উপালিপঞ্চকং

অনিস্সিতৰগ্গৰণ্ণনা

৪১৭. উপালিপঞ্হেসু কতিহি নু খো ভন্তেতি পুচ্ছায অযং সম্বন্ধো. থেরো কির রহোগতো সব্বানি ইমানি পঞ্চকানি আৰজ্জেত্ৰা ‘‘ভগৰন্তং দানি পুচ্ছিত্ৰা ইমেসং নিস্সায ৰসনকাদীনং অত্থায তন্তিং ঠপেস্সামী’’তি ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কতিহি নু খো ভন্তে’’তিআদিনা নযেন পঞ্হে পুচ্ছি. তেসং ৰিস্সজ্জনে উপোসথং ন জানাতীতি নৰৰিধং উপোসথং ন জানাতি. উপোসথকম্মং ন জানাতীতি অধম্মেনৰগ্গাদিভেদং চতুব্বিধং উপোসথকম্মং ন জানাতি. পাতিমোক্খং ন জানাতীতি দ্ৰে মাতিকা ন জানাতি. পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতীতি ভিক্খূনং পঞ্চৰিধং ভিক্খুনীনং চতুব্বিধন্তি নৰৰিধং পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি.

পৰারণং ন জানাতীতি নৰৰিধং পৰারণং ন জানাতি. পৰারণাকম্মং ন জানাতীতি অধম্মেনৰগ্গাদিভেদং চতুব্বিধং পৰারণাকম্মং ন জানাতি.

আপত্তানাপত্তিং ন জানাতীতি তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে নিদ্দিট্ঠং আপত্তিঞ্চ অনাপত্তিঞ্চ ন জানাতি.

আপন্নো কম্মকতোতি আপত্তিং আপন্নো তপ্পচ্চযাৰ সঙ্ঘেন কম্মং কতং হোতি.

নপ্পটিপ্পস্সম্ভনৰগ্গৰণ্ণনা

৪২০. কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বন্তি অযং যস্মা অনুলোমৰত্তে ন ৰত্ততি, তস্মা নাস্স কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং; সরজ্জুকোৰ ৰিস্সজ্জেতব্বোতি অত্থো.

৪২১. সচে উপালি সঙ্ঘো সমগ্গকরণীযানি কম্মানি করোতীতি সচে সমগ্গেহি করণীযানি উপোসথাদীনি কম্মানি করোতি, উপোসথপৰারণাদীসু হি ঠিতাসু উপত্থম্ভো ন দাতব্বো. সচে হি সঙ্ঘো অচ্চযং দেসাপেত্ৰা সঙ্ঘসামগ্গিং করোতি, তিণৰত্থারকসমথং ৰা কত্ৰা উপোসথপৰারণং করোতি, এৰরূপং সমগ্গকরণীযং নাম কম্মং হোতি. তত্র চেতি সচে তাদিসে কম্মে ভিক্খুনো নক্খমতি, দিট্ঠাৰিকম্মম্পি কত্ৰা তথারূপা সামগ্গী উপেতব্বা, এৰং ৰিলোমগ্গাহো ন গণ্হিতব্বো. যত্র পন উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং দীপেন্তি, তত্থ দিট্ঠাৰিকম্মং ন ৰট্টতি, পটিবাহিত্ৰা পক্কমিতব্বং.

উস্সিতমন্তী চাতি লোভদোসমোহমানুস্সন্নং ৰাচং ভাসিতা কণ্হৰাচো অনত্থকদীপনো. নিস্সিতজপ্পীতি অত্তনো ধম্মতায উস্সদযুত্তং ভাসিতুং ন সক্কোতি; অথ খো ‘‘মযা সদ্ধিং রাজা এৰং কথেসি, অসুকমহামত্তো এৰং কথেসি, অসুকো নাম ময্হং আচরিযো ৰা উপজ্ঝাযো ৰা তেপিটকো মযা সদ্ধিং এৰং কথেসী’’তি এৰং অঞ্ঞং নিস্সায জপ্পতি. ন চ ভাসানুসন্ধিকুসলোতি কথানুসন্ধিৰচনে চ ৰিনিচ্ছযানুসন্ধিৰচনে চ অকুসলো হোতি. ন যথাধম্মে যথাৰিনযেতি ন ভূতেন ৰত্থুনা আপত্তিং সারেত্ৰা চোদেতা হোতি.

উস্সাদেতা হোতীতি ‘‘অম্হাকং আচরিযো মহাতেপিটকো পরমধম্মকথিকো’’তিআদিনা নযেন একচ্চং উস্সাদেতি. দুতিযপদে ‘‘আপত্তিং কিং সো ন জানাতী’’তিআদিনা একচ্চং অপসাদেতি. অধম্মং গণ্হাতীতি অনিয্যানিকপক্খং গণ্হাতি. ধম্মং পটিবাহতীতি নিয্যানিকপক্খং পটিবাহতি. সম্ফঞ্চ বহুং ভাসতীতি বহুং নিরত্থককথং কথেতি.

পসয্হ পৰত্তা হোতীতি অনজ্ঝিট্ঠো ভারে অনারোপিতে কেৰলং মানং নিস্সায অজ্ঝোত্থরিত্ৰা অনধিকারে কথেতা হোতি. অনোকাসকম্মং কারেত্ৰাতি ওকাসকম্মং অকারেত্ৰা পৰত্তা হোতি. ন যথাদিট্ঠিযা ব্যাকতা হোতীতি যস্স অত্তনো দিট্ঠি তং পুরক্খত্ৰা ন ব্যাকতা; লদ্ধিং নিক্খিপিত্ৰা অযথাভুচ্চং অধম্মাদীসু ধম্মাদিলদ্ধিকো হুত্ৰা কথেতা হোতীতি অত্থো.

ৰোহারৰগ্গৰণ্ণনা

৪২৪. আপত্তিযা পযোগং ন জানাতীতি ‘‘অযং আপত্তি কাযপ্পযোগা, অযং ৰচীপযোগা’’তি ন জানাতি. আপত্তিযা ৰূপসমং ন জানাতীতি ‘‘অযং আপত্তি দেসনায ৰূপসমতি, অযং ৰুট্ঠানেন, অযং নেৰ দেসনায ন ৰুট্ঠানেনা’’তি ন জানাতি. আপত্তিযা ন ৰিনিচ্ছযকুসলো হোতীতি ‘‘ইমস্মিং ৰত্থুস্মিং অযং আপত্তী’’তি ন জানাতি, দোসানুরূপং আপত্তিং উদ্ধরিত্ৰা পতিট্ঠাপেতুং ন সক্কোতি.

অধিকরণসমুট্ঠানং ন জানাতীতি ‘‘ইদং অধিকরণং অট্ঠারস ভেদকরৰত্থূনি নিস্সায সমুট্ঠাতি, ইদং চতস্সো ৰিপত্তিযো, ইদং পঞ্চ ৰা সত্ত ৰা আপত্তিক্খন্ধে, ইদং চত্তারি সঙ্ঘকিচ্চানি নিস্সায সমুট্ঠাতী’’তি ন জানাতি. পযোগং ন জানাতীতি ‘‘ইদং অধিকরণং দ্ৰাদসমূলপ্পযোগং, ইদং চুদ্দসমূলপ্পযোগং, ইদং ছমূলপযোগং, ইদং একমূলপযোগ’’ন্তি ন জানাতি. অধিকরণানঞ্হি যথাসকংমূলমেৰ পযোগা নাম হোন্তি, তং সব্বম্পি ন জানাতীতি অত্থো. ৰূপসমং ন জানাতীতি ‘‘ইদং অধিকরণং দ্ৰীহি সমথেহি ৰূপসমতি, ইদং তীহি, ইদং চতূহি, ইদং একেন সমথেন ৰূপসমতী’’তি ন জানাতি. ন ৰিনিচ্ছযকুসলো হোতীতি অধিকরণং ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা সমথং পাপেতুং ন জানাতি.

কম্মং ন জানাতীতি তজ্জনীযাদি সত্তৰিধং কম্মং ন জানাতি. কম্মস্স করণং ন জানাতীতি ‘‘ইদং কম্মং ইমিনা নীহারেন কাতব্ব’’ন্তি ন জানাতি. কম্মস্স ৰত্থুং ন জানাতীতি ‘‘ইদং তজ্জনীযস্স ৰত্থু, ইদং নিযস্সাদীন’’ন্তি ন জানাতি. ৰত্তন্তি সত্তসু কম্মেসু হেট্ঠা চতুন্নং কম্মানং অট্ঠারসৰিধং তিৰিধস্স চ উক্খেপনীযকম্মস্স তেচত্তালীসৰিধং ৰত্তং ন জানাতি. কম্মস্স ৰূপসমং ন জানাতীতি ‘‘যো ভিক্খু ৰত্তে ৰত্তিত্ৰা যাচতি, তস্স কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং, অচ্চযো দেসাপেতব্বো’’তি ন জানাতি.

ৰত্থুং ন জানাতীতি সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং ৰত্থুং ন জানাতি. নিদানং ন জানাতীতি ‘‘ইদং সিক্খাপদং ইমস্মিং নগরে পঞ্ঞত্তং, ইদং ইমস্মি’’ন্তি ন জানাতি. পঞ্ঞত্তিং ন জানাতীতি পঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিঅনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তিৰসেন তিৰিধং পঞ্ঞত্তিং ন জানাতি. পদপচ্চাভট্ঠং ন জানাতীতি সম্মুখা কাতব্বং পদং ন জানাতি. ‘‘বুদ্ধো ভগৰা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘ভগৰা বুদ্ধো’’তি হেট্ঠুপরিযং কত্ৰা পদং যোজেতি.

অকুসলো চ হোতি ৰিনযেতি ৰিনযপাল়িযঞ্চ অট্ঠকথাযঞ্চ অকুসলো হোতি.

ঞত্তিং ন জানাতীতি সঙ্খেপতো হি দুৰিধা ঞত্তি – ‘‘এসা ঞত্তী’’তি এৰং নিদ্দিট্ঠা চ অনিদ্দিট্ঠা চ. তত্থ যা এৰং অনিদ্দিট্ঠা, সা ‘‘কম্মঞত্তি’’ নাম হোতি. যা নিদ্দিট্ঠা, সা ‘‘কম্মপাদঞত্তি’’ নাম, তং সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন জানাতি. ঞত্তিযা করণং ন জানাতীতি নৰসু ঠানেসু কম্মঞত্তিযা করণং ন জানাতি, দ্ৰীসু ঠানেসু কম্মপাদঞত্তিযা. ঞত্তিযা অনুস্সাৰনন্তি ‘‘ইমিস্সা ঞত্তিযা একা অনুস্সাৰনা, ইমিস্সা তিস্সো’’তি ন জানাতি. ঞত্তিযা সমথং ন জানাতীতি য্ৰাযং সতিৰিনযো, অমূল়্হৰিনযো, তস্সপাপিযসিকা, তিণৰত্থারকোতি চতুব্বিধো সমথো ঞত্তিযা ৰিনা ন হোতি, তং ঞত্তিযা সমথোতি ন জানাতি. ঞত্তিযা ৰূপসমং ন জানাতীতি যং অধিকরণং ইমিনা চতুব্বিধেন ঞত্তিসমথেন ৰূপসমতি, তস্স তং ৰূপসমং ‘‘অযং ঞত্তিযা ৰূপসমো কতো’’তি ন জানাতি.

সুত্তং ন জানাতীতি উভতোৰিভঙ্গং ন জানাতি. সুত্তানুলোমং ন জানাতীতি চত্তারো মহাপদেসে ন জানাতি. ৰিনযং ন জানাতীতি খন্ধকপরিৰারং ন জানাতি. ৰিনযানুলোমং ন জানাতীতি চত্তারো মহাপদেসেযেৰ ন জানাতি. ন চ ঠানাঠানকুসলোতি কারণাকারণকুসলো ন হোতি.

ধম্মং ন জানাতীতি ঠপেত্ৰা ৰিনযপিটকং অৰসেসং পিটকদ্ৰযং ন জানাতি. ধম্মানুলোমং ন জানাতীতি সুত্তন্তিকে চত্তারো মহাপদেসে ন জানাতি. ৰিনযং ন জানাতীতি খন্ধকপরিৰারমেৰ ন জানাতি. ৰিনযানুলোমং ন জানাতীতি চত্তারো মহাপদেসে ন জানাতি. উভতোৰিভঙ্গা পনেত্থ অসঙ্গহিতা হোন্তি, তস্মাযং কুরুন্দিযং ৰুত্তং – ‘‘ৰিনযন্তি সকলং ৰিনযপিটকং ন জানাতী’’তি তং ন গহেতব্বং. ন চ পুব্বাপরকুসলো হোতীতি পুরেকথায চ পচ্ছাকথায চ অকুসলো হোতি. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তপটিপক্খৰসেন ঞেয্যত্তা পুব্বে পকাসিতত্তা চ উত্তানমেৰাতি.

অনিস্সিতৰগ্গনপ্পটিপ্পস্সম্ভনৰগ্গৰোহারৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দিট্ঠাৰিকম্মৰগ্গৰণ্ণনা

৪২৫. দিট্ঠাৰিকম্মৰগ্গে – দিট্ঠাৰিকম্মাতি দিট্ঠীনং আৰিকম্মানি; লদ্ধিপ্পকাসনানি আপত্তিদেসনাসঙ্খাতানং ৰিনযকম্মানমেতং অধিৰচনং. অনাপত্তিযা দিট্ঠিং আৰি করোতীতি অনাপত্তিমেৰ আপত্তীতি দেসেতীতি অত্থো. অদেসনাগামিনিযাতি গরুকাপত্তিযা দিট্ঠিং আৰিকরোতি; সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ পারাজিকঞ্চ দেসেতীতি অত্থো. দেসিতাযাতি লহুকাপত্তিযাপি দেসিতায দিট্ঠিং আৰিকরোতি; দেসিতং পুন দেসেতীতি অত্থো.

চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিন্তি যথা চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠি আৰিকতা হোতি, এৰং আৰিকরোতি; চত্তারো পঞ্চ জনা একতো আপত্তিং দেসেন্তীতি অত্থো. মনোমানসেনাতি মনসঙ্খাতেন মানসেন দিট্ঠিং আৰিকরোতি; ৰচীভেদং অকত্ৰা চিত্তেনেৰ আপত্তিং দেসেতীতি অত্থো.

নানাসংৰাসকস্সাতি লদ্ধিনানাসংৰাসকস্স ৰা কম্মনানাসংৰাসকস্স ৰা সন্তিকে দিট্ঠিং আৰিকরোতি; আপত্তিং দেসেতীতি অত্থো. নানাসীমাযাতি সমানসংৰাসকস্সাপি নানাসীমায ঠিতস্স সন্তিকে আৰিকরোতি. মাল়কসীমায হি ঠিতেন সীমন্তরিকায ঠিতস্স সীমন্তরিকায ৰা ঠিতেন অৰিপ্পৰাসসীমায ঠিতস্সাপি আপত্তিং দেসেতুং ন ৰট্টতি. অপকতত্তস্সাতি উক্খিত্তকস্স ৰা, যস্স ৰা উপোসথপৰারণা ঠপিতা হোন্তি, তস্স সন্তিকে দেসেতীতি অত্থো.

৪৩০. নালং ওকাসকম্মং কাতুন্তি ন পরিযত্তং কাতুং; ন কাতব্বন্তি অত্থো. ইধাপি অপকতত্তো উক্খিত্তকো চ ঠপিতউপোসথপৰারণো চ. চাৰনাধিপ্পাযোতি সাসনতো চাৰেতুকামো.

৪৩২. মন্দত্তা মোমূহত্তাতি মন্দভাৰেন মোমূহভাৰেন ৰিস্সজ্জিতম্পি জানিতুং অসমত্থো, কেৰলং অত্তনো মোমূহভাৰং পকাসেন্তোযেৰ পুচ্ছতি উম্মত্তকো ৰিয. পাপিচ্ছোতি ‘‘এৰং মং জনো সম্ভাৰেস্সতী’’তি পাপিকায ইচ্ছায পুচ্ছতি. পরিভৰাতি পরিভৰং আরোপেতুকামো হুত্ৰা পুচ্ছতি. অঞ্ঞব্যাকরণেসুপি এসেৰ নযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি. অত্তাদানৰগ্গে চ ধুতঙ্গৰগ্গে চ যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ.

দিট্ঠাৰিকম্মৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মুসাৰাদৰগ্গৰণ্ণনা

৪৪৪. মুসাৰাদৰগ্গে – পারাজিকং গচ্ছতীতি পারাজিকগামী; পারাজিকাপত্তিভাৰং পাপুণাতীতি অত্থো. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ অসন্তউত্তরিমনুস্সধম্মারোচনমুসাৰাদো পারাজিকগামী, অমূলকেন পারাজিকেন অনুদ্ধংসনমুসাৰাদো সঙ্ঘাদিসেসগামী, ‘‘যো তে ৰিহারে ৰসতী’’তিআদিনা পরিযাযেন জানন্তস্স ৰুত্তমুসাৰাদো থুল্লচ্চযগামী, অজানন্তস্স দুক্কটগামী, ‘‘সম্পজানমুসাৰাদে পাচিত্তিয’’ন্তি আগতো পাচিত্তিযগামীতি ৰেদিতব্বো.

অদস্সনেনাতি ৰিনযধরস্স অদস্সনেন. কপ্পিযাকপ্পিযেসু হি কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে ৰিনযধরং দিস্ৰা কপ্পিযাকপ্পিযভাৰং পটিপুচ্ছিত্ৰা অকপ্পিযং পহায কপ্পিযং করেয্য, তং অপস্সন্তো পন অকপ্পিযম্পি কপ্পিযন্তি করোন্তো আপজ্জতি. এৰং আপজ্জিতব্বং আপত্তিং ৰিনযধরস্স দস্সনেন নাপজ্জতি, অদস্সনেনেৰ আপজ্জতি, তেন ৰুত্তং ‘‘অদস্সনেনা’’তি. অস্সৰনেনাতি একৰিহারেপি ৰসন্তো পন ৰিনযধরস্স উপট্ঠানং গন্ত্ৰা কপ্পিযাকপ্পিযং অপুচ্ছিত্ৰা ৰা অঞ্ঞেসঞ্চ ৰুচ্চমানং অসুণন্তো আপজ্জতিযেৰ, তেন ৰুত্তং ‘‘অস্সৰনেনা’’তি. পসুত্তকতাতি পসুত্তকতায. সহগারসেয্যঞ্হি পসুত্তকভাৰেনপি আপজ্জতি. অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জন্তো পন তথাসঞ্ঞী আপজ্জতি. সতিসম্মোসা একরত্তাতিক্কমাদিৰসেন আপজ্জিতব্বং আপজ্জতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

মুসাৰাদৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভিক্খুনোৰাদৰগ্গৰণ্ণনা

৪৫০. ভিক্খুনিৰগ্গে – অলাভাযাতি চতুন্নং পচ্চযানং অলাভত্থায; যথা পচ্চযে ন লভন্তি, তথা পরিসক্কতি ৰাযমতীতি অত্থো. অনত্থাযাতি অনত্থং কলিসাসনং আরোপেন্তো পরিসক্কতি. অৰাসাযাতি অৰাসত্থায; যস্মিং গামখেত্তে ৰসন্তি, ততো নীহরণত্থায. সম্পযোজেতীতি অসদ্ধম্মপটিসেৰনত্থায সম্পযোজেতি.

৪৫১. ‘‘কতিহি নু খো ভন্তে অঙ্গেহি সমন্নাগতায ভিক্খুনিযা কম্মং কাতব্ব’’ন্তি সত্তন্নং কম্মানং অঞ্ঞতরং সন্ধায পুচ্ছতি.

৪৫৪. ন সাকচ্ছাতব্বোতি কপ্পিযাকপ্পিযনামরূপপরিচ্ছেদসমথৰিপস্সনাদিভেদো কথামগ্গো ন কথেতব্বো. যস্মা পন খীণাসৰো ভিক্খু ন ৰিসংৰাদেতি, তথারূপস্স কথামগ্গস্স সামী হুত্ৰা কথেতি, ন ইতরো; তস্মা পঠমপঞ্চকে ‘‘ন অসেক্খেনা’’তি পটিক্খিপিত্ৰা দুতিযপঞ্চকে ‘‘অসেক্খেনা’’তিআদি ৰুত্তং.

ন অত্থপটিসম্ভিদাপত্তোতি অট্ঠকথায পটিসম্ভিদাপত্তো পভেদগতঞাণপ্পত্তো ন হোতি. ন ধম্মপটিসম্ভিদাপত্তোতি পাল়িধম্মে পটিসম্ভিদাপত্তো ন হোতি. ন নিরুত্তিপটিসম্ভিদাপত্তোতি ৰোহারনিরুত্তিযং পটিসম্ভিদাপত্তো ন হোতি. ন পটিভানপটিসম্ভিদাপত্তোতি যানি তানি পটিভানসঙ্খাতানি অত্থপটিসম্ভিদাদীনি ঞাণানি, তেসু পটিসম্ভিদাপত্তো ন হোতি. যথাৰিমুত্তং চিত্তং ন পচ্চৰেক্খিতাতি চতুন্নং ফলৰিমুত্তীনং ৰসেন যথাৰিমুত্তং চিত্তং একূনৰীসতিভেদায পচ্চৰেক্খণায ন পচ্চৰেক্খিতা হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

ভিক্খুনোৰাদৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উব্বাহিকৰগ্গৰণ্ণনা

৪৫৫. উব্বাহিকৰগ্গে – ন অত্থকুসলোতি ন অট্ঠকথাকুসলো; অত্থুদ্ধারে ছেকো ন হোতি. ন ধম্মকুসলোতি আচরিযমুখতো অনুগ্গহিতত্তা পাল়িযং ন কুসলো, ন পাল়িসূরো. ন নিরুত্তিকুসলোতি ভাসন্তরৰোহারে ন কুসলো. ন ব্যঞ্জনকুসলোতি সিথিলধনিতাদিৰসেন পরিমণ্ডলব্যঞ্জনারোপনে কুসলো ন হোতি; ন অক্খরপরিচ্ছেদে নিপুণোতি অত্থো. ন পুব্বাপরকুসলোতি অত্থপুব্বাপরে ধম্মপুব্বাপরে নিরুত্তিপুব্বাপরে ব্যঞ্জনপুব্বাপরে পুরেকথাপচ্ছাকথাসু চ ন কুসলো হোতি.

কোধনোতিআদীনি যস্মা কোধাদীহি অভিভূতো কারণাকারণং ন জানাতি, ৰিনিচ্ছিতুং ন সক্কোতি, তস্মা ৰুত্তানি. পসারেতা হোতি নো সারেতাতি মোহেতা হোতি, ন সতিউপ্পাদেতা; চোদকচুদিতকানং কথং মোহেতি পিদহতি ন সারেতীতি অত্থো. সেসমেত্থ উব্বাহিকৰগ্গে উত্তানমেৰাতি.

উব্বাহিকৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অধিকরণৰূপসমৰগ্গৰণ্ণনা

৪৫৭. অধিকরণৰূপসমৰগ্গে – পুগ্গলগরু হোতীতি ‘‘অযং মে উপজ্ঝাযো, অযং মে আচরিযো’’তিআদীনি চিন্তেত্ৰা তস্স জযং আকঙ্খমানো ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তি দীপেতি. সঙ্ঘগরু হোতীতি ধম্মঞ্চ ৰিনযঞ্চ অমুঞ্চিত্ৰা ৰিনিচ্ছিনন্তো সঙ্ঘগরুকো নাম হোতি. চীৰরাদীনি গহেত্ৰা ৰিনিচ্ছিনন্তো আমিসগরুকো নাম হোতি, তানি অগ্গহেত্ৰা যথাধম্মং ৰিনিচ্ছিনন্তো সদ্ধম্মগরুকো নাম হোতি.

৪৫৮. পঞ্চহুপালি আকারেহীতি পঞ্চহি কারণেহি সঙ্ঘো ভিজ্জতি – কম্মেন, উদ্দেসেন, ৰোহরন্তো, অনুস্সাৰনেন, সলাকগ্গাহেনাতি. এত্থ কম্মেনাতি অপলোকনাদীসু চতূসু কম্মেসু অঞ্ঞতরেন কম্মেন. উদ্দেসেনাতি পঞ্চসু পাতিমোক্খুদ্দেসেসু অঞ্ঞতরেন উদ্দেসেন. ৰোহরন্তোতি কথযন্তো; তাহি তাহি উপপত্তীহি ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তিআদীনি অট্ঠারস ভেদকরৰত্থূনি দীপেন্তো. অনুস্সাৰনেনাতি ‘‘ননু তুম্হে জানাথ ময্হং উচ্চাকুলা পব্বজিতভাৰং বহুস্সুতভাৰঞ্চ, মাদিসো নাম উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং গাহেয্যাতি চিত্তম্পি উপ্পাদেতুং তুম্হাকং যুত্তং, কিং ময্হং অৰীচি নীলুপ্পলৰনমিৰ সীতলো, কিমহং অপাযতো ন ভাযামী’’তিআদিনা নযেন কণ্ণমূলে ৰচীভেদং কত্ৰা অনুস্সাৰনেন. সলাকগ্গাহেনাতি এৰং অনুস্সাৰেত্ৰা তেসং চিত্তং উপত্থম্ভেত্ৰা অনিৰত্তিধম্মে কত্ৰা ‘‘গণ্হথ ইমং সলাক’’ন্তি সলাকগ্গাহেন.

এত্থ চ কম্মমেৰ উদ্দেসো ৰা পমাণং, ৰোহারানুস্সাৰনসলাকগ্গাহা পন পুব্বভাগা. অট্ঠারসৰত্থুদীপনৰসেন হি ৰোহরন্তে তত্থ রুচিজননত্থং অনুস্সাৰেত্ৰা সলাকায গাহিতাযপি অভিন্নোৰ হোতি সঙ্ঘো. যদা পন এৰং চত্তারো ৰা অতিরেকে ৰা সলাকং গাহেত্ৰা আৰেণিকং কম্মং ৰা উদ্দেসং ৰা করোতি, তদা সঙ্ঘো ভিন্নো নাম হোতি. ইতি যং সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৰণ্ণনাযং অৰোচুম্হা ‘‘এৰং অট্ঠারসসু ৰত্থূসু যংকিঞ্চি একম্পি ৰত্থুং দীপেত্ৰা তেন তেন কারণেন ‘ইমং গণ্হথ, ইমং রোচেথা’তি সঞ্ঞাপেত্ৰা সলাকং গাহেত্ৰা ৰিসুং সঙ্ঘকম্মে কতে সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. পরিৰারে পন ‘পঞ্চহি, উপালি, আকারেহি সঙ্ঘো ভিজ্জতী’তিআদি ৰুত্তং. তস্স ইমিনা ইধ ৰুত্তেন সঙ্ঘভেদলক্খণেন অত্থতো নানাকরণং নত্থি. তং পনস্স নানাকরণাভাৰং তত্থেৰ পকাসযিস্সামা’’তি, স্ৰাযং পকাসিতো হোতি.

পঞ্ঞত্তেতন্তি পঞ্ঞত্তং এতং. ক্ৰ পঞ্ঞত্তং? ৰত্তক্খন্ধকে. তত্র হি চুদ্দস খন্ধকৰত্তানি পঞ্ঞত্তানি. তেনাহ – ‘‘পঞ্ঞত্তেতং, উপালি, মযা আগন্তুকানং ভিক্খূনং আগন্তুকৰত্ত’’ন্তিআদি. এৰম্পি খো উপালি সঙ্ঘরাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদোতি এত্তাৰতা হি সঙ্ঘরাজিমত্তমেৰ হোতি, ন তাৰ সঙ্ঘভেদো; অনুপুব্বেন পন অযং সঙ্ঘরাজি ৰড্ঢমানা সঙ্ঘভেদায সংৰত্ততীতি অত্থো. যথারত্তন্তি রত্তিপরিমাণানুরূপং; যথাথেরন্তি অত্থো. আৰেনিভাৰং করিত্ৰাতি ৰিসুং ৰৰত্থানং করিত্ৰা. কম্মাকম্মানি করোন্তীতি অপরাপরং সঙ্ঘকম্মং উপাদায খুদ্দকানি চেৰ মহন্তানি চ কম্মানি করোন্তি. সেসমেত্থাপি অধিকরণৰূপসমৰগ্গে উত্তানমেৰ.

সঙ্ঘভেদকৰগ্গদ্ৰযৰণ্ণনা

৪৫৯. সঙ্ঘভেদৰগ্গদ্ৰযে – ৰিনিধায দিট্ঠিং কম্মেনাতি তেসু অধম্মাদীসু অধম্মাদযো এতেতি এৰংদিট্ঠিকোৰ হুত্ৰা তং দিট্ঠিং ৰিনিধায তে ধম্মাদিৰসেন দীপেত্ৰা ৰিসুং কম্মং করোতি. ইতি যং ৰিনিধায দিট্ঠিং কম্মং করোতি, তেন এৰং কতেন ৰিনিধায দিট্ঠিং কম্মেন সদ্ধিং পঞ্চঙ্গানি হোন্তি, ‘‘ইমেহি খো উপালি পঞ্চহঙ্গেহী’’তি অযমেকস্মিং পঞ্চকে অত্থযোজনা. এতেন নযেন সব্বপঞ্চকানি ৰেদিতব্বানি. এত্থাপি চ ৰোহারাদি অঙ্গত্তযং পুব্বভাগৰসেনেৰ ৰুত্তং. কম্মুদ্দেসৰসেন পন অতেকিচ্ছতা ৰেদিতব্বা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. ন হেত্থ কিঞ্চি অত্থি যং পুব্বে অৰুত্তনযং.

আৰাসিকৰগ্গৰণ্ণনা

৪৬১. আৰাসিকৰগ্গে – যথাভতং নিক্খিত্তোতি যথা আহরিত্ৰা ঠপিতো.

৪৬২. ৰিনযব্যাকরণাতি ৰিনযপঞ্হে ৰিস্সজ্জনা. পরিণামেতীতি নিযামেতি দীপেতি কথেতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

কথিনত্থারৰগ্গৰণ্ণনা

৪৬৭. কথিনত্থারৰগ্গে – ওতমসিকোতি অন্ধকারগতো; তঞ্হি ৰন্দন্তস্স মঞ্চপাদাদীসুপি নলাটং পটিহঞ্ঞেয্য. অসমন্নাহরন্তোতি কিচ্চযপসুতত্তা ৰন্দনং অসমন্নাহরন্তো. সুত্তোতি নিদ্দং ওক্কন্তো. একাৰত্তোতি একতো আৰত্তো সপত্তপক্খে ঠিতো ৰেরী ৰিসভাগপুগ্গলো ৰুচ্চতি; অযং অৰন্দিযো. অযঞ্হি ৰন্দিযমানো পাদেনপি পহরেয্য. অঞ্ঞৰিহিতোতি অঞ্ঞং চিন্তযমানো.

খাদন্তোতি পিট্ঠখজ্জকাদীনি খাদন্তো. উচ্চারঞ্চ পস্সাৰঞ্চ করোন্তো অনোকাসগতত্তা অৰন্দিযো. উক্খিত্তকোতি তিৰিধেনপি উক্খেপনীযকম্মেন উক্খিত্তকো অৰন্দিযো. তজ্জনীযাদিকম্মকতা পন চত্তারো ৰন্দিতব্বা. উপোসথপৰারণাপি তেহি সদ্ধিং লব্ভন্তি. আদিতো পট্ঠায চ ৰুত্তেসু অৰন্দিযেসু নগ্গঞ্চ উক্খিত্তকঞ্চ ৰন্দন্তস্সেৰ আপত্তি. ইতরেসং পন অসারুপ্পট্ঠেন চ অন্তরা ৰুত্তকারণেন চ ৰন্দনা পটিক্খিত্তা. ইতো পরং পচ্ছাউপসম্পন্নাদযো দসপি আপত্তিৰত্থুভাৰেনেৰ অৰন্দিযা. তে ৰন্দন্তস্স হি নিযমেনেৰ আপত্তি. ইতি ইমেসু পঞ্চসু পঞ্চকেসু তেরস জনে ৰন্দন্তস্স অনাপত্তি, দ্ৰাদসন্নং ৰন্দনায আপত্তি.

৪৬৮. আচরিযো ৰন্দিযোতি পব্বজ্জাচরিযো উপসম্পদাচরিযো নিস্সযাচরিযো উদ্দেসাচরিযো ওৰাদাচরিযোতি অযং পঞ্চৰিধোপি আচরিযো ৰন্দিযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

কথিনত্থারৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতা চ উপালিপঞ্চকৰণ্ণনা.