৫. চক্কৰত্তিৰগ্গো

১. ৰিধাসুত্তৰণ্ণনা

২২২. পঞ্চমৰগ্গস্স পঠমে তিস্সো ৰিধাতি তযো মানকোট্ঠাসা, মানোযেৰ ৰা. তথা তথা ৰিদহনতো হি মানোৰ ৰিধাতি ৰুচ্চতি.

২. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা

২২৩. দুতিযে রঞ্ঞো, ভিক্খৰে, চক্কৰত্তিস্সাতি এত্থ অত্তনো সিরিসম্পত্তিযা রাজতি, চতূহি ৰা সঙ্গহৰত্থূহি লোকং রঞ্জেতীতি রাজা, তস্স রঞ্ঞো. ‘‘পৰত্ততু ভৰং চক্করতন’’ন্তি পুঞ্ঞানুভাৰেন অব্ভুগ্গতায ৰাচায চোদেন্তো চক্কং ৰত্তেতীতি চক্কৰত্তী, তস্স চক্কৰত্তিস্স. পাতুভাৰাতি পাতুভাৰেন. সত্তন্নন্তি গণনপরিচ্ছেদো. রতনানন্তি পরিচ্ছিন্নঅত্থদস্সনং. ৰচনত্থো পনেত্থ রতিজননট্ঠেন রতনং. অপিচ –

‘‘চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং;

অনোমসত্তপরিভোগং, রতনং তেন ৰুচ্চতী’’তি.

চক্করতনস্স চ নিব্বত্তকালতো পট্ঠায অঞ্ঞং দেৰট্ঠানং নাম ন হোতি, সব্বেৰ গন্ধপুপ্ফাদীহি তস্সেৰ পূজঞ্চ অভিৰাদনাদীনি চ করোন্তীতি চিত্তীকতট্ঠেন রতনং. চক্করতনস্স চ ‘‘এত্তকং নাম ধনং অগ্ঘতী’’তি অগ্ঘো নত্থি, ইতি মহগ্ঘট্ঠেনাপি রতনং. চক্করতনঞ্চ অঞ্ঞেহি লোকে ৰিজ্জমানরতনেহি অসদিসন্তি অতুলট্ঠেন রতনং. যস্মা পন যস্মিং কপ্পে বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, তস্মিংযেৰ চক্কৰত্তিনো, বুদ্ধা চ কদাচি করহচি উপ্পজ্জন্তি, তস্মা দুল্লভদস্সনট্ঠেন রতনং. তদেতং জাতিরূপকুলইস্সরিযাদীহি অনোমস্স উল়ারসত্তস্সেৰ উপ্পজ্জতি, ন অঞ্ঞস্সাতি অনোমসত্তপরিভোগট্ঠেনাপি রতনং. যথা চ চক্করতনং, এৰং সেসানিপীতি. তেন ৰুত্তং –

‘‘চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং;

অনোমসত্তপরিভোগং, রতনং তেন ৰুচ্চতী’’তি.

পাতুভাৰো হোতীতি নিব্বত্তি হোতি. তত্রাযং যোজনা – চক্কৰত্তিস্স পাতুভাৰা সত্তন্নং রতনানং পাতুভাৰোতি অযুত্তং. উপ্পন্নঞ্হি চক্কং ৰত্তেত্ৰা সো চক্কৰত্তী নাম হোতীতি নাযুত্তং. কস্মা? চক্কৰত্তননিযমাপেক্খতায. যো হি নিযমেন চক্কং ৰত্তেস্সতি, সো পটিসন্ধিতো পভুতি ‘‘চক্কৰত্তি পাতুভূতো’’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি. লদ্ধনামস্স চ পুরিসস্স মূলুপ্পত্তিৰচনতোপি যুত্তমেৰেতং. যো হি এস চক্কৰত্তীতি লদ্ধনামো সত্তৰিসেসো, তস্স পটিসন্ধিসঙ্খাতো পাতুভাৰোতি অযমেত্থ অত্থো. তস্স হি পাতুভাৰা রতনানি পাতুভৰন্তি. পাতুভূতেহি পন তেহি সদ্ধিং পরিপক্কে পুঞ্ঞসম্ভারে সো সংযুজ্জতি, তদা লোকস্স তেসু পাতুভাৰচিত্তং উপ্পজ্জতি. বহুলৰচনতো চাপি যুত্তমেৰেতং. যদা হি লোকস্স তেসু পাতুভাৰসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তদা একমেৰ পঠমং, পচ্ছা ইতরানি ছ পাতুভৰন্তীতি বহুলৰচনতো চাপি এতং যুত্তং. পাতুভাৰস্স চ অত্থভেদতোপি যুত্তমেৰেতং. ন কেৰলঞ্হি পাতুভূতমেৰ পাতুভাৰো, পাতুভাৰযতীতি পাতুভাৰো. অযং পাতুভাৰস্স অত্থভেদো. যস্মা যো সো পুঞ্ঞসম্ভারো রাজানং চক্কৰত্তিং পটিসন্ধিৰসেন পাতুভাৰযতি, তস্মা রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স পাতুভাৰা. ন কেৰলঞ্হি চক্কৰত্তিযেৰ, ইমানি পন সত্ত রতনানিপি পাতুভৰন্তীতি অযমেত্থ অত্থো. যথেৰ হি সো পুঞ্ঞসম্ভারো রঞ্ঞো জনকহেতু, এৰং রতনানম্পি পরিযাযেন উপনিস্সযহেতূতি যুত্তমেৰেতং ‘‘রঞ্ঞো, ভিক্খৰে, চক্কৰত্তিস্স পাতুভাৰা সত্তন্নং রতনানং পাতুভাৰো হোতী’’তি.

ইদানি তেসং রতনানং সরূপৰসেন দস্সনত্থং কতমেসং সত্তন্নং চক্করতনস্সাতিআদিমাহ. তত্থ চক্করতনস্সাতিআদীসু অযং সঙ্খেপাধিপ্পাযো – দ্ৰিসহস্সদীপপরিৰারানং চতুন্নং মহাদীপানং সিরিৰিভৰং গহেত্ৰা দাতুং সমত্থস্স চক্করতনস্স পাতুভাৰো হোতি, তথা পুরেভত্তমেৰ সাগরপরিযন্তং পথৰিং অনুপরিযাযনসমত্থস্স ৰেহাসঙ্গমস্স হত্থিরতনস্স, তাদিসস্সেৰ অস্সরতনস্স, চতুরঙ্গসমন্নাগতেপি অন্ধকারে যোজনপ্পমাণং অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকদস্সনসমত্থস্স মণিরতনস্স, ছব্বিধং দোসং ৰিৰজ্জেত্ৰা মনাপচারিনো ইত্থিরতনস্স, যোজনপ্পমাণে পদেসে অন্তোপথৰিগতানং নিধীনং দস্সনসমত্থস্স গহপতিরতনস্স, অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা সকলরজ্জানুসাসনসমত্থস্স জেট্ঠপুত্তসঙ্খাতস্স পরিণাযকরতনস্স চ পাতুভাৰো হোতীতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পন তেসং চক্করতনাদীনং পাতুভাৰৰিধানং মহাসুদস্সনাদীসু সুত্তেসু আগতমেৰ. অত্থোপিস্স তেসং ৰণ্ণনায সংৰণ্ণিতোযেৰ.

সতিসম্বোজ্ঝঙ্গরতনস্সাতিআদীসু সরিক্খকতা এৰং ৰেদিতব্বা – যথেৰ হি চক্কৰত্তিনো চক্করতনং সব্বরতনানং পুরেচরং, এৰং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গরতনং সব্বেসং চতুভূমকধম্মানং পুরেচরন্তি, পুরেচরণট্ঠেন চক্কৰত্তিরঞ্ঞো চক্করতনসদিসং হোতি. চক্কৰত্তিনো চ রতনেসু মহাকাযূপপন্নং অচ্চুগ্গতং ৰিপুলং মহন্তং হত্থিরতনং, ইদম্পি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গরতনং মহন্তং ধম্মকাযূপপন্নং অচ্চুগ্গতং ৰিপুলং মহন্তন্তি হত্থিরতনসদিসং হোতি. চক্কৰত্তিনো অস্সরতনং সীঘং লহু জৰং, ইদম্পি ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গরতনং সীঘং লহু জৰন্তি ইমায সীঘলহুজৰতায অস্সরতনসদিসং হোতি. চক্কৰত্তিনো মণিরতনং অন্ধকারং ৰিধমতি, আলোকং দস্সেতি, ইদম্পি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গরতনং তায একন্তকুসলত্তা কিলেসন্ধকারং ৰিধমতি, সহজাতপচ্চযাদিৰসেন ঞাণালোকং দস্সেতীতি ইমিনা অন্ধকারৰিধমনআলোকদস্সনভাৰেন মণিরতনসদিসং হোতি.

চক্কৰত্তিনো ইত্থিরতনং কাযচিত্তদরথং পটিপস্সম্ভেতি, পরিল়াহং ৰূপসমেতি. ইদম্পি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গরতনং কাযচিত্তদরথং পটিপস্সম্ভেতি, পরিল়াহং ৰূপসমেতীতি ইত্থিরতনসদিসং হোতি. চক্কৰত্তিনো গহপতিরতনং ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে ধনদানেন ৰিক্খেপং পচ্ছিন্দিত্ৰা চিত্তং একগ্গং করোতি, ইদম্পি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গরতনং যথিচ্ছিতাদিৰসেন অপ্পনং সম্পাদেতি, ৰিক্খেপং পচ্ছিন্দিত্ৰা চিত্তং একগ্গং করোতীতি গহপতিরতনসদিসং হোতি. চক্কৰত্তিনো চ পরিণাযকরতনং সব্বত্থকিচ্চসম্পাদনেন অপ্পোস্সুক্কতং করোতি. ইদম্পি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গরতনং চিত্তুপ্পাদং লীনুদ্ধচ্চতো মোচেত্ৰা পযোগমজ্ঝত্তে ঠপযমানং অপ্পোস্সুক্কতং করোতীতি পরিণাযকরতনসদিসং হোতি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে চতুভূমকো সব্বসঙ্গাহিকধম্মপরিচ্ছেদো কথিতোতি ৰেদিতব্বো.

৪-১০. দুপ্পঞ্ঞসুত্তাদিৰণ্ণনা

২২৫-২৩১. চতুত্থে এল়মূগোতি মুখেন ৰাচং নিচ্ছারেতুং সক্কোন্তোপি দোসেহি মূগো অসম্পন্নৰচনো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

চক্কৰত্তিৰগ্গো.