৩. চন্দূপমসুত্তৰণ্ণনা

১৪৬. ততিযে চন্দূপমাতি চন্দসদিসা হুত্ৰা. কিং পরিমণ্ডলতায? নো, অপিচ খো যথা চন্দো গগনতলং পক্খন্দমানো ন কেনচি সদ্ধিং সন্থৰং ৰা সিনেহং ৰা আলযং ৰা নিকন্তিং ৰা পত্থনং ৰা পরিযুট্ঠানং ৰা করোতি, ন চ ন হোতি মহাজনস্স পিযো মনাপো, তুম্হেপি এৰং কেনচি সদ্ধিং সন্থৰাদীনং অকরণেন বহুজনস্স পিযা মনাপা চন্দূপমা হুত্ৰা খত্তিযকুলাদীনি চত্তারি কুলানি উপসঙ্কমথাতি অত্থো. অপিচ যথা চন্দো অন্ধকারং ৰিধমতি, আলোকং ফরতি, এৰং কিলেসন্ধকারৰিধমনেন ঞাণালোকফরণেন চাপি চন্দূপমা হুত্ৰাতি এৰমাদীহিপি নযেহি এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

অপকস্সেৰ কাযং অপকস্স চিত্তন্তি তেনেৰ সন্থৰাদীনং অকরণেন কাযঞ্চ চিত্তঞ্চ অপকস্সিত্ৰা, অপনেত্ৰাতি অত্থো. যো হি ভিক্খু অরঞ্ঞেপি ন ৰসতি, কামৰিতক্কাদযোপি ৰিতক্কেতি, অযং নেৰ কাযং অপকস্সতি, ন চিত্তং. যো হি অরঞ্ঞেপি খো ৰিহরতি, কামৰিতক্কাদযো পন ৰিতক্কেতি, অযং কাযমেৰ অপকস্সতি, ন চিত্তং. যো গামন্তে ৰসতি, কামৰিতক্কাদযোপি খো ন চ ৰিতক্কেতি, অযং চিত্তমেৰ অপকস্সতি, ন কাযং. যো পন অরঞ্ঞে চেৰ ৰসতি, কামৰিতক্কাদযো চ ন ৰিতক্কেতি, অযং উভযম্পি অপকস্সতি. এৰরূপা হুত্ৰা কুলানি উপসঙ্কমথাতি দীপেন্তো ‘‘অপকস্সেৰ কাযং অপকস্স চিত্ত’’ন্তি আহ.

নিচ্চনৰকাতি নিচ্চং নৰকাৰ, আগন্তুকসদিসা এৰ হুত্ৰাতি অত্থো. আগন্তুকো হি পটিপাটিযা সম্পত্তগেহং পৰিসিত্ৰা সচে নং ঘরসামিকা দিস্ৰা, ‘‘অম্হাকং পুত্তভাতরো ৰিপ্পৰাসং গতা এৰং ৰিচরিংসূ’’তি অনুকম্পমানা নিসীদাপেত্ৰা ভোজেন্তি, ভুত্তমত্তোযেৰ ‘‘তুম্হাকং ভাজনং গণ্হথা’’তি উট্ঠায পক্কমতি, ন তেহি সদ্ধিং সন্থৰং ৰা করোতি, ন কিচ্চকরণীযানি ৰা সংৰিদহতি, এৰং তুম্হেপি পটিপাটিযা সম্পত্তঘরং পৰিসিত্ৰা যং ইরিযাপথেসু পসন্না মনুস্সা দেন্তি, তং গহেত্ৰা ছিন্নসন্থৰা, তেসং কিচ্চকরণীযে অব্যাৰটা হুত্ৰা নিক্খমথাতি দীপেতি.

ইমস্স পন নিচ্চনৰকভাৰস্স আৰিভাৰত্থং দ্ৰেভাতিকৰত্থু কথেতব্বং – ৰসাল়নগরগামতো কির দ্ৰে ভাতিকা নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতা, তে চূল়নাগত্থেরো চ মহানাগত্থেরো চাতি পঞ্ঞাযিংসু. তে চিত্তলপব্বতে তিংস ৰস্সানি ৰসিত্ৰা অরহত্তং পত্তা ‘‘মাতরং পস্সিস্সামা’’তি আগন্ত্ৰা ৰসাল়নগরৰিহারে ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে মাতুগামং পিণ্ডায পৰিসিংসু. মাতাপি তেসং উল়ুঙ্কেন যাগুং নীহরিত্ৰা একস্স পত্তে আকিরি. তস্সা তং ওলোকযমানায পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি. অথ নং আহ – ‘‘ত্ৰং, তাত, ময্হং পুত্তো মহানাগো’’তি. থেরো ‘‘পচ্ছিমং থেরং পুচ্ছ উপাসিকে’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. পচ্ছিমথেরস্সপি যাগুং দত্ৰা, ‘‘তাত, ত্ৰং ময্হং পুত্তো চূল়নাগো’’তি পুচ্ছি? থেরো ‘‘কিং, উপাসিকে, পুরিমং থেরং ন পুচ্ছসী’’তি? ৰত্ৰা পক্কামি. এৰং মাতরাপি সদ্ধিং ছিন্নসন্থৰো ভিক্খু নিচ্চনৰকো নাম হোতি.

অপ্পগব্ভাতি ন পগব্ভা, অট্ঠট্ঠানেন কাযপাগব্ভিযেন, চতুট্ঠানেন ৰচীপাগব্ভিযেন, অনেকট্ঠানেন মনোপাগব্ভিযেন চ ৰিরহিতাতি অত্থো. অট্ঠট্ঠানং কাযপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গল-ভোজনসালা-জন্তাঘরনহানতিত্থ-ভিক্খাচারমগ্গ-অন্তরঘরপ্পৰেসনেসু কাযেন অপ্পতিরূপকরণং. সেয্যথিদং – ইধেকচ্চো সঙ্ঘমজ্ঝে পল্লত্থিকায ৰা নিসীদতি পাদে পাদং আধাযিত্ৰা ৰাতি এৰমাদি (মহানি. ১৬৫). তথা গণমজ্ঝে. গণমজ্ঝেতি চতুপরিসসন্নিপাতে ৰা সুত্তন্তিকগণাদিসন্নিপাতে ৰা. তথা ৰুড্ঢতরে পুগ্গলে. ভোজনসালায পন ৰুড্ঢানং আসনং ন দেতি, নৰানং আসনং পটিবাহতি. তথা জন্তাঘরে. ৰুড্ঢে চেত্থ অনাপুচ্ছা অগ্গিজলনাদীনি করোতি. ন্হানতিত্থে চ যদিদং ‘‘দহরো ৰুড্ঢোতি পমাণং অকত্ৰা আগতপটিপাটিযা ন্হাযিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তম্পি অনাদিযন্তো পচ্ছা আগন্ত্ৰা উদকং ওতরিত্ৰা ৰুড্ঢে চ নৰে চ বাধতি. ভিক্খাচারমগ্গে পন অগ্গাসনঅগ্গোদকঅগ্গপিণ্ডানং অত্থায পুরতো গচ্ছতি বাহায বাহং পহরন্তো. অন্তরঘরপ্পৰেসনে ৰুড্ঢেহি পঠমতরং পৰিসতি, দহরেহি সদ্ধিং কাযকীল়নকং করোতীতি এৰমাদি.

চতুট্ঠানং ৰচীপাগব্ভিযং নাম সঙ্ঘগণপুগ্গলঅন্তরঘরেসু অপ্পতিরূপৰাচানিচ্ছারণং. সেয্যথিদং – ইধেকচ্চো সঙ্ঘমজ্ঝে অনাপুচ্ছা ধম্মং ভাসতি. তথা পুব্বে ৰুত্তপ্পকারস্স গণস্স মজ্ঝে পুগ্গলস্স চ সন্তিকে, তত্থেৰ মনুস্সেহি পঞ্হং পুট্ঠো ৰুড্ঢতরং অনাপুচ্ছা ৰিস্সজ্জেতি. অন্তরঘরে পন ‘‘ইত্থন্নামে কিং অত্থি? কিং যাগু, উদাহু খাদনীযং ভোজনীযং? কিং মে দস্সসি? কিং অজ্জ খাদিস্সাম? কিং ভুঞ্জিস্সাম? কিং পিৰিস্সামা’’তিআদীনি ভাসতি.

অনেকট্ঠানং মনোপাগব্ভিযং নাম তেসু তেসু ঠানেসু কাযৰাচাহি অজ্ঝাচারং অনাপজ্জিত্ৰাপি মনসাৰ কামৰিতক্কাদীনং ৰিতক্কনং. অপিচ দুস্সীলস্সেৰ সতো ‘‘সীলৰাতি মং জনো জানাতূ’’তি এৰং পৰত্তা পাপিচ্ছতাপি মনোপাগব্ভিযং. ইতি সব্বেসম্পি ইমেসং পাগব্ভিযানং অভাৰেন অপ্পগব্ভা হুত্ৰা উপসঙ্কমথাতি ৰদতি.

জরুদপানন্তি জিণ্ণকূপং. পব্বতৰিসমন্তি পব্বতে ৰিসমং পপাতট্ঠানং. নদীৰিদুগ্গন্তি নদিযা ৰিদুগ্গং ছিন্নতটট্ঠানং. অপকস্সেৰ কাযন্তি তাদিসানি ঠানানি যো খিড্ডাদিপসুতো কাযং অনপকস্স একতোভারিযং অকত্ৰাৰ ৰাযুপত্থম্ভকং অগ্গাহাপেত্ৰা চিত্তম্পি অনপকস্স ‘‘এত্থ পতিতো হত্থপাদভঞ্জনাদীনি পাপুণাতী’’তি অনাদীনৰদস্সাৰিতায অনুব্বেজেত্ৰা সম্পিযাযমানো ওলোকেতি, সো পতিত্ৰা হত্থপাদভঞ্জনাদিঅনত্থং পাপুণাতি. যো পন উদকত্থিকো ৰা অঞ্ঞেন ৰা কেনচি কিচ্চেন ওলোকেতুকামো কাযং অপকস্স একতো ভারিযং কত্ৰা ৰাযুপত্থম্ভকং গাহাপেত্ৰা, চিত্তম্পি অপকস্স আদীনৰদস্সনেন সংৰেজেত্ৰা ওলোকেতি, সো ন পততি, যথারুচিং ওলোকেত্ৰা সুখী যেনকামং পক্কমতি.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – জরুদপানাদযো ৰিয হি চত্তারি কুলানি, ওলোকনপুরিসো ৰিয ভিক্খু. যথা অনপকট্ঠকাযচিত্তো তানি ওলোকেন্তো পুরিসো তত্থ পততি, এৰং অরক্খিতেহি কাযাদীহি কুলানি উপসঙ্কমন্তো ভিক্খু কুলেসু বজ্ঝতি, ততো নানপ্পকারং সীলপাদভঞ্জনাদিঅনত্থং পাপুণাতি. যথা পন অপকট্ঠকাযচিত্তো পুরিসো তত্থ ন পততি, এৰং রক্খিতেনেৰ কাযেন রক্খিতেহি চিত্তেহি রক্খিতায ৰাচায সুপ্পট্ঠিতায সতিযা অপকট্ঠকাযচিত্তো হুত্ৰা কুলানি উপসঙ্কমন্তো ভিক্খু কুলেসু ন বজ্ঝতি. অথস্স যথা তত্থ অপতিতস্স পুরিসস্স, ন পাদা ভঞ্জন্তি, এৰং সীলপাদো ন ভিজ্জতি. যথা হত্থা ন ভঞ্জন্তি, এৰং সদ্ধাহত্থো ন ভিজ্জতি. যথা কুচ্ছি ন ভিজ্জতি, এৰং সমাধিকুচ্ছি ন ভিজ্জতি. যথা সীসং ন ভিজ্জতি, এৰং ঞাণসীসং ন ভিজ্জতি, যথা চ তং খাণুকণ্টকাদযো ন ৰিজ্ঝন্তি, এৰমিমং রাগকণ্টকাদযো ন ৰিজ্ঝন্তি. যথা সো নিরুপদ্দৰো যথারুচি ওলোকেত্ৰা সুখী যেনকামং পক্কমতি, এৰং ভিক্খু কুলানি নিস্সায চীৰরাদযো পচ্চযে পটিসেৰন্তো কম্মট্ঠানং ৰড্ঢেত্ৰা সঙ্খারে সম্মসন্তো অরহত্তং পত্ৰা লোকুত্তরসুখেন সুখিতো যেনকামং অগতপুব্বং নিব্বানদিসং গচ্ছতি.

ইদানি যো হীনাধিমুত্তিকো মিচ্ছাপটিপন্নো এৰং ৰদেয্য ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ‘তিৰিধং পাগব্ভিযং পহায নিচ্চনৰকত্তেন চন্দূপমা কুলানি উপসঙ্কমথা’তি ৰদন্তো অট্ঠানে ঠপেতি, অসয্হং ভারং আরোপেতি, যং ন সক্কা কাতুং তং কারেতী’’তি, তস্স ৰাদপথং পচ্ছিন্দিত্ৰা, ‘‘সক্কা এৰং কাতুং, অত্থি এৰরূপো ভিক্খূ’’তি দস্সেন্তো কস্সপো, ভিক্খৰেতিআদিমাহ.

আকাসে পাণিং চালেসীতি নীলে গগনন্তরে যমকৰিজ্জুতং চারযমানো ৰিয হেট্ঠাভাগং উপরিভাগং উভতোপস্সেসু পাণিং সঞ্চারেসি. ইদঞ্চ পন তেপিটকে বুদ্ধৰচনে অসম্ভিন্নপদং নাম. অত্তমনোতি তুট্ঠচিত্তো সকমনো, ন দোমনস্সেন পচ্ছিন্দিত্ৰা গহিতমনো. কস্সপস্স, ভিক্খৰেতি ইদম্পি পুরিমনযেনেৰ পরৰাদং পচ্ছিন্দিত্ৰা অত্থি এৰরূপো ভিক্খূতি দস্সনত্থং ৰুত্তং.

পসন্নাকারং করেয্যুন্তি চীৰরাদযো পচ্চযে দদেয্যুং. তথত্তায পটিপজ্জেয্যুন্তি সীলস্স আগতট্ঠানে সীলং পূরযমানা, সমাধিৰিপস্সনা মগ্গফলানং আগতট্ঠানে তানি তানি সম্পাদযমানা তথাভাৰায পটিপজ্জেয্যুং. অনুদযন্তি রক্খণভাৰং. অনুকম্পন্তি মুদুচিত্ততং. উভযঞ্চেতং কারুঞ্ঞস্সেৰ ৰেৰচনং. কস্সপো, ভিক্খৰেতি ইদম্পি পুরিমনযেনেৰ পরৰাদং পচ্ছিন্দিত্ৰা অত্থি এৰরূপো ভিক্খূতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. কস্সপেন ৰাতি এত্থ চন্দোপমাদিৰসেন যোজনং কত্ৰা পুরিমনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. ততিযং.