৮. সুদত্তসুত্তৰণ্ণনা
২৪২. অট্ঠমে কেনচিদেৰ করণীযেনাতি ৰাণিজ্জকম্মং অধিপ্পেতং. অনাথপিণ্ডিকো চ রাজগহসেট্ঠি চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভগিনিপতিকা হোন্তি. যদা রাজগহে উট্ঠানকভণ্ডকং মহগ্ঘং হোতি, তদা রাজগহসেট্ঠি তং গহেত্ৰা পঞ্চসকটসতেহি সাৰত্থিং গন্ত্ৰা যোজনমত্তে ঠিতো অত্তনো আগতভাৰং জানাপেতি. অনাথপিণ্ডিকো পচ্চুগ্গন্ত্ৰা তস্স মহাসক্কারং কত্ৰা একযানং আরোপেত্ৰা সাৰত্থিং পৰিসতি. সো সচে ভণ্ডং লহুকং ৰিক্কীযতি, ৰিক্কিণাতি. নো চে, ভগিনিঘরে ঠপেত্ৰা পক্কমতি. অনাথপিণ্ডিকোপি তথেৰ করোতি. স্ৰাযং তদাপি তেনেৰ করণীযেন অগমাসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
তং দিৰসং পন রাজগহসেট্ঠি যোজনমত্তে ঠিতেন অনাথপিণ্ডিকেন আগতভাৰজাননত্থং পেসিতং পণ্ণং ন সুণি, ধম্মস্সৰনত্থায ৰিহারং অগমাসি. সো ধম্মকথং সুত্ৰা স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা অত্তনো ঘরে উদ্ধনখণাপনদারুফালনাদীনি কারেসি. অনাথপিণ্ডিকোপি ‘‘ইদানি ময্হং পচ্চুগ্গমনং করিস্সতি, ইদানি করিস্সতী’’তি ঘরদ্ৰারেপি পচ্চুগ্গমনং অলভিত্ৰা অন্তোঘরং পৰিট্ঠো পটিসন্থারম্পি ন বহুং অলত্থ. ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, কুসলং দারকরূপানং? নসি মগ্গে কিলন্তো’’তি? এত্তকোৰ পটিসন্থারো অহোসি. সো তস্স মহাব্যাপারং দিস্ৰা, ‘‘কিং নু তে, গহপতি, আৰাহো ৰা ভৰিস্সতী’’তি? খন্ধকে (চূল়ৰ. ৩০৪) আগতনযেনেৰ কথং পৰত্তেত্ৰা তস্স মুখতো বুদ্ধসদ্দং সুত্ৰা পঞ্চৰণ্ণং পীতিং পটিলভি. সা তস্স সীসেন উট্ঠায যাৰ পাদপিট্ঠিযা, পাদপিট্ঠিযা উট্ঠায যাৰ সীসা গচ্ছতি, উভতো উট্ঠায মজ্ঝে ওসরতি, মজ্ঝে উট্ঠায উভতো গচ্ছতি. সো পীতিযা নিরন্তরং ফুট্ঠো, ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৰং, গহপতি, ৰদেসি? বুদ্ধো তাহং, গহপতি, ৰদামী’’তি এৰং তিক্খত্তুং পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ঘোসোপি খো এসো দুল্লভো লোকস্মিং যদিদং বুদ্ধো’’তি আহ. ইদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অস্সোসি খো অনাথপিণ্ডিকো, গহপতি, বুদ্ধো কির লোকে উপ্পন্নো’’তি.
এতদহোসি অকালো খো অজ্জাতি সো কির তং সেট্ঠিং পুচ্ছি, ‘‘কুহিং গহপতি সত্থা ৰিহরতী’’তি? অথস্স সো – ‘‘বুদ্ধা নাম দুরাসদা আসীৰিসসদিসা হোন্তি, সত্থা সিৰথিকায ৰসতি, ন সক্কা তত্থ তুম্হাদিসেহি ইমায ৰেলায গন্তু’’ন্তি আচিক্খি. অথস্স এতদহোসি. বুদ্ধগতায সতিযা নিপজ্জীতি তংদিৰসং কিরস্স ভণ্ডসকটেসু ৰা উপট্ঠাকেসু ৰা চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জি, সাযমাসম্পি ন অকাসি, সত্তভূমিকং পন পাসাদং আরুয্হ সুপঞ্ঞত্তালঙ্কতৰরসযনে ‘‘বুদ্ধো বুদ্ধো’’তি সজ্ঝাযং করোন্তোৰ নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি. তেন ৰুত্তং ‘‘বুদ্ধগতায সতিযা নিপজ্জী’’তি.
রত্তিযা সুদং তিক্খত্তুং উট্ঠাসি পভাতন্তি মঞ্ঞমানোতি পঠমযামে তাৰ ৰীতিৰত্তে উট্ঠায বুদ্ধং অনুস্সরি, অথস্স বলৰপ্পসাদো উদপাদি, পীতিআলোকো অহোসি, সব্বতমং ৰিগচ্ছি, দীপসহস্সুজ্জলং ৰিয চন্দুট্ঠানং সূরিযুট্ঠানং ৰিয চ জাতং. সো ‘‘পপাদং আপন্নো ৰতম্হি, সূরিযো উগ্গতো’’তি উট্ঠায আকাসতলে ঠিতং চন্দং উল্লোকেত্ৰা ‘‘একোৰ যামো গতো, অঞ্ঞে দ্ৰে অত্থী’’তি পুন পৰিসিত্ৰা নিপজ্জি. এতেনুপাযেন মজ্ঝিমযামাৰসানেপি পচ্ছিমযামাৰসানেপীতি তিক্খত্তুং উট্ঠাসি. পচ্ছিমযামাৰসানে পন বলৰপচ্চূসেযেৰ উট্ঠায আকাসতলং আগন্ত্ৰা মহাদ্ৰারাভিমুখোৰ অহোসি, সত্তভূমিকদ্ৰারং সযমেৰ ৰিৰটং অহোসি. সো পাসাদা ওরুয্হ অন্তরৰীথিং পটিপজ্জি.
ৰিৰরিংসূতি ‘‘অযং মহাসেট্ঠি ‘বুদ্ধুপট্ঠানং গমিস্সামী’তি নিক্খন্তো, পঠমদস্সনেনেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায তিণ্ণং রতনানং অগ্গুপট্ঠাকো হুত্ৰা অসদিসং সঙ্ঘারামং কত্ৰা চাতুদ্দিসস্স অরিযগণস্স অনাৰটদ্ৰারো ভৰিস্সতি, ন যুত্তমস্স দ্ৰারং পিদহিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ৰিৰরিংসু. অন্তরধাযীতি রাজগহং কির আকিণ্ণমনুস্সং অন্তোনগরে নৰ কোটিযো, বহিনগরে নৰাতি তং উপনিস্সায অট্ঠারস মনুস্সকোটিযো ৰসন্তি. অৰেলায মতমনুস্সে বহি নীহরিতুং অসক্কোন্তা অট্টালকে ঠত্ৰা বহিদ্ৰারে খিপন্তি. মহাসেট্ঠি নগরতো বহিনিক্খন্তমত্তোৰ অল্লসরীরং পাদেন অক্কমি, অপরম্পি পিট্ঠিপাদেন পহরি. মক্খিকা উপ্পতিত্ৰা পরিকিরিংসু. দুগ্গন্ধো নাসপুটং অভিহনি. বুদ্ধপ্পসাদো তনুত্তং গতো. তেনস্স আলোকো অন্তরধাযি, অন্ধকারো পাতুরহোসি. সদ্দমনুস্সাৰেসীতি ‘‘সেট্ঠিস্স উস্সাহং জনেস্সামী’’তি সুৰণ্ণকিঙ্কিণিকং ঘট্টেন্তো ৰিয মধুরস্সরেন সদ্দং অনুস্সাৰেসি.
সতং কঞ্ঞাসহস্সানীতি পুরিমপদানিপি ইমিনাৰ সহস্সপদেন সদ্ধিং সম্বন্ধনীযানি. যথেৰ হি সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, সতং সহস্সানি হত্থী, সতং সহস্সানি অস্সা, সতং সহস্সানি রথাতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি একেকসতসহস্সমেৰ দীপিতং. পদৰীতিহারস্সাতি পদৰীতিহারো নাম সমগমনে দ্ৰিন্নং পদানং অন্তরে মুট্ঠিরতনমত্তং. কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিন্তি তং একং পদৰীতিহারং সোল়সভাগে কত্ৰা ততো একো কোট্ঠাসো পুন সোল়সধা, ততো একো সোল়সধাতি এৰং সোল়স ৰারে সোল়সধা ভিন্নস্স একো কোট্ঠাসো সোল়সিকলা নাম, তং সোল়সিকলং এতানি চত্তারি সতসহস্সানি ন অগ্ঘন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – সতং হত্থিসহস্সানি সতং অস্সসহস্সানি সতং রথসহস্সানি সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, তা চ খো আমুক্কমণিকুণ্ডলা সকলজম্বুদীপরাজধীতরো ৰাতি ইমস্মা এত্তকা লাভা ৰিহারং গচ্ছন্তস্স তস্মিং সোল়সিকলসঙ্খাতে পদেসে পৰত্তচেতনাৰ উত্তরিতরাতি. ইদং পন ৰিহারগমনং কস্স ৰসেন গহিতন্তি? ৰিহারং গন্ত্ৰা অনন্তরাযেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহন্তস্স. ‘‘গন্ধমালাদীহি পূজং করিস্সামি, চেতিযং ৰন্দিস্সামি, ধম্মং সোস্সামি, দীপপূজং করিস্সামি, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা দানং দস্সামি, সিক্খাপদেসু ৰা সরণেসু ৰা পতিট্ঠহিস্সামী’’তি গচ্ছতোপি ৰসেন ৰট্টতিযেৰ.
অন্ধকারো অন্তরধাযীতি সো কির চিন্তেসি – ‘‘অহং এককোতি সঞ্ঞং করোমি, অনুযুত্তাপি মে অত্থি, কস্মা ভাযামী’’তি সূরো অহোসি. অথস্স বলৰা বুদ্ধপ্পসাদো উদপাদি. তস্মা অন্ধকারো অন্তরধাযীতি. সেসৰারেসুপি এসেৰ নযো. অপিচ পুরতো পুরতো গচ্ছন্তো ভিংসনকে সুসানমগ্গে অট্ঠিকসঙ্খলিকসমংসলোহিতন্তিআদীনি অনেকৰিধানি কুণপানি অদ্দস. সোণসিঙ্গালাদীনং সদ্দং অস্সোসি. তং সব্বং পরিস্সযং পুনপ্পুনং বুদ্ধগতং পসাদং ৰড্ঢেত্ৰা মদ্দন্তো অগমাসিযেৰ.
এহি সুদত্তাতি সো কির সেট্ঠি গচ্ছমানোৰ চিন্তেসি – ‘‘ইমস্মিং লোকে বহূ পূরণকস্সপাদযো তিত্থিযা ‘মযং বুদ্ধা মযং বুদ্ধা’তি ৰদন্তি, কথং নু খো অহং সত্থু বুদ্ধভাৰং জানেয্য’’ন্তি? অথস্স এতদহোসি – ‘‘ময্হং গুণৰসেন উপ্পন্নং নামং মহাজনো জানাতি, কুলদত্তিযং পন মে নামং অঞ্ঞত্র মযা ন কোচি জানাতি. সচে বুদ্ধো ভৰিস্সতি, কুলদত্তিকনামেন মং আলপিস্সতী’’তি. সত্থা তস্স চিত্তং ঞত্ৰা এৰমাহ.
পরিনিব্বুতোতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. আসত্তিযোতি তণ্হাযো. সন্তিন্তি কিলেসৰূপসমং. পপ্পুয্যাতি পত্ৰা. ইদঞ্চ পন ৰত্ৰা সত্থা তস্স অনুপুব্বিকথং কথেত্ৰা মত্থকে চত্তারি সচ্চানি পকাসেসি. সেট্ঠি ধম্মদেসনং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা পুনদিৰসতো পট্ঠায মহাদানং দাতুং আরভি. বিম্বিসারাদযো সেট্ঠিস্স সাসনং পেসেন্তি – ‘‘ত্ৰং আগন্তুকো, যং নপ্পহোতি, তং ইতো আহরাপেহী’’তি. সো ‘‘অলং তুম্হে বহুকিচ্চা’’তি সব্বে পটিক্খিপিত্ৰা পঞ্চহি সকটসতেহি আনীতৰিভৰেন সত্তাহং মহাদানং অদাসি. দানপরিযোসানে চ ভগৰন্তং সাৰত্থিযং ৰস্সাৰাসং পটিজানাপেত্ৰা রাজগহস্স চ সাৰত্থিযা চ অন্তরে যোজনে যোজনে সতসহস্সং দত্ৰা পঞ্চচত্তালীস ৰিহারে কারেন্তো সাৰত্থিং গন্ত্ৰা জেতৰনমহাৰিহারং কারেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদেসীতি. অট্ঠমং.