৪. মেত্তাসহগতসুত্তৰণ্ণনা

২৩৫. চতুত্থে মেত্তাসহগতেন চেতসাতিআদি সব্বং সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২৪০-২৪১) ৰিত্থারিতমেৰ. মযম্পি খো, আৰুসো, সাৰকানং এৰং ধম্মং দেসেমাতি ইদম্পি তে পুরিমনযেনেৰ সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা ৰদন্তি. তিত্থিযানঞ্হি সমযে পঞ্চনীৰরণপ্পহানং ৰা মেত্তাদিব্রহ্মৰিহারভাৰনা ৰা নত্থি. কিং গতিকা হোতীতি কিং নিপ্ফত্তি হোতি. কিং পরমাতি কিং উত্তমা. কিং ফলাতি কিং আনিসংসা. কিং পরিযোসানাতি কিং নিট্ঠা. মেত্তাসহগতন্তি মেত্তায সহগতং সংসট্ঠং সম্পযুত্তং. এসেৰ নযো সব্বত্থ. ৰিৰেকনিস্সিতাদীনি ৰুত্তত্থানেৰ.

অপ্পটিকূলন্তি দুৰিধং অপ্পটিকূলং – সত্তঅপ্পটিকূলঞ্চ, সঙ্খারঅপ্পটিকূলঞ্চ. তস্মিং অপ্পটিকূলে ইট্ঠে ৰত্থুস্মিন্তি অত্থো. পটিকূলসঞ্ঞীতি অনিট্ঠসঞ্ঞী. কথং পনেত্থ এৰং ৰিহরতি? অসুভফরণং ৰা অনিচ্চন্তি মনসিকারং ৰা করোন্তো. ৰুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘কথং অপ্পটিকূলে পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি. ইট্ঠস্মিং ৰত্থুস্মিং অসুভায ৰা ফরতি, অনিচ্চতো ৰা উপসংহরতী’’তি. পটিকূলে পন অনিট্ঠে ৰত্থুস্মিং মেত্তাফরণং ৰা ধাতুমনসিকারং ৰা করোন্তো অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি নাম. যথাহ ‘‘কথং পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি. অনিট্ঠস্মিং ৰত্থুস্মিং মেত্তায ৰা ফরতি, ধাতুতো ৰা উপসংহরতী’’তি (পটি. ম. ২.১৭). উভযমিস্সকপদেসুপি এসেৰ নযো. অপ্পটিকূলপ্পটিকূলেসু হি তদেৰ অসুভফরণং ৰা অনিচ্চন্তি মনসিকারং ৰা করোন্তো পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি নাম. পটিকূলাপটিকূলেসু চ তদেৰ মেত্তাফরণং ৰা ধাতুমনসিকারং ৰা করোন্তো অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতি নাম. ‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নেৰ সুমনো হোতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ২.১৭) নযেন ৰুত্তং পন ছল়ঙ্গুপেক্খং পৰত্তযমানো ‘‘অপ্পটিকূলে চ পটিকূলে চ তদুভযং অভিনিৰজ্জেত্ৰা উপেক্খকো তত্থ ৰিহরতি সতো সম্পজানো’’তি ৰেদিতব্বো.

এত্তাৰতা চ ইমস্স ভিক্খুনো মেত্তায তিকচতুক্কজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা তদেৰ পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তস্স সহ ৰিপস্সনায মগ্গসম্বোজ্ঝঙ্গানং অরিযিদ্ধিযা চ দস্সিতত্তা দেসনা ৰিনিৰট্টেতব্বা সিযা. ইদং পন মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৰা সঙ্খারে সম্মসন্তোপি যো অরহত্তং পাপুণিতুং ন সক্কোতি, যস্মা তস্স অরহত্তপরমা মেত্তা ন হোতি. যংপরমা পন হোতি, তং দস্সেতব্বং. তস্মা তস্স দস্সনত্থং অযং দেসনা আরদ্ধা. পরতো সব্বসো ৰা পন রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমাতিআদীসুপি ইমিনা নযেন পুন দেসনারম্ভপযোজনং ৰেদিতব্বং.

সুভপরমন্তি সুভনিট্ঠং, সুভকোটিকং, সুভনিপ্ফত্তিং. ইধপঞ্ঞস্সাতি ইধেৰ পঞ্ঞা অস্স, নযিমং লোকং অতিক্কমতীতি ইধপঞ্ঞো, তস্স ইধপঞ্ঞস্স, লোকিযপঞ্ঞস্সাতি অত্থো. উত্তরিৰিমুত্তিং অপ্পটিৰিজ্ঝতোতি লোকুত্তরধম্মং অপ্পটিৰিজ্ঝন্তস্স. যো পন পটিৰিজ্ঝিতুং সক্কোতি, তস্স অরহত্তপরমাৰ মেত্তা হোতীতি অত্থো. করুণাদীসুপি এসেৰ নযো.

কস্মা পনেতাসং মেত্তাদীনং সুভপরমাদিতা ৰুত্তা ভগৰতাতি? সভাগৰসেন তস্স তস্স উপনিস্সযত্তা. মেত্তাৰিহারিস্স হি সত্তা অপ্পটিকূলা হোন্তি, অথস্স অপ্পটিকূলপরিচযা অপ্পটিকূলেসু পরিসুদ্ধৰণ্ণেসু নীলাদীসু চিত্তং উপসংহরতো অপ্পকসিরেনেৰ তত্থ চিত্তং পক্খন্দতি. ইতি মেত্তা সুভৰিমোক্খস্স উপনিস্সযো হোতি, ন ততো পরং, তস্মা সুভপরমাতি ৰুত্তা.

করুণাৰিহারিস্স উণ্হাভিঘাতাদিরূপনিমিত্তং সত্তদুক্খং সমনুপস্সন্তস্স করুণায পৰত্তিসম্ভৰতো রূপে আদীনৰো পরিৰিদিতো হোতি, অথস্স পরিৰিদিতরূপাদীনৰত্তা পথৰীকসিণাদীসু অঞ্ঞতরং উগ্ঘাটেত্ৰা রূপনিস্সরণে আকাসে চিত্তং উপসংহরতো অপ্পকসিরেনেৰ তত্থ চিত্তং পক্খন্দতি. ইতি করুণা আকাসানঞ্চাযতনস্স উপনিস্সযো হোতি, ন ততো পরং, তস্মা আকাসানঞ্চাযতনপরমাতি ৰুত্তা.

মুদিতাৰিহারিস্স পন তেন তেন পামোজ্জকারণেন উপ্পন্নপামোজ্জসত্তানং ৰিঞ্ঞাণং সমনুপস্সন্তস্স মুদিতায পৰত্তিসম্ভৰতো ৰিঞ্ঞাণগ্গহণপরিচিতং হোতি, অথস্স অনুক্কমাধিগতং আকাসানঞ্চাযতনং অতিক্কম্ম আকাসনিমিত্তগোচরে ৰিঞ্ঞাণে চিত্তং উপসংহরতো অপ্পকসিরেনেৰ তত্থ চিত্তং পক্খন্দতি. ইতি মুদিতা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স উপনিস্সযো হোতি, ন ততো পরং, তস্মা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপরমাতি ৰুত্তা.

উপেক্খাৰিহারিস্স পন ‘‘সত্তা সুখিতা ৰা হোন্তু, দুক্খতো ৰা ৰিমুচ্চন্তু, সম্পত্তসুখতো ৰা মা ৰিগচ্ছন্তূ’’তি আভোগাভাৰতো সুখদুক্খাদিপরমত্থগাহৰিমুখসম্ভৰতো অৰিজ্জমানগ্গহণদুক্খচিত্তং হোতি. অথস্স পরমত্থগাহতো ৰিমুখভাৰপরিচিতচিত্তস্স পরমত্থতো অৰিজ্জমানগ্গহণদুক্খচিত্তস্স চ অনুক্কমাধিগতং ৰিঞ্ঞাণাঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মসম্ভৰতো অৰিজ্জমানে পরমত্থভূতস্স ৰিঞ্ঞাণস্স অভাৰে চিত্তং উপসংহরতো অপ্পকসিরেনেৰ তত্থ চিত্তং পক্খন্দতি. ইতি উপেক্খা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনস্স উপনিস্সযো হোতি, ন ততো পরং, তস্মা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনপরমাতি ৰুত্তা. দেসনাপরিযোসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ অরহত্তং পত্তাতি.