২৫. কোণাগমনবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা
ককুসন্ধস্স পন ভগৰতো অপরভাগে তস্স সাসনে চ অন্তরহিতে সত্তেসু তিংসৰস্সসহস্সাযুকেসু জাতেসু পরহিতকোণাগমনো কোণাগমনো নাম সত্থা লোকে উদপাদি. অথ ৰা কনকাগমনতো কোণাগমনো নাম সত্থা লোকে উদপাদি. তত্থ ক-কারস্স কোআদেসং কত্ৰা ন-কারস্স ণাদেসং কত্ৰা একস্স ক-কারস্স লোপং কত্ৰা নিরুত্তিনযেন কনকস্স কনকাদিআভরণস্স আগমনং পৰস্সনং যস্স ভগৰতো উপ্পন্নকালে সো কোণাগমনো নাম. এত্থ পন আযু অনুপুব্বেন পরিহীনসদিসং কতং, ন এৰং পরিহীনং, পুন ৰড্ঢিত্ৰা পরিহীনন্তি ৰেদিতব্বং. কথং? ইমস্মিংযেৰ কপ্পে ককুসন্ধো ভগৰা চত্তালীসৰস্সসহস্সাযুককালে নিব্বত্তো, তং পন আযু পরিহাযমানং দসৰস্সকালং পত্ৰা পুন অসঙ্খ্যেয্যং পত্ৰা ততো পরিহাযমানং তিংসৰস্সসহস্সাযুককালে ঠিতং, তদা কোণাগমনো ভগৰা লোকে উপ্পন্নোতি ৰেদিতব্বো.
সোপি পারমিযো পূরেত্ৰা তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চৰিত্ৰা সোভৰতীনগরে যঞ্ঞদত্তস্স ব্রাহ্মণস্স ভরিযায রূপাদীহি গুণেহি অনুত্তরায উত্তরায নাম ব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন সুভৰতীউয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. জাযমানে পন তস্মিং সকলজম্বুদীপে দেৰো কনকৰস্সং ৰস্সি. তেনস্স কনকাগমনকারণত্তা ‘‘কনকাগমনো’’তি নামমকংসু. তং পনস্স নামং অনুক্কমেন পরিণমমানং কোণাগমনো’’তি জাতং. সো পন তীণি ৰস্সসহস্সানি অগারং অজ্ঝাৰসি. তুসিত-সন্তুসিত-সন্তুট্ঠনামকা পনস্স তযো পাসাদা অহেসুং. রুচিগত্তাব্রাহ্মণীপমুখানি সোল়স ইত্থিসহস্সানি অহেসুং.
সো চত্তারি নিমিত্তানি দিস্ৰা রুচিগত্তায ব্রাহ্মণিযা সত্থৰাহে নাম পুত্তে উপ্পন্নে হত্থিক্খন্ধৰরগতো হত্থিযানেন মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা পব্বজি. তং তিংসপুরিসসহস্সানি অনুপব্বজিংসু. সো তেহি পরিৰুতো ছ মাসে পধানচরিযং চরিত্ৰা ৰিসাখপুণ্ণমাযং অগ্গিসোনব্রাহ্মণস্স ধীতায অগ্গিসোনব্রাহ্মণকুমারিযা দিন্নং মধুপাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা খদিরৰনে দিৰাৰিহারং কত্ৰা সাযন্হসমযে জটাতিন্দুকেন নাম যৰপালেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা উদুম্বরবোধিং পুণ্ডরীকে ৰুত্তপ্পমাণং ফলৰিভূতিসম্পন্নং দক্খিণতো উপগন্ত্ৰা ৰীসতিহত্থৰিত্থতং তিণসন্থরং সন্থরিত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা মারবলং ৰিদ্ধংসেত্ৰা দসবলঞাণানি পটিলভিত্ৰা – ‘‘অনেকজাতিসংসারং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৰা সত্তসত্তাহং ৰীতিনামেত্ৰা অত্তনা সহ পব্বজিতানং তিংসভিক্খুসহস্সানং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৰা গগনপথেন গন্ত্ৰা সুদস্সননগরসমীপে ইসিপতনে মিগদাযে ওতরিত্ৰা তেসং মজ্ঝগতো ধম্মচক্কং পৰত্তেসি, তদা তিংসকোটিসহস্সানং পঠমাভিসমযো অহোসি.
পুন সুন্দরনগরদ্ৰারে মহাসালরুক্খমূলে যমকপাটিহারিযং কত্ৰা ৰীসতিকোটিসহস্সানং ধম্মামতং পাযেসি, সো দুতিযো অভিসমযো অহোসি. অত্তনো মাতরং উত্তরং পমুখং কত্ৰা দসসু চক্কৰাল়সহস্সেসু দেৰতানং সমাগতানং অভিধম্মপিটকং দেসেন্তে ভগৰতি দসন্নং কোটিসহস্সানং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
১. ‘‘ককুসন্ধস্স অপরেন, সম্বুদ্ধো দ্ৰিপদুত্তমো;
কোণাগমনো নাম জিনো, লোকজেট্ঠো নরাসভো.
২. ‘‘দস ধম্মে পূরযিত্ৰান, কন্তারং সমতিক্কমি;
পৰাহিয মলং সব্বং, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং.
৩. ‘‘ধম্মচক্কং পৰত্তেন্তে, কোণাগমননাযকে;
তিংসকোটিসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহু.
৪. ‘‘পাটিহীরং করোন্তে চ, পরৰাদপ্পমদ্দনে;
ৰীসতিকোটিসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু.
৫. ‘‘ততো ৰিকুব্বনং কত্ৰা, জিনো দেৰপুরং গতো;
ৰসতে তত্থ সম্বুদ্ধো, সিলায পণ্ডুকম্বলে.
৬. ‘‘পকরণে সত্ত দেসেন্তো, ৰস্সং ৰসতি সো মুনি;
দসকোটিসহস্সানং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ দস ধম্মে পূরযিত্ৰানাতি দস পারমিধম্মে পূরযিত্ৰা. কন্তারং সমতিক্কমীতি জাতিকন্তারং সমতিক্কমি. পৰাহিযাতি পৰাহেত্ৰা. মলং সব্বন্তি রাগাদিমলত্তযং. পাটিহীরং করোন্তে চ, পরৰাদপ্পমদ্দনেতি পরৰাদিৰাদপ্পমদ্দনে, ভগৰতি পাটিহারিযং করোন্তেতি অত্থো. ৰিকুব্বনন্তি ৰিকুব্বনিদ্ধিং, সুন্দরনগরদ্ৰারে যমকপাটিহারিযং কত্ৰা দেৰপুরং গতো তত্থ পণ্ডুকম্বলসিলাযং ৰসি. কথং ৰসীতি? পকরণে সত্ত দেসেন্তোতি তত্থ দেৰানং সত্তপ্পকরণসঙ্খাতং অভিধম্মপিটকং দেসেন্তো ৰসি. এৰং তত্থ অভিধম্মং দেসেন্তে ভগৰতি দসকোটিসহস্সানং দেৰানং অভিসমযো অহোসীতি অত্থো.
পরিসুদ্ধপারমিপূরণাগমনস্স কোণাগমনস্সপি একো সাৰকসন্নিপাতো অহোসি. সুরিন্দৰতীনগরে সুরিন্দৰতুয্যানে ৰিহরন্তো ভিয্যসস্স রাজপুত্তস্স চ উত্তরস্স চ রাজপুত্তস্স দ্ৰিন্নম্পি তিংসসহস্সপরিৰারানং ধম্মং দেসেত্ৰা সব্বেৰ তে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বাজেত্ৰা তেসং মজ্ঝগতো মাঘপুণ্ণমাযং পাতিমোক্খং উদ্দিসি. তেন ৰুত্তং –
৭. ‘‘তস্সাপি দেৰদেৰস্স, একো আসি সমাগমো;
খীণাসৰানং ৰিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৮. ‘‘তিংসভিক্খুসহস্সানং, তদা আসি সমাগমো;
ওঘানমতিক্কন্তানং, ভিজ্জিতানঞ্চ মচ্চুযা’’তি.
তত্থ ওঘানন্তি কামোঘাদীনং, চতুন্নমোঘানমেতং অধিৰচনং. যস্স পন তে সংৰিজ্জন্তি, তং ৰট্টস্মিং ওহনন্তি ওসীদাপেন্তীতি ওঘা, তেসং ওঘানং, উপযোগত্থে সামিৰচনং দট্ঠব্বং. চতুব্বিধে ওঘে অতিক্কন্তানন্তি অত্থো. ভিজ্জিতানন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. মচ্চুযাতি মচ্চুনো.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো মিথিলনগরে পব্বতো নাম রাজা অহোসি, তদা ‘‘সরণগতসব্বপাণাগমনং কোণাগমনং মিথিলনগরমনুপ্পত্ত’’ন্তি সুত্ৰা সপরিৰারো রাজা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা দসবলং নিমন্তেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা তত্থ ভগৰন্তং ৰস্সাৰাসত্থায যাচিত্ৰা তেমাসং সসাৰকসঙ্ঘং সত্থারং উপট্ঠহিত্ৰা পত্তুণ্ণচীনপট্টকম্বলকোসেয্যদুকূলকপ্পাসিকাদীনি মহগ্ঘানি চেৰ সুখুমৰত্থানি চ সুৰণ্ণপাদুকা চেৰ অঞ্ঞঞ্চ বহুপরিক্খারমদাসি. সোপি নং ভগৰা ব্যাকাসি – ‘‘ইমস্মিংযেৰ ভদ্দকপ্পে অযং বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি. অথ সো মহাপুরিসো তস্স ভগৰতো ব্যাকরণং সুত্ৰা মহারজ্জং পরিচ্চজিত্ৰা তস্সেৰ ভগৰতো সন্তিকে পব্বজি. তেন ৰুত্তং –
৯. ‘‘অহং তেন সমযেন, পব্বতো নাম খত্তিযো;
মিত্তামচ্চেহি সম্পন্নো, অনন্তবলৰাহনো.
১০. ‘‘সম্বুদ্ধদস্সনং গন্ত্ৰা, সুত্ৰা ধম্মমনুত্তরং;
নিমন্তেত্ৰা সজিনসঙ্ঘং, দানং দত্ৰা যদিচ্ছকং.
১১. ‘‘পত্তুণ্ণং চীনপট্টঞ্চ, কোসেয্যং কম্বলম্পি চ;
সুৰণ্ণপাদুকঞ্চেৰ, অদাসিং সত্থুসাৰকে.
১২. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদিয;
ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৰিস্সতি.
১৩. ‘‘অহু কপিলৰ্হযা রম্মা…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
১৪. ‘‘তস্সাপি ৰচনং সুত্ৰা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তরিং ৰতমধিট্ঠাসিং দসপারমিপূরিযা.
১৫. ‘‘সব্বঞ্ঞুতং গৰেসন্তো, দানং দত্ৰা নরুত্তমে;
ওহাযাহং মহারজ্জং, পব্বজিং জিনসন্তিকে’’তি.
তত্থ অনন্তবলৰাহনোতি বহুকং অনন্তং ময্হং বলং অস্সহত্থিআদিকং ৰাহনঞ্চাতি অত্থো. সম্বুদ্ধদস্সনন্তি সম্বুদ্ধদস্সনত্থায. যদিচ্ছকন্তি যাৰদিচ্ছকং বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং চতুব্বিধেন আহারেন ‘‘অলমল’’ন্তি পৰারাপেত্ৰা, হত্থেন পিদহাপেত্ৰাতি অত্থো. সত্থুসাৰকেতি সত্থুনো চেৰ সাৰকানঞ্চ অদাসিং. নরুত্তমেতি নরুত্তমস্স. ওহাযাতি পহায পরিচ্চজিত্ৰা.
তস্স পন কোণাগমনস্স ভগৰতো সোভৰতী নাম নগরং অহোসি, যঞ্ঞদত্তো নাম ব্রাহ্মণো পিতা, উত্তরা নাম ব্রাহ্মণী মাতা, ভিয্যসো চ উত্তরো চাতি দ্ৰে অগ্গসাৰকা, সোত্থিজো নামুপট্ঠাকো, সমুদ্দা চ উত্তরা চ দ্ৰে অগ্গসাৰিকা, উদুম্বররুক্খো বোধি, সরীরং তিংসহত্থুব্বেধং অহোসি, তিংসৰস্সসহস্সানি আযু, ভরিযা পনস্স রুচিগত্তা নাম ব্রাহ্মণী, সত্থৰাহো নাম পুত্তো, হত্থিযানেন নিক্খমি. তেন ৰুত্তং –
১৬. ‘‘নগরং সোভৰতী নাম, সোভো নামাসি খত্তিযো;
ৰসতে তত্থ নগরে, সম্বুদ্ধস্স মহাকুলং.
১৭. ‘‘ব্রাহ্মণো যঞ্ঞদত্তো চ, আসি বুদ্ধস্স সো পিতা;
উত্তরা নাম জনিকা, কোণাগমনস্স সত্থুনো;
২২. ‘‘ভিয্যসো উত্তরো নাম, অহেসুং অগ্গসাৰকা;
সোত্থিজো নামুপট্ঠাকো, কোণাগমনস্স সত্থুনো.
২৩. ‘‘সমুদ্দা উত্তরা চেৰ, অহেসুং অগ্গসাৰিকা;
বোধি তস্স ভগৰতো, উদুম্বরোতি পৰুচ্চতি.
২৫. ‘‘উচ্চত্তনেন সো বুদ্ধো, তিংসহত্থসমুগ্গতো;
উক্কামুখে যথা কম্বু, এৰং রংসীহি মণ্ডিতো.
২৬. ‘‘তিংসৰস্সসহস্সানি, আযু বুদ্ধস্স তাৰদে;
তাৰতা তিট্ঠমানো সো, তারেসি জনতং বহুং.
২৭. ‘‘ধম্মচেতিং সমুস্সেত্ৰা, ধম্মদুস্সৰিভূসিতং;
ধম্মপুপ্ফগুল়ং কত্ৰা, নিব্বুতো সো সসাৰকো.
২৮. ‘‘মহাৰিলাসো তস্স জনো, সিরিধম্মপ্পকাসনো;
সব্বং তমন্তরহিতং, ননু রিত্তা সব্বসঙ্খারা’’তি.
তত্থ উক্কামুখেতি কম্মারুদ্ধনে. যথা কম্বূতি সুৰণ্ণনিক্খং ৰিয. এৰং রংসীহি মণ্ডিতোতি এৰং রস্মীহি পটিমণ্ডিতো সমলঙ্কতো. ধম্মচেতিং সমুস্সেত্ৰাতি সত্তত্তিংসবোধিপক্খিযধম্মমযং চেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৰা. ধম্মদুস্সৰিভূসিতন্তি চতুসচ্চধম্মপটাকৰিভূসিতং. ধম্মপুপ্ফগুল়ং কত্ৰাতি ধম্মমযপুপ্ফমালাগুল়ং কত্ৰা. মহাজনস্স ৰিপস্সনাচেতিযঙ্গণে ঠিতস্স নমস্সনত্থায ধম্মচেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৰা সসাৰকসঙ্ঘো সত্থা পরিনিব্বাযীতি অত্থো. মহাৰিলাসোতি মহাইদ্ধিৰিলাসপ্পত্তো. তস্সাতি তস্স ভগৰতো. জনোতি সাৰকজনো. সিরিধম্মপ্পকাসনোতি লোকুত্তরধম্মপ্পকাসনো সো ভগৰা চ সব্বং তমন্তরহিতন্তি অত্থো.
‘‘সুখেন কোণাগমনো গতাসৰো, ৰিকামপাণাগমনো মহেসী;
ৰনে ৰিৰেকে সিরিনামধেয্যে, ৰিসুদ্ধৰংসাগমনো ৰসিত্থ’’.
সেসগাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৰাতি.
কোণাগমনবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো তেৰীসতিমো বুদ্ধৰংসো.