৯. উপসেনসুত্তৰণ্ণনা
৩৯. নৰমে উপসেনস্সাতি এত্থ উপসেনোতি তস্স থেরস্স নামং, ৰঙ্গন্তব্রাহ্মণস্স পন পুত্তত্তা ‘‘ৰঙ্গন্তপুত্তো’’তি চ নং ৰোহরন্তি.
অযঞ্হি থেরো আযস্মতো সারিপুত্তস্স কনিট্ঠভাতা, সাসনে পব্বজিত্ৰা অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে উপসম্পদায দ্ৰিৰস্সো উপজ্ঝাযো হুত্ৰা একং ভিক্খুং উপসম্পাদেত্ৰা তেন সদ্ধিং ভগৰতো উপট্ঠানং গতো, তস্স ভিক্খুনো ভগৰতা তস্স সদ্ধিৰিহারিকভাৰং পুচ্ছিত্ৰা খন্ধকে আগতনযেন ‘‘অতিলহুং খো ত্ৰং, মোঘপুরিস, আৰত্তো বাহুল্লায, যদিদং গণবন্ধিয’’ন্তি (মহাৰ. ৭৫) ৰিগরহিতো পতোদাভিতুন্নো ৰিয আজানীযো সংৰিগ্গমানসো ‘‘যদিপাহং ইদানি পরিসং নিস্সায ভগৰতা ৰিগরহিতো, পরিসংযেৰ পন নিস্সায পাসংসিযো ভৰেয্য’’ন্তি উস্সাহজাতো সব্বে ধুতধম্মে সমাদায ৰত্তমানো ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা ন চিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞো পটিসম্ভিদাপ্পত্তো মহাখীণাসৰো হুত্ৰা অত্তনো নিস্সিতকে ধুতঙ্গধরে এৰ কত্ৰা তেহি সদ্ধিং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা সন্থতসিক্খাপদে (পারা. ৫৬৫ আদযো) আগতনযেন ‘‘পাসাদিকা খো ত্যাযং, উপসেন, পরিসা’’তি পরিসৰসেন ভগৰতো সন্তিকা লদ্ধপসংসো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং সমন্তপাসাদিকানং যদিদং উপসেনো ৰঙ্গন্তপুত্তো’’তি (অ. নি. ১.২১৩) এতদগ্গে ঠপিতো অসীতিযা মহাসাৰকেসু অব্ভন্তরো.
সো একদিৰসং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো অন্তেৰাসিকেসু অত্তনো অত্তনো দিৰাট্ঠানং গতেসু উদককুম্ভতো উদকং গহেত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা গত্তানি সীতিং কত্ৰা চম্মক্খণ্ডং অত্থরিত্ৰা দিৰাট্ঠানে দিৰাৰিহারং নিসিন্নো অত্তনো গুণে আৰজ্জেসি. তস্স তে অনেকসতা অনেকসহস্সা পোঙ্খানুপোঙ্খং উপট্ঠহিংসু. সো ‘‘ময্হং তাৰ সাৰকস্স সতো ইমে এৰরূপা গুণা, কীদিসা নু খো ময্হং সত্থু গুণা’’তি ভগৰতো গুণাভিমুখং মনসিকারং পেসেসি. তে তস্স ঞাণবলানুরূপং অনেককোটিসহস্সা উপট্ঠহিংসু. সো ‘‘এৰংসীলো মে সত্থা এৰংধম্মো এৰংপঞ্ঞো এৰংৰিমুত্তী’’তিআদিনা চ ‘‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদিনা চ আৰিভাৰানুরূপং সত্থু গুণে অনুস্সরিত্ৰা, ততো ‘‘স্ৰাক্খাতো’’তিআদিনা ধম্মস্স, ‘‘সুপ্পটিপন্নো’’তিআদিনা অরিযসঙ্ঘস্স চ গুণে অনুস্সরি. এৰং মহাথেরো অনেকাকারৰোকারং রতনত্তযগুণেসু আৰিভূতেসু অত্তমনো পমুদিতো উল়ারপীতিসোমনস্সং পটিসংৰেদেন্তো নিসীদি. তমত্থং দস্সেতুং ‘‘আযস্মতো উপসেনস্স ৰঙ্গন্তপুত্তস্স রহোগতস্সা’’তিআদি ৰুত্তং.
তত্থ রহোগতস্সাতি রহসি গতস্স. পটিসল্লীনস্সাতি একীভূতস্স. এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদীতি এৰং ইদানি ৰুচ্চমানাকারো চিত্তস্স ৰিতক্কো উপ্পজ্জি. লাভা ৰত মেতি যে ইমে মনুস্সত্তবুদ্ধুপ্পাদসদ্ধাসমধিগমাদযো, অহো ৰত মে এতে লাভা. সুলদ্ধং ৰত মেতি যঞ্চিদং মযা ভগৰতো সাসনে পব্বজ্জূপসম্পদারতনত্তযপযিরুপাসনাদি পটিলদ্ধং, তং মে অহো ৰত সুট্ঠু লদ্ধং. তত্থ কারণমাহ ‘‘সত্থা চ মে’’তিআদিনা.
তত্থ দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি যথারহং সত্তে অনুসাসতীতি সত্থা. ভাগ্যৰন্ততাদীহি কারণেহি ভগৰা. আরকত্তা কিলেসেহি, কিলেসারীনং হতত্তা, সংসারচক্কস্স ৰা অরানং হতত্তা, পচ্চযাদীনং অরহত্তা, পাপকরণে রহাভাৰা অরহং. সম্মা সামঞ্চ সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধোতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১২৩ আদযো) বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসতো গহেতব্বো.
স্ৰাক্খাতেতি সুট্ঠু অক্খাতে, একন্তনিয্যানিকং কত্ৰা ভাসিতে. ধম্মৰিনযেতি পাৰচনে. তঞ্হি যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানানং সংসারদুক্খপাততো ধারণেন, রাগাদিকিলেসে ৰিনযনেন চ ধম্মৰিনযোতি ৰুচ্চতি. সব্রহ্মচারিনোতি সেট্ঠট্ঠেন ব্রহ্মসঙ্খাতং ভগৰতো সাসনং অরিযমগ্গং সহ চরন্তি পটিপজ্জন্তীতি সব্রহ্মচারিনো. সীলৰন্তোতি মগ্গফলসীলৰসেন সীলৰন্তো. কল্যাণধম্মাতি সমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনাদযো কল্যাণা সুন্দরা ধম্মা এতেসং অত্থীতি কল্যাণধম্মা. এতেন সঙ্ঘস্স সুপ্পটিপত্তিং দস্সেতি. সীলেসু চম্হি পরিপূরকারীতি ‘‘অহম্পি পব্বজিত্ৰা ন তিরচ্ছানকথাকথিকো কাযদল়্হিবহুলো হুত্ৰা ৰিহাসিং, অথ খো পাতিমোক্খসংৰরাদিং চতুব্বিধম্পি সীলং অখণ্ডং অছিদ্দং অসবলং অকম্মাসং ভুজিস্সং ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থং অপরামট্ঠং কত্ৰা পরিপূরেন্তো অরিযমগ্গংযেৰ পাপেসি’’ন্তি ৰদতি. এতেন হেট্ঠিমফলদ্ৰযসম্পত্তিমত্তনো দীপেতি. সোতাপন্নসকদাগামিনো হি সীলেসু পরিপূরকারিনো. সুসমাহিতো চম্হি একগ্গচিত্তোতি উপচারপ্পনাভেদেন সমাধিনা সব্বথাপি সমাহিতো চ অম্হি অৰিক্খিত্তচিত্তো. ইমিনা সমাধিস্মিং পরিপূরকারিতাৰচনেন ততিযফলসম্পত্তিমত্তনো দীপেতি. অনাগামিনো হি সমাধিস্মিং পরিপূরকারিনো. অরহা চম্হি খীণাসৰোতি কামাসৰাদীনং সব্বসো খীণত্তা খীণাসৰো, ততো এৰ পরিক্খীণভৰসংযোজনো সদেৰকে লোকে অগ্গদক্খিণেয্যতায অরহা চম্হি. এতেন অত্তনো কতকরণীযতং দস্সেতি. মহিদ্ধিকো চম্হি মহানুভাৰোতি অধিট্ঠানৰিকুব্বনাদিইদ্ধীসু মহতা ৰসীভাৰেন সমন্নাগতত্তা মহিদ্ধিকো উল়ারস্স পুঞ্ঞানুভাৰস্স গুণানুভাৰস্স চ সম্পত্তিযা মহানুভাৰো চ অস্মি. এতেন লোকিযাভিঞ্ঞানৰানুপুব্বৰিহারসমাপত্তিযোগমত্তনো দীপেতি. অভিঞ্ঞাসু ৰসীভাৰেন হি অরিযা যথিচ্ছিতনিপ্ফাদনেন মহিদ্ধিকা, পুব্বূপনিস্সযসম্পত্তিযা নানাৰিহারসমাপত্তীহি চ ৰিসোধিতসন্তানত্তা মহানুভাৰা চ হোন্তীতি.
ভদ্দকং মে জীৰিতন্তি এৰংৰিধসীলাদিগুণসমন্নাগতস্স মে যাৰাযং কাযো ধরতি, তাৰ সত্তানং হিতসুখমেৰ ৰড্ঢতি, পুঞ্ঞক্খেত্তভাৰতো জীৰিতম্পি মে ভদ্দকং সুন্দরং. ভদ্দকং মরণন্তি সচে পনিদং খন্ধপঞ্চকং অজ্জ ৰা ইমস্মিংযেৰ ৰা খণে অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো নিব্বাযতি, তং অপ্পটিসন্ধিকং পরিনিব্বানসঙ্খাতং মরণম্পি মে ভদ্দকন্তি উভযত্থ তাদিভাৰং দীপেতি. এৰং মহাথেরো অপ্পহীনসোমনস্সুপ্পিলাৰিতৰাসনুস্সন্নত্তা উল়ারসোমনস্সিতো ধম্মবহুমানেন ধম্মপীতিপটিসংৰেদনেন পরিৰিতক্কেসি.
তং সত্থা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৰ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানিত্ৰা জীৰিতে মরণে চ তস্স তাদিভাৰৰিভাৰনং ইমং উদানং উদানেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৰা…পে… উদানেসী’’তি.
তত্থ যং জীৰিতং ন তপতীতি যং খীণাসৰপুগ্গলং জীৰিতং আযতিং খন্ধপ্পৰত্তিযা সব্বেন সব্বং অভাৰতো ন তপতি ন বাধতি, ৰত্তমানমেৰ ৰা জীৰিতং সব্বসো সঙ্খতধম্মত্তা সতিপঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তিযা সব্বত্থ সতিসম্পজঞ্ঞসমাযোগতো ন বাধতি. যো হি অন্ধপুথুজ্জনো পাপজনসেৰী অযোনিসোমনসিকারবহুলো অকতকুসলো অকতপুঞ্ঞো, সো ‘‘অকতং ৰত মে কল্যাণ’’ন্তিআদিনা ৰিপ্পটিসারেন তপতীতি তস্স জীৰিতং তং তপতি নাম. ইতরে পন অকতপাপা কতপুঞ্ঞা কল্যাণপুথুজ্জনেন সদ্ধিং সত্ত সেখা তপনীযধম্মপরিৰজ্জনেন অতপনীযধম্মসমন্নাগমেন চ পচ্ছানুতাপেন ন তপন্তীতি ন তেসং জীৰিতং তপতি. খীণাসৰে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি পৰত্তিদুক্খৰসেন অত্থৰণ্ণনা কতা.
মরণন্তে ন সোচতীতি মরণসঙ্খাতে অন্তে পরিযোসানে, মরণসমীপে ৰা ন সোচতি অনাগামিমগ্গেনেৰ সোকস্স সমুগ্ঘাতিতত্তা. স ৰে দিট্ঠপদো ধীরো, সোকমজ্ঝে ন সোচতীতি সো অনভিজ্ঝাদীনং চতুন্নং ধম্মপদানং নিব্বানস্সেৰ ৰা দিট্ঠত্তা দিট্ঠপদো, ধিতিসম্পন্নত্তা ধীরো খীণাসৰো সোচনধম্মত্তা ‘‘সোকা’’তি লদ্ধনামানং অৰীতরাগানং সত্তানং, সোকহেতূনং ৰা লোকধম্মানং মজ্ঝে ঠত্ৰাপি ন সোচতি.
ইদানিস্স সব্বসো সোকহেতূনং অভাৰং দীপেতুং ‘‘উচ্ছিন্নভৰতণ্হস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্স অগ্গমগ্গেন সব্বসো উচ্ছিন্না ভৰতণ্হা, সো উচ্ছিন্নভৰতণ্হো. তস্স অৰসেসকিলেসানং অনৰসেসৰূপসমেন সন্তচিত্তস্স খীণাসৰভিক্খুনো. ৰিক্খীণো জাতিসংসারোতি জাতিআদিকো –
‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;
অব্বোচ্ছিন্নং ৰত্তমানা, ‘সংসারো’তি পৰুচ্চতী’’তি. –
ৰুত্তলক্খণো সংসারো ৰিসেসতো খীণো. তস্মা নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি যস্মা তস্স এৰরূপস্স অরিযপুগ্গলস্স আযতিং পুনব্ভৰো নত্থি, তস্মা তস্স জাতিসংসারো খীণো. কস্মা পনস্স পুনব্ভৰো নত্থি? যস্মা উচ্ছিন্নভৰতণ্হো সন্তচিত্তো চ হোতি, তস্মাতি আৰত্তেত্ৰা ৰত্তব্বং. অথ ৰা ৰিক্খীণো জাতিসংসারো, ততো এৰ নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি অত্থো যোজেতব্বো.
নৰমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.