১. নিস্সযৰগ্গো
১-৬. কিমত্থিযসুত্তাদিৰণ্ণনা
১-৬. একাদসকনিপাতস্স পঠমাদীনি হেট্ঠা ৰুত্তনযানেৰ. কেৰলঞ্চেত্থ আদিতো পঞ্চসু নিব্বিদাৰিরাগং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা একাদসঙ্গানি কতানি. ছট্ঠে সিক্খাপচ্চক্খানং অধিকং.
৭-৮. পঠমসঞ্ঞাসুত্তাদিৰণ্ণনা
৭-৮. সত্তমে অত্থেন অত্থোতি অত্থেন সদ্ধিমত্থো. ব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনন্তি ব্যঞ্জনেন সদ্ধিং ব্যঞ্জনং. সংসন্দিস্সতীতি সম্পৰত্তিস্সতি. সমেস্সতীতি সমানং ভৰিস্সতি. ন ৰিগ্গয্হিস্সতীতি ন ৰিরজ্ঝিস্সতি. অগ্গপদস্মিন্তি নিব্বানে. অট্ঠমে পচ্চৰেক্খণা কথিতা.
৯. সদ্ধসুত্তৰণ্ণনা
৯. নৰমে দোণিযা বদ্ধোতি যৰসস্সদোণিযা সমীপে বদ্ধো. অন্তরং করিত্ৰাতি অব্ভন্তরে কত্ৰা. ঝাযতীতি চিন্তেতি. পজ্ঝাযতীতি ইতো চিতো চ নানপ্পকারকং ঝাযতি. নিজ্ঝাযতীতি নিরন্তরৰসেন নিবদ্ধং ঝাযতি. পথৰিম্পি নিস্সায ঝাযতীতি সমাপত্তিযং সনিকন্তিকৰসেনেতং ৰুত্তং. সমাপত্তিযঞ্হি সনিকন্তিকত্তা এস খল়ুঙ্কো নাম কতো. আপাদীসুপি এসেৰ নযো.
কথঞ্চ সদ্ধ আজানীযঝাযিতং হোতীতি কথং কারণাকারণং জানন্তস্স সিন্ধৰস্স ঝাযিতং হোতি. যথা ইণন্তিআদীসু ইণসদিসং বন্ধনসদিসং ধনজানিসদিসং কলিসঙ্খাতমহাপরাধসদিসঞ্চ কত্ৰা অত্তনো অভিমুখস্স পতোদস্স অজ্ঝোহরণসঙ্খাতং পতনং ৰিপস্সতীতি অত্থো. নেৰ পথৰিং নিস্সায ঝাযতীতি সমাপত্তিসুখনিকন্তিযা অভাৰেন পথৰিআরম্মণায চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞায ন ঝাযতি, নিযন্তিযা অভাৰেনেৰ সো আজানীযো নাম হোতীতি. ঝাযতি চ পনাতি নিব্বানারম্মণায ফলসমাপত্তিযা ঝাযতি. পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞা ৰিভূতা হোতীতি পথৰারম্মণে উপ্পন্না চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞা ৰিভূতা পাকটা হোতি. ‘‘ৰিভূতা, ভন্তে, রূপসঞ্ঞা অৰিভূতা অট্ঠিকসঞ্ঞা’’তি ইমস্মিঞ্হি সুত্তে সমতিক্কমস্স অত্থিতায ৰিভূততা ৰুত্তা, ইধ পন ৰিপস্সনাৰসেন অনিচ্চদুক্খানত্ততো দিট্ঠত্তা ৰিভূতা নাম জাতা. আপোসঞ্ঞাদীসুপি এসেৰ নযো. এৰমেত্থ হেট্ঠা ৰিয সমাপত্তিৰসেন সমতিক্কমং অৰত্ৰা ৰিপস্সনাচারৰসেন সমতিক্কমো ৰুত্তো. এৰং ঝাযীতি এৰং ৰিপস্সনাপটিপাটিযা আগন্ত্ৰা উপ্পাদিতায ফলসমাপত্তিযা ঝাযন্তো.
১০. মোরনিৰাপসুত্তৰণ্ণনা
১০. দসমে অচ্চন্তনিট্ঠোতি অন্তং অতীতত্তা অচ্চন্তসঙ্খাতং অৰিনাসধম্মং নিব্বানং নিট্ঠা অস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠো. ইমিনা নযেন সেসপদানি ৰেদিতব্বানি. জনেতস্মিন্তি জনিতস্মিং, পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসারিনোতি যে জনা তস্মিং গোত্তে পটিসরন্তি ‘‘অহং গোতমো, অহং কস্সপো’’তি, তেসু লোকে গোত্তপটিসারীসু খত্তিযো সেট্ঠো. অনুমতা মযাতি মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দেত্ৰা দেসিতা মযা অনুঞ্ঞাতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
নিস্সযৰগ্গো পঠমো.
২. অনুস্সতিৰগ্গো
১-২. মহানামসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা
১১-১২. দুতিযস্স পঠমে নানাৰিহারেহি ৰিহরতন্তি গিহীনং নিবদ্ধো একো ৰিহারো নাম নত্থি, তস্মা অম্হাকং অনিবদ্ধৰিহারেন ৰিহরন্তানং কেন ৰিহারেন কতরেন নিবদ্ধৰিহারেন ৰিহাতব্বন্তি পুচ্ছতি. আরাধকোতি সম্পাদকো পরিপূরকো. ধম্মসোতসমাপন্নো বুদ্ধানুস্সতিং ভাৰেতীতি ধম্মসোতসমাপন্নো হুত্ৰা বুদ্ধানুস্সতিং ভাৰেতি. দুতিযে গিলানা ৰুট্ঠিতোতি গিলানো হুত্ৰা ৰুট্ঠিতো.
৩. নন্দিযসুত্তৰণ্ণনা
১৩. ততিযে কল্যাণমিত্তেতি সুমিত্তে. এৰমেত্থ কল্যাণমিত্তৰসেন সঙ্ঘানুস্সতি কথিতা. কবল়ীকারাহারভক্খানন্তি কামাৰচরদেৰানং. অসমযৰিমুত্তোতি অসমযৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তো খীণাসৰো.
৪. সুভূতিসুত্তৰণ্ণনা
১৪. চতুত্থে কো নামাযং সুভূতী ভিক্খূতি জানন্তোপি সত্থা কথাসমুট্ঠাপনত্থং পুচ্ছতি. সুদত্তস্স উপাসকস্স পুত্তোতি অনাথপিণ্ডিকং সন্ধাযাহ. অনাথপিণ্ডিকস্স হি পুত্তো অত্তনো চূল়পিতু সন্তিকে পব্বজিতো, অথ নং সুভূতিত্থেরো আদায সত্থু সন্তিকং অগমাসি. সদ্ধাপদানেসূতি সদ্ধানং পুগ্গলানং অপদানেসু লক্খণেসু.
৫. মেত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৫. পঞ্চমে সুখং সুপতীতি যথা সেসজনা সম্পরিৰত্তমানা কাকচ্ছমানা দুক্খং সুপন্তি, এৰং অসুপিত্ৰা সুখং সুপতি. নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সমাপত্তিং সমাপন্নো ৰিয হোতি. সুখং পটিবুজ্ঝতীতি যথা অঞ্ঞে নিত্থুনন্তা ৰিজম্ভমানা সম্পরিৰত্তন্তা দুক্খং পটিবুজ্ঝন্তি, এৰং অপ্পটিবুজ্ঝিত্ৰা ৰিকসমানং ৰিয পদুমং সুখং নিব্বিকারো পটিবুজ্ঝতি. ন পাপকং সুপিনং পস্সতীতি সুপিনং পস্সন্তোপি ভদ্দকমেৰ সুপিনং পস্সতি, চেতিযং ৰন্দন্তো ৰিয পূজং করোন্তো ৰিয চ ধম্মং সুণন্তো ৰিয চ হোতি. যথা পনঞ্ঞে অত্তানং চোরেহি সম্পরিৰারিতং ৰিয ৰাল়েহি উপদ্দুতং ৰিয পপাতে পতন্তং ৰিয চ পস্সন্তি, ন এৰং পাপকং সুপিনং পস্সতি.
মনুস্সানং পিযো হোতীতি উরে আমুক্কমুত্তাহারো ৰিয সীসে পিল়ন্ধিতমালা ৰিয চ মনুস্সানং পিযো হোতি মনাপো. অমনুস্সানং পিযো হোতীতি যথেৰ মনুস্সানং, অমনুস্সানম্পি পিযো হোতি ৰিসাখত্থেরো ৰিয. ৰত্থু ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২৫৮) মেত্তাকম্মট্ঠাননিদ্দেসে ৰিত্থারিতমেৰ. দেৰতা রক্খন্তীতি পুত্তমিৰ মাতাপিতরো দেৰতা রক্খন্তি. নাস্স অগ্গি ৰা ৰিসং ৰা সত্থং ৰা কমতীতি মেত্তাৰিহারিস্স কাযে উত্তরায উপাসিকায ৰিয অগ্গি ৰা, সংযুত্তভাণকচূল়সীৰত্থেরস্সেৰ ৰিসং ৰা, সংকিচ্চসামণেরস্সেৰ সত্থং ৰা ন কমতি নপ্পৰিসতি, নাস্স কাযং ৰিকোপেতীতি ৰুত্তং হোতি. ধেনুৰত্থুম্পি চেত্থ কথযন্তি. একা কির ধেনু ৰচ্ছকস্স খীরধারং মুঞ্চমানা অট্ঠাসি. একো লুদ্দকো ‘‘তং ৰিজ্ঝিস্সামী’’তি হত্থেন সম্পরিৰত্তেত্ৰা দীঘদণ্ডং সত্তিং মুঞ্চি. সা তস্সা সরীরং আহচ্চ তালপণ্ণং ৰিয ৰট্টমানা গতা, নেৰ উপচারবলেন ন অপ্পনাবলেন, কেৰলং ৰচ্ছকে বলৰহিতচিত্ততায. এৰং মহানুভাৰা মেত্তা.
তুৰটং চিত্তং সমাধিযতীতি মেত্তাৰিহারিনো খিপ্পমেৰ চিত্তং সমাধিযতি, নত্থি তস্স দন্ধাযিতত্তং. মুখৰণ্ণো ৰিপ্পসীদতীতি বন্ধনা পৰুত্ততালপক্কং ৰিয চস্স ৰিপ্পসন্নৰণ্ণং মুখং হোতি. অসম্মূল়্হো কালং করোতীতি মেত্তাৰিহারিনো সম্মোহমরণং নাম নত্থি, অসম্মূল়্হো পন নিদ্দং ওক্কমন্তো ৰিয কালং করোতি. উত্তরি অপ্পটিৰিজ্ঝন্তোতি মেত্তাসমাপত্তিতো উত্তরি অরহত্তং অধিগন্তুং অসক্কোন্তো ইতো চৰিত্ৰা সুত্তপ্পবুদ্ধো ৰিয ব্রহ্মলোকং উপপজ্জতীতি.
৬. অট্ঠকনাগরসুত্তৰণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে দসমোতি জাতিগোত্তৰসেন চেৰ সারপত্তকুলগণনায চ দসমে ঠানে গণীযতি, তেনস্স দসমোত্ৰেৰ নামং জাতং. অট্ঠকনাগরোতি অট্ঠকনগরৰাসী. কুক্কুটারামেতি কুক্কুটসেট্ঠিনা কারিতে আরামে.
তেন ভগৰতা…পে… সম্মদক্খাতোতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – যো সো ভগৰা সমতিংস পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, তেন ভগৰতা তেসং তেসং সত্তানং আসযানুসযং জানতা, হত্থতলে ঠপিতং আমলকং ৰিয সব্বঞেয্যধম্মে পস্সতা, অপিচ পুব্বেনিৰাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা, তীহি ৰা ৰিজ্জাহি ছহি ৰা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা, সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৰিসযাতীতানি তিরোকুট্টাদিগতানি চাপি রূপানি অতিৰিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা ৰা পস্সতা, অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৰেধপঞ্ঞায জানতা, পরহিতসাধিকায করুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা, অন্তরাযিকধম্মে ৰা জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা, অরীনং হতত্তা অরহতা, সম্মা সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৰং চতুৰেসারজ্জৰসেন চতূহি কারণেহি থোমিতেন অত্থি নু খো একো ধম্মো অক্খাতোতি.
অভিসঙ্খতন্তি কতং উপ্পাদিতং. অভিসঞ্চেতযিতন্তি চেতযিতং কপ্পযিতং. সো তত্থ ঠিতোতি সো তস্মিং সমথৰিপস্সনাধম্মে ঠিতো. ধম্মরাগেন ধম্মনন্দিযাতি পদদ্ৰযেনপি সমথৰিপস্সনাসু ছন্দরাগো ৰুত্তো. সমথৰিপস্সনাসু হি সব্বেন সব্বং ছন্দরাগং পরিযাদিযিতুং সক্কোন্তো অরহা হোতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি. সো সমথৰিপস্সনাসু ছন্দরাগস্স অপ্পহীনত্তা চতুত্থজ্ঝানচেতনায সুদ্ধাৰাসে নিব্বত্ততি. অযং আচরিযানং সমানত্থকথা.
ৰিতণ্ডৰাদী পনাহ – ‘‘তেনেৰ ধম্মরাগেনাতি ৰচনতো অকুসলেন সুদ্ধাৰাসে নিব্বত্ততী’’তি. সো ‘‘সুত্তং আহরাহী’’তি ৰত্তব্বো. অদ্ধা অঞ্ঞং অপস্সন্তো ইদমেৰ আহরিস্সতি. ততো ৰত্তব্বো ‘‘কিম্পনিদং সুত্তং নীতত্থং, উদাহু নেয্যত্থ’’ন্তি. অদ্ধা ‘‘নীতত্থ’’ন্তি ৰক্খতি. ততো ৰত্তব্বো – এৰং সন্তে অনাগামিফলত্থিকেন সমথৰিপস্সনাসু ছন্দরাগো কত্তব্বো ভৰিস্সতি, ছন্দরাগে উপ্পাদিতে অনাগামিফলং পটিলদ্ধং ভৰিস্সতি, মা ‘‘সুত্তং মে লদ্ধ’’ন্তি যং ৰা তং ৰা দীপেহি. পঞ্হং কথেন্তেন হি আচরিযস্স সন্তিকে উগ্গহেত্ৰা অত্থরসং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা কথেতুং ৰট্টতি. অকুসলেন হি সগ্গে, কুসলেন চ অপাযে পটিসন্ধি নাম নত্থি. ৰুত্তঞ্চেতং ভগৰতা –
‘‘ন, ভিক্খৰে, লোভজেন কম্মেন, দোসজেন কম্মেন, মোহজেন কম্মেন দেৰা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো. অথ খো, ভিক্খৰে, লোভজেন কম্মেন, দোসজেন কম্মেন, মোহজেন কম্মেন নিরযো পঞ্ঞাযতি, তিরচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৰিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো’’তি (অ. নি. ৬.৩৯) –
এৰং সঞ্ঞাপেতব্বো. সচে সঞ্জানাতি, সঞ্জানাতু. নো চে সঞ্জানাতি, ‘‘গচ্ছ পাতোৰ ৰিহারং পৰিসিত্ৰা যাগুং পিৰা’’তি উয্যোজেতব্বো.
অযং খো, গহপতি, একধম্মো অক্খাতোতি একং ধম্মং পুচ্ছিতেন ‘‘অযম্পি একধম্মো অক্খাতো, অযম্পি একধম্মো অক্খাতো’’তি এৰং পুচ্ছাৰসেন কথিতত্তা একাদসপি ধম্মা একধম্মো নাম কতো. অমতুপ্পত্তিঅত্থেন ৰা সব্বেপি একধম্মোতি ৰত্তুং ৰট্টতি.
নিধিমুখং গৰেসন্তোতি নিধিং পরিযেসন্তো. সকিদেৰাতি একপ্পযোগেনেৰ. কথং পন একপ্পযোগেনেৰ একাদসন্নং নিধীনং অধিগমো হোতীতি? ইধেকচ্চো অরঞ্ঞে জীৰিতৰুত্তিং গৰেসমানো চরতি. তমেনং অঞ্ঞতরো অত্থচরকো দিস্ৰা ‘‘কিং, ভো, চরসী’’তি পুচ্ছতি. সো ‘‘জীৰিতৰুত্তিং পরিযেসামী’’তি আহ. ইতরো ‘‘তেন হি সম্ম আগচ্ছ, এতং পাসাণং পৰট্টেহী’’তি আহ. সো তং পৰট্টেত্ৰা উপরূপরিট্ঠিতা ৰা কুচ্ছিযা কুচ্ছিং আহচ্চ ঠিতা ৰা একাদস কুম্ভিযো পস্সতি. এৰং একপ্পযোগেন একাদসন্নং অধিগমো হোতি.
আচরিযধনং পরিযেসিস্সন্তীতি অঞ্ঞতিত্থিযা হি যস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি, তস্স সিপ্পুগ্গহণতো পুরে ৰা পচ্ছা ৰা অন্তরন্তরা ৰা গেহতো নীহরিত্ৰা ধনং দেন্তি. যেসং গেহে নত্থি, তে ঞাতিসভাগতো পরিযেসন্তি. যেসং তম্পি নত্থি, তে সভাগতো পরিযেসন্তি. তথা অলভমানা ভিক্খম্পি চরিত্ৰা দেন্তিযেৰ. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
কিং পনাহন্তি বাহিরকা তাৰ অনিয্যানিকেপি সাসনে সিপ্পমত্তদাযকস্স ধনং পরিযেসন্তি, অহং পন এৰংৰিধে নিয্যানিকসাসনে একাদসৰিধং অমতুপ্পত্তিপটিপদং দেসেন্তস্স আচরিযস্স পূজং কিং ন করিস্সামি, করিস্সামিযেৰাতি ৰদতি. পচ্চেকং দুস্সযুগেন অচ্ছাদেসীতি একমেকস্স ভিক্খুনো একেকং দুস্সযুগং অদাসীতি অত্থো. সমুদাচারৰচনং পনেত্থ এৰরূপং হোতি, তস্মা অচ্ছাদেসীতি ৰুত্তং. পঞ্চসতং ৰিহারন্তি পঞ্চসতগ্ঘনিকং পণ্ণসালং কারেসীতি অত্থো.
৭. গোপালসুত্তৰণ্ণনা
১৭. সত্তমে তিস্সো কথা একনাল়িকা চতুরস্সা নিসিন্নৰত্তিকাতি. তত্থ পাল়িং ৰত্ৰা একেকস্স পদস্স অত্থকথনং একনাল়িকা নাম. অপণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৰা, অপণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৰা, পণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৰা, পণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৰাতি চতুক্কং বন্ধিত্ৰা কথনং চতুরস্সা নাম. অপণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনং, অপণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনং, পণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনং, পণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনন্তি অযং নিসিন্নৰত্তিকা নাম. অযং ইধ সব্বাচরিযানং আচিণ্ণা.
একাদসহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহীতি একাদসহি অগুণকোট্ঠাসেহি. গোগণন্তি গোমণ্ডলং. পরিহরিতুন্তি পরিগ্গহেত্ৰা ৰিচরিতুং. ফাতিং কাতুন্তি ৰড্ঢিং আপাদেতুং. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. ন রূপঞ্ঞূ হোতীতি গণনতো ৰা ৰণ্ণতো ৰা রূপং ন জানাতি. গণনতো ন জানাতি নাম অত্তনো গুন্নং সতং ৰা সহস্সং ৰাতি সঙ্খ্যং ন জানাতি, সো গাৰীসু হটাসু ৰা পলাতাসু ৰা গোগণং গণেত্ৰা ‘‘অজ্জ এত্তকা ন দিস্সন্তী’’তি দ্ৰে তীণি গামন্তরানি ৰা অটৰিং ৰা ৰিচরন্তো ন পরিযেসতি. অঞ্ঞেসং গাৰীসু অত্তনো গোগণং পৰিট্ঠাসুপি গোগণং গণেত্ৰা ‘‘ইমা এত্তিকা গাৰো ন অম্হাক’’ন্তি যট্ঠিযা পোথেত্ৰা ন নীহরতি. তস্স নট্ঠা গাৰিযো নট্ঠাৰ হোন্তি. পরগাৰিযো গহেত্ৰা চরতি. গোসামিকা দিস্ৰা ‘‘অযং এত্তকং কালং অম্হাকং ধেনূ দুহী’’তি তজ্জেত্ৰা অত্তনো গাৰিযো গহেত্ৰা গচ্ছন্তি. তস্স গোগণোপি পরিহাযতি, পঞ্চ গোরসপরিভোগতোপি পরিবাহিরো হোতি. ৰণ্ণতো ন জানাতি নাম ‘‘এত্তিকা গাৰী সেতা, এত্তিকা রত্তা, এত্তিকা কাল়া, এত্তিকা ওদাতা, এত্তিকা কবরা, এত্তিকা নীলা’’তি ন জানাতি. সো গাৰীসু হটাসু ৰা পলাতাসু ৰা…পে… পঞ্চগোরসপরিভোগতোপি পরিবাহিরো হোতি.
ন লক্খণকুসলোতি গাৰীনং সরীরে কতং ধনুসত্তিসূলাদিভেদং লক্খণং ন জানাতি. সো গাৰীসু হটাসু ৰা পলাতাসু ৰা ‘‘অজ্জ অসুকলক্খণা অসুকলক্খণা চ গাৰো ন দিস্সন্তী’’তি…পে… পঞ্চগোরসপরিভোগতোপি পরিবাহিরো হোতি.
ন আসাটিকং হারেতাতি গুন্নং খাণুকণ্টকাদীহি পহটট্ঠানেসু ৰণো হোতি. তত্থ নীলমক্খিকা অণ্ডকানি ঠপেন্তি, তেসং আসাটিকাতি নামং. তানি দণ্ডকেন অপনেত্ৰা ভেসজ্জং দাতব্বং হোতি, বালো গোপালকো তথা ন করোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ন আসাটিকং হারেতা হোতী’’তি. তস্স গুন্নং ৰণা ৰড্ঢন্তি, গম্ভীরা হোন্তি, পাণকা কুচ্ছিং পৰিসন্তি, গাৰো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৰ যাৰদত্থং তিণং খাদিতুং ন পানীযং পাতুং সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি, গোণানং জৰো হাযতি, উভযেসম্পি জীৰিতন্তরাযো হোতি. এৰমস্স গোগণোপি পরিহাযতি…পে… পঞ্চগোরসতোপি পরিবাহিরো হোতি.
ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি গুন্নং ৰুত্তনযেনেৰ সঞ্জাতো ৰণো ভেসজ্জং দত্ৰা ৰাকেন ৰা চীরকেন ৰা বন্ধিত্ৰা পটিচ্ছাদেতব্বো হোতি. বালগোপালকো তং ন করোতি. অথস্স গুন্নং ৰণেহি যূসা পগ্ঘরন্তি, তা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিঘংসন্তি. তেন অঞ্ঞেসম্পি ৰণা জাযন্তি. এৰং গাৰো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন ধূমং কত্তা হোতীতি অন্তোৰস্সে ডংসমকসাদীনং উস্সন্নকালে গোগণে ৰজং পৰিট্ঠে তত্থ তত্থ ধূমো কাতব্বো হোতি. অপণ্ডিতগোপালকো তং ন করোতি, গোগণো সব্বরত্তিং ডংসাদীহি উপদ্দুতো নিদ্দং অলভিত্ৰা পুনদিৰসে অরঞ্ঞে তত্থ তত্থ রুক্খমূলাদীসু নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দাযতি. নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থম্পি সমন্তি ৰা ৰিসমন্তি ৰা সগাহন্তি ৰা নিগ্গাহন্তি ৰা ন জানাতি. সো অতিত্থেন গাৰিযো ওতারেতি. তাসং ৰিসমতিত্থে পাসাণাদীনি অক্কমন্তীনং পাদা ভিজ্জন্তি. সগাহং গম্ভীরং তিত্থং ওতিণ্ণে কুম্ভীলাদযো গাৰো গণ্হন্তি, ‘‘অজ্জ এত্তিকা গাৰো নট্ঠা, অজ্জ এত্তিকা’’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জন্তি. এৰমস্স গো গণোপি পরিহাযতি…পে… পঞ্চগোরসতোপি পরিবাহিরো হোতি.
ন পীতং জানাতীতি পীতম্পি অপীতম্পি ন জানাতি. গোপালকেন হি ‘‘ইমায গাৰিযা পীতং, ইমায ন পীতং, ইমায পানীযতিত্থে ওকাসো লদ্ধো, ইমায ন লদ্ধো’’তি এৰং পীতাপীতং জানিতব্বং হোতি. অযং পন দিৰসভাগে অরঞ্ঞে গোগণং রক্খিত্ৰা ‘‘পানীযং পাযেস্সামী’’তি নদিং ৰা তল়াকং ৰা ওগাহেত্ৰা গচ্ছতি. তত্থ মহাউসভা চ অনুসভা চ বলৰগাৰিযো চ দুব্বলানি চেৰ মহল্লকানি চ গোরূপানি সিঙ্গেহি ৰা ফাসুকাহি ৰা পহরিত্ৰা অত্তনো ওকাসং কত্ৰা ঊরুপ্পমাণং উদকং পৰিসিত্ৰা যথাকামং পিৰন্তি. অৰসেসা ওকাসং অলভমানা তীরে ঠত্ৰা কললমিস্সকং উদকং পিৰন্তি ৰা অপীতা এৰ ৰা হোন্তি. অথ সো গোপালকো পিট্ঠিযং পহরিত্ৰা পুন অরঞ্ঞং পৰেসেতি. তত্থ অপীতা গাৰিযো পিপাসায সুস্সমানা যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং ন সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি. গোণানং জৰো হাযতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন ৰীথিং জানাতীতি ‘‘অযং মগ্গো সমো খেমো, অযং ৰিসমো সাসঙ্কো সপ্পটিভযো’’তি ন জানাতি. সো সমং খেমং মগ্গং ৰজ্জেত্ৰা গোগণং ইতরমগ্গং পটিপাদেতি. তত্থ গাৰো সীহব্যগ্ঘাদীনং গন্ধেন চোরপরিস্সযেন চ অভিভূতা ভন্তমিগসপ্পটিভাগা গীৰং উক্খিপিত্ৰা তিট্ঠন্তি, নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদন্তি, ন পানীযং পিৰন্তি. তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন গোচরকুসলো হোতীতি গোপালকেন হি গোচরকুসলেন ভৰিতব্বং, পঞ্চাহিকচারো ৰা সত্তাহিকচারো ৰা জানিতব্বো. একদিসায গোগণং চারেত্ৰা পুনদিৰসে তত্থ ন চারেতব্বো. মহতা হি গোগণেন চিণ্ণট্ঠানং ভেরিতলং ৰিয সুদ্ধং হোতি নিত্তিণং, উদকম্পি আলুলীযতি. তস্মা পঞ্চমে ৰা সত্তমে ৰা দিৰসে পুন তত্থ চারেতুং ৰট্টতি. এত্তকেন হি তিণম্পি পটিৰিরুহতি, উদকম্পি পসীদতি, অযং পন ইমং পঞ্চাহিকচারং ৰা সত্তাহিকচারং ৰা ন জানাতি, দিৰসে দিৰসে রক্খিতট্ঠানেযেৰ রক্খতি. অথস্স গোগণো হরিততিণং ন লভতি, সুক্খতিণং খাদন্তো কললমিস্সকং উদকং পিৰতি. তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
অনৰসেসদোহী চ হোতীতি পণ্ডিতগোপালকেন হি যাৰ ৰচ্ছকস্স মংসলোহিতং সণ্ঠাতি, তাৰ একং দ্ৰে থনে ঠপেত্ৰা সাৰসেসদোহিনা ভৰিতব্বং. অযং ৰচ্ছকস্স কিঞ্চি অনৰসেসেত্ৰা দুহতি. খীরপকো ৰচ্ছো খীরপিপাসায সুস্সতি, সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো কম্পমানো মাতু পুরতো পতিত্ৰা কালং করোন্তি. মাতা পুত্তকং দিস্ৰা, ‘‘ময্হং পুত্তকো অত্তনো মাতুখীরং পাতুং ন লভতী’’তি পুত্তসোকেন নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং ন পানীযং পাতুং সক্কোতি, থনেসু খীরং ছিজ্জতি. এৰমস্স গোগণোপি পরিহাযতি…পে… পঞ্চগোরসতোপি পরিবাহিরো হোতি.
গুন্নং পিতিট্ঠানং করোন্তীতি গোপিতরো. গাৰো পরিণাযন্তি যথারুচিং গহেত্ৰা গচ্ছন্তীতি গোপরিণাযকা. তে ন অতিরেকপূজাযাতি পণ্ডিতো হি গোপালকো এৰরূপে উসভে অতিরেকপূজায পূজেতি, পণীতং গোভত্তং দেতি, গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকেহি মণ্ডেতি, মালং পিল়ন্ধেতি, সিঙ্গেসু সুৰণ্ণরজতকোসকে চ ধারেতি, রত্তিং দীপং জালেত্ৰা চেলৰিতানস্স হেট্ঠা সযাপেতি. অযং পন ততো একসক্কারম্পি ন করোতি. উসভা অতিরেকপূজং অলভমানা গোগণং ন রক্খন্তি, পরিস্সযং ন ৰারেন্তি. এৰমস্স গোগণোপি পরিহাযতি…পে… পঞ্চগোরসতোপি পরিবাহিরো হোতি.
ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ন রূপঞ্ঞূ হোতীতি ‘‘চত্তারি মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপ’’ন্তি এৰং ৰুত্তং রূপং দ্ৰীহাকারেহি ন জানাতি গণনতো ৰা সমুট্ঠানতো ৰা. গণনতো ন জানাতি নাম – ‘‘চক্খাযতনং সোতাযতনং ঘানাযতনং জিৰ্হাকাযরূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বাযতনং, ইত্থিন্দ্রিযং পুরিসিন্দ্রিযং জীৰিতিন্দ্রিযং কাযৰিঞ্ঞত্তি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি আকাসধাতু আপোধাতু রূপস্স লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততি, জরতা, রূপস্স অনিচ্চতা, কবল়ীকারো আহারো’’তি (ধ. স. ৬৫৭-৬৬৫) এৰং পাল়িযা আগতা পঞ্চৰীসতি রূপকোট্ঠাসাতি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো গণনতো গুন্নং রূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো গণনতো রূপং অজানন্তো রূপং পরিগ্গহেত্ৰা অরূপং ৰৰত্থপেত্ৰা রূপারূপং পরিগ্গহেত্ৰা পচ্চযং সল্লক্খেত্ৰা লক্খণং আরোপেত্ৰা কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৰড্ঢতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে সীলসমাধিৰিপস্সনামগ্গফলনিব্বানেহি ন ৰড্ঢতি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোরসেহি পরিবাহিরো হোতি, এৰমেৰাযং অসেখেন সীলক্খন্ধেন অসেখেন সমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেনাতি পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পরিবাহিরো হোতি.
সমুট্ঠানতো ন জানাতি নাম – ‘‘এত্তকং রূপং একসমুট্ঠানং, এত্তকং দ্ৰিসমুট্ঠানং, এত্তকং তিসমুট্ঠানং, এত্তকং চতুসমুট্ঠানং, এত্তকং নকুতোচি সমুট্ঠাতী’’তি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো ৰণ্ণতো গুন্নং রূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো সমুট্ঠানতো রূপং অজানন্তো রূপং পরিগ্গহেত্ৰা…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন লক্খণকুসলো হোতীতি ‘‘কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো’’তি এৰং ৰুত্তং কুসলাকুসলকম্মং পণ্ডিতবাললক্খণন্তি ন জানাতি. সো এৰং অজানন্তো বালে ৰজ্জেত্ৰা পণ্ডিতে ন সেৰতি. বালে ৰজ্জেত্ৰা পণ্ডিতে অসেৰন্তো কপ্পিযাকপ্পিযং কুসলাকুসলং সাৰজ্জানৰজ্জং গরুকলহুকং সতেকিচ্ছাতেকিচ্ছং কারণাকারণং ন জানাতি. তং অজানন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৰড্ঢতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে যথাৰুত্তেহি সীলাদীহি ন ৰড্ঢতি. সো গোপালকো ৰিয চ পঞ্চহি গোরসেহি, পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পরিবাহিরো হোতি.
ন আসাটিকং হারেতা হোতীতি ‘‘উপ্পন্নং কামৰিতক্ক’’ন্তি এৰং ৰুত্তে কামৰিতক্কাদযো ন ৰিনোদেতি. সো ইমং অকুসলৰিতক্কং আসাটিকং অহারেত্ৰা ৰিতক্কৰসিকো হুত্ৰা ৰিচরন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি ‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নিমিত্তগ্গাহী হোতী’’তিআদিনা নযেন সব্বারম্মণেসু নিমিত্তং গণ্হন্তো যথা সো গোপালকো ৰণং ন পটিচ্ছাদেতি, এৰং সংৰরং ন সম্পাদেতি. সো ৰিৰটদ্ৰারো ৰিচরন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন ধূমং কত্তা হোতীতি সো গোপালকো ধূমং ৰিয ধম্মদেসনাধূমং ন করোতি, ধম্মকথং ৰা সরভঞ্ঞং ৰা উপনিসিন্নককথং ৰা অনুমোদনং ৰা ন করোতি, ততো নং মনুস্সা ‘‘বহুস্সুতো গুণৰা’’তি ন জানন্তি. তে গুণাগুণং অজানন্তো চতূহি পচ্চযেহি সঙ্গহং ন করোন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমমানো বুদ্ধৰচনং সজ্ঝাযং কাতুং ৰত্তপটিৰত্তং পূরেতুং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থভূতে বহুস্সুতভিক্খূ ন উপসঙ্কমতি. অনুপসঙ্কমন্তো ‘‘ইদং, ভন্তে, ব্যঞ্জনং কথং রোপেতব্বং? ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থো? ইমস্মিং ঠানে পাল়ি কিং ৰদতি? ইমস্মিং ঠানে অত্থো কিং দীপেতী’’তি এৰং ন পরিপুচ্ছতি ন পরিপঞ্হতি, ন জানাপেতীতি অত্থো. তস্স তে এৰং অপরিপুচ্ছিতা অৰিৰটঞ্চেৰ ন ৰিৰরন্তি, ভাজেত্ৰা ন দস্সেন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানিং করোন্তি, অপাকটং ন পাকটং করোন্তি. অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসূতি অনেকৰিধাসু কঙ্খাসু এককঙ্খম্পি ন পটিৰিনোদেন্তি. কঙ্খাযেৰ হি কঙ্খাঠানিযা ধম্মা নাম. তত্থ একং কঙ্খম্পি ন নীহরন্তীতি অত্থো. সো এৰং বহুস্সুততিত্থং অনুপসঙ্কমিত্ৰা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি. যথা ৰা সো গোপালকো তিত্থং ন জানাতি, এৰং অযম্পি ভিক্খু ধম্মতিত্থং ন জানাতি. অজানন্তো অৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছতি, আভিধম্মিকং উপসঙ্কমিত্ৰা কপ্পিযাকপ্পিযং পুচ্ছতি, ৰিনযধরং উপসঙ্কমিত্ৰা রূপারূপপরিচ্ছেদং পুচ্ছতি. তে অৰিসযে পুট্ঠা কথেতুং ন সক্কোন্তি. সো অত্তনা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন পীতং জানাতীতি যথা সো গোপালকো পীতাপীতং ন জানাতি, এৰং ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জং ন জানাতি ন লভতি. সৰনমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থুং নিস্সায আনিসংসং ন ৰিন্দতি, ধম্মস্সৰনগ্গং গন্ত্ৰা সক্কচ্চং ন সুণাতি, নিসিন্নো নিদ্দাযতি, কথং কথেতি, অঞ্ঞৰিহিতকো হোতি. সো সক্কচ্চং ধম্মং অস্সুণন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন ৰীথিং জানাতীতি সো গোপালকো মগ্গামগ্গং ৰিয ‘‘অযং লোকিযো, অযং লোকুত্তরো’’তি অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং নপ্পজানাতি. অজানন্তো লোকিযমগ্গে অভিনিৰিসিত্ৰা লোকুত্তরং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
ন গোচরকুসলো হোতীতি সো গোপালকো পঞ্চাহিকসত্তাহিকচারে ৰিয চত্তারো সতিপট্ঠানে ‘‘ইমে লোকিযা, ইমে লোকুত্তরা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. অজানন্তো সুখুমট্ঠানেসু অত্তনো ঞাণং চরাপেত্ৰা লোকিযসতিপট্ঠানে অভিনিৰিসিত্ৰা লোকুত্তরং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
অনৰসেসদোহী হোতীতি পটিগ্গহণে মত্তং অজানন্তো অনৰসেসং দুহতি. নিদ্দেসৰারে পনস্স অভিহট্ঠুং পৰারেন্তীতি অভিহরিত্ৰা পৰারেন্তি. এত্থ দ্ৰে অভিহারা ৰাচাভিহারো চ, পচ্চযাভিহারো চ. ৰাচাভিহারো নাম মনুস্সা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ৰদেয্যাথ, ভন্তে, যেনত্থো’’তি পৰারেন্তি. পচ্চযাভিহারো নাম ৰত্থাদীনি ৰা সপ্পিনৰনীতফাণিতাদীনি ৰা গহেত্ৰা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৰতকেন অত্থো’’তি ৰদন্তি. তত্র ভিক্খু মত্তং ন জানাতীতি ভিক্খু তেসু পচ্চযেসু পমাণং ন জানাতি. ‘‘দাযকস্স ৰসো ৰেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৰসো ৰেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৰেদিতব্বো’’তি ইমিনা নযেন পমাণযুত্তকং অগ্গহেত্ৰা যং আহরন্তি, তং সব্বং গণ্হাতীতি অত্থো. মনুস্সা ৰিপ্পটিসারিনো ন পুন অভিহরিত্ৰা পৰারেন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.
তে ন অতিরেকপূজায পূজেতা হোতীতি সো গোপালকো মহাউসভে ৰিয থেরে ভিক্খূ ইমায আৰি চেৰ রহো চ মেত্তাকাযকম্মাদিকায অতিরেকপূজায ন পূজেতি. ততো থেরা ‘‘ইমে অম্হেসু গরুচিত্তীকারং ন করোন্তী’’তি নৰকে ভিক্খূ দ্ৰীহি সঙ্গহেহি ন সঙ্গণ্হন্তি, নেৰ ধম্মসঙ্গহেন সঙ্গণ্হন্তি, ন আমিসসঙ্গহেন, চীৰরেন ৰা পত্তেন ৰা পত্তপরিযাপন্নেন ৰা ৰসনট্ঠানেন ৰা কিলমন্তেপি নপ্পটিজগ্গন্তি, পাল়িং ৰা অট্ঠকথং ৰা ধম্মকথাবন্ধং ৰা গুল়্হগন্থং ৰা ন সিক্খাপেন্তি. নৰকা থেরানং সন্তিকা সব্বসো ইমে দ্ৰে সঙ্গহে অলভমানা ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৰড্ঢতি, এৰং সীলাদীহি ন ৰড্ঢন্তি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোরসেহি, এৰং পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পরিবাহিরা হোন্তি. সুক্কপক্খো কণ্হপক্খে ৰুত্তৰিপল্লাসৰসেন যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বো.
অনুস্সতিৰগ্গো দুতিযো.
মনোরথপূরণিযা অঙ্গুত্তরনিকায-অট্ঠকথায
একাদসকনিপাতস্স সংৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিগমনকথা
এত্তাৰতা চ –
আযাচিতো সুমতিনা থেরেন ভদন্তজোতিপালেন;
কঞ্চিপুরাদীসু মযা পুব্বে সদ্ধিং ৰসন্তেন.
ৰরতম্বপণ্ণিদীপে মহাৰিহারম্হি ৰসনকালেপি;
পাকং গতে ৰিয দুমে ৰলঞ্জমানম্হি সদ্ধম্মে.
পারং পিটকত্তযসাগরস্স গন্ত্ৰা ঠিতেন সুমতিনা;
পরিসুদ্ধাজীৰেনাভিযাচিতো জীৰকেনাপি.
ধম্মকথায নিপুণপরমনিকাযস্সট্ঠকথং আরদ্ধো;
যমহং চিরকালট্ঠিতিমিচ্ছন্তো সাসনৰরস্স.
সা হি মহাঅট্ঠকথায সারমাদায নিট্ঠিতা এসা;
চতুনৰুতিপরিমাণায পাল়িযা ভাণৰারেহি.
সব্বাগমসংৰণ্ণনমনোরথো পূরিতো চ মে যস্মা;
এতায মনোরথপূরণীতি নামং ততো অস্সা.
একূনসট্ঠিমত্তো ৰিসুদ্ধিমগ্গোপি ভাণৰারেহি;
অত্থপ্পকাসনত্থায আগমানং কতো যস্মা.
তস্মা তেন সহাযং গাথাগণনানযেন অট্ঠকথা;
তীহাধিকদিযড্ঢসতং ৰিঞ্ঞেয্যা ভাণৰারানং.
তীহাধিকদিযড্ঢসতপ্পমাণমিতি ভাণৰারতো এসা;
সমযং পকাসযন্তী মহাৰিহারাধিৰাসীনং.
মূলট্ঠকথাসারং আদায মযা ইমং করোন্তেন;
যং পুঞ্ঞমুপচিতং তেন হোতু লোকো সদা সুখিতোতি.
পরমৰিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৰীরিযপ্পটিমণ্ডিতেন সীলাচারজ্জৰমদ্দৰাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তরগহনজ্ঝোগাহনসমত্থেন পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপরিযত্তিপ্পভেদে সাট্ঠকথে সত্থু সাসনে অপ্পটিহতঞাণপ্পভাৰেন মহাৰেয্যাকরণেন করণসম্পত্তিজনিতসুখৰিনিগ্গতমধুরোদারৰচনলাৰণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৰাদিনা ৰাদীৰরেন মহাকৰিনা পভিন্নপটিসম্ভিদাপরিৰারে ছল়ভিঞ্ঞাদিপ্পভেদগুণপ্পটিমণ্ডিতে উত্তরিমনুস্সধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং থেরানং থেরৰংসপ্পদীপানং মহাৰিহারৰাসীনং ৰংসালঙ্কারভূতেন সুৰিপুলৰিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গরূহি গহিতনামধেয্যেন থেরেন কতা অযং মনোরথপূরণী নাম অঙ্গুত্তরনিকাযট্ঠকথা –
তাৰ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থরণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং চিত্তৰিসুদ্ধিযা.
যাৰ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৰত্ততি মহেসিনোতি.
মনোরথপূরণী নাম
অঙ্গুত্তরনিকায-অট্ঠকথা সব্বাকারেন নিট্ঠিতা.