৰাতি তংনিদ্দেসা তাদী; ৰিজ্জায সতি তেৰিজ্জোতি তংনিদ্দেসা তাদী; অভিঞ্ঞায সতি ছল়ভিঞ্ঞোতি তংনিদ্দেসা তাদী. এৰং অরহা তংনিদ্দেসা তাদীতি – পারঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদী.

তেনাহ ভগৰা –

‘‘ন কপ্পযন্তি ন পুরেক্খরোন্তি, ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসে;

ন ব্রাহ্মণো সীলৰতেন নেয্যো, পারঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদী’’তি.

পরমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো পঞ্চমো.