পঞ্চৰগ্গো
কম্মৰগ্গৰণ্ণনা
৪৮২. কম্মৰগ্গে চতুন্নং কম্মানং নানাকরণং সমথক্খন্ধকে ৰুত্তমেৰ. কিঞ্চাপি ৰুত্তং, অথ খো অযং কম্মৰিনিচ্ছযো নাম আদিতো পট্ঠায ৰুচ্চমানো পাকটো হোতি, তস্মা আদিতো পট্ঠাযেৰেত্থ ৰত্তব্বং ৰদিস্সাম. চত্তারীতি কম্মানং গণনপরিচ্ছেদৰচনমেতং. কম্মানীতি পরিচ্ছিন্নকম্মনিদস্সনং. অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা একায চ অনুস্সাৰনাযাতি এৰং ঞত্তিদুতিযায অনুস্সাৰনায কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম ৰুত্তনযেনেৰ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা তীহি চ অনুস্সাৰনাহীতি এৰং ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি অনুস্সাৰনাহি কত্তব্বং কম্মং.
তত্থ অপলোকনকম্মং অপলোকেত্ৰাৰ কাতব্বং, ঞত্তিকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিকম্মম্পি একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰাৰ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন অপলোকেত্ৰা কাতব্বম্পি অত্থি, অকাতব্বম্পি অত্থি.
তত্থ সীমাসম্মুতি, সীমাসমূহননং, কথিনদানং, কথিনুদ্ধারো, কুটিৰত্থুদেসনা, ৰিহারৰত্থুদেসনাতি ইমানি ছ কম্মানি গরুকানি অপলোকেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টন্তি, ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাৰ কাতব্বানি. অৰসেসা তেরস সম্মুতিযো সেনাসনগ্গাহকমতকচীৰরদানাদিসম্মুতিযো চাতি এতানি লহুককম্মানি অপলোকেত্ৰাপি কাতুং ৰট্টন্তি, ঞত্তিকম্ম-ঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেন পন ন কাতব্বমেৰ. ঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেন কযিরমানং দল়্হতরং হোতি, তস্মা কাতব্বন্তি একচ্চে ৰদন্তি. এৰং পন সতি কম্মসঙ্করো হোতি, তস্মা ন কাতব্বন্তি পটিক্খিত্তমেৰ. সচে পন অক্খরপরিহীনং ৰা পদপরিহীনং ৰা দুরুত্তপদং ৰা হোতি, তস্স সোধনত্থং পুনপ্পুনং ৰত্তুং ৰট্টতি. ইদং অকুপ্পকম্মস্স দল়্হীকম্মং হোতি, কুপ্পকম্মে কম্মং হুত্ৰা তিট্ঠতি.
ঞত্তিচতুত্থকম্মং ঞত্তিঞ্চ তিস্সো চ কম্মৰাচাযো সাৰেত্ৰাৰ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৰসেন ন কাতব্বং. পঞ্চহাকারেহি ৰিপজ্জন্তীতি পঞ্চহি কারণেহি ৰিপজ্জন্তি.
৪৮৩. সম্মুখাকরণীযং কম্মং অসম্মুখা করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মন্তি এত্থ অত্থি কম্মং সম্মুখাকরণীযং; অত্থি অসম্মুখাকরণীযং; তত্থ অসম্মুখাকরণীযং নাম দূতেনুপসম্পদা, পত্তনিক্কুজ্জনং, পত্তুক্কুজ্জনং, উম্মত্তকস্স ভিক্খুনো উম্মত্তকসম্মুতি, সেক্খানং কুলানং সেক্খসম্মুতি, ছন্নস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডো, দেৰদত্তস্স পকাসনীযকম্মং, অপ্পসাদনীযং দস্সেন্তস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বং অৰন্দনীযকম্মন্তি অট্ঠৰিধং হোতি, তং সব্বং তত্থ তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ইদং অট্ঠৰিধম্পি কম্মং অসম্মুখা কতং সুকতং হোতি অকুপ্পং.
সেসানি সব্বকম্মানি সম্মুখা এৰ কাতব্বানি – সঙ্ঘসম্মুখতা, ধম্মসম্মুখতা, ৰিনযসম্মুখতা, পুগ্গলসম্মুখতাতি ইমং চতুব্বিধং সম্মুখাৰিনযং উপনেত্ৰাৰ কাতব্বানি. এৰং কতানি হি সুকতানি হোন্তি. এৰং অকতানি পনেতানি ইমং সম্মুখাৰিনযসঙ্খাতং ৰত্থুং ৰিনা কতত্তা ৰত্থুৰিপন্নানি নাম হোন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সম্মুখাকরণীযং কম্মং অসম্মুখা করোতি, ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্ম’’ন্তি.
পটিপুচ্ছাকরণীযাদীসুপি পটিপুচ্ছাদিকরণমেৰ ৰত্থু, তং ৰত্থুং ৰিনা কতত্তা তেসম্পি ৰত্থুৰিপন্নতা ৰেদিতব্বা. ইদং পনেত্থ ৰচনত্থমত্তং. পটিপুচ্ছা করণীযং অপ্পটিপুচ্ছা করোতীতি পুচ্ছিত্ৰা চোদেত্ৰা সারেত্ৰা কাতব্বং অপুচ্ছিত্ৰা অচোদেত্ৰা অসারেত্ৰা করোতি. পটিঞ্ঞায করণীযং অপ্পটিঞ্ঞায করোতীতি পটিঞ্ঞং আরোপেত্ৰা যথাদিন্নায পটিঞ্ঞায কাতব্বং অপ্পটিঞ্ঞায করোন্তস্স ৰিপ্পলপন্তস্স বলক্কারেন করোতি. সতিৰিনযারহস্সাতি দব্বমল্লপুত্তত্থেরসদিসস্স খীণাসৰস্স. অমূল়্হৰিনযারহস্সাতি গগ্গভিক্খুসদিসস্স উম্মত্তকস্স. তস্সপাপিযসিককম্মারহস্সাতি উপৰাল়ভিক্খুসদিসস্স উস্সন্নপাপস্স. এস নযো সব্বত্থ.
অনুপোসথে উপোসথং করোতীতি অনুপোসথদিৰসে উপোসথং করোতি. উপোসথদিৰসো নাম ঠপেত্ৰা কত্তিকমাসং অৰসেসেসু একাদসসু মাসেসু ভিন্নস্স সঙ্ঘস্স সামগ্গিদিৰসো চ যথাৰুত্তচাতুদ্দসপন্নরসা চ. এতং তিপ্পকারম্পি উপোসথদিৰসং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং দিৰসে উপোসথং করোন্তো অনুপোসথে উপোসথং করোতি নাম. যত্র হি পত্তচীৰরাদীনং অত্থায অপ্পমত্তকেন কারণেন ৰিৰদন্তা উপোসথং ৰা পৰারণং ৰা ঠপেন্তি, তত্থ তস্মিং অধিকরণে ৰিনিচ্ছিতে ‘‘সমগ্গা জাতাম্হা’’তি অন্তরা সামগ্গিউপোসথং কাতুং ন লভন্তি, করোন্তেহি অনুপোসথে উপোসথো কতো নাম হোতি.
অপৰারণায পৰারেতীতি অপৰারণাদিৰসে পৰারেতি; পৰারণাদিৰসো নাম একস্মিং কত্তিকমাসে ভিন্নস্স সঙ্ঘস্স সামগ্গিদিৰসো চ পচ্চুক্কড্ঢিত্ৰা ঠপিতদিৰসো চ দ্ৰে চ পুণ্ণমাসিযো. এৰং চতুব্বিধম্পি পৰারণাদিৰসং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং দিৰসে পৰারেন্তো অপৰারণায পৰারেতি নাম. ইধাপি অপ্পমত্তকস্স ৰিৰাদস্স ৰূপসমে সামগ্গিপৰারণং কাতুং ন লভন্তি, করোন্তেহি অপৰারণায পৰারণা কতা হোতি. অপিচ ঊনৰীসতিৰস্সং ৰা অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নপুব্বং ৰা একাদসসু ৰা অভব্বপুগ্গলেসু অঞ্ঞতরং উপসম্পাদেন্তস্সপি ৰত্থুৰিপন্নং অধম্মকম্মং হোতি. এৰং ৰত্থুতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
৪৮৪. ঞত্তিতো ৰিপত্তিযং পন ৰত্থুং ন পরামসতীতি যস্স উপসম্পদাদিকম্মং করোতি, তং ন পরামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদতি; এৰং ৰত্থুং ন পরামসতি.
সঙ্ঘং ন পরামসতীতি সঙ্ঘস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰদতি; এৰং সঙ্ঘং ন পরামসতি.
পুগ্গলং ন পরামসতীতি যো উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝাযো, তং ন পরামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদতি; এৰং পুগ্গলং ন পরামসতি.
ঞত্তিং ন পরামসতীতি সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন পরামসতি. ঞত্তিদুতিযকম্মে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা দ্ৰিক্খত্তুং কম্মৰাচায এৰ অনুস্সাৰনকম্মং করোতি. ঞত্তিচতুত্থকম্মেপি ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা চতুক্খত্তুং কম্মৰাচায এৰ অনুস্সাৰনকম্মং করোতি; এৰং ঞত্তিং ন পরামসতি.
পচ্ছা ৰা ঞত্তিং ঠপেতীতি পঠমং কম্মৰাচায অনুস্সাৰনকম্মং কত্ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্স তস্মা তুণ্হী এৰমেতং ধারযামী’’তি ৰদতি; এৰং পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকারেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
৪৮৫. অনুস্সাৰনতো ৰিপত্তিযং পন ৰত্থুআদীনি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. এৰং পন নেসং অপরামসনং হোতি – ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তি পঠমানুস্সাৰনে ‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৰদামি, ততিযম্পি এতমত্থং ৰদামি, সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তি দুতিযততিযানুস্সাৰনাসু ৰা ‘‘অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰদন্তো ৰত্থুং ন পরামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে, অযং ধম্মরক্খিতো’’তি ৰদন্তো সঙ্ঘং ন পরামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতস্সা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মরক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৰদন্তো পুগ্গলং ন পরামসতি নাম.
সাৰনং হাপেতীতি সব্বেন সব্বং কম্মৰাচায অনুস্সাৰনং ন করোতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে দ্ৰিক্খত্তুং ঞত্তিমেৰ ঠপেতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মে চতুক্খত্তুং ঞত্তিমেৰ ঠপেতি; এৰং অনুস্সাৰনং হাপেতি. যোপি ঞত্তিদুতিযকম্মে একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা একং কম্মৰাচং অনুস্সাৰেন্তো অক্খরং ৰা ছড্ডেতি, পদং ৰা দুরুত্তং করোতি, অযম্পি অনুস্সাৰনং হাপেতিযেৰ. ঞত্তিচতুত্থকম্মে পন একং ঞত্তিং ঠপেত্ৰা সকিমেৰ ৰা দ্ৰিক্খত্তুং ৰা কম্মৰাচায অনুস্সাৰনং করোন্তোপি অক্খরং ৰা পদং ৰা ছড্ডেন্তোপি দুরুত্তং করোন্তোপি অনুস্সাৰনং হাপেতিযেৰাতি ৰেদিতব্বো.
দুরুত্তং করোতীতি এত্থ পন অযং ৰিনিচ্ছযো – যো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খরে ৰত্তব্বে অঞ্ঞং ৰদতি, অযং দুরুত্তং করোতি নাম. তস্মা কম্মৰাচং করোন্তেন ভিক্খুনা য্ৰাযং –
‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘরস্সং, গরুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;
সম্বন্ধং ৰৰত্থিতং ৰিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি.
ৰুত্তো, অযং সুট্ঠু উপলক্খেতব্বো. এত্থ হি ‘‘সিথিলং’’ নাম পঞ্চসু ৰগ্গেসু পঠমততিযং. ‘‘ধনিতং’’ নাম তেস্ৰেৰ দুতিযচতুত্থং. ‘‘দীঘ’’ন্তি দীঘেন কালেন ৰত্তব্বং আকারাদি. ‘‘রস্স’’ন্তি ততো উপড্ঢকালেন ৰত্তব্বং অকারাদি. ‘‘গরুক’’ন্তি দীঘমেৰ. যং ৰা আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতত্থেরস্স যস্স নক্খমতীতি এৰং সংযোগপরং কত্ৰা ৰুচ্চতি. ‘‘লহুক’’ন্তি রস্সমেৰ. যং ৰা আযস্মতো বুদ্ধরক্খিতথেরস্স যস্স ন খমতীতি এৰং অসংযোগপরং কত্ৰা ৰুচ্চতি. ‘‘নিগ্গহিত’’ন্তি যং করণানি নিগ্গহেত্ৰা অৰিস্সজ্জেত্ৰা অৰিৰটেন মুখেন সানুনাসিকং কত্ৰা ৰত্তব্বং. ‘‘সম্বন্ধ’’ন্তি যং পরপদেন সম্বন্ধিত্ৰা ‘‘তুণ্হিস্সা’’তি ৰা ‘‘তুণ্হস্সা’’তি ৰা ৰুচ্চতি. ‘‘ৰৰত্থিত’’ন্তি যং পরপদেন অসম্বন্ধং কত্ৰা ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘তুণ্হী অস্সা’’তি ৰা ‘‘তুণ্হ অস্সা’’তি ৰা ৰুচ্চতি. ‘‘ৰিমুত্ত’’ন্তি যং করণানি অনিগ্গহেত্ৰা ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৰা ৰুচ্চতি.
তত্থ ‘‘সুণাতু মে’’তি ৰত্তব্বে ত-কারস্স থ-কারং কত্ৰা ‘‘সুণাথু মে’’তি ৰচনং সিথিলস্স ধনিতকরণং নাম. তথা ‘‘পত্তকল্লং, এসা ঞত্তী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘পত্থকল্লং, এসা ঞত্থী’’তিআদিৰচনঞ্চ. ‘‘ভন্তে সঙ্ঘো’’তি ৰত্তব্বে ভ-কার ঘ-কারানং ব-কার গ-কারে কত্ৰা ‘‘বন্তে সঙ্গো’’তি ৰচনং ধনিতস্স সিথিলকরণং নাম. ‘‘সুণাতু মে’’তি ৰিৰটেন মুখেন ৰত্তব্বে পন ‘‘সুণংতু মে’’তি ৰা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘এসং ঞত্তী’’তি ৰা অৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৰা ৰচনং ৰিমুত্তস্স নিগ্গহিতৰচনং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি অৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৰা ৰত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৰিৰটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৰা ৰচনং নিগ্গহিতস্স ৰিমুত্তৰচনং নাম.
ইতি সিথিলে কত্তব্বে ধনিতং, ধনিতে কত্তব্বে সিথিলং, ৰিমুত্তে কত্তব্বে নিগ্গহিতং, নিগ্গহিতে কত্তব্বে ৰিমুত্তন্তি ইমানি চত্তারি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৰাচায কম্মং দূসেন্তি. এৰং ৰদন্তো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খরে ৰত্তব্বে অঞ্ঞং ৰদতি, দুরুত্তং করোতীতি ৰুচ্চতি. ইতরেসু পন দীঘরস্সাদীসু ছসু ব্যঞ্জনেসু দীঘট্ঠানে দীঘমেৰ, রস্সট্ঠানে চ রস্সমেৰাতি এৰং যথাঠানে তং তদেৰ অক্খরং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৰেণিং অৰিনাসেন্তেন কম্মৰাচা কাতব্বা. সচে পন এৰং অকত্ৰা দীঘে ৰত্তব্বে রস্সং, রস্সে ৰা ৰত্তব্বে দীঘং ৰদতি; তথা গরুকে ৰত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৰা ৰত্তব্বে গরুকং ৰদতি; সম্বন্ধে ৰা পন ৰত্তব্বে ৰৰত্থিতং, ৰৰত্থিতে ৰা ৰত্তব্বে সম্বন্ধং ৰদতি; এৰং ৰুত্তেপি কম্মৰাচা ন কুপ্পতি. ইমানি হি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি.
যং পন সুত্তন্তিকত্থেরা ‘‘দ-কারো ত-কারমাপজ্জতি, ত-কারো দ-কারমাপজ্জতি, চ-কারো জ-কারমাপজ্জতি, জ-কারো চ-কারমাপজ্জতি, য-কারো ক-কারমাপজ্জতি, ক-কারো য-কারমাপজ্জতি; তস্মা দ-কারাদীসু ৰত্তব্বেসু ত-কারাদিৰচনং ন ৰিরুজ্ঝতী’’তি ৰদন্তি, তং কম্মৰাচং পত্ৰা ন ৰট্টতি. তস্মা ৰিনযধরেন নেৰ দ-কারো ত-কারো কাতব্বো…পে… ন ক-কারো য-কারো. যথাপাল়িযা নিরুত্তিং সোধেত্ৰা দসৰিধায ব্যঞ্জননিরুত্তিযা ৰুত্তদোসে পরিহরন্তেন কম্মৰাচা কাতব্বা. ইতরথা হি সাৰনং হাপেতি নাম.
অকালে ৰা সাৰেতীতি সাৰনায অকালে অনোকাসে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৰা পঠমংযেৰ অনুস্সাৰনকম্মং কত্ৰা পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অনুস্সাৰনতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তি.
৪৮৬. সীমতো ৰিপত্তিযং পন অতিখুদ্দকসীমা নাম যা একৰীসতি ভিক্খূ ন গণ্হাতি. কুরুন্দিযং পন ‘‘যত্থ একৰীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং ন সক্কোন্তী’’তি ৰুত্তং. তস্মা যা এৰরূপা সীমা, অযং সম্মতাপি অসম্মতা, গামখেত্তসদিসাৰ হোতি, তত্থ কতং কম্মং কুপ্পতি. এস নযো সেসসীমাসুপি. এত্থ পন অতিমহতী নাম যা কেসগ্গমত্তেনাপি তিযোজনং অতিক্কামেত্ৰা সম্মতা হোতি. খণ্ডনিমিত্তা নাম অঘটিতনিমিত্তা ৰুচ্চতি. পুরত্থিমায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা অনুক্কমেনেৰ দক্খিণায পচ্ছিমায উত্তরায দিসায কিত্তেত্ৰা পুন পুরত্থিমায দিসায পুব্বকিত্তিতং নিমিত্তং পটিকিত্তেত্ৰাৰ ঠপেতুং ৰট্টতি; এৰং অখণ্ডনিমিত্তা হোতি. সচে পন অনুক্কমেন আহরিত্ৰা উত্তরায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৰা তত্থেৰ ঠপেতি, খণ্ডনিমিত্তা হোতি. অপরাপি খণ্ডনিমিত্তা নাম যা অনিমিত্তুপগং তচসাররুক্খং ৰা খাণুকং ৰা পংসুপুঞ্জৰালিকাপুঞ্জানং ৰা অঞ্ঞতরং অন্তরা একং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা হোতি. ছাযানিমিত্তা নাম যা পব্বতচ্ছাযাদীনং যংকিঞ্চি ছাযং নিমিত্তং কত্ৰা সম্মতা হোতি. অনিমিত্তা নাম যা সব্বেন সব্বং নিমিত্তানি অকিত্তেত্ৰা সম্মতা হোতি.
বহিসীমে ঠিতো সীমং সম্মন্নতি নাম নিমিত্তানি কিত্তেত্ৰা নিমিত্তানং বহি ঠিতো সম্মন্নতি. নদিযা সমুদ্দে জাতস্সরে সীমং সম্মন্নতীতি এতেসু নদিআদীসু যং সম্মন্নতি, সা এৰং সম্মতাপি ‘‘সব্বা, ভিক্খৰে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সরো অসীমো’’তি (মহাৰ. ১৪৭) ৰচনতো অসম্মতাৰ হোতি. সীমায সীমং সম্ভিন্দতীতি অত্তনো সীমায পরেসং সীমং সম্ভিন্দতি. অজ্ঝোত্থরতীতি অত্তনো সীমায পরেসং সীমং অজ্ঝোত্থরতি. তত্থ যথা সম্ভেদো চ অজ্ঝোত্থরণঞ্চ হোতি, তং সব্বং উপোসথক্খন্ধকে ৰুত্তমেৰ. ইতি ইমা একাদসপি সীমা অসীমা গামখেত্তসদিসা এৰ, তাসু নিসীদিত্ৰা কতং কম্মং কুপ্পতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ইমেহি একাদসহি আকারেহি সীমতো কম্মানি ৰিপজ্জন্তী’’তি.
৪৮৭-৪৮৮. পরিসতো কম্মৰিপত্তিযং পন কিঞ্চি অনুত্তানং নাম নত্থি. যম্পি তত্থ কম্মপ্পত্তছন্দারহলক্খণং ৰত্তব্বং সিযা, তম্পি পরতো ‘‘চত্তারো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তমেৰ. তত্থ পকতত্তা কম্মপ্পত্তাতি চতুৰগ্গকরণে কম্মে চত্তারো পকতত্তা অনুক্খিত্তা অনিস্সারিতা পরিসুদ্ধসীলা চত্তারো ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা কম্মস্স অরহা অনুচ্ছৰিকা সামিনো. ন তেহি ৰিনা তং কম্মং কযিরতি, ন তেসং ছন্দো ৰা পারিসুদ্ধি ৰা এতি. অৰসেসা পন সচেপি সহস্সমত্তা হোন্তি, সচে সমানসংৰাসকা, সব্বে ছন্দারহাৰ হোন্তি. ছন্দপারিসুদ্ধিং দত্ৰা আগচ্ছন্তু ৰা মা ৰা, কম্মং পন তিট্ঠতি. যস্স পন সঙ্ঘো পরিৰাসাদিকম্মং করোতি, সো নেৰ কম্মপ্পত্তো, নাপি ছন্দারহো. অপিচ যস্মা তং পুগ্গলং ৰত্থুং কত্ৰা সঙ্ঘো কম্মং করোতি, তস্মা ‘‘কম্মারহো’’তি ৰুচ্চতি. সেসকম্মেসুপি এসেৰ নযো.
৪৮৯. পুন চত্তারি কম্মানীতিআদিকো নযো পণ্ডকাদীনং অৰত্থুভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
অপলোকনকম্মকথা
৪৯৫-৪৯৬. ইদানি তেসং কম্মানং পভেদদস্সনত্থং ‘‘অপলোকনকম্মং কতি ঠানানি গচ্ছতী’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘অপলোকনকম্মং পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি – ওসারণং, নিস্সারণং, ভণ্ডুকম্মং, ব্রহ্মদণ্ডং, কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ পঞ্চম’’ন্তি এত্থ ‘‘ওসারণং নিস্সারণ’’ন্তি পদসিলিট্ঠতাযেতং ৰুত্তং. পঠমং পন নিস্সারণা হোতি, পচ্ছা ওসারণা. তত্থ যা কণ্টকসামণেরস্স দণ্ডকম্মনাসনা, সা ‘‘নিস্সারণা’’তি ৰেদিতব্বা. তস্মা এতরহি সচেপি সামণেরো বুদ্ধস্স ৰা ধম্মস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা অৰণ্ণং ভণতি, ‘‘অকপ্পিযং কপ্পিয’’ন্তি দীপেতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, সো যাৰততিযং নিৰারেত্ৰা তং লদ্ধিং নিস্সজ্জাপেতব্বো. নো চে ৰিস্সজ্জেতি, সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘ৰিস্সজ্জেহী’’তি ৰত্তব্বো. নো চে ৰিস্সজ্জেতি, ব্যত্তেন ভিক্খুনা অপলোকনকম্মং কত্ৰা নিস্সারেতব্বো. এৰঞ্চ পন কম্মং কাতব্বং –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি – ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৰণ্ণৰাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেরা লভন্তি, দিরত্ততিরত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সারণা রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পুচ্ছামি – ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো বুদ্ধস্স…পে… রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি চর পিরে ৰিনস্সা’’তি.
সো অপরেন সমযেন ‘‘অহং, ভন্তে, বালতায অঞ্ঞাণতায অলক্খিকতায এৰং অকাসিং, স্ৰাহং সঙ্ঘং খমাপেমী’’তি খমাপেন্তো যাৰততিযং যাচাপেত্ৰা অপলোকনকম্মেনেৰ ওসারেতব্বো. এৰং পন ওসারেতব্বো, সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি – অযং ইত্থন্নামো সামণেরো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৰণ্ণৰাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেরা লভন্তি, ভিক্খূহি সদ্ধিং দিরত্ততিরত্তং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সারিতো, স্ৰাযং ইদানি সোরতো নিৰাতৰুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিরোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো কতদণ্ডকম্মো অচ্চযং দেসেতি, ইমস্স সামণেরস্স যথা পুরে কাযসম্ভোগসামগ্গিদানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি.
এৰং তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং. এৰং অপলোকনকম্মং ওসারণঞ্চ নিস্সারণঞ্চ গচ্ছতি. ভণ্ডুকম্মং মহাখন্ধকৰণ্ণনাযং ৰুত্তমেৰ. ব্রহ্মদণ্ডো পঞ্চসতিকক্খন্ধকে ৰুত্তোযেৰ. ন কেৰলং পনেস ছন্নস্সেৰ পঞ্ঞত্তো, যো অঞ্ঞোপি ভিক্খু মুখরো হোতি, ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেহি ঘট্টেন্তো খুংসেন্তো ৰম্ভেন্তো ৰিহরতি, তস্সপি দাতব্বো. এৰঞ্চ পন দাতব্বো, সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামো ভিক্খু মুখরো, ভিক্খূ দুরুত্তৰচনেহি ঘট্টেন্তো ৰিহরতি. সো ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৰদেয্য. ভিক্খূহি ইত্থন্নামো ভিক্খু নেৰ ৰত্তব্বো, ন ওৰদিতব্বো, ন অনুসাসিতব্বো. সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি – ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং, রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি পুচ্ছামি, ততিযম্পি পুচ্ছামি – ‘ইত্থন্নামস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স দানং, রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.
তস্স অপরেন সমযেন সম্মা ৰত্তিত্ৰা খমাপেন্তস্স ব্রহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো. এৰঞ্চ পন পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো, ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘমজ্ঝে সাৰেতব্বং –
‘‘ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো অসুকস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডং অদাসি, সো ভিক্খু সোরতো নিৰাতৰুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিরোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো, পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে তিট্ঠতি, সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি, তস্স ভিক্খুনো ব্রহ্মদণ্ডস্স পটিপ্পস্সদ্ধি, রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি.
এৰং যাৰততিযং ৰত্ৰা অপলোকনকম্মেনেৰ ব্রহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বোতি.
কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ পঞ্চমন্তি যং তং ভগৰতা ভিক্খুনিক্খন্ধকে ‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি, ‘অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যু’ন্তি, কাযং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ঊরুং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ভিক্খুনিযো ওভাসেন্তি, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি, ‘অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যু’ন্তি. ইমেসু ৰত্থূসু তেসং ভিক্খূনং দুক্কটং পঞ্ঞপেত্ৰা ‘অনুজানামি ভিক্খৰে তস্স ভিক্খুনো দণ্ডকম্মং কাতু’ন্তি. অথ খো ভিক্খুনীনং এতদহোসি – ‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’ন্তি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং – ‘অৰন্দিযো সো ভিক্খৰে ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’’তি এৰং অৰন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতং, তং কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ পঞ্চমং ইমস্স অপলোকনকম্মস্স ঠানং হোতি. তস্স হি কম্মঞ্ঞেৰ লক্খণং, ন ওসারণাদীনি; তস্মা ‘‘কম্মলক্খণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. তস্স করণং তত্থেৰ ৰুত্তং. অপিচ নং পটিপ্পস্সদ্ধিযা সদ্ধিং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ইধাপি ৰদাম, ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৰেতব্বং –
‘‘অয্যে অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৰন্দিযকরণং রুচ্চতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামি, দুতিযম্পি… ততিযম্পি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি.
এৰং তিক্খত্তুং সাৰেত্ৰা অপলোকনকম্মেন অৰন্দিযকম্মং কাতব্বং.
ততো পট্ঠায সো ভিক্খু ভিক্খুনীহি ন ৰন্দিতব্বো. সচে অৰন্দিযমানো হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা সম্মা ৰত্ততি, তেন ভিক্খুনিযো খমাপেতব্বা. খমাপেন্তেন ভিক্খুনুপস্সযং অগন্ত্ৰা ৰিহারেযেৰ সঙ্ঘং ৰা গণং ৰা একং ভিক্খুং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘অহং ভন্তে পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে তিট্ঠামি, ন পুন অপাসাদিকং দস্সেস্সামি, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ময্হং খমতূ’’তি খমাপেতব্বং. তেন সঙ্ঘেন ৰা গণেন ৰা একং ভিক্খুং পেসেত্ৰা একভিক্খুনা ৰা সযমেৰ গন্ত্ৰা ভিক্খুনিযো ৰত্তব্বা – ‘‘অযং ভিক্খু পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে ঠিতো, ইমিনা অচ্চযং দেসেত্ৰা ভিক্খুনিসঙ্ঘো খমাপিতো, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ইমং ৰন্দিযং করোতূ’’তি. সো ৰন্দিযো কাতব্বো. এৰঞ্চ পন কাতব্বো, ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৰেতব্বং –
‘‘অযং অয্যে অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘেন অৰন্দিযো কতো, সো লজ্জিধম্মং ওক্কমিত্ৰা পটিসঙ্খা আযতিং সংৰরে ঠিতো অচ্চযং দেসেত্ৰা ভিক্খুনিসঙ্ঘং খমাপেসি, তস্স অয্যস্স ৰন্দিযকরণং রুচ্চতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি –
তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং এৰং অপলোকনকম্মেনেৰ ৰন্দিযো কাতব্বো.
অযং পনেত্থ পাল়িমুত্তকোপি কম্মলক্খণৰিনিচ্ছযো. ইদঞ্হি কম্মলক্খণং নাম ভিক্খুনিসঙ্ঘমূলকং পঞ্ঞত্তং, ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি পনেতং লব্ভতিযেৰ. যঞ্হি ভিক্খুসঙ্ঘো সলাকগ্গযাগগ্গভত্তগ্গউপোসথগ্গেসু অপলোকনকম্মং করোতি, এতম্পি কম্মলক্খণমেৰ. অচ্ছিন্নচীৰরজিণ্ণচীৰরনট্ঠচীৰরানঞ্হি সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা ব্যত্তেন ভিক্খুনা যাৰততিযং সাৰেত্ৰা অপলোকনকম্মং কত্ৰা চীৰরং দাতুং ৰট্টতি. অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকেন পন চীৰরং করোন্তস্স সেনাসনক্খন্ধকৰণ্ণনাযং ৰুত্তপ্পভেদানি সূচিআদীনি অনপলোকেত্ৰাপি দাতব্বানি. তেসং দানে সোযেৰ ইস্সরো, ততো অতিরেকং দেন্তেন অপলোকেত্ৰা দাতব্বং. ততো হি অতিরেকদানে সঙ্ঘো সামী. গিলানভেসজ্জম্পি তত্থ ৰুত্তপ্পকারং সযমেৰ দাতব্বং. অতিরেকং ইচ্ছন্তস্স অপলোকেত্ৰা দাতব্বং. যোপি চ দুব্বলো ৰা ছিন্নিরিযাপথো ৰা পচ্ছিন্নভিক্খাচারপথো ৰা মহাগিলানো, তস্স মহাৰাসেসু তত্রুপ্পাদতো দেৰসিকং নাল়ি ৰা উপড্ঢনাল়ি ৰা একদিৰসংযেৰ ৰা পঞ্চ ৰা দস ৰা তণ্ডুলনাল়িযো দেন্তেন অপলোকনকম্মং কত্ৰাৰ দাতব্বা. পেসলস্স ভিক্খুনো তত্রুপ্পাদতো ইণপলিবোধম্পি বহুস্সুতস্স সঙ্ঘভারনিত্থারকস্স ভিক্খুনো অনুট্ঠাপনীযসেনাসনম্পি সঙ্ঘকিচ্চং করোন্তানং কপ্পিযকারকাদীনং ভত্তৰেতনম্পি অপলোকনকম্মেন দাতুং ৰট্টতি.
চতুপচ্চযৰসেন দিন্নতত্রুপ্পাদতো সঙ্ঘিকং আৰাসং জগ্গাপেতুং ৰট্টতি. ‘‘অযং ভিক্খু ইস্সরৰতায ৰিচারেতী’’তি কথাপচ্ছিন্দনত্থং পন সলাকগ্গাদীসু ৰা অন্তরসন্নিপাতে ৰা সঙ্ঘং পুচ্ছিত্ৰাৰ জগ্গাপেতব্বো. চীৰরপিণ্ডপাতত্থায ওদিস্সদিন্নতত্রুপ্পাদতোপি অপলোকেত্ৰা আৰাসো জগ্গাপেতব্বো. অনপলোকেত্ৰাপি ৰট্টতি. ‘‘সূরো ৰতাযং ভিক্খু চীৰরপিণ্ডপাতত্থায দিন্নতো আৰাসং জগ্গাপেতী’’তি এৰং উপ্পন্নকথাপচ্ছেদনত্থং পন অপলোকনকম্মমেৰ কত্ৰা জগ্গাপেতব্বো.
চেতিযে ছত্তং ৰা ৰেদিকং ৰা বোধিঘরং ৰা আসনঘরং ৰা অকতং ৰা করোন্তেন জিণ্ণং ৰা পটিসঙ্খরোন্তেন সুধাকম্মং ৰা করোন্তেন মনুস্সে সমাদপেত্ৰা কাতুং ৰট্টতি. সচে কারকো নত্থি, চেতিযস্স উপনিক্খেপতো কারেতব্বং. উপনিক্খেপেপি অসতি অপলোকনকম্মং কত্ৰা তত্রুপ্পাদতো কারেতব্বং, সঙ্ঘিকেনপি. সঙ্ঘিকেন হি অপলোকেত্ৰা চেতিযকিচ্চং কাতুং ৰট্টতি. চেতিযস্স সন্তকেন অপলোকেত্ৰাপি সঙ্ঘিককিচ্চং কাতুং ন ৰট্টতি. তাৰকালিকং পন গহেত্ৰা পাকতিকং কাতুং ৰট্টতি.
চেতিযে সুধাকম্মাদীনি করোন্তেহি পন ভিক্খাচারতো ৰা সঙ্ঘতো ৰা যাপনমত্তং অলভন্তেহি চেতিযসন্তকতো যাপনমত্তং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তেহি ৰত্তং কাতুং ৰট্টতি, ‘‘ৰত্তং করোমা’’তি মচ্ছমংসাদীহি সঙ্ঘভত্তং কাতুং ন ৰট্টতি. যে ৰিহারে রোপিতা ফলরুক্খা সঙ্ঘেন পরিগ্গহিতা হোন্তি, জগ্গনকম্মং লভন্তি, যেসং ফলানি ঘণ্টিং পহরিত্ৰা ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তি, তেসু অপলোকনকম্মং ন কাতব্বং. যে পন অপরিগ্গহিতা, তেসু অপলোকনকম্মং কাতব্বং. তং পন সলাকগ্গযাগগ্গভত্তগ্গঅন্তরসন্নিপাতেসুপি কাতুং ৰট্টতি, উপোসথগ্গে পন ৰট্টতিযেৰ. তত্থ হি অনাগতানম্পি ছন্দপারিসুদ্ধি আহরিযতি, তস্মা তং সুৰিসোধিতং হোতি.
এৰঞ্চ পন কাতব্বং, ব্যত্তেন ভিক্খুনা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘ভন্তে, যং ইমস্মিং ৰিহারে অন্তোসীমায সঙ্ঘসন্তকং মূলতচপত্তঅঙ্কুরপুপ্ফফলখাদনীযাদি অত্থি, তং সব্বং আগতাগতানং ভিক্খূনং যথাসুখং পরিভুঞ্জিতুং রুচ্চতীতি সঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং পুচ্ছিতব্বং.
চতূহি পঞ্চহি ভিক্খূহি কতং সুকতমেৰ. যস্মিং ৰিহারে দ্ৰে তযো জনা ৰসন্তি, তেহি নিসীদিত্ৰা কতম্পি সঙ্ঘেন কতসদিসমেৰ. যস্মিং পন ৰিহারে একো ভিক্খু হোতি, তেন ভিক্খুনা উপোসথদিৰসে পুব্বকরণপুব্বকিচ্চং কত্ৰা নিসিন্নেন কতম্পি কতিকৰত্তং সঙ্ঘেন কতসদিসমেৰ হোতি.
করোন্তেন পন ফলৰারেন কাতুম্পি চত্তারো মাসে ছ মাসে একসংৰচ্ছরন্তি এৰং পরিচ্ছিন্দিত্ৰাপি অপরিচ্ছিন্দিত্ৰাপি কাতুং ৰট্টতি. পরিচ্ছিন্নে যথাপরিচ্ছেদং পরিভুঞ্জিত্ৰা পুন কাতব্বং. অপরিচ্ছিন্নে যাৰ রুক্খা ধরন্তি তাৰ ৰট্টতিযেৰ. যেপি তেসং রুক্খানং বীজেহি অঞ্ঞে রুক্খা রোপিতা হোন্তি, তেসম্পি সা এৰ কতিকা.
সচে পন অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে রোপিতা হোন্তি, তেসং যত্থ রোপিতা, তস্মিংযেৰ ৰিহারে সঙ্ঘো সামী. যেপি অঞ্ঞতো বীজানি আহরিত্ৰা পুরিমৰিহারে পচ্ছা রোপিতা, তেসু অঞ্ঞা কতিকা কাতব্বা. কতিকায কতায পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি, যথাসুখং ফলাদীনি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. সচে পনেত্থ তং তং ওকাসং পরিক্খিপিত্ৰা পরিৰেণানি কত্ৰা জগ্গন্তি, তেসং ভিক্খূনং পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি. অঞ্ঞে পরিভুঞ্জিতুং ন লভন্তি, তেহি পন সঙ্ঘস্স দসভাগং দত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বানি. যোপি মজ্ঝেৰিহারে রুক্খং সাখাহি পরিৰারেত্ৰা রক্খতি, তস্সাপি এসেৰ নযো.
পোরাণৰিহারং গতস্স সম্ভাৰনীযভিক্খুনো ‘‘থেরো আগতো’’তি ফলাফলং আহরন্তি, সচে তত্থ মূলে সব্বপরিযত্তিধরো বহুস্সুতভিক্খু ৰিহাসি, ‘‘অদ্ধা এত্থ দীঘা কতিকা কতা ভৰিস্সতী’’তি নিক্কুক্কুচ্চেন পরিভুঞ্জিতব্বং. ৰিহারে ফলাফলং পিণ্ডপাতিকানম্পি ৰট্টতি, ধুতঙ্গং ন কোপেতি. সামণেরা অত্তনো আচরিযুপজ্ঝাযানং বহূনি ফলানি দেন্তি, অঞ্ঞে ভিক্খূ অলভন্তা খিয্যন্তি, খিয্যনমত্তমেৰ চেতং হোতি.
সচে পন দুব্ভিক্খং হোতি, একং পনসরুক্খং নিস্সায সট্ঠিপি জনা জীৰন্তি, তাদিসে কালে সব্বেসং সঙ্গহকরণত্থায ভাজেত্ৰা খাদিতব্বং, অযং সামীচি. যাৰ পন কতিকৰত্তং ন পটিপ্পস্সম্ভতি, তাৰ তেহি খাযিতং সুখাযিতমেৰ. কদা পন কতিকৰত্তং পটিপ্পস্সম্ভতি? যদা সমগ্গো সঙ্ঘো সন্নিপতিত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায ভাজেত্ৰা খাদন্তূ’’তি সাৰেতি. একভিক্খুকে পন ৰিহারে একেন সাৰিতেপি পুরিমকতিকা পটিপ্পস্সম্ভতিযেৰ. সচে পটিপ্পস্সদ্ধায কতিকায সামণেরা নেৰ রুক্খতো পাতেন্তি, ন ভূমিতো গহেত্ৰা ভিক্খূনং দেন্তি, পতিতফলানি পাদেহি পহরন্তা ৰিচরন্তি, তেসং দসভাগতো পট্ঠায যাৰ উপড্ঢফলভাগেন ফাতিকম্মং কাতব্বং. অদ্ধা ফাতিকম্মলোভেন আহরিত্ৰা দস্সন্তি. পুন সুভিক্খে জাতে কপ্পিযকারকেসু আগন্ত্ৰা সাখাপরিৰারাদীনি কত্ৰা রুক্খে রক্খন্তেসু সামণেরানং ফাতিকম্মং ন দাতব্বং, ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং.
‘‘ৰিহারে ফলাফলং অত্থী’’তি সামন্তগামেহি মনুস্সা গিলানানং ৰা গব্ভিনীনং ৰা অত্থায আগন্ত্ৰা ‘‘একং নাল়িকেরং দেথ, অম্বং দেথ, লবুজং দেথা’’তি যাচন্তি, দাতব্বং ন দাতব্বন্তি? দাতব্বং. অদীযমানে হি তে দোমনস্সিকা হোন্তি, দেন্তেন পন সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা যাৰততিযং সাৰেত্ৰা অপলোকনকম্মং কত্ৰাৰ দাতব্বং, কতিকৰত্তং ৰা কত্ৰা ঠপেতব্বং, এৰঞ্চ পন কাতব্বং, ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৰেতব্বং –
‘‘সামন্তগামেহি মনুস্সা আগন্ত্ৰা গিলানাদীনং অত্থায ফলাফলং যাচন্তি, দ্ৰে নাল়িকেরানি, দ্ৰে তালফলানি, দ্ৰে পনসানি, পঞ্চ অম্বানি, পঞ্চ কদলিফলানি গণ্হন্তানং অনিৰারণং, অসুকরুক্খতো চ অসুকরুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৰারণং রুচ্চতি ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং.
ততো পট্ঠায গিলানাদীনং নামং গহেত্ৰা যাচন্তা ‘‘গণ্হথা’’তি ন ৰত্তব্বা, ৰত্তং পন আচিক্খিতব্বং – ‘‘নাল়িকেরাদীনি ইমিনা নাম পরিচ্ছেদেন গণ্হন্তানং অসুকরুক্খতো চ অসুকরুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৰারণং কত’’ন্তি. অনুৰিচরিত্ৰা পন ‘‘অযং মধুরফলো অম্বো, ইতো গণ্হথা’’তিপি ন ৰত্তব্বা. ফলভাজনকালে পন আগতানং সম্মতেন উপড্ঢভাগো দাতব্বো, অসম্মতেন অপলোকেত্ৰা দাতব্বং.
খীণপরিব্বযো ৰা মগ্গগমিযসত্থৰাহো ৰা অঞ্ঞো ৰা ইস্সরো আগন্ত্ৰা যাচতি, অপলোকেত্ৰাৰ দাতব্বং. বলক্কারেন গহেত্ৰা খাদন্তো ন ৰারেতব্বো. কুদ্ধো হি সো রুক্খেপি ছিন্দেয্য, অঞ্ঞম্পি অনত্থং করেয্য. পুগ্গলিকপরিৰেণং আগন্ত্ৰা গিলানস্স গামেন যাচন্তো ‘‘অম্হেহি ছাযাদীনং অত্থায রোপিতং, সচে অত্থি, তুম্হে জানাথা’’তি ৰত্তব্বো. যদি পন ফলভরিতাৰ রুক্খা হোন্তি, কণ্টকে বন্ধিত্ৰা ফলৰারেন খাদন্তি, অপচ্চাসীসন্তেন হুত্ৰা দাতব্বং. বলক্কারেন গণ্হন্তো ন ৰারেতব্বো, পুব্বে ৰুত্তমেৰেত্থ কারণং.
সঙ্ঘস্স ফলারামো হোতি, পটিজগ্গনং ন লভতি, সচে তং কোচি ৰত্তসীসেন জগ্গতি, সঙ্ঘস্সেৰ হোতি. অথাপি কস্সচি পটিবলস্স ভিক্খুনো ‘‘ইমং সপ্পুরিস জগ্গিত্ৰা দেহী’’তি সঙ্ঘো ভারং করোতি, সো চে ৰত্তসীসেন জগ্গতি, এৰম্পি সঙ্ঘস্সেৰ হোতি. ফাতিকম্মং পচ্চাসীসন্তস্স পন ততিযভাগেন ৰা উপড্ঢভাগেন ৰা ফাতিকম্মং কাতব্বং. ‘‘ভারিযং কম্ম’’ন্তি ৰত্ৰা এত্তকেন অনিচ্ছন্তো পন সব্বং তৰেৰ সন্তকং কত্ৰা ‘‘মূলভাগং দসভাগমত্তং দত্ৰা জগ্গাহী’’তিপি ৰত্তব্বো. গরুভণ্ডত্তা পন মূলচ্ছেজ্জৰসেন ন দাতব্বং. সো মূলভাগং দত্ৰা খাদন্তো অকতাৰাসং ৰা কত্ৰা কতাৰাসং ৰা জগ্গিত্ৰা নিস্সিতকানং আরামং নিয্যাদেতি, তেহিপি মূলভাগো দাতব্বোৰ. যদা পন ভিক্খূ সযং জগ্গিতুং পহোন্তি, অথ তেসং জগ্গিতুঞ্চ ন দাতব্বং, জগ্গিতকালে চ ন ৰারেতব্বা, জগ্গনকালেযেৰ ৰারেতব্বা. ‘‘বহুং তুম্হেহি খাযিতং, ইদানি মা জগ্গিত্থ, ভিক্খুসঙ্ঘোযেৰ জগ্গিস্সতী’’তি ৰত্তব্বং.
সচে পন নেৰ ৰত্তসীসেন জগ্গন্তো অত্থি, ন ফাতিকম্মেন, ন সঙ্ঘো জগ্গিতুং পহোতি, একো অনাপুচ্ছিত্ৰাৰ জগ্গিত্ৰা ফাতিকম্মং ৰড্ঢেত্ৰা পচ্চাসীসতি, অপলোকনকম্মেন ফাতিকম্মং ৰড্ঢেত্ৰা দাতব্বং. ইতি ইমং সব্বম্পি কম্মলক্খণমেৰ হোতি. অপলোকনকম্মং ইমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিকম্মট্ঠানভেদে পন ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, অনুসিট্ঠো সো মযা. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো আগচ্ছেয্যাতি, আগচ্ছাহীতি ৰত্তব্বো’’তি এৰং উপসম্পদাপেক্খস্স ওসারণা ওসারণা নাম.
‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু ধম্মকথিকো ইমস্স নেৰ সুত্তং আগচ্ছতি, নো সুত্তৰিভঙ্গো, সো অত্থং অসল্লক্খেত্ৰা ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতি. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইত্থন্নামং ভিক্খুং ৰুট্ঠাপেত্ৰা অৰসেসা ইমং অধিকরণং ৰূপসমেয্যামা’’তি এৰং উব্বাহিকাৰিনিচ্ছযে ধম্মকথিকস্স ভিক্খুনো নিস্সারণা নিস্সারণা নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নরসো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং করেয্যা’’তি এৰং উপোসথকম্মৰসেন ঠপিতা ঞত্তি উপোসথো নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জ পৰারণা পন্নরসী. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৰারেয্যা’’তি এৰং পৰারণাকম্মৰসেন ঠপিতা ঞত্তি পৰারণা নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অনুসাসেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অনুসাসেয্যা’’তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অন্তরাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অন্তরাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং ৰিনযং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং ৰিনযং পুচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামেন ৰিনযং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন ৰিনযং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেয্যা’’তি এৰং অত্তানং ৰা পরং ৰা সম্মন্নিতুং ঠপিতা ঞত্তি সম্মুতি নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, ইদং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি. ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, আযস্মন্তা ইমং চীৰরং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যু’’ন্তি এৰং নিস্সট্ঠচীৰরপত্তাদীনং দানং দানং নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সরতি, ৰিৰরতি, উত্তানিং করোতি, দেসেতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্যন্তি. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি. তেন ৰত্তব্বো ‘‘পস্সসী’’তি. ‘‘আম পস্সামী’’তি. আযতিং সংৰরেয্যাসীতি এৰং আপত্তিপটিগ্গহো পটিগ্গহো নাম.
‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা আৰাসিকা. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং করেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে কাল়ে পৰারেয্যামা’’তি. তে চে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভণ্ডনকারকা কলহকারকা ৰিৰাদকারকা ভস্সকারকা সঙ্ঘে অধিকরণকারকা তং কাল়ং অনুৰসেয্যুং, আৰাসিকেন ভিক্খুনা ব্যত্তেন পটিবলেন আৰাসিকা ভিক্খূ ঞাপেতব্বা – ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা আৰাসিকা. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং করেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে জুণ্হে পৰারেয্যামা’’তি এৰং কতা পৰারণাপচ্চুক্কড্ঢনা পচ্চুক্কড্ঢনা নাম.
সব্বেহেৰ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্বং, সন্নিপতিত্ৰা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৰিৰাদাপন্নানং ৰিহরতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপরিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কারেস্সাম, সিযাপি তং অধিকরণং কক্খল়ত্তায ৰাল়ত্তায ভেদায সংৰত্তেয্য. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং অধিকরণং তিণৰত্থারকেন ৰূপসমেয্য ঠপেত্ৰা থুল্লৰজ্জং, ঠপেত্ৰা গিহিপটিসযুত্ত’’ন্তি এৰং তিণৰত্থারকসমথেন কত্ৰা সব্বপঠমা সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি কম্মলক্খণং নাম.
তথা ততো পরা একেকস্মিং পক্খে একেকং কত্ৰা দ্ৰে ঞত্তিযো ইতি যথাৰুত্তপ্পভেদং ওসারণং নিস্সারণং…পে… কম্মলক্খণঞ্ঞেৰ নৰমন্তি ঞত্তিকম্মং ইমানি নৰ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিদুতিযকম্মট্ঠানভেদে পন ৰড্ঢস্স লিচ্ছৰিনো পত্তনিক্কুজ্জনৰসেন খন্ধকে ৰুত্তা নিস্সারণা. তস্সেৰ পত্তুক্কুজ্জনৰসেন ৰুত্তা ওসারণা চ ৰেদিতব্বা.
সীমাসম্মুতি তিচীৰরেন অৰিপ্পৰাসসম্মুতি, সন্থতসম্মুতি, ভত্তুদ্দেসক-সেনাসনগ্গাহাপক-ভণ্ডাগারিক-চীৰরপটিগ্গাহক-চীৰরভাজক-যাগুভাজকফলভাজক-খজ্জভাজক-অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জক-সাটিযগ্গাহাপক-পত্তগ্গাহাপক-আরামিকপেসকসামণেরপেসকসম্মুতীতি এতাসং সম্মুতীনং ৰসেন সম্মুতি ৰেদিতব্বা. কথিনচীৰরদানমতকচীৰরদানৰসেন দানং ৰেদিতব্বং.
কথিনুদ্ধারৰসেন উদ্ধারো ৰেদিতব্বো. কুটিৰত্থুৰিহারৰত্থুদেসনাৰসেন দেসনা ৰেদিতব্বা. যা পন তিণৰত্থারকসমথে সব্বসঙ্গাহিকঞত্তিঞ্চ একেকস্মিং পক্খে একেকং ঞত্তিঞ্চাতি তিস্সো ঞত্তিযো ঠপেত্ৰা পুন একস্মিং পক্খে একা, একস্মিং পক্খে একাতি দ্ৰে ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচা ৰুত্তা, তাসং ৰসেন কম্মলক্খণং ৰেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিদুতিযকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিচতুত্থকম্মট্ঠানভেদে পন তজ্জনীযকম্মাদীনং সত্তন্নং কম্মানং ৰসেন নিস্সারণা, তেসংযেৰ চ কম্মানং পটিপ্পস্সম্ভনৰসেন ওসারণা ৰেদিতব্বা. ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতিৰসেন সম্মুতি ৰেদিতব্বা. পরিৰাসদানমানত্তদানৰসেন দানং ৰেদিতব্বং. মূলাযপটিকস্সনকম্মৰসেন নিগ্গহো ৰেদিতব্বো. ‘‘উক্খিত্তানুৰত্তিকা অট্ঠ, যাৰততিযকা অরিট্ঠো চণ্ডকাল়ী চ ইমে তে যাৰততিযকা’’তি ইমাসং একাদসন্নং সমনুভাসনানং ৰসেন সমনুভাসনা ৰেদিতব্বা. উপসম্পদাকম্মঅব্ভানকম্মৰসেন পন কম্মলক্খণং ৰেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিচতুত্থকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
৪৯৭. ইতি কম্মানি চ কম্মৰিপত্তিঞ্চ ৰিপত্তিৰিরহিতানং কম্মানং ঠানপভেদগমনঞ্চ দস্সেত্ৰা ইদানি তেসং কম্মানং কারকস্স সঙ্ঘস্স পরিচ্ছেদং দস্সেন্তো পুন ‘‘চতুৰগ্গকরণে কম্মে’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো পরিসতো কম্মৰিপত্তিৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বোতি.
কম্মৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অত্থৰসৰগ্গাদিৰণ্ণনা
৪৯৮. ইদানি যানি তানি তেসং কম্মানং ৰত্থুভূতানি সিক্খাপদানি, তেসং পঞ্ঞত্তিযং আনিসংসং দস্সেতুং ‘‘দ্ৰে অত্থৰসে পটিচ্চা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ দিট্ঠধম্মিকানং ৰেরানং সংৰরাযাতি পাণাতিপাতাদীনং পঞ্চন্নং দিট্ঠধম্মিকৰেরানং সংৰরত্থায পিদহনত্থায. সম্পরাযিকানং ৰেরানং পটিঘাতাযাতি ৰিপাকদুক্খসঙ্খাতানং সম্পরাযিকৰেরানং পটিঘাতত্থায, সমুচ্ছেদনত্থায অনুপ্পজ্জনত্থায. দিট্ঠধম্মিকানং ৰজ্জানং সংৰরাযাতি তেসংযেৰ পঞ্চন্নং ৰেরানং সংৰরত্থায. সম্পরাযিকানং ৰজ্জানন্তি তেসংযেৰ ৰিপাকদুক্খানং. ৰিপাকদুক্খানেৰ হি ইধ ৰজ্জনীযভাৰতো ৰজ্জানীতি ৰুত্তানি. দিট্ঠধম্মিকানং ভযানন্তি গরহা উপৰাদো তজ্জনীযাদীনি কম্মানি উপোসথপৰারণানং ঠপনং অকিত্তিপকাসনীযকম্মন্তি এতানি দিট্ঠধম্মিকভযানি নাম, এতেসং সংৰরত্থায. সম্পরাযিকভযানি পন ৰিপাকদুক্খানিযেৰ, তেসং পটিঘাতত্থায. দিট্ঠধম্মিকানং অকুসলানন্তি পঞ্চৰেরদসঅকুসলকম্মপথপ্পভেদানং অকুসলানং সংৰরত্থায. ৰিপাকদুক্খানেৰ পন অক্খমট্ঠেন সম্পরাযিকঅকুসলানীতি ৰুচ্চন্তি, তেসং পটিঘাতত্থায. গিহীনং অনুকম্পাযাতি অগারিকানং সদ্ধারক্খণৰসেন অনুকম্পনত্থায. পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদাযাতি পাপিচ্ছপুগ্গলানং গণবন্ধভেদনত্থায গণভোজনসিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. যঞ্হেত্থ ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং পঠমপারাজিকৰণ্ণনাযমেৰ ৰুত্তন্তি.
সিক্খাপদেসু অত্থৰসেন ৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪৯৯. পাতিমোক্খাদীসু পাতিমোক্খুদ্দেসোতি ভিক্খূনং পঞ্চৰিধো ভিক্খুনীনং চতুব্বিধো. পরিৰাসদানাদীসু ওসারণীযং পঞ্ঞত্তন্তি অট্ঠারসসু ৰা তেচত্তালীসায ৰা ৰত্তেসু ৰত্তমানস্স ওসারণীযং পঞ্ঞত্তং. যেন কম্মেন ওসারীযতি, তং কম্মং পঞ্ঞত্তন্তি অত্থো. নিস্সারণীযং পঞ্ঞত্তন্তি ভণ্ডনকারকাদযো যেন কম্মেন নিস্সারীযন্তি, তং কম্মং পঞ্ঞত্তন্তি অত্থো.
৫০০. অপঞ্ঞত্তেতিআদীসু অপঞ্ঞত্তে পঞ্ঞত্তন্তি সত্তাপত্তিক্খন্ধা ককুসন্ধঞ্চ সম্মাসম্বুদ্ধং কোণাগমনঞ্চ কস্সপঞ্চ সম্মাসম্বুদ্ধং ঠপেত্ৰা অন্তরা কেনচি অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তং নাম. মক্কটিৰত্থুআদিৰিনীতকথা সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তে অনুপঞ্ঞত্তং নাম. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
আনিসংসৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫০১. ইদানি সব্বসিক্খাপদানং একেকেন আকারেন নৰধা সঙ্গহং দস্সেতুং ‘‘নৰ সঙ্গহা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰত্থুসঙ্গহোতি ৰত্থুনা সঙ্গহো. এৰং সেসেসুপি পদত্থো ৰেদিতব্বো. অযং পনেত্থ অত্থযোজনা – যস্মা হি একসিক্খাপদম্পি অৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং নত্থি, তস্মা সব্বানি ৰত্থুনা সঙ্গহিতানীতি এৰং তাৰ ৰত্থুসঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
যস্মা পন দ্ৰে আপত্তিক্খন্ধা সীলৰিপত্তিযা সঙ্গহিতা, পঞ্চাপত্তিক্খন্ধা আচারৰিপত্তিযা, ছ সিক্খাপদানি আজীৰৰিপত্তিযা সঙ্গহিতানি, তস্মা সব্বানিপি ৰিপত্তিযা সঙ্গহিতানীতি এৰং ৰিপত্তিসঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
যস্মা পন সত্তহাপত্তীহি মুত্তং একসিক্খাপদম্পি নত্থি, তস্মা সব্বানি আপত্তিযা সঙ্গহিতানীতি এৰং আপত্তিসঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
সব্বানি চ সত্তসু নগরেসু পঞ্ঞত্তানীতি নিদানেন সঙ্গহিতানীতি এৰং নিদানসঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
যস্মা পন একসিক্খাপদম্পি অজ্ঝাচারিকপুগ্গলে অসতি পঞ্ঞত্তং নত্থি, তস্মা সব্বানি পুগ্গলেন সঙ্গহিতানীতি এৰং পুগ্গলসঙ্গহো ৰেদিতব্বো.
সব্বানি পন পঞ্চহি চেৰ সত্তহি চ আপত্তিক্খন্ধেহি সঙ্গহিতানি, সব্বানি ন ৰিনা ছহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠন্তীতি সমুট্ঠানেন সঙ্গহিতানি. সব্বানি চ চতূসু অধিকরণেসু আপত্তাধিকরণেন সঙ্গহিতানি. সব্বানি সত্তহি সমথেহি সমথং গচ্ছন্তীতি সমথেহি সঙ্গহিতানি. এৰমেত্থ খন্ধসমুট্ঠানঅধিকরণসমথসঙ্গহাপি ৰেদিতব্বা. সেসং পুব্বে ৰুত্তনযমেৰাতি.
সমন্তপাসাদিকায ৰিনযসংৰণ্ণনায
নৰসঙ্গহিতৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ পরিৰারস্স অনুত্তানত্থপদৰণ্ণনাতি.
নিগমনকথা
এত্তাৰতা চ –
উভতো ৰিভঙ্গখন্ধক-পরিৰারৰিভত্তিদেসনং নাথো;
ৰিনযপিটকং ৰিনেন্তো, ৰেনেয্যং যং জিনো আহ.
সমধিকসত্তৰীসতি-সহস্সমত্তেন তস্স গন্থেন;
সংৰণ্ণনা সমত্তা, সমন্তপাসাদিকা নাম.
তত্রিদং সমন্তপাসাদিকায সমন্তপাসাদিকত্তস্মিং –
আচরিযপরম্পরতো, নিদানৰত্থুপ্পভেদদীপনতো;
পরসমযৰিৰজ্জনতো, সকসমযৰিসুদ্ধিতো চেৰ.
ব্যঞ্জনপরিসোধনতো, পদত্থতো পাল়িযোজনক্কমতো;
সিক্খাপদনিচ্ছযতো, ৰিভঙ্গনযভেদদস্সনতো.
সম্পস্সতং ন দিস্সতি, কিঞ্চি অপাসাদিকং যতো এত্থ;
ৰিঞ্ঞূনমযং তস্মা, সমন্তপাসাদিকাত্ৰেৰ.
সংৰণ্ণনা পৰত্তা, ৰিনযস্স ৰিনেয্যদমনকুসলেন;
ৰুত্তস্স লোকনাথেন, লোকমনুকম্পমানেনাতি.
মহাঅট্ঠকথঞ্চেৰ, মহাপচ্চরিমেৰচ;
কুরুন্দিঞ্চাতি তিস্সোপি, সীহল়ট্ঠকথা ইমা.
বুদ্ধমিত্তোতি নামেন, ৰিস্সুতস্স যসস্সিনো;
ৰিনযঞ্ঞুস্স ধীরস্স, সুত্ৰা থেরস্স সন্তিকে.
মহামেঘৰনুয্যানে, ভূমিভাগে পতিট্ঠিতো;
মহাৰিহারো যো সত্থু, মহাবোধিৰিভূসিতো.
যং তস্স দক্খিণে ভাগে, পধানঘরমুত্তমং;
সুচিচারিত্তসীলেন, ভিক্খুসঙ্ঘেন সেৰিতং.
উল়ারকুলসম্ভূতো, সঙ্ঘুপট্ঠাযকো সদা;
অনাকুলায সদ্ধায, পসন্নো রতনত্তযে.
মহানিগমসামীতি, ৰিস্সুতো তত্থ কারযি;
চারুপাকারসঞ্চিতং, যং পাসাদং মনোরমং.
সীতচ্ছাযতরূপেতং, সম্পন্নসলিলাসযং;
ৰসতা তত্র পাসাদে, মহানিগমসামিনো.
সুচিসীলসমাচারং, থেরং বুদ্ধসিরিৰ্হযং;
যা উদ্দিসিত্ৰা আরদ্ধা, ইদ্ধা ৰিনযৰণ্ণনা.
পালযন্তস্স সকলং, লঙ্কাদীপং নিরব্বুদং;
রঞ্ঞো সিরিনিৰাসস্স, সিরিপালযসস্সিনো.
সমৰীসতিমে খেমে, জযসংৰচ্ছরে অযং;
আরদ্ধা একৰীসম্হি, সম্পত্তে পরিনিট্ঠিতা.
উপদ্দৰা কুলে লোকে, নিরুপদ্দৰতো অযং;
একসংৰচ্ছরেনেৰ, যথা নিট্ঠং উপাগতা.
এৰং সব্বস্স লোকস্স, নিট্ঠং ধম্মূপসংহিতা;
সীঘং গচ্ছন্তু আরম্ভা, সব্বেপি নিরুপদ্দৰা.
চিরট্ঠিতত্থং ধম্মস্স, করোন্তেন মযা ইমং;
সদ্ধম্মবহুমানেন, যঞ্চ পুঞ্ঞং সমাচিতং.
সব্বস্স আনুভাৰেন, তস্স সব্বেপি পাণিনো;
ভৰন্তু ধম্মরাজস্স, সদ্ধম্মরসসেৰিনো.
চিরং তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, কালে ৰস্সং চিরং পজং;
তপ্পেতু দেৰো ধম্মেন, রাজা রক্খতু মেদিনিন্তি.
পরমৰিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৰীরিযপটিমণ্ডিতেন সীলাচারজ্জৰমদ্দৰাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তরগহনজ্ঝোগাহণসমত্থেন পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপরিযত্তিপ্পভেদে সাট্ঠকথে সত্থুসাসনে অপ্পটিহতঞ্ঞাণপ্পভাৰেন মহাৰেয্যাকরণেন করণসম্পত্তিজনিতসুখৰিনিগ্গতমধুরোদারৰচনলাৰণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৰাদিনা ৰাদিৰরেন মহাকৰিনা পভিন্নপঅসম্ভিদাপরিৰারে ছল়ভিঞ্ঞাদিপভেদগুণপটিমণ্ডিতে উত্তরিমনুস্সধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং থেরৰংসপ্পদীপানং থেরানং মহাৰিহারৰাসীনং ৰংসালঙ্কারভূতেন ৰিপুলৰিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গরূহি গহিতনামধেয্যেন থেরেন কতা অযং সমন্তপাসাদিকা নাম ৰিনযসংৰণ্ণনা –
তাৰ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থরণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং সীলৰিসুদ্ধিযা.
যাৰ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৰত্ততি মহেসিনোতি.
সমন্তপাসাদিকা নাম
ৰিনয-অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.