১১. চীৰরসুত্তৰণ্ণনা
১৫৪. একাদসমে দক্খিণাগিরিস্মিন্তি রাজগহং পরিৰারেত্ৰা ঠিতস্স গিরিনো দক্খিণভাগে জনপদো দক্খিণাগিরি নাম, তস্মিং চারিকং চরতীতি অত্থো. চারিকা চ নাম দুৰিধা হোতি তুরিতচারিকা চ অতুরিতচারিকা চ. তত্থ যং একচ্চো একং কাসাৰং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা পত্তচীৰরং অংসে লগ্গেত্ৰা ছত্তং আদায সরীরতো সেদেহি পগ্ঘরন্তেহি দিৰসেন সত্তট্ঠযোজনানি গচ্ছতি, যং ৰা পন বুদ্ধা কিঞ্চিদেৰ বোধনেয্যসত্তং দিস্ৰা যোজনসতম্পি যোজনসহস্সম্পি খণেন গচ্ছন্তি, এসা তুরিতচারিকা নাম. দেৰসিকং পন গাৰুতং অড্ঢযোজনং তিগাৰুতং যোজনন্তি এত্তকং অদ্ধানং অজ্জতনায নিমন্তনং অধিৰাসযতো জনসঙ্গহং করোতো গমনং, এসা অতুরিতচারিকা নাম. অযং ইধ অধিপ্পেতা.
ননু চ থেরো পঞ্চৰীসতি ৰস্সানি ছাযা ৰিয দসবলস্স পচ্ছতো পচ্ছতো গচ্ছন্তোৰ অহোসি, ‘‘কহং আনন্দো’’তি ৰচনস্স ওকাসমেৰ ন অদাসি, সো কিস্মিং কালে ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং চারিকং চরিতুং ওকাসং লভতীতি? সত্থু পরিনিব্বানসংৰচ্ছরে. পরিনিব্বুতে কির সত্থরি মহাকস্সপত্থেরো সত্থু পরিনিব্বানে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মৰিনযসঙ্গাযনত্থং পঞ্চসতে ভিক্খূ উচ্চিনিত্ৰা, ‘‘আৰুসো, মযং রাজগহে ৰস্সং ৰসন্তা ধম্মৰিনযং সঙ্গাযিস্সাম, তুম্হে পুরে ৰস্সূপনাযিকায অত্তনো পলিবোধং উচ্ছিন্দিত্ৰা রাজগহে সন্নিপতথা’’তি ৰত্ৰা অত্তনা রাজগহং গতো. আনন্দত্থেরোপি ভগৰতো পত্তচীৰরং আদায মহাজনং সঞ্ঞাপেন্তো সাৰত্থিং গন্ত্ৰা ততো নিক্খম্ম রাজগহং গচ্ছন্তো দক্খিণাগিরিস্মিং চারিকং চরি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
যেভুয্যেন কুমারভূতাতি যে তে হীনাযাৰত্তা নাম, তে যেভুয্যেন কুমারকা দহরা তরুণা একৰস্সিকদ্ৰেৰস্সিকা ভিক্খূ চেৰ অনুপসম্পন্নকুমারকা চ. কস্মা পনেতে পব্বজিতা, কস্মা হীনাযাৰত্তাতি? তেসং কির মাতাপিতরো চিন্তেসুং – ‘‘আনন্দত্থেরো সত্থু ৰিস্সাসিকো অট্ঠ ৰরে যাচিত্ৰা উপট্ঠহতি, ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং সত্থারং গহেত্ৰা গন্তুং সক্কোতি, অম্হাকং দারকে এতস্স সন্তিকে পব্বাজেম, সো সত্থারং গহেত্ৰা আগমিস্সতি, তস্মিং আগতে মযং মহাসক্কারং কাতুং লভিস্সামা’’তি. ইমিনা তাৰ কারণেন নেসং ঞাতকা তে পব্বাজেসুং. সত্থরি পন পরিনিব্বুতে তেসং সা পত্থনা উপচ্ছিন্না, অথ তে একদিৰসেনেৰ উপ্পব্বাজেসুং.
যথাভিরন্তন্তি যথারুচিযা যথাঅজ্ঝাসযেন. তিকভোজনং পঞ্ঞত্তন্তি, ইদং ‘‘গণভোজনে অঞ্ঞত্র সমযা পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২১১). ইদং সন্ধায ৰুত্তং. তত্থ হি তিণ্ণং জনানং অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৰা একতো পটিগ্গণ্হন্তানম্পি অনাপত্তি, তস্মা ‘‘তিকভোজন’’ন্তি ৰুত্তং.
দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযাতি দুস্সীলপুগ্গলানং নিগ্গণ্হনত্থং. পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৰিহারাযাতি দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহেনেৰ পেসলানং উপোসথপৰারণা ৰত্তন্তি, সমগ্গৰাসো হোতি, অযং তেসং ফাসুৰিহারো হোতি, ইমস্স ফাসুৰিহারস্স অত্থায. মা পাপিচ্ছা পক্খং নিস্সায সঙ্ঘং ভিন্দেয্যুন্তি যথা দেৰদত্তো সপরিসো কুলেসু ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তো পাপিচ্ছে নিস্সায সঙ্ঘং ভিন্দি, এৰং অঞ্ঞেপি পাপিচ্ছা গণবন্ধেন কুলেসু ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জমানা গণং ৰড্ঢেত্ৰা তং পক্খং নিস্সায মা সঙ্ঘং ভিন্দেয্যুন্তি, ইতি ইমিনা কারণেন পঞ্ঞত্তন্তি অত্থো. কুলানুদ্দযতায চাতি ভিক্খুসঙ্ঘে উপোসথপৰারণং কত্ৰা সমগ্গৰাসং ৰসন্তে মনুস্সা সলাকভত্তাদীনি দত্ৰা সগ্গপরাযণা ভৰন্তি, ইতি ইমায কুলানুদ্দযতায চ পঞ্ঞত্তন্তি অত্থো.
সস্সঘাতং মঞ্ঞে চরসীতি সস্সং ঘাতেন্তো ৰিয আহিণ্ডসি. কুলূপঘাতং মঞ্ঞে চরসীতি কুলানি উপঘাতেন্তো ৰিয হনন্তো ৰিয আহিণ্ডসি. ওলুজ্জতীতি ৰিসেসেন পলুজ্জতি ভিজ্জতি. পলুজ্জন্তি খো তে, আৰুসো, নৰপ্পাযাতি, আৰুসো, এতে তুয্হং পাযেন যেভুয্যেন নৰকা একৰস্সিকদুৰস্সিকা দহরা চেৰ সামণেরা চ পলুজ্জন্তি ভিজ্জন্তি. ন ৰাযং কুমারকো মত্তমঞ্ঞাসীতি অযং কুমারকো অত্তনো পমাণং ন জানাতীতি থেরং তজ্জেন্তো আহ.
কুমারকৰাদা ন মুচ্চামাতি কুমারকৰাদতো ন মুচ্চাম. তথা হি পন ত্ৰন্তি ইদমস্স এৰং ৰত্তব্বতায কারণদস্সনত্থং ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – যস্মা ত্ৰং ইমেহি নৰেহি ভিক্খূহি ইন্দ্রিযসংৰররহিতেহি সদ্ধিং ৰিচরসি, তস্মা কুমারকেহি সদ্ধিং ৰিচরন্তো কুমারকোতি ৰত্তব্বতং অরহসীতি.
অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সমানোতি ইদং যস্মা থেরস্স ইমস্মিং সাসনে নেৰ আচরিযো ন উপজ্ঝাযো পঞ্ঞাযতি, সযং কাসাযানি গহেত্ৰা নিক্খন্তো, তস্মা অনত্তমনতায অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বতং আরোপযমানা আহ.
সহসাতি এত্থ রাগমোহচারোপি সহসাচারো, ইদং পন দোসচারৰসেন ৰুত্তং. অপ্পটিসঙ্খাতি অপ্পচ্চৰেক্খিত্ৰা, ইদানি অত্তনো পব্বজ্জং সোধেন্তো যত্ৰাহং, আৰুসোতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসিতুন্তি ঠপেত্ৰা ভগৰন্তং অঞ্ঞং ময্হং সত্থাতি এৰং উদ্দিসিতুং ন জানামি. সম্বাধো ঘরাৰাসোতিআদীসু সচেপি সট্ঠিহত্থে ঘরে যোজনসতন্তরেপি ৰা দ্ৰে জাযম্পতিকা ৰসন্তি, তথাপি তেসং সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘরাৰাসো সম্বাধোযেৰ. রজাপথোতি রাগরজাদীনং উট্ঠানট্ঠানন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. ‘‘আগমনপথো’’তিপি ৰত্তুং ৰট্টতি. অলগ্গনট্ঠেন অব্ভোকাসো ৰিযাতি অব্ভোকাসো. পব্বজিতো হি কূটাগাররতনমযপাসাদদেৰৰিমানাদীসু পিহিতদ্ৰারৰাতপানেসু পটিচ্ছন্নেসু ৰসন্তোপি নেৰ লগ্গতি ন সজ্জতি ন বজ্ঝতি, তেন ৰুত্তং ‘‘অব্ভোকাসো পব্বজ্জা’’তি. অপিচ সম্বাধো ঘরাৰাসো কুসলকিরিযায ওকাসাভাৰতো রজাপথো অসংৰুতসঙ্কারট্ঠানং ৰিয রজানং, কিলেসরজানং সন্নিপাতট্ঠানতো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা কুসলকিরিযায যথা সুখং ওকাসসব্ভাৰতো.
নযিদং সুকরং…পে… পব্বজেয্যন্তি এত্থ অযং সঙ্খেপকথা – যদেতং সিক্খত্তযব্রহ্মচরিযং একম্পি দিৰসং অখণ্ডং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিপুণ্ণং চরিতব্বং, একদিৰসম্পি চ কিলেসমলেন অমলীনং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিসুদ্ধং, সঙ্খলিখিতং লিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং চরিতব্বং, ইদং ন সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা অগারমজ্ঝে ৰসন্তেন একন্তপরিপুণ্ণং…পে… চরিতুং, যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কসাযরসপীততায কাসাযানি ব্রহ্মচরিযং চরন্তানং অনুচ্ছৰিকানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা পরিদহিত্ৰা অগারস্মা নিক্খমিত্ৰা অনগারিযং পব্বজ্জেয্যন্তি. এত্থ চ যস্মা অগারস্স হিতং কসিৰণিজ্জাদিকম্মং অগারিযন্তি ৰুচ্চতি, তং পব্বজ্জায নত্থি, তস্মা পব্বজ্জা অনগারিযাতি ঞাতব্বা, তং অনগারিযং. পব্বজেয্যন্তি পটিপজ্জেয্যং.
পটপিলোতিকানন্তি জিণ্ণপিলোতিকানং তেরসহত্থোপি হি নৰসাটকো দসানং ছিন্নকালতো পট্ঠায পিলোতিকাতি ৰুচ্চতি. ইতি মহারহানি ৰত্থানি ছিন্দিত্ৰা কতং সঙ্ঘাটিং সন্ধায ‘‘পটপিলোতিকানং সঙ্ঘাটি’’ন্তি ৰুত্তং. অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নোতি অড্ঢযোজনতো পট্ঠায মগ্গো অদ্ধানন্তি ৰুচ্চতি, তং অদ্ধানমগ্গং পটিপন্নো, দীঘমগ্গং পটিপন্নোতি অত্থো.
ইদানি যথা এস পব্বজিতো, যথা চ অদ্ধানমগ্গং পটিপন্নো, ইমস্সত্থস্স আৰিভাৰত্থং অভিনীহারতো পট্ঠায অনুপুব্বিকথা কথেতব্বা – অতীতে কির কপ্পসতসহস্সমত্থকে পদুমুত্তরো নাম সত্থা উদপাদি, তস্মিং হংসৰতীনগরং উপনিস্সায খেমে মিগদাযে ৰিহরন্তে ৰেদেহো নাম কুটুম্বিকো অসীতিকোটিধনৰিভৰো পাতোৰ সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায গন্ধপুপ্ফাদীনি গহেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. তস্মিং খণে সত্থা মহানিসভত্থেরং নাম ততিযসাৰকং ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং ধুতৰাদানং যদিদং নিসভো’’তি এতদগ্গে ঠপেসি. উপাসকো তং সুত্ৰা পসন্নো ধম্মকথাৰসানে মহাজনে উট্ঠায গতে সত্থারং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, স্ৰে ময্হং ভিক্খং অধিৰাসেথা’’তি আহ. মহা খো, উপাসক, ভিক্খুসঙ্ঘোতি. কিত্তকো ভগৰাতি. অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সন্তি. ভন্তে, একং সামণেরম্পি ৰিহারে অসেসেত্ৰা ভিক্খং অধিৰাসেথাতি. সত্থা অধিৰাসেসি. উপাসকো সত্থু অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা গেহং গন্ত্ৰা মহাদানং সজ্জেত্ৰা পুনদিৰসে সত্থু কালং আরোচাপেসি. সত্থা পত্তচীৰরমাদায ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো উপাসকস্স ঘরং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো দক্খিণোদকাৰসানে যাগুভত্তাদীনি সম্পটিচ্ছন্তো ভত্তৰিস্সগ্গং অকাসি. উপাসকোপি সত্থু সন্তিকে নিসীদি.
তস্মিং অন্তরে মহানিসভত্থেরো পিণ্ডায চরন্তো তমেৰ ৰীথিং পটিপজ্জি. উপাসকো দিস্ৰা উট্ঠায গন্ত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা ‘‘পত্তং, ভন্তে, নো দেথা’’তি আহ. থেরো পত্তং অদাসি. ভন্তে, ইধেৰ পৰিসথ, সত্থাপি গেহে নিসিন্নোতি. ন ৰট্টিস্সতি উপাসকাতি. উপাসকো থেরস্স পত্তং গহেত্ৰা পিণ্ডপাতস্স পূরেত্ৰা নীহরিত্ৰা অদাসি. ততো থেরং অনুগন্ত্ৰা নিৰত্তো সত্থু সন্তিকে নিসীদিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘ভন্তে, মহানিসভত্থেরো ‘সত্থা গেহে নিসিন্নো’তি ৰুত্তেপি পৰিসিতুং ন ইচ্ছি, অত্থি নু খো এতস্স তুম্হাকং গুণেহি অতিরেকো গুণো’’তি. বুদ্ধানঞ্চ ৰণ্ণমচ্ছেরং নাম নত্থি. অথ সত্থা এৰমাহ – ‘‘উপাসক, মযং ভিক্খং আগমযমানা গেহে নিসীদাম, সো ভিক্খু ন এৰং নিসীদিত্ৰা ভিক্খং উদিক্খতি. মযং গামন্তসেনাসনে ৰসাম, সো অরঞ্ঞস্মিংযেৰ ৰসতি. মযং ছন্নে ৰসাম, সো অব্ভোকাসম্হিযেৰ ৰসতি. ইতি তস্স অযঞ্চ অযঞ্চ গুণো’’তি মহাসমুদ্দং পূরযমানোৰ কথেসি. উপাসকো পকতিযাপি জলমানদীপো তেলেন আসিত্তো ৰিয সুট্ঠুতরং পসন্নো হুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘কিং ময্হং অঞ্ঞায সম্পত্তিযা, অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে ধুতৰাদানং অগ্গভাৰত্থায পত্থনং করিস্সামী’’তি?
সো পুনপি সত্থারং নিমন্তেত্ৰা তেনেৰ নিযামেন সত্ত দিৰসানি দানং দত্ৰা সত্তমে দিৰসে অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সস্স তিচীৰরানি দত্ৰা সত্থু পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘যং মে, ভন্তে, সত্ত দিৰসানি দানং দেন্তস্স মেত্তং কাযকম্মং মেত্তং ৰচীকম্মং মেত্তং মনোকম্মং, ইমিনাহং ন অঞ্ঞং দেৰসম্পত্তিং ৰা সক্কমারব্রহ্মসম্পত্তিং ৰা পত্থেমি, ইদং পন মে কম্মং অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে মহানিসভত্থেরেন পত্তট্ঠানন্তরং পাপুণনত্থায তেরসধুতঙ্গধরানং অগ্গভাৰস্স পচ্চযো হোতূ’’তি. সত্থা ‘‘মহন্তং ঠানং ইমিনা পত্থিতং, সমিজ্ঝিস্সতি নু খো’’তি ওলোকেন্তো সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা আহ – ‘‘মনাপং তে ঠানং পত্থিতং, অনাগতে সতসহস্সকপ্পমত্থকে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স ত্ৰং ততিযসাৰকো মহাকস্সপত্থেরো নাম ভৰিস্সসী’’তি. তং সুত্ৰা উপাসকো ‘‘বুদ্ধানং দ্ৰে কথা নাম নত্থী’’তি পুনদিৰসে পত্তব্বং ৰিয তং সম্পত্তিং অমঞ্ঞিত্থ. সো যাৰতাযুকং সীলং রক্খিত্ৰা তত্থ কালঙ্কতো সগ্গে নিব্বত্তি.
ততো পট্ঠায দেৰমনুস্সেসু সম্পত্তিং অনুভৰন্তো ইতো একনৰুতিকপ্পে ৰিপস্সিম্হি সম্মাসম্বুদ্ধে বন্ধুমতীনগরং নিস্সায খেমে মিগদাযে ৰিহরন্তে দেৰলোকা চৰিত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং পরিজিণ্ণে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্মিঞ্চ কালে ‘‘ৰিপস্সী ভগৰা সত্তমে সত্তমে সংৰচ্ছরে ধম্মং কথেতী’’তি মহন্তং কোলাহলং হোতি. সকলজম্বুদীপে দেৰতা ‘‘সত্থা ধম্মং কথেস্সতী’’তি আরোচেন্তি, ব্রাহ্মণো তং সাসনং অস্সোসি. তস্স চ নিৰাসনসাটকো একো হোতি, তথা ব্রাহ্মণিযা, পারুপনং পন দ্ৰিন্নম্পি একমেৰ. সকলনগরে ‘‘একসাটকব্রাহ্মণো’’তি পঞ্ঞাযতি. ব্রাহ্মণানং কেনচিদেৰ কিচ্চেন সন্নিপাতে সতি ব্রাহ্মণিং গেহে ঠপেত্ৰা সযং গচ্ছতি, ব্রাহ্মণীনং সন্নিপাতে সতি সযং গেহে তিট্ঠতি, ব্রাহ্মণী তং ৰত্থং পারুপিত্ৰা গচ্ছতি. তস্মিং পন দিৰসে ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিং আহ – ‘‘ভোতি, কিং রত্তিং ধম্মস্সৰনং সুণিস্সসি দিৰা’’তি? ‘‘মযং মাতুগামজাতিকা নাম রত্তিং সোতুং ন সক্কোম, দিৰা সোস্সামী’’তি ব্রাহ্মণং গেহে ঠপেত্ৰা ৰত্থং পারুপিত্ৰা উপাসিকাহি সদ্ধিং দিৰা গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তে নিসিন্না ধম্মং সুত্ৰা উপাসিকাহিযেৰ সদ্ধিং আগমাসি. অথ ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিং গেহে ঠপেত্ৰা ৰত্থং পারুপিত্ৰা ৰিহারং গতো.
তস্মিং চ সমযে সত্থা পরিসমজ্ঝে অলঙ্কতধম্মাসনে সন্নিসিন্নো চিত্তবীজনিং আদায আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয সিনেরুং মত্থং কত্ৰা সাগরং নিম্মথেন্তো ৰিয ধম্মকথং কথেতি. ব্রাহ্মণস্স পরিসন্তে নিসিন্নস্স ধম্মং সুণন্তস্স পঠমযামস্মিংযেৰ সকলসরীরং পূরযমানা পঞ্চৰণ্ণা পীতি উপ্পজ্জি. সো পারুতৰত্থং সঙ্ঘরিত্ৰা ‘‘দসবলস্স দস্সামী’’তি চিন্তেসি. অথস্স আদীনৰসহস্সং দস্সযমানং মচ্ছেরং উপ্পজ্জি, সো ‘‘ব্রাহ্মণিযা চ ময্হঞ্চ একমেৰ ৰত্থং, অঞ্ঞং কিঞ্চি পারুপনং নত্থি, অপারুপিত্ৰা চ নাম বহি চরিতুং ন সক্কা’’তি সব্বথাপি অদাতুকামো অহোসি. অথস্স নিক্খন্তে পঠমযামে মজ্ঝিমযামেপি তথেৰ পীতি উপ্পজ্জি, সো তথেৰ চ চিন্তেত্ৰা তথেৰ অদাতুকামো অহোসি. অথস্স মজ্ঝিমযামে নিক্খন্তে পচ্ছিমযামেপি তথেৰ পীতি উপ্পজ্জি, সো ‘‘তরণং ৰা হোতু মরণং ৰা, পচ্ছাপি জানিস্সামী’’তি ৰত্থং সঙ্ঘরিত্ৰা সত্থু পাদমূলে ঠপেসি. ততো ৰামহত্থং আভুজিত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন তিক্খত্তুং অপ্ফোটেত্ৰা ‘‘জিতং মে জিতং মে’’তি তযো ৰারে নদি.
তস্মিঞ্চ সমযে বন্ধুমরাজা ধম্মাসনস্স পচ্ছতো অন্তোসাণিযং নিসিন্নো ধম্মং সুণাতি. রঞ্ঞো চ নাম ‘‘জিতং মে’’তি সদ্দো অমনাপো হোতি. সো পুরিসং পেসেসি ‘‘গচ্ছ এতং পুচ্ছ কিং ৰদেসী’’তি? সো তেন গন্ত্ৰা পুচ্ছিতো আহ – ‘‘অৰসেসা হত্থিযানাদীনি আরুয্হ অসিচম্মাদীনি গহেত্ৰা পরসেনং জিনন্তি, ন তং অচ্ছরিযং, অহং পন পচ্ছতো আগচ্ছন্তস্স কূটগোণস্স মুগ্গরেন সীসং ভিন্দিত্ৰা তং পলাপেন্তো ৰিয মচ্ছেরচিত্তং মদ্দিত্ৰা পারুতৰত্থং দসবলস্স অদাসিং, তং মে মচ্ছরিযং জিত’’ন্তি আহ. পুরিসো গন্ত্ৰা তং পৰত্তিং রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা আহ – ‘‘অম্হে ভণে দসবলস্স অনুরূপং ন জানিম্হা, ব্রাহ্মণো পন জানী’’তি ৰত্থযুগম্পি পেসেসি. তং দিস্ৰা ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অযং ময্হং তুণ্হী নিসিন্নস্স পঠমং কিঞ্চি অদত্ৰা সত্থু গুণে কথেন্তস্স অদাসি, সত্থু গুণে পটিচ্চ উপ্পন্নেন ময্হং কো অত্থো’’তি তম্পি ৰত্থযুগং দসবলস্সেৰ অদাসি. রাজা ‘‘কিং ব্রাহ্মণেন কত’’ন্তি? পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘তম্পি তেন ৰত্থযুগং তথাগতস্সেৰ দিন্ন’’ন্তি সুত্ৰা অঞ্ঞানি দ্ৰে ৰত্থযুগানি পেসেসি. সো তানিপি অদাসি. রাজা অঞ্ঞানিপি চত্তারীতি এৰং যাৰ দ্ৰত্তিংস ৰত্থযুগানি পেসেসি. অথ ব্রাহ্মণো ‘‘ইদং ৰড্ঢেত্ৰা গহণং ৰিয হোতী’’তি অত্তনো অত্থায একং ব্রাহ্মণিযা অত্থায একন্তি দ্ৰে ৰত্থযুগানি গহেত্ৰা তিংস যুগানি তথাগতস্সেৰ অদাসি. ততো পট্ঠায চ সত্থু ৰিস্সাসিকো জাতো.
অথ নং রাজা একদিৰসং সীতসমযে সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তং দিস্ৰা সতসহস্সগ্ঘনিকং অত্তনো পারুতং রত্তকম্বলং দত্ৰা আহ – ‘‘ইতো পট্ঠায ইদং পারুপিত্ৰা ধম্মং সুণাহী’’তি. সো ‘‘কিং মে ইমিনা কম্বলেন ইমস্মিং পূতিকাযে উপনীতেনা’’তি? চিন্তেত্ৰা, অন্তোগন্ধকুটিযং তথাগতমঞ্চস্স উপরি ৰিতানং কত্ৰা অগমাসি. অথ একদিৰসং রাজা পাতোৰ ৰিহারং গন্ত্ৰা অন্তোগন্ধকুটিযং সত্থু সন্তিকে নিসীদি. তস্মিঞ্চ সমযে ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো কম্বলং পটিহঞ্ঞন্তি, কম্বলো অতিৰিয ৰিরোচতি. রাজা উদ্ধং ওলোকেন্তো সঞ্জানিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, অম্হাকং এস কম্বলো, অম্হেহি একসাটকব্রাহ্মণস্স দিন্নো’’তি. তুম্হেহি, মহারাজ, ব্রাহ্মণো পূজিতো, ব্রাহ্মণেন অহং পূজিতোতি. রাজা ‘‘ব্রাহ্মণো যুত্তকং অঞ্ঞাসি, ন ময’’ন্তি পসীদিত্ৰা যং মনুস্সানং উপকারভূতং, তং সব্বং অট্ঠট্ঠকং কত্ৰা সব্বট্ঠকং নাম দানং দত্ৰা পুরোহিতট্ঠানে ঠপেসি. সোপি ‘‘অট্ঠট্ঠকং নাম চতুসট্ঠি হোতী’’তি চতুসট্ঠি সলাকভত্তানি উপনিবন্ধাপেত্ৰা যাৰজীৰং দানং দত্ৰা সীলং রক্খিত্ৰা ততো চুতো সগ্গে নিব্বত্তি.
পুন ততো চুতো ইমস্মিং কপ্পে কোণাগমনস্স চ ভগৰতো কস্সপদসবলস্স চাতি দ্ৰিন্নং বুদ্ধানং অন্তরে বারাণসিযং কুটুম্বিযঘরে নিব্বত্তো, সো ৰুদ্ধিমন্ৰায ঘরাৰাসং ৰসন্তো একদিৰসং অরঞ্ঞে জঙ্ঘৰিহারং চরতি. তস্মিঞ্চ সমযে পচ্চেকবুদ্ধো নদীতীরে চীৰরকম্মং করোন্তো অনুৰাতে অপ্পহোন্তে সঙ্ঘরিত্ৰা ঠপেতুং আরদ্ধো. সো দিস্ৰা, ‘‘কস্মা, ভন্তে, সঙ্ঘরিত্ৰা ঠপেথা’’তি? আহ. অনুৰাতো নপ্পহোতীতি. ‘‘ইমিনা, ভন্তে, করোথা’’তি সাটকং দত্ৰা, ‘‘নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে মে কেনচি পরিহানি মা হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি. ঘরেপিস্স ভগিনিযা সদ্ধিং ভরিযায কলহং করোন্তিযা পচ্চেকবুদ্ধো পিণ্ডায পাৰিসি.
অথস্স ভগিনী পচ্চেকবুদ্ধস্স পিণ্ডপাতং দত্ৰা তস্স ভরিযং সন্ধায ‘‘এৰরূপং বালং যোজনসতেন পরিৰজ্জেয্য’’ন্তি পত্থনং পট্ঠপেসি. সা গেহদ্ৰারে ঠিতা তং সুত্ৰা, ‘‘ইমায দিন্নং ভত্তং এস মা ভুঞ্জতূ’’তি পত্তং গহেত্ৰা পিণ্ডপাতং ছড্ডেত্ৰা কললস্স পূরেত্ৰা অদাসি. ইতরা দিস্ৰা, ‘‘বালে মং তাৰ অক্কোস ৰা পহর ৰা. এৰরূপস্স পন দ্ৰে অসঙ্খেয্যানি পূরিতপারমিস্স পত্ততো ভত্তং ছড্ডেত্ৰা কললং দাতুং ন যুত্ত’’ন্তি আহ. অথস্স ভরিযায পটিসঙ্খানং উপ্পজ্জি. সা ‘‘তিট্ঠথ, ভন্তে’’তি কললং ছড্ডেত্ৰা পত্তং ধোৰিত্ৰা গন্ধচুণ্ণেন উব্বট্টেত্ৰা পৰরস্স চতুমধুরস্স পূরেত্ৰা উপরি আসিত্তেন পদুমগব্ভৰণ্ণেন সপ্পিনা ৰিজ্জোতমানং পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থে ঠপেত্ৰা, ‘‘যথা অযং পিণ্ডপাতো ওভাসজাতো, এৰং ওভাসজাতং মে সরীরং হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি. পচ্চেকবুদ্ধো অনুমোদিত্ৰা আকাসং পক্খন্দি. তেপি জাযম্পতিকা যাৰতাযুকং কুসলং কত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তিত্ৰা পুন ততো চৰিত্ৰা উপাসকো বারাণসিযং অসীতিকোটিৰিভৰস্স সেট্ঠিনো পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, ইতরা তাদিসস্সেৰ ধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি.
তস্স ৰুদ্ধিপ্পত্তস্স তমেৰ সেট্ঠিধীতরং আনযিংসু. তস্সা পুব্বে অদিন্নৰিপাকস্স তস্স কম্মস্স আনুভাৰেন পতিকুলং পৰিট্ঠমত্তায উম্মারব্ভন্তরে সকলসরীরং উগ্ঘাটিতৰচ্চকুটি ৰিয দুগ্গন্ধং জাতং. সেট্ঠিকুমারো ‘‘কস্সাযং গন্ধো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সেট্ঠিকঞ্ঞাযা’’তি সুত্ৰা ‘‘নীহরথ নীহরথা’’তি আভতনিযামেনেৰ কুলঘরং পেসেসি. সা এতেনেৰ নীহারেন সত্তসু ঠানেসু পটিনিৰত্তিতা চিন্তেসি – ‘‘অহং সত্তসু ঠানেসু পটিনিৰত্তা. কিং মে জীৰিতেনা’’তি? অত্তনো আভরণভণ্ডং ভঞ্জাপেত্ৰা সুৰণ্ণিট্ঠকং কারেসি রতনাযতং ৰিদত্থিৰিত্থতং চতুরঙ্গুলুব্বেধং. ততো হরিতালমনোসিলাপিণ্ডং গহেত্ৰা অট্ঠ উপ্পলহত্থকে আদায কস্সপদসবলস্স চেতিযকরণট্ঠানং গতা. তস্মিঞ্চ খণে একা ইট্ঠকপন্তি পরিক্খিপিত্ৰা আগচ্ছমানা ঘটনিট্ঠকায ঊনা হোতি. সেট্ঠিধীতা ৰড্ঢকিং আহ – ‘‘ইমং ইট্ঠকং এত্থ ঠপেথা’’তি. অম্ম, ভদ্দকে কালে আগতাসি, সযমেৰ ঠপেহীতি. সা আরুয্হ তেলেন হরিতালমনোসিলং যোজেত্ৰা তেন বন্ধনেন ইট্ঠকং পতিট্ঠপেত্ৰা উপরি অট্ঠহি উপ্পলহত্থকেহি পূজং কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা, ‘‘নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে মে কাযতো চন্দনগন্ধো ৰাযতু, মুখতো উপ্পলগন্ধো’’তি পত্থনং কত্ৰা, চেতিযং ৰন্দিত্ৰা, পদক্খিণং কত্ৰা অগমাসি.
অথ তস্মিংযেৰ খণে যস্স সেট্ঠিপুত্তস্স পঠমং গেহং নীতা, তস্স তং আরব্ভ সতি উদপাদি. নগরেপি নক্খত্তং সংঘুট্ঠং হোতি. সো উপট্ঠাকে আহ – ‘‘তদা ইধ আনীতা সেট্ঠিধীতা অত্থি, কহং সা’’তি? ‘‘কুলগেহে সামী’’তি. ‘‘আনেথ নং, নক্খত্তং কীল়িস্সামা’’তি. তে গন্ত্ৰা, তং ৰন্দিত্ৰা ঠিতা ‘‘কিং, তাতা, আগতত্থা’’তি? তায পুট্ঠা তং পৰত্তিং আচিক্খিংসু. ‘‘তাতা, মযা আভরণভণ্ডেন চেতিযং পূজিতং, আভরণং মে নত্থী’’তি. তে গন্ত্ৰা সেট্ঠিপুত্তস্স আরোচেসুং. ‘‘আনেথ নং, পিল়ন্ধনং লভিস্সামা’’তি. তে আনযিংসু. তস্সা সহ ঘরপ্পৰেসেন সকলগেহং চন্দনগন্ধঞ্চেৰ নীলুপ্পলগন্ধঞ্চ ৰাযি.
সেট্ঠিপুত্তো তং পুচ্ছি – ‘‘পঠমং তৰ সরীরতো দুগ্গন্ধো ৰাযি, ইদানি পন তে সরীরতো চন্দনগন্ধো, মুখতো উপ্পলগন্ধো ৰাযতি. কিং এত’’ন্তি? সা আদিতো পট্ঠায অত্তনো কতকম্মং আরোচেসি. সেট্ঠিপুত্তো ‘‘নিয্যানিকং ৰত বুদ্ধানং সাসন’’ন্তি পসীদিত্ৰা যোজনিকং সুৰণ্ণচেতিযং কম্বলকঞ্চুকেন পরিক্খিপিত্ৰা তত্থ তত্থ রথচক্কপ্পমাণেহি সুৰণ্ণপদুমেহি অলঙ্করি. তেসং দ্ৰাদসহত্থা ওলম্বকা হোন্তি. সো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চুতো বারাণসিতো যোজনমত্তে ঠানে অঞ্ঞতরস্মিং অমচ্চকুলে নিব্বত্তি. সেট্ঠিকঞ্ঞা দেৰলোকতো চৰিত্ৰা রাজকুলে জেট্ঠধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি.
তেসু ৰযপ্পত্তেসু কুমারস্স ৰসনগামে নক্খত্তং সংঘুট্ঠং, সো মাতরং আহ – ‘‘সাটকং মে অম্ম দেহি, নক্খত্তং কীল়িস্সামী’’তি. সা ধোতৰত্থং নীহরিত্ৰা অদাসি. ‘‘অম্ম থূলং ইদ’’ন্তি. অঞ্ঞং নীহরিত্ৰা অদাসি, তম্পি পটিক্খিপি. অঞ্ঞং নীহরিত্ৰা অদাসি, তম্পি পটিক্খিপি. অথ নং মাতা আহ – ‘‘তাত, যাদিসে গেহে মযং জাতা, নত্থি নো ইতো সুখুমতরস্স পটিলাভায পুঞ্ঞ’’ন্তি. ‘‘লভনট্ঠানং গচ্ছামি অম্মা’’তি. ‘‘পুত্ত অহং অজ্জেৰ তুয্হং বারাণসিনগরে রজ্জপটিলাভম্পি ইচ্ছামী’’তি. সো মাতরং ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘গচ্ছামি অম্মা’’তি. ‘‘গচ্ছ, তাতা’’তি. এৰং কিরস্সা চিত্তং অহোসি – ‘‘কহং গমিস্সতি, ইধ ৰা এত্থ ৰা গেহে নিসীদিস্সতী’’তি? সো পন পুঞ্ঞনিযামেন নিক্খমিত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা উয্যানে মঙ্গলসিলাপট্টে সসীসং পারুপিত্ৰা নিপজ্জি. সো চা বারাণসিরঞ্ঞো কালঙ্কতস্স সত্তমো দিৰসো হোতি.
অমচ্চা রঞ্ঞো সরীরকিচ্চং কত্ৰা রাজঙ্গণে নিসীদিত্ৰা মন্তযিংসু – ‘‘রঞ্ঞো একা ধীতাৰ অত্থি, পুত্তো নত্থি. অরাজকং রজ্জং ন তিট্ঠতি. কো রাজা হোতী’’তি মন্তেত্ৰা, ‘‘ত্ৰং হোহি, ত্ৰং হোহী’’তি. পুরোহিতো আহ – ‘‘বহুং ওলোকেতুং ন ৰট্টতি, ফুস্সরথং ৰিস্সজ্জেমা’’তি. তে কুমুদৰণ্ণে চত্তারো সিন্ধৰে যোজেত্ৰা, পঞ্চৰিধং রাজককুধভণ্ডং সেতচ্ছত্তঞ্চ রথস্মিংযেৰ ঠপেত্ৰা রথং ৰিস্সজ্জেত্ৰা পচ্ছতো তূরিযানি পগ্গণ্হাপেসুং. রথো পাচীনদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা উয্যানাভিমুখো অহোসি, ‘‘পরিচযেন উয্যানাভিমুখো গচ্ছতি, নিৰত্তেমা’’তি কেচি আহংসু. পুরোহিতো ‘‘মা নিৰত্তযিত্থা’’তি আহ. রথো কুমারং পদক্খিণং কত্ৰা আরোহনসজ্জো হুত্ৰা অট্ঠাসি. পুরোহিতো পারুপনকণ্ণং অপনেত্ৰা পাদতলানি ওলোকেন্তো ‘‘তিট্ঠতু অযং দীপো, দ্ৰিসহস্সদীপপরিৰারেসু চতূসু দীপেসু এস রজ্জং কাতুং যুত্তো’’তি ৰত্ৰা, ‘‘পুনপি তূরিযানি পগ্গণ্হাথ পুনপি পগ্গণ্হাথা’’তি তিক্খত্তুং তূরিযানি পগ্গণ্হাপেসি.
অথ কুমারো মুখং ৰিৰরিত্ৰা ওলোকেত্ৰা, ‘‘কেন কম্মেন আগতত্থা’’তি? আহ. ‘‘দেৰ, তুম্হাকং রজ্জং পাপুণাতী’’তি. ‘‘রাজা কহ’’ন্তি. ‘‘দেৰত্তং গতো সামী’’তি. ‘‘কতি দিৰসা অতিক্কন্তা’’তি? ‘‘অজ্জ সত্তমো দিৰসো’’তি. ‘‘পুত্তো ৰা ধীতা ৰা নত্থী’’তি. ‘‘ধীতা অত্থি দেৰ, পুত্তো নত্থী’’তি. ‘‘তেন হি করিস্সামি রজ্জ’’ন্তি. তে তাৰদেৰ অভিসেকমণ্ডপং কত্ৰা রাজধীতরং সব্বালঙ্কারেহি অলঙ্করিত্ৰা উয্যানং আনেত্ৰা কুমারস্স অভিসেকং অকংসু.
অথস্স কতাভিসেকস্স সতসহস্সগ্ঘনিকং ৰত্থং উপহরিংসু. সো ‘‘কিমিদং, তাতা’’তি? আহ. ‘‘নিৰাসনৰত্থং দেৰা’’তি. ‘‘ননু, তাতা, থূল’’ন্তি. ‘‘মনুস্সানং পরিভোগৰত্থেসু ইতো সুখুমতরং নত্থি দেৰা’’তি. ‘‘তুম্হাকং রাজা এৰরূপং নিৰাসেসী’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘ন মঞ্ঞে পুঞ্ঞৰা তুম্হাকং রাজা, সুৰণ্ণভিঙ্গারং আহরথ, লভিস্সাম ৰত্থ’’ন্তি. সুৰণ্ণভিঙ্গারং আহরিংসু. সো উট্ঠায হত্থে ধোৰিত্ৰা, মুখং ৰিক্খালেত্ৰা, হত্থেন উদকং আদায, পুরত্থিমদিসায অব্ভুক্কিরি, ঘনপথৰিং ভিন্দিত্ৰা অট্ঠ কপ্পরুক্খা উট্ঠহিংসু. পুন উদকং গহেত্ৰা দক্খিণং পচ্ছিমং উত্তরন্তি এৰং চতস্সো দিসা অব্ভুক্কিরি, সব্বদিসাসু অট্ঠ অট্ঠ কত্ৰা দ্ৰত্তিংস কপ্পরুক্খা উট্ঠহিংসু. সো একং দিব্বদুস্সং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা ‘‘নন্দরঞ্ঞো ৰিজিতে সুত্তকন্তিকা ইত্থিযো মা সুত্তং কন্তিংসূতি এৰং ভেরিং চারাপেথা’’তি ৰত্ৰা, ছত্তং উস্সাপেত্ৰা, অলঙ্কতপটিযত্তো হত্থিক্খন্ধৰরগতো নগরং পৰিসিত্ৰা, পাসাদং আরুয্হ মহাসম্পত্তিং অনুভৰি.
এৰং কালে গচ্ছন্তে একদিৰসং দেৰী রঞ্ঞো সম্পত্তিং দিস্ৰা, ‘‘অহো তপস্সী’’তি কারুঞ্ঞাকারং দস্সেসি. ‘‘কিমিদং দেৰী’’তি? চ পুট্ঠা, ‘‘অতিমহতী, দেৰ, সম্পত্তি, অতীতে বুদ্ধানং সদ্দহিত্ৰা কল্যাণং অকত্থ, ইদানি অনাগতস্স পচ্চযং কুসলং ন করোথা’’তি? আহ. ‘‘কস্স দস্সামি? সীলৰন্তো নত্থী’’তি. ‘‘অসুঞ্ঞো, দেৰ, জম্বুদীপো অরহন্তেহি, তুম্হে দানমেৰ সজ্জেথ, অহং অরহন্তে লচ্ছামী’’তি আহ. রাজা পুনদিৰসে পাচীনদ্ৰারে দানং সজ্জাপেসি. দেৰী পাতোৰ উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায উপরিপাসাদে পুরত্থাভিমুখা উরেন নিপজ্জিত্ৰা – ‘‘সচে এতিস্সা দিসায অরহন্তো অত্থি, আগচ্ছন্তু অম্হাকং ভিক্খং গণ্হন্তূ’’তি আহ. তস্সং দিসাযং অরহন্তো নাহেসুং. তং সক্কারং কপণদ্ধিকযাচকানং অদংসু.
পুনদিৰসে দক্খিণদ্ৰারে দানং সজ্জেত্ৰা তথেৰ অকাসি, পুনদিৰসে পচ্ছিমদ্ৰারে. উত্তরদ্ৰারে সজ্জিতদিৰসে পন দেৰিযা তথেৰ নিমন্তেন্তিযা হিমৰন্তে ৰসন্তানং পদুমৰতিযা পুত্তানং পঞ্চসতানং পচ্চেকবুদ্ধানং জেট্ঠকো মহাপদুমপচ্চেকবুদ্ধো ভাতিকে আমন্তেসি ‘‘মারিসা, নন্দরাজা তুম্হে নিমন্তেতি, অধিৰাসেথ তস্সা’’তি. তে অধিৰাসেত্ৰা পুনদিৰসে অনোতত্তদহে মুখং ধোৰিত্ৰা আকাসেন আগন্ত্ৰা উত্তরদ্ৰারে ওতরিংসু. মনুস্সা গন্ত্ৰা ‘‘পঞ্চসতা, দেৰ, পচ্চেকবুদ্ধা আগতা’’তি রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা সদ্ধিং দেৰিযা গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধে পাসাদং আরোপেত্ৰা তেসং দানং দত্ৰা ভত্তকিচ্চাৰসানে রাজা সঙ্ঘথেরস্স, দেৰী সঙ্ঘনৰকস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা, ‘‘অয্যা পচ্চযেহি ন কিলমিস্সন্তি, মযং পুঞ্ঞেন ন হাযিস্সাম, অম্হাকং যাৰজীৰং ইধ নিৰাসায পটিঞ্ঞং দেথা’’তি পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা উয্যানে পঞ্চ পণ্ণসালাসতানি পঞ্চ চঙ্কমনসতানীতি সব্বাকারেন নিৰাসট্ঠানং সম্পাদেত্ৰা তত্থ ৰসাপেসুং.
এৰং কালে গচ্ছন্তে রঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপিতো. ‘‘অহং পচ্চন্তং ৰূপসমেতুং গচ্ছামি, ত্ৰং পচ্চেকবুদ্ধেসু মা পমজ্জী’’তি দেৰিং ওৰদিত্ৰা গতো. তস্মিং অনাগতেযেৰ পচ্চেকবুদ্ধানং আযুসঙ্খারা খীণা. মহাপদুমপচ্চেকবুদ্ধো তিযামরত্তিং ঝানকীল়ং কীল়িত্ৰা অরুণুগ্গমনে আলম্বনফলকং আলম্বিত্ৰা ঠিতকোৰ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযি, এতেনুপাযেন সেসাপীতি সব্বেপি পরিনিব্বুতা. পুনদিৰসে দেৰী পচ্চেকবুদ্ধানং নিসীদনট্ঠানং হরিতূপলিত্তং কারেত্ৰা পুপ্ফানি ৰিকিরিত্ৰা ধূপং দত্ৰা তেসং আগমনং ওলোকযন্তী নিসিন্না আগমনং অপস্সন্তী পুরিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, তাত, জানাহি, কিং অয্যানং কিঞ্চি অফাসুক’’ন্তি? সো গন্ত্ৰা মহাপদুমস্স পণ্ণসালায দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা তত্থ অপস্সন্তো চঙ্কমনং গন্ত্ৰা আলম্বনফলকং নিস্সায ঠিতং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা, ‘‘কালো, ভন্তে’’তি আহ. পরিনিব্বুতসরীরং কিং কথেস্সতি? সো ‘‘নিদ্দাযতি মঞ্ঞে’’তি গন্ত্ৰা পিট্ঠিপাদে হত্থেন পরামসি. পাদানং সীতলতায চেৰ থদ্ধতায চ পরিনিব্বুতভাৰং ঞত্ৰা দুতিযস্স সন্তিকং অগমাসি, এৰং ততিযস্সাতি সব্বেসং পরিনিব্বুতভাৰং ঞত্ৰা রাজকুলং গতো. ‘‘কহং, তাত, পচ্চেকবুদ্ধা’’তি? পুট্ঠো ‘‘পরিনিব্বুতা, দেৰী’’তি আহ. দেৰী কন্দন্তী রোদন্তী নিক্খমিত্ৰা নাগরেহি সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৰা সাধুকীল়িতং কারেত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধানং সরীরকিচ্চং কত্ৰা ধাতুযো গহেত্ৰা চেতিযং পতিট্ঠাপেসি.
রাজা পচ্চন্তং ৰূপসমেত্ৰা আগতো পচ্চুগ্গমনং আগতং দেৰিং পুচ্ছি ‘‘কিং, ভদ্দে, পচ্চেকবুদ্ধেসু নপ্পমজ্জি, নিরোগা অয্যা’’তি? ‘‘পরিনিব্বুতা দেৰা’’তি. রাজা চিন্তেসি – ‘‘এৰরূপানম্পি পণ্ডিতানং মরণং উপ্পজ্জতি, অম্হাকং কুতো মোক্খো’’তি? সো নগরং অগন্ত্ৰা উয্যানমেৰ পৰিসিত্ৰা জেট্ঠপুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা তস্স রজ্জং পটিযাদেত্ৰা সযং সমণকপব্বজ্জং পব্বজি, দেৰীপি ‘‘ইমস্মিং পব্বজিতে অহং কিং করিস্সামী’’তি? তত্থেৰ উয্যানে পব্বজিতা. দ্ৰেপি ঝানং ভাৰেত্ৰা ততো চুতা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিংসু.
তেসু তত্থেৰ ৰসন্তেসু অম্হাকং সত্থা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন রাজগহং পাৰিসি. অযং পিপ্পলিমাণৰো মগধরট্ঠে মহাতিত্থব্রাহ্মণগামে কপিলব্রাহ্মণস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো, অযং ভদ্দা কাপিলানী মদ্দরট্ঠে সাগলনগরে কোসিযগোত্তব্রাহ্মণস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তা. তেসং খো অনুক্কমেন ৰড্ঢমানানং পিপ্পলিমাণৰস্স ৰীসতিমে ৰস্সে ভদ্দায সোল়সমে ৰস্সে সম্পত্তে মাতাপিতরো পুত্তং ওলোকেত্ৰা, ‘‘তাত, ত্ৰং ৰযপ্পত্তো, কুলৰংসো নাম পতিট্ঠপেতব্বো’’তি অতিৰিয নিপ্পীল়যিংসু. মাণৰো আহ – ‘‘ময্হং সোতপথে এৰরূপং কথং মা কথেথ. অহং যাৰ তুম্হে ধরথ, তাৰ পটিজগ্গিস্সামি, তুম্হাকং পচ্ছতো নিক্খমিত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি. তে কতিপাহং অতিক্কমিত্ৰা পুন কথযিংসু, সোপি তথেৰ পটিক্খিপি. পুন কথযিংসু, পুনপি পটিক্খিপি. ততো পট্ঠায মাতা নিরন্তরং কথেতিযেৰ.
মাণৰো ‘‘মম মাতরং সঞ্ঞাপেস্সামী’’তি রত্তসুৰণ্ণস্স নিক্খসহস্সং দত্ৰা সুৰণ্ণকারেহি একং ইত্থিরূপং কারাপেত্ৰা তস্স মজ্জনঘট্টনাদিকম্মপরিযোসানে তং রত্তৰত্থং নিৰাসাপেত্ৰা ৰণ্ণসম্পন্নেহি পুপ্ফেহি চেৰ নানাঅলঙ্কারেহি চ অলঙ্কারাপেত্ৰা মাতরং পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘অম্ম এৰরূপং আরম্মণং লভন্তো গেহে ৰসামি, অলভন্তো ন ৰসামী’’তি. পণ্ডিতা ব্রাহ্মণী চিন্তেসি – ‘‘ময্হং পুত্তো পুঞ্ঞৰা দিন্নদানো কতাভিনীহারো, পুঞ্ঞং করোন্তো ন এককোৰ অকাসি, অদ্ধা এতেন সহ কতপুঞ্ঞা সুৰণ্ণরূপকপটিভাগা ভৰিস্সতী’’তি অট্ঠ ব্রাহ্মণে পক্কোসাপেত্ৰা সব্বকামেহি সন্তপ্পেত্ৰা সুৰণ্ণরূপকং রথং আরোপেত্ৰা, ‘‘গচ্ছথ, তাতা, যত্থ অম্হাকং জাতিগোত্তভোগেহি সমানকুলে এৰরূপং দারিকং পস্সথ, ইমমেৰ সুৰণ্ণরূপকং, পণ্ণাকারং কত্ৰা দেথা’’তি উয্যোজেসি.
তে ‘‘অম্হাকং নাম এতং কম্ম’’ন্তি নিক্খমিত্ৰা, ‘‘কত্থ গমিস্সামা’’তি? চিন্তেত্ৰা, ‘‘মদ্দরট্ঠং নাম ইত্থাকরো, মদ্দরট্ঠং গমিস্সামা’’তি মদ্দরট্ঠে সাগলনগরং অগমিংসু. তত্থ তং সুৰণ্ণরূপকং ন্হানতিত্থে ঠপেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ ভদ্দায ধাতী ভদ্দং ন্হাপেত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা সিরিগব্ভে নিসীদাপেত্ৰা ন্হাযিতুং আগচ্ছন্তী তং রূপকং দিস্ৰা, ‘‘অয্যধীতা মে ইধাগতা’’তি সঞ্ঞায তজ্জেত্ৰা ‘‘দুব্বিনিতে, কিং ত্ৰং ইধাগতা’’তি? তলসত্তিকং উগ্গিরিত্ৰা, ‘‘গচ্ছ সীঘ’’ন্তি গণ্ডপস্সে পহরি. হত্থো পাসাণে পটিহতো ৰিয কম্পিত্থ. সা পটিক্কমিত্ৰা ‘‘এৰং থদ্ধং নাম মহাগীৰং দিস্ৰা, ‘অয্যধীতা মে’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেসিং, অয্যধীতায হি মে অযং নিৰাসনপটিগ্গাহিকাপি অযুত্তা’’তি আহ. অথ নং তে মনুস্সা পরিৰারেত্ৰা ‘‘এৰরূপা তে সামিধীতা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘কিং এসা, ইমায সতগুণেন সহস্সগুণেন ময্হং অয্যা অভিরূপতরা, দ্ৰাদসহত্থে গব্ভে নিসিন্নায পদীপকিচ্চং নত্থি, সরীরোভাসেনেৰ তমং ৰিধমতী’’তি. ‘‘তেন হি আগচ্ছা’’তি তং খুজ্জং গহেত্ৰা সুৰণ্ণরূপকং রথং আরোপেত্ৰা কোসিযগোত্তস্স ঘরদ্ৰারে ঠত্ৰা আগমনং নিৰেদযিংসু.
ব্রাহ্মণো পটিসন্থারং কত্ৰা, ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি? পুচ্ছি. ‘‘মগধরট্ঠে মহাতিত্থগামে কপিলব্রাহ্মণস্স ঘরতো’’তি. ‘‘কিং কারণা আগতা’’তি. ‘‘ইমিনা নাম কারণেনা’’তি. ‘‘কল্যাণং, তাতা, সমজাতিগোত্তৰিভৰো অম্হাকং ব্রাহ্মণো, দস্সামি দারিক’’ন্তি পণ্ণাকারং গণ্হি. তে কপিলব্রাহ্মণস্স সাসনং পহিণিংসু – ‘‘লদ্ধা দারিকা, কত্তব্বং করোথা’’তি. তং সাসনং সুত্ৰা পিপ্পলিমাণৰস্স আরোচযিংসু – ‘‘লদ্ধা কির দারিকা’’তি. মাণৰো ‘‘অহং ন লভিস্সামীতি চিন্তেসিং, ইমে লদ্ধাতি চ ৰদন্তি, অনত্থিকো হুত্ৰা পণ্ণং পেসিস্সামী’’তি রহোগতো পণ্ণং লিখি, ‘‘ভদ্দা অত্তনো জাতিগোত্তভোগানুরূপং ঘরাৰাসং লভতু, অহং নিক্খমিত্ৰা পব্বজিস্সামি, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনী অহোসী’’তি. ভদ্দাপি ‘‘অসুকস্স কির মং দাতুকামা’’তি সুত্ৰা রহোগতা পণ্ণং লিখি, ‘‘অয্যপুত্তো অত্তনো জাতিগোত্তভোগানুরূপং ঘরাৰাসং লভতু. অহং নিক্খমিত্ৰা পব্বজিস্সামি, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারী অহোসী’’তি. দ্ৰেপি পণ্ণানি অন্তরামগ্গে সমাগচ্ছিংসু. ‘‘ইদং কস্স পণ্ণ’’ন্তি? পিপ্পলিমাণৰেন ভদ্দায পহিতন্তি. ‘‘ইদং কস্স পণ্ণ’’ন্তি? ভদ্দায পিপ্পলিমাণৰস্স পহিতন্তি চ ৰুত্তে দ্ৰেপি ৰাচেত্ৰা, ‘‘পস্সথ দারকানং কম্ম’’ন্তি ফালেত্ৰা অরঞ্ঞে ছড্ডেত্ৰা সমানপণ্ণং লিখিত্ৰা ইতো চ এত্তো চ পেসেসুং. ইতি তেসং অনিচ্ছমানানংযেৰ সমাগমো অহোসি.
তংদিৰসংযেৰ চ মাণৰোপি একং পুপ্ফদামং গন্থাপেসি, ভদ্দাপি একং গন্থাপেসি. তানি আসনমজ্ঝে ঠপেত্ৰা ভুত্তসাযমাসা উভোপি ‘‘সযনং আরুহিস্সামা’’তি সমাগন্ত্ৰা মাণৰো দক্খিণপস্সেন সযনং আরুহি. ভদ্দা ৰামপস্সেন আরুহিত্ৰা আহ – ‘‘যস্স পস্সে পুপ্ফানি মিলাযন্তি, তস্স রাগচিত্তং উপ্পন্নন্তি ৰিজানিস্সাম, ইমং পুপ্ফদামং ন অল্লীযিতব্ব’’ন্তি. তে পন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সরীরসম্ফস্সভযেন তিযামরত্তিং নিদ্দং অনোক্কমন্তাৰ ৰীতিনামেন্তি, দিৰা পন হসিতমত্তম্পি ন হোতি. তে লোকামিসেন অসংসট্ঠা যাৰ মাতাপিতরো ধরন্তি, তাৰ কুটুম্বং অৰিচারেত্ৰা তেসু কালঙ্কতেসু ৰিচারযিংসু. মহতী মাণৰস্স সম্পত্তি, একদিৰসং সরীরং উব্বট্টেত্ৰা ছড্ডেতব্বং সুৰণ্ণচুণ্ণমেৰ মগধনাল়িযা দ্ৰাদসনাল়িমত্তং লদ্ধুং ৰট্টতি. যন্তবদ্ধানি সট্ঠি মহাতল়াকানি, কম্মন্তো দ্ৰাদসযোজনিকো, অনুরাধপুরপ্পমাণা চুদ্দস দাসগামা, চুদ্দস হত্থানীকা, চুদ্দস অস্সানীকা, চুদ্দস রথানীকা.
সো একদিৰসং অলঙ্কতং অস্সং আরুয্হ মহাজনপরিৰুতো কম্মন্তং গন্ত্ৰা খেত্তকোটিযং ঠিতো নঙ্গলেহি ভিন্নট্ঠানতো কাকাদযো সকুণে গণ্ডুপ্পাদকাদিপাণে উদ্ধরিত্ৰা খাদন্তে দিস্ৰা, ‘‘তাতা, ইমে কিং খাদন্তী’’তি পুচ্ছি? ‘‘গণ্ডুপ্পাদকে অয্যা’’তি. ‘‘এতেহি কতং পাপং কস্স হোতী’’তি? ‘‘তুম্হাকং, অয্যা’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে এতেহি কতং পাপং ময্হং হোতি, কিং মে করিস্সতি সত্তঅসীতিকোটিধনং? কিং দ্ৰাদসযোজনো কম্মন্তো, কিং যন্তবদ্ধানি সট্ঠি মহাতল়াকানি, কিং চুদ্দস গামা? সব্বমেতং ভদ্দায কাপিলানিযা নিয্যাতেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি.
ভদ্দাপি কাপিলানী তস্মিং খণে অব্ভন্তরৰত্থুম্হি তযো তিলকুম্ভে পত্থরাপেত্ৰা ধাতীহি পরিৰুতা নিসিন্না কাকে তিলপাণকে খাদমানে দিস্ৰা, ‘‘অম্মা কিং ইমে খাদন্তী’’তি? পুচ্ছি. ‘‘পাণকে অয্যে’’তি. ‘‘অকুসলং কস্স হোতী’’তি? ‘‘তুম্হাকং অয্যে’’তি. সা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং চতুহত্থৰত্থং নাল়িকোদনমত্তঞ্চ লদ্ধুং ৰট্টতি, যদি চ পনেতং এত্তকেন জনেন কতং অকুসলং ময্হং হোতি, ভৰসহস্সেনপি ৰট্টতো সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কা, অয্যপুত্তে আগতমত্তেযেৰ সব্বং তস্স নিয্যাতেত্ৰা নিক্খম্ম পব্বজিস্সামী’’তি.
মাণৰো আগন্ত্ৰা ন্হত্ৰা পাসাদং আরুয্হ মহারহে পল্লঙ্কে নিসীদি, অথস্স চক্কৰত্তিনো অনুচ্ছৰিকং ভোজনং সজ্জযিংসু. দ্ৰেপি ভুঞ্জিত্ৰা পরিজনে নিক্খন্তে রহোগতা ফাসুকট্ঠানে নিসীদিংসু. ততো মাণৰো ভদ্দং আহ – ‘‘ভদ্দে, ত্ৰং ইমং ঘরং আগচ্ছন্তী কিত্তকং ধনং আহরী’’তি? ‘‘পঞ্চপণ্ণাস সকটসহস্সানি অয্যা’’তি. ‘‘এতং সব্বং, যা চ ইমস্মিং ঘরে সত্তঅসীতিকোটিযো, যন্তবদ্ধা সট্ঠিতল়াকাদিভেদা সম্পত্তি অত্থি, সব্বং তুয্হংযেৰ নিয্যাতেমী’’তি. ‘‘তুম্হে পন অয্যা’’তি. ‘‘অহং পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘অয্যা অহম্পি তুম্হাকংযেৰ আগমনং ওলোকযমানা নিসিন্না, অহম্পি পব্বজিস্সামী’’তি. তেসং আদিত্তপণ্ণকুটি ৰিয তযো ভৰা উপট্ঠহিংসু. তে ‘‘পব্বজিস্সামা’’তি ৰত্ৰা অন্তরাপণতো কসাযরসপীতানি ৰত্থানি মত্তিকাপত্তে চ আহরাপেত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং কেসে ওহারেত্ৰা, ‘‘যে লোকে অরহন্তো, তে উদ্দিস্স অম্হাকং পব্বজ্জা’’তি পব্বজিত্ৰা থৰিকাসু পত্তে ওসাপেত্ৰা অংসে লগ্গেত্ৰা পাসাদতো ওতরিংসু. গেহে দাসেসু চ কম্মকারেসু চ ন কোচি সঞ্জানি.
অথ নে ব্রাহ্মণগামতো নিক্খম্ম দাসগামদ্ৰারেন গচ্ছন্তে আকপ্পকুত্তৰসেন দাসগামৰাসিনো সঞ্জানিংসু. তে রুদন্তা পাদেসু নিপতিত্ৰা ‘‘কিং অম্হে অনাথে করোথ অয্যা’’তি? আহংসু. ‘‘মযং, ভণে ‘আদিত্তপণ্ণসালা ৰিয তযো ভৰা’তি পব্বজিম্হা, সচে তুম্হেসু একেকং ভুজিস্সং করোম, ৰস্সসতম্পি নপ্পহোতি, তুম্হেৰ তুম্হাকং সীসং ধোৰিত্ৰা ভুজিস্সা হুত্ৰা জীৰথা’’তি ৰত্ৰা তেসং রোদন্তানংযেৰ পক্কমিংসু. থেরো পুরতো গচ্ছন্তো নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেন্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং ভদ্দা কাপিলানী সকলজম্বুদীপগ্ঘনিকা ইত্থী ময্হং পচ্ছতো আগচ্ছতি. ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি, যং কোচিদেৰ এৰং চিন্তেয্য ‘ইমে পব্বজিত্ৰাপি ৰিনা ভৰিতুং ন সক্কোন্তি, অননুচ্ছৰিকং করোন্তী’’তি. ‘‘কোচি ৰা পন মনং পদূসেত্ৰা অপাযপূরকো ভৰেয্য. ইমং পহায মযা গন্তুং ৰট্টতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেসি.
সো পুরতো গচ্ছন্তো দ্ৰেধাপথং দিস্ৰা তস্স মত্থকে অট্ঠাসি. ভদ্দাপি আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং আহ – ‘‘ভদ্দে, তাদিসিং ইত্থিং মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা, ‘ইমে পব্বজিত্ৰাপি ৰিনা ভৰিতুং ন সক্কোন্তী’তি চিন্তেত্ৰা অম্হেসু পদুট্ঠচিত্তো মহাজনো অপাযপূরকো ভৰেয্য. ইমস্মিং দ্ৰেধাপথে ত্ৰং একং গণ্হ, অহং একেন গমিস্সামী’’তি. ‘‘আম, অয্য, পব্বজিতানং মাতুগামো নাম মলং, ‘পব্বজিত্ৰাপি ৰিনা ন ভৰন্তী’তি অম্হাকং দোসং পস্সন্তি, তুম্হে একং মগ্গং গণ্হথ, ৰিনা ভৰিস্সামা’’তি তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা চতূসু ঠানেসু পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং পগ্গয্হ, ‘‘সতসহস্সকপ্পপ্পমাণে অদ্ধানে কতো মিত্তসন্থৰো অজ্জ ভিজ্জতী’’তি ৰত্ৰা, ‘‘তুম্হে দক্খিণজাতিকা নাম, তুম্হাকং দক্খিণমগ্গো ৰট্টতি, মযং মাতুগামা নাম ৰামজাতিকা, অম্হাকং ৰামমগ্গো ৰট্টতী’’তি ৰন্দিত্ৰা মগ্গং পটিপন্না. তেসং দ্ৰেধাভূতকালে অযং মহাপথৰী ‘‘অহং চক্কৰাল়গিরিসিনেরুপব্বতে ধারেতুং সক্কোন্তীপি তুম্হাকং গুণে ধারেতুং ন সক্কোমী’’তি ৰদন্তী ৰিয ৰিরৰমানা অকম্পি, আকাসে অসনিসদ্দো ৰিয পৰত্তি, চক্কৰাল়পব্বতো উন্নদি.
সম্মাসম্বুদ্ধো ৰেল়ুৰনমহাৰিহারে গন্ধকুটিযং নিসিন্নো পথৰীকম্পনসদ্দং সুত্ৰা, ‘‘কস্স নু খো পথৰী কম্পতী’’তি? আৰজ্জেন্তো ‘‘পিপ্পলিমাণৰো চ ভদ্দা চ কাপিলানী মং উদ্দিস্স অপ্পমেয্যং সম্পত্তিং পহায পব্বজিতা, তেসং ৰিযোগট্ঠানে উভিন্নম্পি গুণবলেন অযং পথৰীকম্পো জাতো, মযাপি এতেসং সঙ্গহং কাতুং ৰট্টতী’’তি গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম সযমেৰ পত্তচীৰরং আদায, অসীতিমহাথেরেসু কঞ্চি অনামন্তেত্ৰা তিগাৰুতং মগ্গং পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা রাজগহস্স চ নাল়ন্দায চ অন্তরে বহুপুত্তকনিগ্রোধরুক্খমূলে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি. নিসীদন্তো পন অঞ্ঞতরো পংসুকূলিকো ৰিয অনিসীদিত্ৰা বুদ্ধৰেসং গহেত্ৰা অসীতিহত্থা ঘনবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেন্তো নিসীদি. ইতি তস্মিং খণে পণ্ণছত্তসকটচক্ককূটাগারাদিপ্পমাণা বুদ্ধরস্মিযো ইতো চিতো চ ৰিপ্ফন্দন্তিযো ৰিধাৰন্তিযো চন্দিমসহস্সসূরিযসহস্সউগ্গমনকালো ৰিয কুরুমানা তং ৰনন্তরং একোভাসং অকংসু. দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণানং সিরিযা সমুজ্জলিততারাগণং ৰিয গগনং, সুপুপ্ফিতকমলকুৰলযং ৰিয সলিলং, ৰনন্তরং ৰিরোচিত্থ. নিগ্রোধরুক্খস্স নাম খন্ধো সেতো হোতি, পত্তানি নীলানি পক্কানি রত্তানি. তস্মিং পন দিৰসে সতসাখো নিগ্রোধরুক্খো সুৰণ্ণৰণ্ণো অহোসি.
ইতি যা সা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নোতি পদস্স অত্থং ৰত্ৰা, ‘‘ইদানি যথা এস পব্বজিতো, যথা চ অদ্ধানমগ্গং পটিপন্নো. ইমস্স অত্থস্স আৰিভাৰত্থং অভিনীহারতো পট্ঠায অযং অনুপুব্বিকথা কথেতব্বা’’তি ৰুত্তা, সা এৰং ৰেদিতব্বা.
অন্তরা চ রাজগহং অন্তরা চ নাল়ন্দন্তি রাজগহস্স চ নাল়ন্দায চ অন্তরে. সত্থারঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যন্তি সচে অহং সত্থারং পস্সেয্যং, ইমংযেৰ ভগৰন্তং পস্সেয্যং. ন হি মে ইতো অঞ্ঞেন সত্থারা ভৰিতুং সক্কাতি. সুগতঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যন্তি সচে অহং সম্মাপটিপত্তিযা সুট্ঠু গতত্তা সুগতং নাম পস্সেয্যং, ইমংযেৰ ভগৰন্তং পস্সেয্যং. ন হি মে ইতো অঞ্ঞেন সুগতেন ভৰিতুং সক্কাতি. সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যন্তি সচে অহং সম্মা সামঞ্চ সচ্চানি বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধং নাম পস্সেয্যং, ইমংযেৰ ভগৰন্তং পস্সেয্যং. ন হি মে ইতো অঞ্ঞেন সম্মাসম্বুদ্ধেন ভৰিতুং সক্কাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. এৰং দস্সনেনেৰ ‘‘ভগৰতি ‘অযং সত্থা, অযং সুগতো, অযং সম্মাসম্বুদ্ধো’তি নিক্কঙ্খো অহং, আৰুসো, অহোসি’’ন্তি দীপেতি. সত্থা মে, ভন্তেতি ইদং কিঞ্চাপি দ্ৰে ৰারে আগতং, তিক্খত্তুং পন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ইমিনা হি সো ‘‘এৰং তিক্খত্তুং সাৰকত্তং সাৰেসিং, আৰুসো’’তি দীপেতি.
অজানঞ্ঞেৰাতি অজানমানোৰ. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. মুদ্ধাপি তস্স ৰিপতেয্যাতি যস্স অঞ্ঞস্স ‘‘অজানংযেৰ জানামী’’তি পটিঞ্ঞস্স বাহিরকস্স সত্থুনো এৰং সব্বচেতসা সমন্নাগতো পসন্নচিত্তো সাৰকো এৰরূপং পরমনিপচ্চকারং করেয্য, তস্স ৰণ্টছিন্নতালপক্কং ৰিয গীৰতো মুদ্ধাপি ৰিপতেয্য, সত্তধা পন ফলেয্যাতি অত্থো. কিং ৰা এতেন, সচে মহাকস্সপত্থেরো ইমিনা চিত্তপ্পসাদেন ইমং পরমনিপচ্চকারং মহাসমুদ্দস্স করেয্য, তত্তকপালে পক্খিত্তউদকবিন্দু ৰিয ৰিলযং গচ্ছেয্য. সচে চক্কৰাল়স্স করেয্য, থুসমুট্ঠি ৰিয ৰিকিরেয্য. সচে সিনেরুপব্বতস্স করেয্য, কাকতুণ্ডেন পহটপিট্ঠমুট্ঠি ৰিয ৰিদ্ধংসেয্য. সচে মহাপথৰিযা করেয্য, ৰাতাহতভস্মপুঞ্জো ৰিয ৰিকিরেয্য. এৰরূপোপি পন থেরস্স নিপচ্চাকারো সত্থু সুৰণ্ণৰণ্ণে পাদপিট্ঠে লোমমত্তম্পি ৰিকোপেতুং নাসক্খি. তিট্ঠতু চ মহাকস্সপো, মহাকস্সপসদিসানং ভিক্খূনং সহস্সম্পি সতসহস্সম্পি নিপচ্চাকারদস্সনেন নেৰ দসবলস্স পাদপিট্ঠে লোমমত্তম্পি ৰিকোপেতুং পংসুকূলচীৰরে ৰা অংসুমত্তম্পি চালেতুং সক্কোতি. এৰং মহানুভাৰো হি সত্থা.
তস্মাতিহ তে কস্সপাতি যস্মা অহং জানন্তো এৰ ‘‘জানামী’’তি, পস্সন্তো এৰ চ ‘‘পস্সামী’’তি ৰদামি, তস্মা, কস্সপ, তযা এৰং সিক্খিতব্বং. তিব্বন্তি বহলং মহন্তং. হিরোত্তপ্পন্তি হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চ. পচ্চুপট্ঠিতং ভৰিস্সতীতি পঠমতরমেৰ উপট্ঠিতং ভৰিস্সতি. যো হি থেরাদীসু হিরোত্তপ্পং উপট্ঠপেত্ৰা উপসঙ্কমতি থেরাদযোপি তং সহিরিকা সওত্তপ্পা চ হুত্ৰা উপসঙ্কমন্তীতি অযমেত্থ আনিসংসো. কুসলূপসংহিতন্তি কুসলসন্নিস্সিতং. অট্ঠিং কত্ৰাতি অত্তানং তেন ধম্মেন অট্ঠিকং কত্ৰা, তং ৰা ধম্মং ‘‘এস ময্হং অত্থো’’তি অট্ঠিং কত্ৰা. মনসি কত্ৰাতি চিত্তে ঠপেত্ৰা. সব্বচেতসা সমন্নাহরিত্ৰাতি চিত্তস্স থোকম্পি বহি গন্তুং অদেন্তো সব্বেন সমন্নাহারচিত্তেন সমন্নাহরিত্ৰা. ওহিতসোতোতি ঠপিতসোতো, ঞাণসোতঞ্চ পসাদসোতঞ্চ ওদহিত্ৰা মযা দেসিতং ধম্মং সক্কচ্চমেৰ সুণিস্সামীতি এৰঞ্হি তে সিক্খিতব্বং. সাতসহগতা চ মে কাযগতাসতীতি অসুভেসু চেৰ আনাপানে চ পঠমজ্ঝানৰসেন সুখসম্পযুত্তা কাযগতাসতি. যো চ পনাযং তিৰিধো ওৰাদো, থেরস্স অযমেৰ পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ অহোসি.
সরণোতি সকিলেসো সইণো হুত্ৰা. রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জিন্তি সদ্ধাদেয্যং ভুঞ্জিং. চত্তারো হি পরিভোগা থেয্যপরিভোগো ইণপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো সামিপরিভোগোতি. তত্থ দুস্সীলস্স সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জন্তস্সাপি পরিভোগো থেয্যপরিভোগো নাম. কস্মা? চতূসু পচ্চযেসু অনিস্সরতায. সীলৰতো অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগো ইণপরিভোগো নাম. সত্তন্নং সেখানং পরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো নাম. খীণাসৰস্স পরিভোগো সামিপরিভোগো নাম. ইতি খীণাসৰোৰ সামী হুত্ৰা অনণো পরিভুঞ্জতি. থেরো অত্তনা পুথুজ্জনেন হুত্ৰা পরিভুত্তপরিভোগং ইণপরিভোগংযেৰ করোন্তো এৰমাহ. অট্ঠমিযা অঞ্ঞা উদপাদীতি অট্ঠমে দিৰসে অরহত্তফলং উপ্পজ্জি.
অথ খো, আৰুসো, ভগৰা মগ্গা ওক্কম্মাতি মগ্গতো ওক্কমনং পঠমতরং তংদিৰসেযেৰ অহোসি, অরহত্তাধিগমো পচ্ছা. দেসনাৰারস্স পন এৰং আগতত্তা অরহত্তাধিগমো পঠমং দীপিতো. কস্মা পন ভগৰা মগ্গা ওক্কন্তোতি? এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘ইমং ভিক্খুং জাতিআরঞ্ঞিকং জাতিপংসুকূলিকং জাতিএকাসনিকং করিস্সামী’’তি. তস্মা ওক্কমি.
মুদুকা খো ত্যাযন্তি মুদুকা খো তে অযং. ইমঞ্চ পন ৰাচং ভগৰা তং চীৰরং পদুমপুপ্ফৰণ্ণেন পাণিনা অন্তন্তেন পরামসন্তো আহ. কস্মা এৰমাহাতি? থেরেন সহ চীৰরং পরিৰত্তেতুকামতায. কস্মা পরিৰত্তেতুকামো জাতোতি? থেরং অত্তনো ঠানে ঠপেতুকামতায. থেরো পন যস্মা চীৰরস্স ৰা পত্তস্স ৰা ৰণ্ণে কথিতে ‘‘ইমং তুম্হাকং গণ্হথা’’তিৰচনং চারিত্তমেৰ, তস্মা ‘‘পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৰা’’তি আহ. ধারেস্সসি পন মে ত্ৰং, কস্সপ, সাণানি পংসুকূলানি নিব্বসনানীতি, কস্সপ, ত্ৰং ইমানি পরিভোগজিণ্ণানি পংসুকূলানি পারুপিতুং সক্খিস্সসীতি ৰদতি. তঞ্চ খো ন কাযবলং সন্ধায, পটিপত্তিপূরণং পন সন্ধায এৰমাহ. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অহং ইমং চীৰরং পুণ্ণং নাম দাসিং পারুপিত্ৰা আমকসুসানে ছড্ডিতং তং সুসানং পৰিসিত্ৰা তুম্বমত্তেহি পাণকেহি সম্পরিকিণ্ণং তে পাণকে ৰিধুনিত্ৰা মহাঅরিযৰংসে ঠত্ৰা অগ্গহেসিং, তস্স মে ইমং চীৰরং গহিতদিৰসে দসসহস্সচক্কৰাল়ে মহাপথৰী মহাৰিরৰং ৰিরৰমানা কম্পিত্থ, আকাসো তটতটাযি, চক্কৰাল়দেৰতা সাধুকারমদংসু, ‘‘ইমং চীৰরং গণ্হন্তেন ভিক্খুনা জাতিপংসুকূলিকেন জাতিআরঞ্ঞিকেন জাতিএকাসনিকেন জাতিসপদানচারিকেন ভৰিতুং ৰট্টতি, ত্ৰং ইমস্স চীৰরস্স অনুচ্ছৰিকং কাতুং সক্খিস্সসী’’তি. থেরোপি অত্তনা পঞ্চন্নং হত্থীনং বলং ধারেতি, সো তং অতক্কযিত্ৰা ‘‘অহমেতং পটিপত্তিং পূরেস্সামী’’তি উস্সাহেন সুগতচীৰরস্স অনুচ্ছৰিকং কাতুকামো ‘‘ধারেস্সামহং, ভন্তে’’তি আহ. পটিপজ্জিন্তি পটিপন্নোস্মি. এৰং পন চীৰরপরিৰত্তনং কত্ৰা চ থেরেন পারুতচীৰরং ভগৰা পারুপি, সত্থু চীৰরং থেরো. তস্মিং সমযে মহাপথৰী উদকপরিযন্তং কত্ৰা উন্নদন্তী কম্পিত্থ.
ভগৰতো পুত্তোতিআদীসু থেরো ভগৰন্তং নিস্সায অরিযায জাতিযা জাতোতি ভগৰতো পুত্তো. উরেন ৰসিত্ৰা মুখতো নিক্খন্তওৰাদৰসেন পব্বজ্জায চেৰ উপসম্পদায চ পতিট্ঠিতত্তা ওরসো মুখতো জাতো. ওৰাদধম্মতো জাতত্তা ওৰাদধম্মেন চ নিম্মিতত্তা ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো. ওৰাদধম্মদাযাদং নৰলোকুত্তরধম্মদাযাদমেৰ ৰা অরহতীতি ধম্মদাযাদো . পটিগ্গহিতানি সাণানি পংসুকূলানীতি সত্থারা পারুতং পংসুকূলচীৰরং পারুপনত্থায পটিগ্গহিতং.
সম্মা ৰদমানো ৰদেয্যাতি যং পুগ্গলং ‘‘ভগৰতো পুত্তো’’তিআদীহি গুণেহি সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য, মমং তং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য, অহং এৰরূপোতি. এত্তাৰতা থেরেন পব্বজ্জা চ পরিসোধিতা হোতি. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – আৰুসো, যস্স ন উপজ্ঝাযো পঞ্ঞাযতি, ন আচরিযো, কিং সো অনুপজ্ঝাযো অনাচরিযো ন্হাপিতমুণ্ডকো সযংগহিতকাসাৰো ‘‘তিত্থিযপক্কন্তকো’’তি সঙ্খং গতো এৰং তিগাৰুতং মগ্গং পচ্চুগ্গমনং লভতি, তীহি ওৰাদেহি পব্বজ্জং ৰা উপসম্পদং ৰা লভতি, কাযেন কাযং চীৰরপরিৰত্তনং লভতি? পস্স যাৰ দুব্ভাসিতং ৰচনং থুল্লনন্দায ভিক্খুনিযাতি. এৰং পব্বজ্জং সোধেত্ৰা ইদানি ছহি অভিঞ্ঞাহি সীহনাদং নদিতুং অহং খো, আৰুসোতিআদিমাহ. সেসং পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. একাদসমং.