৬. ব্রহ্মসংযুত্তং
১. পঠমৰগ্গো
১. ব্রহ্মাযাচনসুত্তৰণ্ণনা
১৭২. ব্রহ্মসংযুত্তস্স পঠমে পরিৰিতক্কো উদপাদীতি সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো অযং চেতসো ৰিতক্কো উদপাদি. কদা উদপাদীতি? বুদ্ধভূতস্স অট্ঠমে সত্তাহে রাজাযতনমূলে সক্কেন দেৰানমিন্দেন আভতং দন্তকট্ঠঞ্চ ওসধহরীতকঞ্চ খাদিত্ৰা মুখং ধোৰিত্ৰা চতূহি লোকপালেহি উপনীতে পচ্চগ্ঘে সেলমযপত্তে তপুস্সভল্লিকানং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পুন পচ্চাগন্ত্ৰা অজপালনিগ্রোধে নিসিন্নমত্তস্স.
অধিগতোতি পটিৰিদ্ধো. ধম্মোতি চতুসচ্চধম্মো. গম্ভীরোতি উত্তানপটিক্খেপৰচনমেতং. দুদ্দসোতি গম্ভীরত্তাৰ দুদ্দসো দুক্খেন দট্ঠব্বো, ন সক্কা সুখেন দট্ঠুং. দুদ্দসত্তাৰ দুরনুবোধো দুক্খেন অৰবুজ্ঝিতব্বো, ন সক্কা সুখেন অৰবুজ্ঝিতুং. সন্তোতি নিব্বুতো. পণীতোতি অতপ্পকো. ইদং দ্ৰযং লোকুত্তরমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. অতক্কাৰচরোতি তক্কেন অৰচরিতব্বো ওগাহিতব্বো ন হোতি, ঞাণেনেৰ অৰচরিতব্বো. নিপুণোতি সণ্হো. পণ্ডিতৰেদনীযোতি সম্মাপটিপদং পটিপন্নেহি পণ্ডিতেহি ৰেদিতব্বো. আলযরামাতি সত্তা পঞ্চসু কামগুণেসু অল্লীযন্তি, তস্মা তে আলযাতি ৰুচ্চন্তি. অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতানি ৰা অল্লীযন্তি, তস্মাপি আলযাতি ৰুচ্চন্তি. তেহি আলযেহি রমন্তীতি আলযরামা. আলযেসু রতাতি আলযরতা. আলযেসু সুট্ঠু মুদিতাতি আলযসম্মুদিতা. যথেৰ হি সুসজ্জিতং পুপ্ফফলভরিতরুক্খাদিসম্পন্নং উয্যানং পৰিট্ঠো রাজা তায তায সম্পত্তিযা রমতি, সম্মুদিতো আমোদিতপমোদিতো হোতি, ন উক্কণ্ঠতি, সাযম্পি নিক্খমিতুং ন ইচ্ছতি, এৰমিমেহিপি কামালযতণ্হালযেহি সত্তা রমন্তি, সংসারৰট্টে সম্মুদিতা অনুক্কণ্ঠিতা ৰসন্তি. তেন তেসং ভগৰা দুৰিধং আলযং উয্যানভূমিং ৰিয দস্সেন্তো ‘‘আলযরামা’’তিআদিমাহ.
তত্থ যদিদন্তি নিপাতো, তস্স ঠানং সন্ধায ‘‘যং ইদ’’ন্তি, পটিচ্চসমুপ্পাদং সন্ধায ‘‘যো অয’’ন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদোতি ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা, ইদপ্পচ্চযা এৰ ইদপ্পচ্চযতা, ইদপ্পচ্চযতা চ সা পটিচ্চসমুপ্পাদো চাতি ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদো. সঙ্খারাদিপচ্চযানং এতং অধিৰচনং. সব্বসঙ্খারসমথোতিআদি সব্বং নিব্বানমেৰ. যস্মা হি তং আগম্ম সব্বসঙ্খারৰিপ্ফন্দিতানি সমন্তি, ৰূপসম্মন্তি, তস্মা সব্বসঙ্খারসমথোতি ৰুচ্চতি. যস্মা চ তং আগম্ম সব্বে উপধযো পটিনিস্সট্ঠা হোন্তি, সব্বা তণ্হা খীযন্তি, সব্বে কিলেসরাগা ৰিরজ্জন্তি, সব্বং দুক্খং নিরুজ্ঝতি, তস্মা সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধোতি ৰুচ্চতি. যা পনেসা তণ্হা ভৰেন ভৰং, ফলেন ৰা সদ্ধিং কম্মং ৰিনতি সংসিব্বতীতি কত্ৰা ৰানন্তি ৰুচ্চতি, ততো নিক্খন্তং ৰানতোতি নিব্বানং. সো মমস্স কিলমথোতি যা অজানন্তানং দেসনা নাম, সো মম কিলমথো অস্স, সা মম ৰিহেসা অস্সাতি অত্থো. কাযকিলমথো চেৰ কাযৰিহেসা চ অস্সাতি ৰুত্তং হোতি. চিত্তে পন উভযম্পেতং বুদ্ধানং নত্থি. অপিস্সূতি অনুব্রূহনত্থে নিপাতো. সো ‘‘ন কেৰলং অযং পরিৰিতক্কো উদপাদি, ইমাপি গাথা পটিভংসূ’’তি দীপেতি. অনচ্ছরিযাতি অনুঅচ্ছরিযা. পটিভংসূতি পটিভানসঙ্খাতস্স ঞাণস্স গোচরা অহেসুং, পরিৰিতক্কযিতব্বতং পাপুণিংসু.
কিচ্ছেনাতি দুক্খেন, ন দুক্খায পটিপদায. বুদ্ধানং হি চত্তারোপি মগ্গা সুখপটিপদাৰ হোন্তি. পারমীপূরণকালে পন সরাগসদোসসমোহস্সেৰ সতো আগতাগতানং যাচকানং অলঙ্কতপটিযত্তং সীসং কন্তিত্ৰা গললোহিতং নীহরিত্ৰা সুঅঞ্জিতানি অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা কুলৰংসপ্পদীপং পুত্তং মনাপচারিনিং ভরিযন্তি এৰমাদীনি দেন্তস্স অঞ্ঞানি চ খন্তিৰাদিসদিসেসু অত্তভাৰেসু ছেজ্জভেজ্জাদীনি পাপুণন্তস্স আগমনীযপটিপদং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. হলন্তি এত্থ হ-কারো নিপাতমত্তো, অলন্তি অত্থো. পকাসিতুন্তি দেসিতুং, এৰং কিচ্ছেন অধিগতস্স অলং দেসিতুং পরিযত্তং দেসিতুং. কো অত্থো দেসিতেনাতি ৰুত্তং হোতি? রাগদোসপরেতেহীতি রাগদোসফুট্ঠেহি রাগদোসানুগতেহি ৰা.
পটিসোতগামিন্তি নিচ্চাদীনং পটিসোতং, ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা অসুভ’’ন্তি এৰং গতং চতুসচ্চধম্মং. রাগরত্তাতি কামরাগেন ভৰরাগেন দিট্ঠিরাগেন চ রত্তা. ন দক্খন্তীতি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা অসুভন্তি ইমিনা সভাৰেন ন পস্সিস্সন্তি, তে অপস্সন্তে কো সক্খিস্সতি এৰং গাহাপেতুং. তমোখন্ধেন আৰুটাতি অৰিজ্জারাসিনা অজ্ঝোত্থটা.
অপ্পোস্সুক্কতাযাতি নিরুস্সুক্কভাৰেন, অদেসেতুকামতাযাতি অত্থো. কস্মা পনস্স এৰং চিত্তং নমি? ননু এস মুত্তো মোচেস্সামি, তিণ্ণো তারেস্সামি –
‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৰেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, তারযিস্সং সদেৰক’’ন্তি. (বু. ৰং. ২.৫৬) –
পত্থনং কত্ৰা পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পত্তোতি? সচ্চমেতং, তদেৰং পচ্চৰেক্খণানুভাৰেন পনস্স এৰং চিত্তং নমি. তস্স হি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা সত্তানং কিলেসগহনতং, ধম্মস্স চ গম্ভীরতং পচ্চৰেক্খন্তস্স সত্তানং কিলেসগহনতা চ ধম্মগম্ভীরতা চ সব্বাকারেন পাকটা জাতা. অথস্স – ‘‘ইমে সত্তা কঞ্জিযপুণ্ণা লাবু ৰিয, তক্কভরিতা চাটি ৰিয, ৰসাতেলপীতপিলোতিকা ৰিয, অঞ্জনমক্খিতহত্থো ৰিয চ কিলেসভরিতা অতিসংকিলিট্ঠা রাগরত্তা দোসদুট্ঠা মোহমূল়্হা, তে কিং নাম পটিৰিজ্ঝিস্সন্তী’’তি? চিন্তযতো কিলেসগহনপচ্চৰেক্খণানুভাৰেনাপি এৰং চিত্তং নমি.
‘‘অযঞ্চ ধম্মো পথৰীসন্ধারকউদকক্খন্ধো ৰিয গম্ভীরো, পব্বতেন পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠপিতো সাসপো ৰিয দুদ্দসো, সতধা ভিন্নস্স ৰালস্স কোটিযা কোটিপটিপাদনং ৰিয দুরনুবোধো. ননু মযা হি ইমং ধম্মং পটিৰিজ্ঝিতুং ৰাযমন্তেন অদিন্নং দানং নাম নত্থি, অরক্খিতং সীলং নাম নত্থি, অপরিপূরিতা কাচি পারমী নাম নত্থি, তস্স মে নিরুস্সাহং ৰিয মারবলং ৰিধমন্তস্সাপি পথৰী ন কম্পিত্থ, পঠমযামে পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তস্সাপি ন কম্পিত্থ, মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৰিসোধেন্তস্সাপি ন কম্পিত্থ, পচ্ছিমযামে পন পটিচ্চসমুপ্পাদং পটিৰিজ্ঝন্তস্সেৰ মে দসসহস্সিলোকধাতু কম্পিত্থ. ইতি মাদিসেনাপি তিক্খঞাণেন কিচ্ছেনেৰাযং ধম্মো পটিৰিদ্ধো. তং লোকিযমহাজনা কথং পটিৰিজ্ঝিস্সন্তী’’তি? ধম্মগম্ভীরপচ্চৰেক্খণানুভাৰেনাপি এৰং চিত্তং নমীতি ৰেদিতব্বং.
অপিচ ব্রহ্মুনা যাচিতে দেসেতুকামতাযপিস্স এৰং চিত্তং নমি. জানাতি হি ভগৰা – ‘‘মম অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তে নমমানে মং মহাব্রহ্মা ধম্মদেসনং যাচিস্সতি, ইমে চ সত্তা ব্রহ্মগরুকা. তে ‘সত্থা কির ধম্মং ন দেসেতুকামো অহোসি. অথ নং মহাব্রহ্মা যাচিত্ৰা দেসাপেসি. সন্তো ৰত ভো ধম্মো, পণীতো ৰত ভো ধম্মো’তি মঞ্ঞমানা সুস্সূসিস্সন্তী’’তি. ইদম্পিস্স কারণং পটিচ্চ অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমি, নো ধম্মদেসনাযাতি ৰেদিতব্বং.
সহম্পতিস্সাতি সো কির কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে সহকো নাম থেরো পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা পঠমজ্ঝানভূমিযং কপ্পাযুকব্রহ্মা হুত্ৰা নিব্বত্তো. তত্র নং ‘‘সহম্পতিব্রহ্মা’’তি পটিসঞ্জানন্তি. তং সন্ধাযাহ ‘‘ব্রহ্মুনো সহম্পতিস্সা’’তি. নস্সতি ৰত ভোতি সো কির ইমং সদ্দং তথা নিচ্ছারেসি, যথা দসসহস্সিলোকধাতুব্রহ্মানো সুত্ৰা সব্বে সন্নিপতিংসু. যত্র হি নামাতি যস্মিং নাম লোকে. পুরতো পাতুরহোসীতি তেহি দসহি ব্রহ্মসহস্সেহি সদ্ধিং পাতুরহোসি. অপ্পরজক্খজাতিকাতি পঞ্ঞামযে অক্খিম্হি অপ্পং পরিত্তং রাগদোসমোহরজং এতেসং এৰংসভাৰাতি অপ্পরজক্খজাতিকা. অস্সৰনতাতি অস্সৰনতায. ভৰিস্সন্তীতি পুরিমবুদ্ধেসু দসপুঞ্ঞকিরিযৰসেন কতাধিকারা পরিপাকগতা পদুমানি ৰিয সূরিযরস্মিসম্ফস্সং, ধম্মদেসনংযেৰ আকঙ্খমানা চতুপ্পদিকগাথাৰসানে অরিযভূমিং ওক্কমনারহা ন একো, ন দ্ৰে, অনেকসতসহস্সা ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো ভৰিস্সন্তীতি দস্সেতি.
পাতুরহোসীতি পাতুভৰি. সমলেহি চিন্তিতোতি সমলেহি ছহি সত্থারেহি চিন্তিতো. তে হি পুরেতরং উপ্পজ্জিত্ৰা সকলজম্বুদীপে কণ্টকে পত্থরমানা ৰিয, ৰিসং সিঞ্চমানা ৰিয চ সমলং মিচ্ছাদিট্ঠিধম্মং দেসযিংসু. অপাপুরেতন্তি ৰিৰরং এতং. অমতস্স দ্ৰারন্তি অমতস্স নিব্বানস্স দ্ৰারভূতং অরিযমগ্গং. সুণন্তু ধম্মং ৰিমলেনানুবুদ্ধন্তি ইমে সত্তা রাগাদিমলানং অভাৰতো ৰিমলেন সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুবুদ্ধং চতুসচ্চধম্মং সুণন্তু তাৰ ভগৰাতি যাচতি.
সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতোতি সেলমযে একগ্ঘনে পব্বতমুদ্ধনি যথাঠিতোৰ. ন হি তস্স ঠিতস্স দস্সনত্থং গীৰুক্খিপনপসারণাদিকিচ্চং অত্থি. তথূপমন্তি তপ্পটিভাগং সেলপব্বতূপমং. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – যথা সেলপব্বতমুদ্ধনি ঠিতোৰ চক্খুমা পুরিসো সমন্ততো জনতং পস্সেয্য, তথা ত্ৰম্পি সুমেধ সুন্দরপঞ্ঞ সব্বঞ্ঞুতঞাণেন সমন্তচক্খু ভগৰা ধম্মমযং পাসাদমারুয্হ সযং অপেতসোকো সোকাৰতিণ্ণং জাতিজরাভিভূতং জনতং অৰেক্খস্সু উপধারয উপপরিক্খ. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – যথা হি পব্বতপাদে সমন্তা মহন্তং খেত্তং কত্ৰা, তত্থ কেদারপাল়ীসু কুটিকাযো কত্ৰা রত্তিং অগ্গিং জালেয্যুং, চতুরঙ্গসমন্নাগতঞ্চ অন্ধকারং অস্স, অথ তস্স পব্বতস্স মত্থকে ঠত্ৰা চক্খুমতো পুরিসস্স ভূমিং ওলোকযতো নেৰ খেত্তং ন কেদারপাল়িযো ন কুটিযো ন তত্থ সযিতমনুস্সা পঞ্ঞাযেয্যুং. কুটিকাসু পন অগ্গিজালামত্তকমেৰ পঞ্ঞাযেয্য, এৰং ধম্মপাসাদং আরুয্হ সত্তনিকাযং ওলোকযতো তথাগতস্স যে তে অকতকল্যাণা সত্তা, তে একৰিহারে দক্খিণজাণুপস্সে নিসিন্নাপি বুদ্ধচক্খুস্স আপাথং নাগচ্ছন্তি, রত্তিং খিত্তা সরা ৰিয হোন্তি. যে পন কতকল্যাণা ৰেনেয্যপুগ্গলা, তে এৰস্স দূরেপি ঠিতা আপাথং আগচ্ছন্তি সো অগ্গি ৰিয হিমৰন্তপব্বতো ৰিয চ. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘দূরে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৰন্তোৰ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, রত্তিং খিত্তা যথা সরা’’তি. (ধ. প. ৩০৪);
অজ্ঝেসনন্তি যাচনং. বুদ্ধচক্খুনাতি ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণেন চ আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসং হি দ্ৰিন্নং ঞাণানং ‘‘বুদ্ধচক্খূ’’তি নামং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স ‘‘সমন্তচক্খূ’’তি, তিণ্ণং মগ্গঞাণানং ‘‘ধম্মচক্খূ’’তি. অপ্পরজক্খেতিআদীসু যেসং ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্ঞাচক্খুম্হি রাগাদিরজং অপ্পং, তে অপ্পরজক্খা. যেসং তং মহন্তং, তে মহারজক্খা. যেসং সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি তিক্খানি, তে তিক্খিন্দ্রিযা. যেসং তানি মুদূনি, তে মুদিন্দ্রিযা. যেসং তেযেৰ সদ্ধাদযো আকারা সুন্দরা, তে স্ৰাকারা. যে কথিতকারণং সল্লক্খেন্তি, সুখেন সক্কা হোন্তি ৰিঞ্ঞাপেতুং, তে সুৰিঞ্ঞাপযা. যে পরলোকঞ্চেৰ ৰজ্জঞ্চ ভযতো পস্সন্তি, তে পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনো নাম.
অযং পনেত্থ পাল়ি – ‘‘সদ্ধো পুগ্গলো অপ্পরজক্খো, অস্সদ্ধো পুগ্গলো মহারজক্খো. আরদ্ধৰীরিযো, কুসীতো. উপট্ঠিতস্সতি, মুট্ঠস্সতি. সমাহিতো, অসমাহিতো. পঞ্ঞৰা, দুপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো মহারজক্খো. তথা সদ্ধো পুগ্গলো তিক্খিন্দ্রিযো…পে… পঞ্ঞৰা পুগ্গলো পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰী, দুপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো ন পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰী. লোকোতি খন্ধলোকো, আযতনলোকো, ধাতুলোকো, সম্পত্তিভৰলোকো, সম্পত্তিসম্ভৰলোকো, ৰিপত্তিভৰলোকো, ৰিপত্তিসম্ভৰলোকো. একো লোকো সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকা. দ্ৰে লোকা নামঞ্চ রূপঞ্চ. তযো লোকা তিস্সো ৰেদনা. চত্তারো লোকা চত্তারো আহারা. পঞ্চ লোকা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ছ লোকা ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. সত্ত লোকা সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. অট্ঠ লোকা অট্ঠ লোকধম্মা. নৰ লোকা নৰ সত্তাৰাসা. দস লোকা দসাযতনানি. দ্ৰাদস লোকা দ্ৰাদসাযতনানি. অট্ঠারস লোকা অট্ঠারস ধাতুযো. ৰজ্জন্তি সব্বে কিলেসা ৰজ্জা, সব্বে দুচ্চরিতা ৰজ্জা, সব্বে অভিসঙ্খারা ৰজ্জা, সব্বে ভৰগামিকম্মা ৰজ্জা, ইতি ইমস্মিঞ্চ লোকে ইমস্মিঞ্চ ৰজ্জে তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি উক্খিত্তাসিকে ৰধকে. ইমেহি পঞ্ঞাসায আকারেহি ইমানি পঞ্চিন্দ্রিযানি জানাতি পস্সতি অঞ্ঞাসি পটিৰিজ্ঝি. ইদং তথাগতস্স ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তে ঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.১১২).
উপ্পলিনিযন্তি উপ্পলৰনে. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. অন্তোনিমুগ্গপোসীনীতি যানি অন্তো নিমুগ্গানেৰ পোসিযন্তি. উদকং অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানী তি উদকং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতানি. তত্থ যানি অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি, তানি সূরিযরস্মিসম্ফস্সং আগমযমানানি ঠিতানি অজ্জ পুপ্ফনকানি. যানি পন সমোদকং ঠিতানি, তানি স্ৰে পুপ্ফনকানি. যানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি ততিযদিৰসে পুপ্ফনকানি. উদকা পন অনুগ্গতানি অঞ্ঞানিপি সরোগউপ্পলাদীনি নাম অত্থি, যানি নেৰ পুপ্ফিস্সন্তি, মচ্ছকচ্ছপভক্খানেৰ ভৰিস্সন্তি, তানি পাল়িং নারুল়্হানি. আহরিত্ৰা পন দীপেতব্বানীতি দীপিতানি. যথেৰ হি তানি চতুব্বিধানি পুপ্ফানি, এৰমেৰং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপরমোতি চত্তারো পুগ্গলা.
তত্থ ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সহ উদাহটৰেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থে ৰিভজিযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পরিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকরোতো কল্যাণমিত্তে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো বহুম্পি ভণতো বহুম্পি ধারযতো বহুম্পি ৰাচযতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো পদপরমো (পু. প. ১৪৮-১৫১). তত্থ ভগৰা উপ্পলৰনাদিসদিসং দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তো – ‘‘অজ্জ পুপ্ফনকানি ৰিয উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, স্ৰে পুপ্ফনকানি ৰিয ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ, ততিযদিৰসে পুপ্ফনকানি ৰিয নেয্যো, মচ্ছকচ্ছপভক্খানি পুপ্ফানি ৰিয পদপরমো’’তি অদ্দস্স. পস্সন্তো চ ‘‘এত্তকা অপ্পরজক্খা, এত্তকা মহারজক্খা, তত্রাপি এত্তকা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ’’তি এৰং সব্বাকারতোৰ অদ্দস.
তত্থ তিণ্ণং পুগ্গলানং ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ভগৰতো ধম্মদেসনা অত্থং সাধেতি. পদপরমানং অনাগতত্থায ৰাসনা হোতি. অথ ভগৰা ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অত্থাৰহং ধম্মদেসনং ৰিদিত্ৰা দেসেতুকম্যতং উপ্পাদেত্ৰা পুন সব্বেপি তীসু ভৰেসু সত্তে ভব্বাভব্বৰসেন দ্ৰে কোট্ঠাসে অকাসি. যে সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘কতমে সত্তা অভব্বা? যে তে সত্তা কম্মাৰরণেন সমন্নাগতা কিলেসাৰরণেন সমন্নাগতা ৰিপাকাৰরণেন সমন্নাগতা অস্সদ্ধা অচ্ছন্দিকা দুপ্পঞ্ঞা অভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমে তে সত্তা অভব্বা. কতমে সত্তা ভব্বা? যে তে সত্তা ন কম্মাৰরণেন…পে… ইমে তে সত্তা ভব্বা’’তি (ৰিভ. ৮২৭; পটি. ম. ১.১১৫). তত্থ সব্বেপি অভব্বপুগ্গলে পহায ভব্বপুগ্গলেযেৰ ঞাণেন পরিগ্গহেত্ৰা, ‘‘এত্তকা রাগচরিতা এত্তকা দোস-মোহচরিতা ৰিতক্ক-সদ্ধা-বুদ্ধিচরিতা’’তি ছ কোট্ঠাসে অকাসি. এৰং কত্ৰা ধম্মং দেসেস্সামীতি চিন্তেসি.
পচ্চভাসীতি পতিঅভাসি. অপারুতাতি ৰিৰটা. অমতস্স দ্ৰারাতি অরিযমগ্গো. সো হি অমতসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স দ্ৰারং, সো মযা ৰিৰরিত্ৰা ঠপিতোতি দস্সেতি. পমুঞ্চন্তু সদ্ধন্তি সব্বে অত্তনো সদ্ধং পমুঞ্চন্তু ৰিস্সজ্জেন্তু. পচ্ছিমপদদ্ৰযে অযমত্থো – অহঞ্হি অত্তনো পগুণং সুপ্পৰত্তিতম্পি ইমং পণীতং উত্তমং ধম্মং কাযৰাচাকিলমথসঞ্ঞী হুত্ৰা ন ভাসিং. ইদানি পন সব্বো জনো সদ্ধাভাজনং উপনেতু, পূরেস্সামি তেসং সঙ্কপ্পন্তি.
অন্তরধাযীতি সত্থারং গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা অন্তরহিতো, সকট্ঠানমেৰ গতোতি অত্থো. গতে চ পন তস্মিং ভগৰা ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি? আল়ারুদকানং কালঙ্কতভাৰং, পঞ্চৰগ্গিযানঞ্চ বহূপকারভাৰং ঞত্ৰা তেসং ধম্মং দেসেতুকামো বারাণসিযং ইসিপতনং গন্ত্ৰা ধম্মচক্কং পৰত্তেসীতি. পঠমং.
২. গারৰসুত্তৰণ্ণনা
১৭৩. দুতিযে উদপাদীতি অযং ৰিতক্কো পঞ্চমে সত্তাহে উদপাদি. অগারৰোতি অঞ্ঞস্মিং গারৰরহিতো, কঞ্চি গরুট্ঠানে অট্ঠপেত্ৰাতি অত্থো. অপ্পতিস্সোতি পতিস্সযরহিতো, কঞ্চি জেট্ঠকট্ঠানে অট্ঠপেত্ৰাতি অত্থো.
সদেৰকেতিআদীসু সদ্ধিং দেৰেহি সদেৰকে. দেৰগ্গহণেন চেত্থ মারব্রহ্মেসু গহিতেসুপি মারো নাম ৰসৰত্তী সব্বেসং উপরি ৰসং ৰত্তেতি, ব্রহ্মা নাম মহানুভাৰো একঙ্গুলিযা একস্মিং চক্কৰাল়সহস্সে আলোকং ফরতি. দ্ৰীহি দ্ৰীসু…পে… দসহি অঙ্গুলীহি দসসুপি চক্কৰাল়সহস্সেসু আলোকং ফরতি, সো ইমিনা সীলসম্পন্নতরোতি ৰত্তুং মা লভতূতি সমারকে সব্রহ্মকেতি ৰিসুং ৰুত্তং. তথা সমণা নাম একনিকাযাদিৰসেন বহুস্সুতা সীলৰন্তো পণ্ডিতা, ব্রাহ্মণাপি ৰত্থুৰিজ্জাদিৰসেন বহুস্সুতা পণ্ডিতা, তে ইমিনা সীলসম্পন্নতরাতি ৰত্তুং মা লভন্তূতি সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজাযাতি ৰুত্তং. সদেৰমনুস্সাযাতি ইদং পন নিপ্পদেসতো দস্সনত্থং গহিতমেৰ গহেত্ৰা ৰুত্তং. অপিচেত্থ পুরিমানি তীণি পদানি লোকৰসেন ৰুত্তানি, পচ্ছিমানি দ্ৰে পজাৰসেন. সীলসম্পন্নতরন্তি সীলেন সম্পন্নতরং, অধিকতরন্তি অত্থো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ সীলাদযো চত্তারো ধম্মা লোকিযলোকুত্তরা কথিতা, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং লোকিযমেৰ. পচ্চৰেক্খণঞাণং হেতং.
পাতুরহোসীতি – ‘‘অযং সত্থা অৰীচিতো যাৰ ভৰগ্গা সীলাদীহি অত্তনা অধিকতরং অপস্সন্তো ‘মযা পটিৰিদ্ধং নৰলোকুত্তরধম্মমেৰ সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা উপনিস্সায ৰিহরিস্সামী’তি চিন্তেতি, কারণং ভগৰা চিন্তেতি, অত্থং ৰুড্ঢিৰিসেসং চিন্তেতি, গচ্ছামিস্স উস্সাহং জনেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা পুরতো পাকটো অহোসি, অভিমুখে অট্ঠাসীতি অত্থো.
ৰিহরন্তি চাতি এত্থ যো ৰদেয্য ‘‘ৰিহরন্তীতি ৰচনতো পচ্চুপ্পন্নেপি বহূ বুদ্ধা’’তি, সো ‘‘ভগৰাপি, ভন্তে, এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি ইমিনা ৰচনেন পটিবাহিতব্বো.
‘‘ন মে আচরিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৰিজ্জতি;
সদেৰকস্মিং লোকস্মিং, নত্থি মে পটিপুগ্গলো’’তি. (মহাৰ. ১১; ম. নি. ১.২৮৫) –
আদীহি চস্স সুত্তেহি অঞ্ঞেসং বুদ্ধানং অভাৰো দীপেতব্বো. তস্মাতি যস্মা সব্বেপি বুদ্ধা সদ্ধম্মগরুনো, তস্মা. মহত্তমভিকঙ্খতাতি মহন্তভাৰং পত্থযমানেন. সরং বুদ্ধান-সাসনন্তি বুদ্ধানং সাসনং সরন্তেন. দুতিযং.
৩. ব্রহ্মদেৰসুত্তৰণ্ণনা
১৭৪. ততিযে একোতি ঠানাদীসু ইরিযাপথেসু এককো, একৰিহারীতি অত্থো. ৰূপকট্ঠোতি কাযেন ৰূপকট্ঠো নিস্সটো. অপ্পমত্তোতি সতিযা অৰিপ্পৰাসে ঠিতো. আতাপীতি ৰীরিযাতাপেন সমন্নাগতো. পহিতত্তোতি পেসিতত্তো. কুলপুত্তাতি আচারকুলপুত্তা. সম্মদেৰাতি ন ইণট্টা ন ভযট্টা ন জীৰিতপকতা হুত্ৰা, যথা ৰা তথা ৰা পব্বজিতাপি যে অনুলোমপটিপদং পূরেন্তি, তে সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি নাম. ব্রহ্মচরিযপরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স পরিযোসানভূতং অরিযফলং. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি সামং জানিত্ৰা পচ্চক্খং কত্ৰা. উপসম্পজ্জাতি পটিলভিত্ৰা সম্পাদেত্ৰা ৰিহাসি. এৰং ৰিহরন্তো চ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসীতি. এতেনস্স পচ্চৰেক্খণভূমি দস্সিতা.
কতমা পনস্স জাতি খীণা, কথঞ্চ নং অব্ভঞ্ঞাসীতি? ৰুচ্চতে, ন তাৰস্স অতীতা জাতি খীণা পুব্বেৰ খীণত্তা, ন অনাগতা তত্থ ৰাযামাভাৰতো, ন পচ্চুপ্পন্না ৰিজ্জমানত্তা. মগ্গস্স পন অভাৰিতত্তা যা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৰোকারভৰেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি. সা মগ্গস্স ভাৰিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৰনায পহীনকিলেসে পচ্চৰেক্খিত্ৰা – ‘‘কিলেসাভাৰে ৰিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতী’’তি জানন্তো জানাতি.
ৰুসিতন্তি ৰুত্থং পরিৰুত্থং, কতং চরিতং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. কতং করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযভাৰনাৰসেন সোল়সৰিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. নাপরং ইত্থত্তাযাতি ইদানি পুন ইত্থভাৰায, এৰং সোল়সকিচ্চভাৰায, কিলেসক্খযায ৰা কতমগ্গভাৰনা নত্থীতি. অথ ৰা ইত্থত্তাযাতি ইত্থত্তভাৰতো, ইমস্মা এৰংপকারা ইদানি ৰত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপরং খন্ধসন্তানং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পরিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকো রুক্খো ৰিযাতি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরোতি একো. অরহতন্তি অরহন্তানং, ভগৰতো সাৰকানং অরহতং অব্ভন্তরো অহোসি.
সপদানন্তি সপদানচারং, সম্পত্তঘরং অনুক্কম্ম পটিপাটিযা চরন্তো. উপসঙ্কমীতি উপসঙ্কমন্তো. মাতা পনস্স পুত্তং দিস্ৰাৰ ঘরা নিক্খম্ম পত্তং গহেত্ৰা অন্তোনিৰেসনং পৰেসেত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেসি.
আহুতিং নিচ্চং পগ্গণ্হাতীতি নিচ্চকালে আহুতিপিণ্ডং পগ্গণ্হাতি. তং দিৰসং পন তস্মিং ঘরে ভূতবলিকম্মং হোতি. সব্বগেহং হরিতুপলিত্তং ৰিপ্পকিণ্ণলাজং ৰনমালপরিক্খিত্তং উস্সিতদ্ধজপটাকং তত্থ তত্থ পুণ্ণঘরে ঠপেত্ৰা দণ্ডদীপিকা জালেত্ৰা গন্ধচুণ্ণমালাদীহি অলঙ্কতং, সমন্ততো সঞ্ছাদিযমানা ধূমকটচ্ছু অহোসি. সাপি ব্রাহ্মণী কালস্সেৰ ৰুট্ঠায সোল়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হাযিত্ৰা সব্বালঙ্কারেন অত্তভাৰং অলঙ্করি. সা তস্মিং সমযে মহাখীণাসৰং নিসীদাপেত্ৰা, যাগুউল়ুঙ্কমত্তম্পি অদত্ৰা, ‘‘মহাব্রহ্মং ভোজেস্সামী’’তি সুৰণ্ণপাতিযং পাযাসং পূরেত্ৰা সপ্পিমধুসক্খরাদীহি যোজেত্ৰা নিৰেসনস্স পচ্ছাভাগে হরিতুপলিত্তভাৰাদীহি অলঙ্কতা ভূতপীঠিকা অত্থি. সা তং পাতিং আদায, তত্থ গন্ত্ৰা, চতূসু কোণেসু মজ্ঝে চ একেকং পাযাসপিণ্ডং ঠপেত্ৰা, একং পিণ্ডং হত্থেন গহেত্ৰা, যাৰ কপ্পরা সপ্পিনা পগ্ঘরন্তেন পথৰিযং জাণুমণ্ডলং পতিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘ভুঞ্জতু ভৰং মহাব্রহ্মা, সাযতু ভৰং মহাব্রহ্মা, তপ্পেতু ভৰং মহাব্রহ্মা’’তি ৰদমানা ব্রহ্মানং ভোজেতি.
এতদহোসীতি মহাখীণাসৰস্স সীলগন্ধং ছদেৰলোকে অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ব্রহ্মলোকং উপগতং ঘাযমানস্স এতং অহোসি. সংৰেজেয্যন্তি চোদেয্যং, সম্মাপটিপত্তিযং যোজেয্যং. ‘অযং হি এৰরূপং অগ্গদক্খিণেয্যং মহাখীণাসৰং নিসীদাপেত্ৰা যাগুউল়ুঙ্কমত্তম্পি অদত্ৰা, ‘‘মহাব্রহ্মং ভোজেস্সামী’’তি তুলং পহায হত্থেন তুলযন্তী ৰিয, ভেরিং পহায কুচ্ছিং ৰাদেন্তী ৰিয, অগ্গিং পহায খজ্জোপনকং ধমমানা ৰিয ভূতবলিং কুরুমানা আহিণ্ডতি. গচ্ছামিস্সা মিচ্ছাদস্সনং ভিন্দিত্ৰা অপাযমগ্গতো উদ্ধরিত্ৰা যথা অসীতিকোটিধনং বুদ্ধসাসনে ৰিপ্পকিরিত্ৰা সগ্গমগ্গং আরোহতি, তথা করোমীতি ৰুত্তং হোতি.
দূরে ইতোতি ইমম্হা ঠানা দূরে ব্রহ্মলোকো. ততো হি কূটাগারমত্তা সিলা পাতিতা একেন অহোরত্তেন অট্ঠচত্তালীসযোজনসহস্সানি খেপযমানা চতূহি মাসেহি পথৰিযং পতিট্ঠহেয্য, সব্বহেট্ঠিমোপি ব্রহ্মলোকো এৰং দূরে. যস্সাহুতিন্তি যস্স ব্রহ্মুনো আহুতিং পগ্গণ্হাসি, তস্স ব্রহ্মলোকো দূরেতি অত্থো. ব্রহ্মপথন্তি এত্থ ব্রহ্মপথো নাম চত্তারি কুসলজ্ঝানানি, ৰিপাকজ্ঝানানি পন নেসং জীৰিতপথো নাম, তং ব্রহ্মপথং অজানন্তী ত্ৰং কিং জপ্পসি ৰিপ্পলপসি? ব্রহ্মানো হি সপ্পীতিকজ্ঝানেন যাপেন্তি, ন এতং তিণবীজানি পক্খিপিত্ৰা রন্ধং গোযূসং খাদন্তি, মা অকারণা কিলমসীতি.
এৰং ৰত্ৰা পুন সো মহাব্রহ্মা অঞ্জলিং পগ্গয্হ অৰকুজ্জো হুত্ৰা থেরং উপদিসন্তো এসো হি তে ব্রাহ্মণি ব্রহ্মদেৰোতিআদিমাহ. তত্থ নিরূপধিকোতি কিলেসাভিসঙ্খারকামগুণোপধীহি ৰিরহিতো. অতিদেৰপত্তোতি দেৰানং অতিদেৰভাৰং ব্রহ্মানং অতিব্রহ্মভাৰং পত্তো. অনঞ্ঞপোসীতি ঠপেত্ৰা ইমং অত্তভাৰং অঞ্ঞস্স অত্তভাৰস্স ৰা পুত্তদারস্স ৰা অপোসনতায অনঞ্ঞপোসী.
আহুনেয্যোতি আহুনপিণ্ডং পটিগ্গহেতুং যুত্তো. ৰেদগূতি চতুমগ্গসঙ্খাতেহি ৰেদেহি দুক্খস্সন্তং গতো. ভাৰিতত্তোতি অত্তানং ভাৰেত্ৰা ৰড্ঢেত্ৰা ঠিতো. অনূপলিত্তোতি তণ্হাদীহি লেপেহি আলিত্তো. ঘাসেসনং ইরিযতীতি আহারপরিযেসনং চরতি.
ন তস্স পচ্ছা ন পুরত্থমত্থীতি পচ্ছা ৰুচ্চতি অতীতং, পুরত্থং ৰুচ্চতি অনাগতং, অতীতানাগতেসু খন্ধেসু ছন্দরাগৰিরহিতস্স পচ্ছা ৰা পুরত্থং ৰা নত্থীতি ৰদতি. সন্তোতিআদীসু রাগাদিসন্ততায সন্তো. কোধধূমৰিগমা ৰিধূমো, দুক্খাভাৰা অনীঘো, কত্তরদণ্ডাদীনি গহেত্ৰা ৰিচরন্তোপি ৰধকচেতনায অভাৰা নিক্খিত্তদণ্ডো. তসথাৰরেসূতি এত্থ পন পুথুজ্জনা তসা নাম, খীণাসৰা থাৰরা নাম. সত্ত পন সেখা তসাতি ৰত্তুং ন সক্কা, থাৰরা ন হোন্তি, ভজমানা পন থাৰরপক্খমেৰ ভজন্তি. সো ত্যাহুতিন্তি সো তে আহুতিং.
ৰিসেনিভূতোতি কিলেসসেনায ৰিসেনো জাতো. অনেজোতি নিত্তণ্হো. সুসীলোতি খীণাসৰসীলেন সুসীলো. সুৰিমুত্তচিত্তোতি ফলৰিমুত্তিযা সুট্ঠু ৰিমুত্তচিত্তো. ওঘতিণ্ণন্তি চত্তারো ওঘে তিণ্ণং. এত্তকেন কথামগ্গেন ব্রহ্মা থেরস্স ৰণ্ণং কথেন্তো আযতনে ব্রাহ্মণিং নিযোজেসি. অৰসানগাথা পন সঙ্গীতিকারেহি ঠপিতা. পতিট্ঠপেসি দক্খিণন্তি চতুপচ্চযদক্খিণং পতিট্ঠপেসি. সুখমাযতিকন্তি সুখাযতিকং আযতিং সুখৰিপাকং, সুখাৰহন্তি অত্থো. ততিযং.
৪. বকব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা
১৭৫. চতুত্থে পাপকং দিট্ঠিগতন্তি লামিকা সস্সতদিট্ঠি. ইদং নিচ্চন্তি ইদং সহ কাযেন ব্রহ্মট্ঠানং অনিচ্চং ‘‘নিচ্চ’’ন্তি ৰদতি. ধুৰাদীনি তস্সেৰ ৰেৰচনানি. তত্থ ধুৰন্তি থিরং. সস্সতন্তি সদা ৰিজ্জমানং. কেৰলন্তি অখণ্ডং সকলং. অচৰনধম্মন্তি অচৰনসভাৰং. ইদং হি ন জাযতীতিআদীসু ইমস্মিং ঠানে কোচি জাযনকো ৰা জীযনকো ৰা মীযনকো ৰা চৰনকো ৰা উপপজ্জনকো ৰা নত্থি, তং সন্ধায ৰদতি. ইতো চ পনঞ্ঞন্তি ইতো সহকাযা ব্রহ্মট্ঠানা উত্তরি অঞ্ঞং নিস্সরণং নাম নত্থীতি. এৰমস্স থামগতা সস্সতদিট্ঠি উপ্পন্না হোতি. এৰংৰাদী চ পন সো উপরি তিস্সো ঝানভূমিযো চত্তারো মগ্গে চত্তারি ফলানি নিব্বানন্তি সব্বং পটিবাহতি. কদা পনস্স সা দিট্ঠি উপ্পন্নাতি? পঠমজ্ঝানভূমিযং নিব্বত্তকালে. দুতিযজ্ঝানভূমিযন্তি একে.
তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – হেট্ঠুপপত্তিকো কিরেস ব্রহ্মা অনুপ্পন্নে বুদ্ধুপ্পাদে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৰা চতুত্থজ্ঝানভূমিযং ৰেহপ্ফলব্রহ্মলোকে পঞ্চকপ্পসতিকং আযুং গহেত্ৰা নিব্বত্তি. তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা হেট্ঠুপপত্তিকং কত্ৰা ততিযজ্ঝানং পণীতং ভাৰেত্ৰা সুভকিণ্হব্রহ্মলোকে চতুসট্ঠিকপ্পং আযুং গহেত্ৰা নিব্বত্তি. তত্থ দুতিযজ্ঝানং ভাৰেত্ৰা আভস্সরে অট্ঠ কপ্পে আযুং গহেত্ৰা নিব্বত্তি. তত্থ পঠমজ্ঝানং ভাৰেত্ৰা, পঠমজ্ঝানভূমিযং কপ্পাযুকো হুত্ৰা নিব্বত্তি. সো পঠমকালে অত্তনা কতকম্মঞ্চ নিব্বত্তট্ঠানঞ্চ অঞ্ঞাসি, কালে পন গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে উভযং পমুস্সিত্ৰা সস্সতদিট্ঠিং উপ্পাদেসি.
অৰিজ্জাগতোতি অৰিজ্জায গতো সমন্নাগতো অঞ্ঞাণী অন্ধীভূতো. যত্র হি নামাতি যো নাম. ৰক্খতীতি ভণতি. ‘‘যত্রা’’তি নিপাতযোগেন পন অনাগতৰচনং কতং.
এৰং ৰুত্তে সো ব্রহ্মা যথা নাম মগ্গচোরো দ্ৰে তযো পহারে অধিৰাসেন্তো সহাযে অনাচিক্খিত্ৰাপি উত্তরিং পহারং পহরিযমানো ‘‘অসুকো চ অসুকো চ ময্হং সহাযো’’তি আচিক্খতি, এৰমেৰ ভগৰতা সন্তজ্জিযমানো সতিং লভিত্ৰা, ‘‘ভগৰা ময্হং পদানুপদং পেক্খন্তো মং নিপ্পীল়িতুকামো’’তি ভীতো অত্তনো সহাযে আচিক্খন্তো দ্ৰাসত্ততীতিআদিমাহ. তস্সত্থো – ভো গোতম, মযং দ্ৰাসত্ততি জনা পুঞ্ঞকম্মা তেন পুঞ্ঞকম্মেন ইধ নিব্বত্তা. ৰসৰত্তিনো সযং অঞ্ঞেসং ৰসে অৰত্তিত্ৰা পরে অত্তনো ৰসে ৰত্তেম, জাতিঞ্চ জরঞ্চ অতীতা, অযং নো ৰেদেহি গতত্তা ‘‘ৰেদগূ’’তি সঙ্খং গতা ভগৰা অন্তিমা ব্রহ্মুপপত্তি. অস্মাভিজপ্পন্তি জনা অনেকাতি অনেকজনা অম্হে অভিজপ্পন্তি. ‘‘অযং খো ভৰং ব্রহ্মা, মহাব্রহ্মা, অভিভূ, অনভিভূতো, অঞ্ঞদত্থুদসো, ৰসৰত্তী, ইস্সরো, কত্তা, নিম্মাতা, সেট্ঠো, সজিতা, ৰসী, পিতা ভূতভব্যান’’ন্তি এৰং পত্থেন্তি পিহেন্তীতি.
অথ নং ভগৰা অপ্পং হি এতন্তিআদিমাহ. তত্থ এতন্তি যং ত্ৰং ইধ তৰ আযুং ‘‘দীঘ’’ন্তি মঞ্ঞসি, এতং অপ্পং পরিত্তকং. সতং সহস্সানং নিরব্বুদানন্তি নিরব্বুদগণনায সতসহস্সনিরব্বুদানং. আযুং পজানামীতি, ‘‘ইদানি তৰ অৰসিট্ঠং এত্তকং আযূ’’তি অহং জানামি. অনন্তদস্সী ভগৰা হমস্মীতি, ভগৰা, তুম্হে ‘‘অহং অনন্তদস্সী জাতিআদীনি উপাতিৰত্তো’’তি ৰদথ. কিং মে পুরাণন্তি, যদি ত্ৰং অনন্তদস্সী, এৰং সন্তে ইদং মে আচিক্খ, কিং ময্হং পুরাণং? ৰতসীলৰত্তন্তি সীলমেৰ ৰুচ্চতি. যমহং ৰিজঞ্ঞাতি যং অহং তযা কথিতং জানেয্যং, তং মে আচিক্খাতি ৰদতি.
ইদানিস্স আচিক্খন্তো ভগৰা যং ত্ৰং অপাযেসীতিআদিমাহ. তত্রাযং অধিপ্পাযো – পুব্বে কিরেস কুলঘরে নিব্বত্তিত্ৰা কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা – ‘‘জাতিজরামরণস্স অন্তং করিস্সামী’’তি নিক্খম্ম ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানস্স লাভী হুত্ৰা গঙ্গাতীরে পণ্ণসালং কারেত্ৰা ঝানরতিযা ৰীতিনামেতি. তদা চ কালেনকালং সত্থৰাহা পঞ্চহি সকটসতেহি মরুকন্তারং পটিপজ্জন্তি. মরুকন্তারে পন দিৰা ন সক্কা গন্তুং, রত্তিং গমনং হোতি. অথ পুরিমসকটস্স অগ্গযুগে যুত্তবলিবদ্দা গচ্ছন্তা গচ্ছন্তা নিৰত্তিত্ৰা আগতমগ্গাভিমুখা অহেসুং, সব্বসকটানি তথেৰ নিৰত্তিত্ৰা অরুণে উগ্গতে নিৰত্তিতভাৰং জানিংসু. তেসঞ্চ তদা কন্তারং অতিক্কমনদিৰসো অহোসি. সব্বং দারুদকং পরিক্খীণং – তস্মা ‘‘নত্থি দানি অম্হাকং জীৰিত’’ন্তি চিন্তেত্ৰা, গোণে চক্কেসু বন্ধিত্ৰা, মনুস্সা সকটচ্ছাযং পৰিসিত্ৰা নিপজ্জিংসু.
তাপসোপি কালস্সেৰ পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা পণ্ণসালদ্ৰারে নিসিন্নো গঙ্গং ওলোকযমানো অদ্দস গঙ্গং মহতা উদকোঘেন পূরিযমানং পৰত্তিতমণিক্খন্ধং ৰিয আগচ্ছন্তং, দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অত্থি নু খো ইমস্মিং লোকে এৰরূপস্স মধুরোদকস্স অলাভেন কিলিস্সমানা সত্তা’’তি? সো এৰং আৰজ্জেন্তো মরুকন্তারে তং সত্থং দিস্ৰা ‘ইমে সত্তা মা নস্সন্তূ’তি ‘‘ইতো চিতো চ মহাউদকক্খন্ধো ছিজ্জিত্ৰা মরুকন্তারে সত্থাভিমুখো গচ্ছতূ’’তি অভিঞ্ঞাচিত্তেন অধিট্ঠাসি. সহ চিত্তুপ্পাদেন মাতিকারুল়্হং ৰিয উদকং তত্থ অগমাসি. মনুস্সা উদকসদ্দেন ৰুট্ঠায উদকং দিস্ৰা হট্ঠতুট্ঠা ন্হাযিত্ৰা পিৰিত্ৰা গোণেপি পাযেত্ৰা সোত্থিনা ইচ্ছিতট্ঠানং অগমংসু. সত্থা তং ব্রহ্মুনো পুব্বকম্মং দস্সেন্তো পঠমং গাথমাহ. তত্থ অপাযেসীতি পাযেসি. অ-কারো নিপাতমত্তং. গম্মনীতি গিম্হে. সম্পরেতেতি গিম্হাতপেন ফুট্ঠে অনুগতে.
অপরস্মিম্পি সমযে তাপসো গঙ্গাতীরে পণ্ণসালং মাপেত্ৰা অরঞ্ঞগামকং নিস্সায ৰসতি. তেন চ সমযেন চোরা তং গামং পহরিত্ৰা হত্থসারং গহেত্ৰা গাৰিযো চ করমরে চ গহেত্ৰা গচ্ছন্তি. গাৰোপি সুনখাপি মনুস্সাপি মহাৰিরৰং ৰিরৰন্তি. তাপসো তং সদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিন্নু খো এত’’ন্তি? আৰজ্জেন্তো ‘‘মনুস্সানং ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি ঞত্ৰা ‘‘মযি পস্সন্তে ইমে সত্তা মা নস্সন্তূ’’তি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায অভিঞ্ঞাচিত্তেন চোরানং পটিপথে চতুরঙ্গিনিং সেনং মাপেসি. কম্মসজ্জা আগচ্ছন্তা চোরা দিস্ৰা, ‘‘রাজা মঞ্ঞে আগতো’’তি ৰিলোপং ছড্ডেত্ৰা পক্কমিংসু. তাপসো ‘‘যং যস্স সন্তকং, তং তস্সেৰ হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি, তং তথেৰ অহোসি. মহাজনো সোত্থিভাৰং পাপুণি. সত্থা ইদম্পি তস্স পুব্বকম্মং দস্সেন্তো দুতিযং গাথমাহ. তত্থ এণিকূলস্মিন্তি গঙ্গাতীরে. গয্হকং নীযমানন্তি গহেত্ৰা নীযমানং, করমরং নীযমানন্তিপি অত্থো.
পুন একস্মিং সমযে উপরিগঙ্গাৰাসিকং একং কুলং হেট্ঠাগঙ্গাৰাসিকেন কুলেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৰং কত্ৰা, নাৰাসঙ্ঘাটং বন্ধিত্ৰা, বহুং খাদনীযঞ্চেৰ ভোজনীযঞ্চ গন্ধমালাদীনি চ আরোপেত্ৰা গঙ্গাসোতেন আগচ্ছতি. মনুস্সা খাদমানা ভুঞ্জমানা নচ্চন্তা গাযন্তা দেৰৰিমানেন গচ্ছন্তা ৰিয বলৰসোমনস্সা অহেসুং. গঙ্গেয্যকো নাগো দিস্ৰা কুপিতো ‘‘ইমে মযি সঞ্ঞম্পি ন করোন্তি. ইদানি নে সমুদ্দমেৰ পাপেস্সামী’’তি মহন্তং অত্তভাৰং মাপেত্ৰা উদকং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা উট্ঠায ফণং কত্ৰা, সুসুকারং করোন্তো অট্ঠাসি. মহাজনো দিস্ৰা ভীতো ৰিস্সরমকাসি. তাপসো পণ্ণসালাযং নিসিন্নো সুত্ৰা, ‘‘ইমে গাযন্তা নচ্চন্তা সোমনস্সজাতা আগচ্ছন্তি. ইদানি পন ভযরৰং রৰিংসু, কিন্নু খো’’তি? আৰজ্জেন্তো নাগরাজং দিস্ৰা, ‘‘মযি পস্সন্তে সত্তা মা নস্সন্তূ’’তি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা অত্তভাৰং পজহিত্ৰা সুপণ্ণৰণ্ণং মাপেত্ৰা নাগরাজস্স দস্সেসি. নাগরাজা ভীতো ফণং সংহরিত্ৰা উদকং পৰিট্ঠো, মহাজনো সোত্থিভাৰং পাপুণি. সত্থা ইদম্পি তস্স পুব্বকম্মং দস্সেন্তো ততিযং গাথমাহ. তত্থ লুদ্দেনাতি দারুণেন. মনুস্সকম্যাতি মনুস্সকামতায, মনুস্সে ৰিহেঠেতুকামতাযাতি অত্থো.
অপরস্মিম্পি সমযে এস ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা কেসৰো নাম তাপসো অহোসি. তেন সমযেন অম্হাকং বোধিসত্তো কপ্পো নাম মাণৰো কেসৰস্স বদ্ধচরো অন্তেৰাসিকো হুত্ৰা আচরিযস্স কিংকারপটিস্সাৰী মনাপচারী বুদ্ধিসম্পন্নো অত্থচরো অহোসি. কেসৰো তেন ৰিনা ৰসিতুং ন সক্কোতি, তং নিস্সাযেৰ জীৰিকং কপ্পেসি. সত্থা ইদম্পি তস্স পুব্বকম্মং দস্সেন্তো চতুত্থং গাথমাহ.
তত্থ বদ্ধচরোতি অন্তেৰাসিকো, সো পন জেট্ঠন্তেৰাসিকো অহোসি. সম্বুদ্ধিমন্তং ৰতিনং অমঞ্ঞীতি, ‘‘সম্মা বুদ্ধিমা ৰতসম্পন্নো অয’’ন্তি এৰং মঞ্ঞমানো কপ্পো তৰ অন্তেৰাসিকো অহোসিং অহং সো তেন সমযেনাতি দস্সেতি. অঞ্ঞেপি জানাসীতি ন কেৰলং ময্হং আযুমেৰ, অঞ্ঞেপি ত্ৰং জানাসিযেৰ. তথা হি বুদ্ধোতি তথা হি ত্ৰং বুদ্ধো, যস্মা বুদ্ধো, তস্মা জানাসীতি অত্থো. তথা হি ত্যাযং জলিতানুভাৰোতি যস্মা চ ত্ৰং বুদ্ধো, তস্মা তে অযং জলিতো আনুভাৰো. ওভাসযং তিট্ঠতীতি সব্বং ব্রহ্মলোকং ওভাসযন্তো তিট্ঠতি. চতুত্থং.
৫. অঞ্ঞতরব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা
১৭৬. পঞ্চমে তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰাতি তেজোকসিণপরিকম্মং কত্ৰা পাদকজ্ঝানতো ৰুট্ঠায, ‘‘সরীরতো জালা নিক্খমন্তূ’’তি অধিট্ঠহন্তো অধিট্ঠানচিত্তানুভাৰেন সকলসরীরতো জালা নিক্খমন্তি, এৰং তেজোধাতুং সমাপন্নো নাম হোতি, তথা সমাপজ্জিত্ৰা. তস্মিং ব্রহ্মলোকেতি কস্মা থেরো তত্থ অগমাসি? থেরস্স কির তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা তস্স ব্রহ্মুনো উপরি নিসিন্নং তথাগতং দিস্ৰা ‘‘অট্ঠিৰেধী অযং পুগ্গলো, মযাপেত্থ গন্তব্ব’’ন্তি অহোসি, তস্মা অগমাসি. সেসানং গমনেপি এসেৰ নযো. সো হি ব্রহ্মা তথাগতস্স চেৰ তথাগতসাৰকানঞ্চ আনুভাৰং অদিস্ৰা অভব্বো ৰিনযং উপগন্তুং, তেন সো সন্নিপাতো অহোসি. তত্থ তথাগতস্স সরীরতো উগ্গতজালা সকলব্রহ্মলোকং অতিক্কমিত্ৰা অজটাকাসে পক্খন্দা, তা চ পন ছব্বণ্ণা অহেসুং, তথাগতস্স সাৰকানং আভা পকতিৰণ্ণাৰ.
পস্সসি ৰীতিৰত্তন্তন্তি ইমস্মিং ব্রহ্মলোকে অঞ্ঞব্রহ্মসরীরৰিমানালঙ্কারাদীনং পভা অতিক্কমমানং বুদ্ধস্স ভগৰতো পভস্সরং পভং পস্সসীতি পুচ্ছতি. ন মে, মারিস, সা দিট্ঠীতি যা মেসা, ‘‘ইধাগন্তুং সমত্থো অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা নত্থী’’তি পুরে দিট্ঠি, নত্থি মে সা. কথং ৰজ্জন্তি কেন কারণেন ৰদেয্যং. নিচ্চোম্হি সস্সতোতি ইমস্স কির ব্রহ্মুনো লদ্ধিদিট্ঠি সস্সতদিট্ঠি চাতি দ্ৰে দিট্ঠিযো. তত্রাস্স তথাগতঞ্চেৰ তথাগতসাৰকে চ পস্সতো লদ্ধিদিট্ঠি পহীনা. ভগৰা পনেত্থ মহন্তং ধম্মদেসনং দেসেসি. ব্রহ্মা দেসনাপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ইতিস্স মগ্গেন সস্সতদিট্ঠি পহীনা, তস্মা এৰমাহ.
ব্রহ্মপারিসজ্জন্তি ব্রহ্মপারিচারিকং. থেরানঞ্হি ভণ্ডগাহকদহরা ৰিয ব্রহ্মানম্পি পারিসজ্জা ব্রহ্মানো নাম হোন্তি. তেনুপসঙ্কমাতি কস্মা থেরস্সেৰ সন্তিকং পেসেসি? থেরে কিরস্স তত্তকেনেৰ কথাসল্লাপেন ৰিস্সাসো উদপাদি, তস্মা তস্সেৰ সন্তিকং পেসেসি অঞ্ঞেপীতি যথা তুম্হে চত্তারো জনা, কিন্নু খো এৰরূপা অঞ্ঞেপি অত্থি, উদাহু তুম্হে চত্তারো এৰ মহিদ্ধিকাতি? তেৰিজ্জাতি পুব্বেনিৰাসদিব্বচক্খুআসৰক্খযসঙ্খাতাহি তীহি ৰিজ্জাহি সমন্নাগতা. ইদ্ধিপত্তাতি ইদ্ধিৰিধঞাণং পত্তা. চেতোপরিযাযকোৰিদাতি পরেসং চিত্তাচারে কুসলা. এৰমেত্থ পঞ্চ অভিঞ্ঞাপি সরূপেন ৰুত্তা. দিব্বসোতং পন তাসং ৰসেন আগতমেৰ হোতি. বহূতি এৰরূপা ছল়ভিঞ্ঞা বুদ্ধসাৰকা বহূ গণনপথং অতিক্কন্তা, সকলং জম্বুদীপং কাসাৰপজ্জোতং কত্ৰা ৰিচরন্তীতি. পঞ্চমং.
৬. ব্রহ্মলোকসুত্তৰণ্ণনা
১৭৭. ছট্ঠে পচ্চেকং দ্ৰারবাহন্তি একেকো একেকং দ্ৰারবাহং নিস্সায দ্ৰারপালা ৰিয অট্ঠংসু. ইদ্ধোতি ঝানসুখেন সমিদ্ধো. ফীতোতি অভিঞ্ঞাপুপ্ফেহি সুপুপ্ফিতো. অনধিৰাসেন্তোতি অসহন্তো. এতদৰোচাতি এতেসং নিম্মিতব্রহ্মানং মজ্ঝে নিসিন্নো এতং ‘‘পস্সসি মে’’তিআদিৰচনং অৰোচ.
তযো সুপণ্ণাতি গাথায পঞ্চসতাতি সতপদং রূপৰসেন ৰা পন্তিৰসেন ৰা যোজেতব্বং. রূপৰসেন তাৰ তযো সুপণ্ণাতি তীণি সুপণ্ণরূপসতানি. চতুরো চ হংসাতি চত্তারিহংসরূপসতানি. বুগ্ঘীনিসা পঞ্চসতাতি ব্যগ্ঘসদিসা একচ্চে মিগা ব্যগ্ঘীনিসা নাম, তেসং ব্যগ্ঘীনিসারূপকানং পঞ্চসতানি, পন্তিৰসেন তযো সুপণ্ণাতি তীণি সুপণ্ণপন্তিসতানি, চতুরো হংসাতি চত্তারি হংসপন্তিসতানি. ব্যগ্ঘীনিসা পঞ্চসতাতি পঞ্চ ব্যগ্ঘীনিসা পন্তিসতানি. ঝাযিনোতি ঝাযিস্স ময্হং ৰিমানে অযং ৰিভূতীতি দস্সেতি. ওভাসযন্তি ওভাসযমানং. উত্তরস্সং দিসাযন্তি তং কির কনকৰিমানং তেসং মহাব্রহ্মানং ঠিতট্ঠানতো উত্তরদিসাযং হোতি. তস্মা এৰমাহ. অযং পনস্স অধিপ্পাযো – এৰরূপে কনকৰিমানে ৰসন্তো অহং কস্স অঞ্ঞস্স উপট্ঠানং গমিস্সামীতি. রূপে রণং দিস্ৰাতি রূপম্হি জাতিজরাভঙ্গসঙ্খাতং দোসং দিস্ৰা. সদা পৰেধিতন্তি সীতাদীহি চ নিচ্চং পৰেধিতং চলিতং ঘট্টিতং রূপং দিস্ৰা. তস্মা ন রূপে রমতি সুমেধোতি যস্মা রূপে রণং পস্সতি, সদা পৰেধিতঞ্চ রূপং পস্সতি, তস্মা সুমেধো সুন্দরপঞ্ঞো সো সত্থা রূপে ন রমতীতি. ছট্ঠং.
৭. কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা
১৭৮. সত্তমে অপ্পমেয্যং পমিনন্তোতি অপ্পমেয্যং খীণাসৰপুগ্গলং ‘‘এত্তকং সীলং, এত্তকো সমাধি, এত্তকা পঞ্ঞা’’তি এৰং মিনন্তো. কোধৰিদ্ৰা ৰিকপ্পযেতি কো ইধ ৰিদ্ৰা মেধাৰী ৰিকপ্পেয্য, খীণাসৰোৰ খীণাসৰং মিনন্তো কপ্পেয্যাতি দীপেতি. নিৰুতং তং মঞ্ঞেতি যো পন পুথুজ্জনো তং পমেতুং আরভতি, তং নিৰুতং অৰকুজ্জপঞ্ঞং মঞ্ঞামীতি. সত্তমং.
৮. কতমোদকতিস্সসুত্তৰণ্ণনা
১৭৯. অট্ঠমে অকিস্সৰন্তি কিস্সৰা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, নিপ্পঞ্ঞোতি অত্থো. অট্ঠমং.
৯. তুরূব্রহ্মসুত্তৰণ্ণনা
১৮০. নৰমে আবাধিকোতি ‘‘সাসপমত্তীহি পীল়কাহী’’তিআদিনা নযেন অনন্তরসুত্তে আগতেন আবাধেন আবাধিকো. বাল়্হগিলানোতি অধিমত্তগিলানো. তুরূতি কোকালিকস্স উপজ্ঝাযো তুরুত্থেরো নাম অনাগামিফলং পত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো. সো ভূমট্ঠকদেৰতা আদিং কত্ৰা, ‘‘অযুত্তং কোকালিকেন কতং অগ্গসাৰকে অন্তিমৰত্থুনা অব্ভাচিক্খন্তেনা’’তি পরম্পরায ব্রহ্মলোকসম্পত্তং কোকালিকস্স পাপকম্মং সুত্ৰা – ‘‘মা ময্হং পস্সন্তস্সেৰ ৰরাকো নস্সি, ওৰদিস্সামি নং থেরেসু চিত্তপসাদত্থাযা’’তি আগন্ত্ৰা তস্স পুরতো অট্ঠাসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘তুরূ পচ্চেকব্রহ্মা’’তি. পেসলাতি পিযসীলা. কোসি ত্ৰং, আৰুসোতি নিপন্নকোৰ কবরক্খীনি উম্মীলেত্ৰা এৰমাহ. পস্স যাৰঞ্চ তেতি পস্স যত্তকং তযা অপরদ্ধং, অত্তনো নলাটে মহাগণ্ডং অপস্সন্তো সাসপমত্তায পীল়কায মং চোদেতব্বং মঞ্ঞসীতি আহ.
অথ নং ‘‘অদিট্ঠিপ্পত্তো অযং ৰরাকো, গিলৰিসো ৰিয কস্সচি ৰচনং ন করিস্সতী’’তি ঞত্ৰা পুরিসস্স হীতিআদিমাহ. তত্থ কুঠারীতি কুঠারিসদিসা ফরুসা ৰাচা. ছিন্দতীতি কুসলমূলসঙ্খাতে মূলেযেৰ নিকন্ততি. নিন্দিযন্তি নিন্দিতব্বং দুস্সীলপুগ্গলং. পসংসতীতি উত্তমত্থে সম্ভাৰেত্ৰা খীণাসৰোতি ৰদতি. তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযোতি, যো ৰা পসংসিতব্বো খীণাসৰো, তং অন্তিমৰত্থুনা চোদেন্তো ‘‘দুস্সীলো অয’’ন্তি ৰদতি. ৰচিনাতি মুখেন সো কলিন্তি, সো তং অপরাধং মুখেন ৰিচিনাতি নাম. কলিনা তেনাতি তেন অপরাধেন সুখং ন ৰিন্দতি. নিন্দিযপসংসায হি পসংসিযনিন্দায চ সমকোৰ ৰিপাকো.
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেন সকেনপি অত্তনাপি সদ্ধিং যো অক্খেসু ধনপরাজযো নাম, অযং অপ্পমত্তকো অপরাধো. যো সুগতেসূতি যো পন সম্মগ্গতেসু পুগ্গলেসু চিত্তং পদুস্সেয্য, অযং চিত্তপদোসোৰ ততো কলিতো মহন্ততরো কলি.
ইদানি তস্স মহন্ততরভাৰং দস্সেন্তো সতং সহস্সানন্তিআদিমাহ. তত্থ সতং সহস্সানন্তি নিরব্বুদগণনায সতসহস্সং. ছত্তিংসতীতি অপরানি ছত্তিংসতি নিরব্বুদানি. পঞ্চ চাতি অব্বুদগণনায পঞ্চ অব্বুদানি. যমরিযগরহীতি যং অরিযে গরহন্তো নিরযং উপপজ্জতি, তত্থ এত্তকং আযুপ্পমাণন্তি. নৰমং.
১০. কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা
১৮১. দসমে কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি, কো অযং কোকালিকো, কস্মা চ উপসঙ্কমি? অযং কির কোকালিকরট্ঠে কোকালিকনগরে কোকালিকসেট্ঠিস্স পুত্তো পব্বজিত্ৰা পিতরা কারাপিতে ৰিহারে পটিৰসতি চূল়কোকালিকোতি নামেন, ন দেৰদত্তস্স সিস্সো. সো হি ব্রাহ্মণপুত্তো মহাকোকালিকো নাম. ভগৰতি পন সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে দ্ৰে অগ্গসাৰকা পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং জনপদচারিকং চরমানা উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায ৰিৰেকাৰাসং ৰসিতুকামা তে ভিক্খূ উয্যোজেত্ৰা অত্তনো পত্তচীৰরমাদায তস্মিং জনপদে তং নগরং পত্ৰা তং ৰিহারং অগমংসু. তত্থ নেসং কোকালিকো ৰত্তং দস্সেসি. তে তেন সদ্ধিং সম্মোদিত্ৰা, ‘‘আৰুসো, মযং ইধ তেমাসং ৰসিস্সাম, মা কস্সচি আরোচেহী’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা ৰসিংসু. ৰসিত্ৰা পৰারণাদিৰসে পৰারেত্ৰা, ‘‘গচ্ছাম মযং, আৰুসো’’তি কোকালিকং আপুচ্ছিংসু. কোকালিকো ‘‘অজ্জেকদিৰসং, আৰুসো, ৰসিত্ৰা স্ৰে গমিস্সথা’’তি ৰত্ৰা দুতিযদিৰসে নগরং পৰিসিত্ৰা মনুস্সে আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো, তুম্হে অগ্গসাৰকে ইধাগন্ত্ৰা ৰসমানেপি ন জানাথ, ন নে কোচি পচ্চযেনাপি নিমন্তেতী’’তি. নগরৰাসিনো, ‘‘কহং, ভন্তে, থেরা, কস্মা নো ন আরোচযিত্থা’’তি? কিং আৰুসো আরোচিতেন, কিং ন পস্সথ দ্ৰে ভিক্খূ থেরাসনে নিসীদন্তে, এতে অগ্গসাৰকাতি. তে খিপ্পং সন্নিপতিত্ৰা সপ্পিফাণিতাদীনি চেৰ চীৰরদুস্সানি চ সংহরিংসু.
কোকালিকো চিন্তেসি – ‘‘পরমপ্পিচ্ছা অগ্গসাৰকা পযুত্তৰাচায উপ্পন্নং লাভং ন সাদিযিস্সন্তি, অসাদিযন্তা ‘আৰাসিকস্স দেথা’তি ৰক্খন্তী’’তি. তং তং লাভং গাহাপেত্ৰা থেরানং সন্তিকং অগমাসি. থেরা দিস্ৰাৰ ‘‘ইমে পচ্চযা নেৰ অম্হাকং, ন কোকালিকস্স কপ্পন্তী’’তি পটিক্খিপিত্ৰা পক্কমিংসু. কোকালিকো ‘‘কথং হি নাম অত্তনা অগণ্হন্তা ময্হম্পি অদাপেত্ৰা পক্কমিস্সন্তী’’তি? আঘাতং উপ্পাদেসি. তেপি ভগৰতো সন্তিকং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পুন অত্তনো পরিসং আদায জনপদচারিকং চরন্তা অনুপুব্বেন তস্মিং রট্ঠে তমেৰ নগরং পচ্চাগমিংসু. নাগরা থেরে সঞ্জানিত্ৰা সহ পরিক্খারেহি দানং সজ্জিত্ৰা নগরমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৰা দানং অদংসু, থেরানঞ্চ পরিক্খারে উপনামেসুং. থেরা ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদযিংসু. তং দিস্ৰা কোকালিকো চিন্তেসি – ‘‘ইমে পুব্বে অপ্পিচ্ছা অহেসুং, ইদানি পাপিচ্ছা জাতা, পুব্বেপি অপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠপৰিৰিত্তসদিসা মঞ্ঞে’’তি থেরে উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘আৰুসো, তুম্হে পুব্বে অপ্পিচ্ছা ৰিয, ইদানি পন পাপভিক্খূ জাতা’’তি ৰত্ৰা ‘‘মূলট্ঠানেযেৰ নেসং পতিট্ঠং ভিন্দিস্সামী’’তি তরমানরূপো নিক্খমিত্ৰা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. অযমেৰ কোকালিকো ইমিনা চ কারণেন উপসঙ্কমীতি ৰেদিতব্বো.
ভগৰা তং তুরিততুরিতং আগচ্ছন্তং দিস্ৰাৰ আৰজ্জেন্তো অঞ্ঞাসি – ‘‘অযং অগ্গসাৰকে অক্কোসিতুকামো আগতো’’তি. ‘‘সক্কা নু খো পটিসেধেতু’’ন্তি চ আৰজ্জেন্তো, ‘‘ন সক্কা পটিসেধেতুং, থেরেসু অপরজ্ঝিত্ৰা কালঙ্কতো একংসেন পদুমনিরযে নিব্বত্তিস্সতী’’তি দিস্ৰা, ‘‘সারিপুত্তমোগ্গল্লানেপি নাম গরহন্তং সুত্ৰা ন নিসেধেতী’’তি ৰাদমোচনত্থং অরিযূপৰাদস্স চ মহাসাৰজ্জভাৰদস্সনত্থং মা হেৰন্তি তিক্খত্তুং পটিসেধেসি. তত্থ মা হেৰন্তি মা এৰং অভণি. সদ্ধাযিকোতি সদ্ধায আকরো পসাদাৰহো সদ্ধাতব্বৰচনো ৰা. পচ্চযিকোতি পত্তিযাযিতব্বৰচনো.
পক্কামীতি কম্মানুভাৰেন চোদিযমানো পক্কামি. ওকাসকতং হি কম্মং ন সক্কা পটিবাহিতুং, তং তস্স তত্থ ঠাতুং ন অদাসি. অচিরপক্কন্তস্সাতি পক্কন্তস্স সতো ন চিরেনেৰ. সব্বো কাযো ফুটো অহোসীতি কেসগ্গমত্তম্পি ওকাসং আৰজ্জেত্ৰা সকলসরীরং অট্ঠীনি ভিন্দিত্ৰা উগ্গতাহি পীল়কাহি অজ্ঝোত্থটং অহোসি. যস্মা পন বুদ্ধানুভাৰেন তথারূপং কম্মং বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰে ৰিপাকং ন দেতি, দস্সনূপচারে ৰিজহিতমত্তে দেতি, তস্মা তস্স অচিরপক্কন্তস্স পীল়কা উট্ঠহিংসু. কলাযমত্তিযোতি চণকমত্তিযো. বেলুৰসলাটুকমত্তিযোতি তরুণবেলুৰমত্তিযো. (বিল্লমত্তিযোতি মহাবেলুৰমত্তিযো.) পভিজ্জিংসূতি ভিজ্জিংসু. তাসু ভিন্নাসু সকলসরীরং পনসপক্কং ৰিয অহোসি. সো পক্কেন গত্তেন জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে ৰিসগিলিতো মচ্ছো ৰিয কদলিপত্তেসু সযি. অথ ধম্মসৰনত্থং আগতাগতা মনুস্সা – ‘‘ধি কোকালিক, ধি কোকালিক, অযুত্তমকাসি, অত্তনোযেৰ মুখং নিস্সায অনযব্যসনং পত্তো’’তি আহংসু. তেসং সুত্ৰা আরক্খদেৰতা ধি-কারং অকংসু. আরক্খকদেৰতানং আকাসদেৰতাতি ইমিনা উপাযেন যাৰ অকনিট্ঠভৰনা একধিকারো উদপাদি. অথস্স উপজ্ঝাযো আগন্ত্ৰা ওৰাদং অগণ্হন্তং ঞত্ৰা গরহিত্ৰা পক্কামি.
কালমকাসীতি উপজ্ঝাযে পক্কন্তে কালমকাসি. পদুমং নিরযন্তি পাটিযেক্কো পদুমনিরযো নাম নত্থি, অৰীচিমহানিরযম্হিযেৰ পন পদুমগণনায পচ্চিতব্বে একস্মিং ঠানে নিব্বত্তি.
ৰীসতিখারিকোতি মাগধকেন পত্থেন চত্তারো পত্থা কোসলরট্ঠে একপত্থো হোতি, তেন পত্থেন চত্তারো পত্থা আল়্হকং, চত্তারি আল়্হকানি দোণং, চতুদোণা মানিকা, চতুমানিকা খারী, তায খারিযা ৰীসতিখারিকো. তিলৰাহোতি মাগধকানং সুখুমতিলানং তিলসকটং. অব্বুদো নিরযোতি অব্বুদো নাম পাটিযেক্কো নিরযো নত্থি. অৰীচিম্হিযেৰ পন অব্বুদগণনায পচ্চিতব্বট্ঠানস্সেতং নামং. নিরব্বুদাদীসুপি এসেৰ নযো.
ৰস্সগণনাপি পনেত্থ এৰং ৰেদিতব্বা – যথেৰ হি সতং সতসহস্সানি কোটি হোতি, এৰং সতং সতসহস্সকোটিযো পকোটি নাম হোতি, সতং সতসহস্সপকোটিযো কোটিপকোটি নাম, সতং সতসহস্সকোটিপকোটিযো নহুতং, সতং সতসহস্সনহুতানি নিন্নহুতং, সতং সতসহস্সনিন্নহুতানি একং অব্বুদং, ততো ৰীসতিগুণং নিরব্বুদং. এসেৰ নযো সব্বত্থাতি. দসমং.
পঠমো ৰগ্গো.
২. দুতিযৰগ্গো
১. সনঙ্কুমারসুত্তৰণ্ণনা
১৮২. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে সপ্পিনীতীরেতি সপ্পিনীনামিকায নদিযা তীরে. সনঙ্কুমারোতি সো কির পঞ্চসিখকুমারককালে ঝানং ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো কুমারকৰণ্ণেনেৰ ৰিচরতি. তেন নং ‘‘কুমারো’’তি সঞ্জানন্তি, পোরাণকত্তা পন ‘‘সনঙ্কুমারো’’তি ৰুচ্চতি. জনেতস্মিন্তি জনিতস্মিং, পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসারিনোতি যে জনেতস্মিং গোত্তং পটিসরন্তি তেসু লোকে গোত্তপটিসারীসু খত্তিযো সেট্ঠো. ৰিজ্জাচরণসম্পন্নোতি ভযভেরৰসুত্তপরিযাযেন (ম. নি. ১.৩৪ আদযো) পুব্বেনিৰাসাদীহি ৰা তীহি, অম্বট্ঠসুত্তপরিযাযেন (দী. নি. ১.২৭৮ আদযো) ৰিপস্সনাঞাণং মনোমযিদ্ধি ছ অভিঞ্ঞাযোতি ইমাহি ৰা অট্ঠহি ৰিজ্জাহি, সীলেসু পরিপূরকারিতা ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা জাগরিযানুযোগো সত্ত সদ্ধম্মা চত্তারি রূপাৰচরজ্ঝানানীতি এৰং পন্নরসধম্মভেদেন চরণেন চ সমন্নাগতো. সো সেট্ঠো দেৰমানুসেতি সো খীণাসৰব্রাহ্মণো দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সেট্ঠো উত্তমোতি. পঠমং.
২. দেৰদত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৮৩. দুতিযে অচিরপক্কন্তেতি সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৰা নচিরস্সেৰ ৰেল়ুৰনতো গযাসীসং গতে. অস্সতরিন্তি গদ্রভস্স ৰল়ৰায জাতং. দুতিযং.
৩. অন্ধকৰিন্দসুত্তৰণ্ণনা
১৮৪. ততিযে অন্ধকৰিন্দন্তি এৰংনামকং গামং. উপসঙ্কমীতি ‘‘সত্থা ইদানিপি ৰীরিযং করোতি পধানমনুযুঞ্জতি, গচ্ছামিস্স সন্তিকে ঠত্ৰা সাসনানুচ্ছৰিকং ৰীরিযপটিসংযুত্তং গাথং ৰক্খামী’’তি উপসঙ্কমি.
পন্তানীতি জনতং অতিক্কমিত্ৰা মনুস্সানং অনুপচারে ঠিতানি. সংযোজনৰিপ্পমোক্খাতি তানি চ সেনাসনানি সেৰমানো ন চীৰরাদীনং অত্থায সেৰেয্য, অথ খো দসসংযোজনৰিপ্পমোক্খত্থায চরেয্য. সঙ্ঘে ৰসেতি তেসু সেনাসনেসু রতিং অলভন্তো উপট্ঠাকাদীনং চিত্তানুরক্খণত্থং গদ্রভপিট্ঠে রজং ৰিয উপ্পতন্তো অরঞ্ঞে অচরিত্ৰা সঙ্ঘমজ্ঝে ৰসেয্য. রক্খিতত্তো সতীমাতি তত্থ চ ৰসন্তো সগৰচণ্ডো গোণো ৰিয সব্রহ্মচারিনো অৰিজ্ঝন্তো অঘট্টেন্তো রক্খিতত্তো সতিপট্ঠানপরাযণো হুত্ৰা ৰসেয্য.
ইদানি সঙ্ঘে ৰসমানস্স ভিক্খুনো ভিক্খাচারৰত্তং আচিক্খন্তো কুলাকুলন্তিআদিমাহ. তত্থ পিণ্ডিকায চরন্তোতি পিণ্ডত্থায চরমানো. সেৰেথ পন্তানি সেনাসনানীতি সঙ্ঘমজ্ঝং ওতরিত্ৰা ৰসমানোপি ধুরপরিৰেণে তালনাল়িকেরআদীনি রোপেত্ৰা উপট্ঠাকাদিসংসট্ঠো ন ৰসেয্য, চিত্তকল্লতং পন জনেত্ৰা চিত্তং হাসেত্ৰা তোসেত্ৰা পুন পন্তসেনাসনে ৰসেয্যাতি অরঞ্ঞস্সেৰ ৰণ্ণং কথেতি. ভযাতি ৰট্টভযতো. অভযেতি নিব্বানে. ৰিমুত্তোতি অধিমুত্তো হুত্ৰা ৰসেয্য.
যত্থ ভেরৰাতি যস্মিং ঠানে ভযজনকা সৰিঞ্ঞাণকা সীহব্যগ্ঘাদযো, অৰিঞ্ঞাণকা রত্তিভাগে খাণুৰল্লিআদযো বহূ অত্থি. সরীসপাতি দীঘজাতিকাদিসরীসপা. নিসীদি তত্থ ভিক্খূতি তাদিসে ঠানে ভিক্খু নিসিন্নো. ইমিনা ইদং দীপেতি – ভগৰা যথা তুম্হে এতরহি তত্রট্ঠকভেরৰারম্মণানি চেৰ সরীসপে চ ৰিজ্জুনিচ্ছারণাদীনি চ অমনসিকত্ৰা নিসিন্না, এৰমেৰং পধানমনুযুত্তা ভিক্খূ নিসীদন্তীতি.
জাতু মে দিট্ঠন্তি একংসেন মযা দিট্ঠং. ন যিদং ইতিহীতিহন্তি ইদং ইতিহ ইতিহাতি ন তক্কহেতু ৰা নযহেতু ৰা পিটকসম্পদানেন ৰা অহং ৰদামি. একস্মিং ব্রহ্মচরিযস্মিন্তি একায ধম্মদেসনায. ধম্মদেসনা হি ইধ ব্রহ্মচরিযন্তি অধিপ্পেতা. মচ্চুহাযিনন্তি মরণপরিচ্চাগিনং খীণাসৰানং.
দসা চ দসধা দসাতি এত্থ দসাতি দসেৰ, দসধা দসাতি সতং, অঞ্ঞে চ দসুত্তরং সেখসতং পস্সামীতি ৰদতি. সোতসমাপন্নাতি মগ্গসোতং সমাপন্না. অতিরচ্ছানগামিনোতি দেসনামত্তমেতং, অৰিনিপাতধম্মাতি অত্থো. সঙ্খাতুং নোপি সক্কোমীতি মুসাৰাদভযেন এত্তকা নাম পুঞ্ঞভাগিনো সত্তাতি গণেতুং ন সক্কোমীতি বহুং ব্রহ্মধম্মদেসনং সন্ধায এৰমাহ. ততিযং.
৪. অরুণৰতীসুত্তৰণ্ণনা
১৮৫. চতুত্থে অভিভূসম্ভৰন্তি অভিভূ চ সম্ভৰো চ. তেসু অভিভূথেরো সারিপুত্তত্থেরো ৰিয পঞ্ঞায অগ্গো, সম্ভৰত্থেরো মহামোগ্গল্লানো ৰিয সমাধিনা অগ্গো. উজ্ঝাযন্তীতি অৰজ্ঝাযন্তি, লামকতো ৰা চিন্তেন্তি. খিয্যন্তীতি, কিন্নামেতং কিন্নামেতন্তি? অঞ্ঞমঞ্ঞং কথেন্তি. ৰিপাচেন্তীতি ৰিত্থারযন্তা পুনপ্পুনং কথেন্তি. হেট্ঠিমেন উপড্ঢকাযেনাতি নাভিতো পট্ঠায হেট্ঠিমকাযেন. পাল়িযং এত্তকমেৰ আগতং. থেরো পন ‘‘পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা নাগৰণ্ণং গহেত্ৰা দস্সেতি, সুপণ্ণৰণ্ণং গহেত্ৰা ৰা দস্সেতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.১৩) নযেন আগতং অনেকপ্পকারং ইদ্ধিৰিকুব্বনং দস্সেসি. ইমা গাথাযো অভাসীতি থেরো কির চিন্তেসি – ‘‘কথং দেসিতা নু খো ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা অস্স মনাপা’’তি. ততো আৰজ্জেন্তো – ‘‘সব্বেপি পাসণ্ডা সব্বে দেৰমনুস্সা অত্তনো অত্তনো সমযে পুরিসকারং ৰণ্ণযন্তি, ৰীরিযস্স অৰণ্ণৰাদী নাম নত্থি, ৰীরিযপটিসংযুত্তং কত্ৰা দেসেস্সামি, এৰং অযং ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা ভৰিস্সতি মনাপা’’তি ঞত্ৰা তীসু পিটকেসু ৰিচিনিত্ৰা ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ আরম্ভথাতি আরম্ভৰীরিযং করোথ. নিক্কমথাতি নিক্কমৰীরিযং করোথ. যুঞ্জথাতি পযোগং করোথ পরক্কমথ. মচ্চুনো সেনন্তি মচ্চুনো সেনা নাম কিলেসসেনা, তং ধুনাথ. জাতিসংসারন্তি জাতিঞ্চ সংসারঞ্চ, জাতিসঙ্খাতং ৰা সংসারং. দুক্খস্সন্তং করিস্সতীতি ৰট্টদুক্খস্স পরিচ্ছেদং করিস্সতি. কিং পন কত্ৰা থেরো সহস্সিলোকধাতুং ৰিঞ্ঞাপেসীতি? নীলকসিণং তাৰ সমাপজ্জিত্ৰা সব্বত্থ আলোকট্ঠানে অন্ধকারং ফরি, ওদাতকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা অন্ধকারট্ঠানে ওভাসং. ততো ‘‘কিমিদং অন্ধকার’’ন্তি? সত্তানং আভোগে উপ্পন্নে আলোকং দস্সেসি. আলোকট্ঠানে আলোককিচ্চং নত্থি, ‘‘কিং আলোকো অয’’ন্তি? ৰিচিনন্তানং অত্তানং দস্সেসি. অথ তেসং থেরোতি ৰদন্তানং ইমা গাথাযো অভাসি, সব্বে ওসটায পরিসায মজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তস্স ৰিয সদ্দং সুণিংসু. অত্থোপি নেসং পাকটো অহোসি. চতুত্থং.
৫. পরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনা
১৮৬. পঞ্চমে উপৰত্তনে মল্লানং সালৰনেতি যথেৰ হি কদম্বনদীতীরতো রাজমাতুৰিহারদ্ৰারেন থূপারামং গন্তব্বং হোতি, এৰং হিরঞ্ঞৰতিকায নাম নদিযা পারিমতীরতো সালৰনং উয্যানং. যথা অনুরাধপুরস্স থূপারামো, এৰং তং কুসিনারায হোতি. যথা থূপারামতো দক্খিণদ্ৰারেন নগরং পৰিসনমগ্গো পাচীনমুখো গন্ত্ৰা উত্তরেন নিৰত্ততি, এৰং উয্যানতো সালপন্তি পাচীনমুখা গন্ত্ৰা উত্তরেন নিৰত্তা. তস্মা তং ‘‘উপৰত্তন’’ন্তি ৰুচ্চতি. তস্মিং উপৰত্তনে মল্লানং সালৰনে. অন্তরেন যমকসালানন্তি মূলক্খন্ধৰিটপপত্তেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসিব্বিত্ৰা ঠিতসালানং অন্তরিকায. অপ্পমাদেন সম্পাদেথাতি সতিঅৰিপ্পৰাসেন কত্তব্বকিচ্চানি সম্পাদযথ. ইতি ভগৰা যথা নাম মরণমঞ্চে নিপন্নো মহদ্ধনো কুটুম্বিকো পুত্তানং ধনসারং আচিক্খেয্য, এৰমেৰং পরিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো পঞ্চচত্তালীস ৰস্সানি দিন্নং ওৰাদং সব্বং একস্মিং অপ্পমাদপদেযেৰ পক্খিপিত্ৰা অভাসি. অযং তথাগতস্স পচ্ছিমা ৰাচাতি ইদং পন সঙ্গীতিকারানং ৰচনং.
ইতো পরং যং পরিনিব্বানপরিকম্মং কত্ৰা ভগৰা পরিনিব্বুতো, তং দস্সেতুং, অথ খো ভগৰা পঠমং ঝানন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নে ভগৰতি অস্সাসপস্সাসানং অপ্পৰত্তিং দিস্ৰা, ‘‘পরিনিব্বুতো সত্থা’’তি সঞ্ঞায দেৰমনুস্সা একপ্পহারেন ৰিরৰিংসু, আনন্দত্থেরোপি – ‘‘পরিনিব্বুতো নু খো, ভন্তে, অনুরুদ্ধ ভগৰা’’তি থেরং পুচ্ছি. থেরো ‘‘ন খো, আৰুসো আনন্দ, তথাগতো পরিনিব্বুতো, অপিচ সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নো’’তি আহ. কথং পন সো অঞ্ঞাসি? থেরো কির সত্থারা সদ্ধিংযেৰ তং তং সমাপত্তিং সমাপজ্জন্তো যাৰ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৰুট্ঠানং, তাৰ গন্ত্ৰা, ‘‘ইদানি ভগৰা নিরোধং সমাপন্নো, অন্তোনিরোধে চ কালংকিরিযা নাম নত্থী’’তি অঞ্ঞাসি.
অথ খো ভগৰা সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তিতো ৰুট্ঠহিত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জি…পে… ততিযজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জীতি এত্থ পন ভগৰা চতুৰীসতিযা ঠানেসু পঠমং ঝানং সমাপজ্জি, তেরসসু ঠানেসু দুতিযং ঝানং… তথা ততিযং… পন্নরসসু ঠানেসু চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জি. কথং? দসসু অসুভেসু দ্ৰত্তিংসাকারে অট্ঠসু কসিণেসু মেত্তাকরুণামুদিতেসু আনাপানে পরিচ্ছেদাকাসেতি ইমেসু তাৰ চতুৰীসতিযা ঠানেসু পঠমং ঝানং সমাপজ্জি. ঠপেত্ৰা পন দ্ৰত্তিংসাকারঞ্চ দস চ অসুভানি সেসেসু তেরসসু দুতিযং ঝানং… তেসুযেৰ ততিযং ঝানং সমাপজ্জি. অট্ঠসু পন কসিণেসু উপেক্খাব্রহ্মৰিহারে আনাপানে পরিচ্ছেদাকাসে চতূসু অরূপেসূতি ইমেসু পন্নরসসু ঠানেসু চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জি. অযম্পি চ সঙ্খেপকথাৰ. নিব্বানপুরং পৰিসন্তো পন ভগৰা ধম্মস্সামি সব্বাপি চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো পৰিসিত্ৰা ৰিদেসং গচ্ছন্তো ঞাতিজনং আলিঙ্গেত্ৰা ৰিয সব্বসমাপত্তিসুখং অনুভৰিত্ৰা পৰিট্ঠো.
চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা সমনন্তরা ভগৰা পরিনিব্বাযীতি এত্থ চ ঝানসমনন্তরং পচ্চৰেক্খণসমনন্তরন্তি, দ্ৰে সমনন্তরানি. চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠায ভৰঙ্গং ওতিণ্ণস্স তত্থেৰ পরিনিব্বানং ঝানসমনন্তরং নাম, চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা পুন ঝানঙ্গানি পচ্চৰেক্খিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতিণ্ণস্স তত্থেৰ পরিনিব্বানং পচ্চৰেক্খণসমনন্তরং নাম. ইমানি দ্ৰেপি সমনন্তরানেৰ. ভগৰা পন ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ঝানা ৰুট্ঠায ঝানঙ্গানি পচ্চৰেক্খিত্ৰা ভৰঙ্গচিত্তেন অব্যাকতেন দুক্খসচ্চেন পরিনিব্বাযি. যে হি কেচি বুদ্ধা ৰা পচ্চেকবুদ্ধা ৰা অরিযসাৰকা ৰা অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং উপাদায সব্বে ভৰঙ্গচিত্তেনেৰ অব্যাকতেন দুক্খসচ্চেন কালং করোন্তি.
ভূতাতি সত্তা. অপ্পটিপুগ্গলোতি পটিভাগপুগ্গলৰিরহিতো. বলপ্পত্তোতি দসৰিধং ঞাণবলং পত্তো. উপ্পাদৰযধম্মিনোতি উপ্পাদৰযসভাৰা. তেসং ৰূপসমোতি তেসং সঙ্খারানং ৰূপসমো. সুখোতি অসঙ্খতং নিব্বানমেৰ সুখন্তি অত্থো. তদাসীতি ‘‘সহ পরিনিব্বানা মহাভূমিচালো অহোসী’’তি এৰং মহাপরিনিব্বানে (দী. নি. ২.২২০) ৰুত্তং ভূমিচালং সন্ধাযাহ. সো হি লোমহংসনকো চ ভিংসনকো চ আসি. সব্বাকারৰরূপেতেতি সব্বাকারৰরগুণূপেতে. নাহু অস্সাসপস্সাসোতি ন জাতো অস্সাসপস্সাসো. অনেজোতি তণ্হাসঙ্খাতায এজায অভাৰেন অনেজো. সন্তিমারব্ভাতি অনুপাদিসেসং নিব্বানং আরব্ভ পটিচ্চ সন্ধায. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. পরিনিব্বুতোতি খন্ধপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. অসল্লীনেনাতি অনল্লীনেন অসঙ্কুটিতেন সুৰিকসিতেনেৰ চিত্তেন. ৰেদনং অজ্ঝৰাসযীতি ৰেদনং অধিৰাসেসি, ন ৰেদনানুৰত্তী হুত্ৰা ইতো চিতো সম্পরিৰত্তি. ৰিমোক্খোতি কেনচি ধম্মেন অনাৰরণৰিমোক্খো সব্বসো অপঞ্ঞত্তিভাৰূপগমো পজ্জোতনিব্বানসদিসো জাতোতি. পঞ্চমং.
দুতিযো ৰগ্গো.
ইতি সারত্থপ্পকাসিনিযা
সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
ব্রহ্মসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.