৬. অচ্ছরাসঙ্ঘাতৰগ্গৰণ্ণনা

৫১. ছট্ঠস্স পঠমে তং অস্সুতৰা পুথুজ্জনোতি তং ভৰঙ্গচিত্তং সুতৰিরহিতো পুথুজ্জনো. তত্থ আগমাধিগমাভাৰা ঞেয্যো অস্সুতৰা ইতি. যো হি ইদং সুত্তং আদিতো পট্ঠায অত্থৰসেন উপপরিক্খন্তো ‘‘ইদং ভৰঙ্গচিত্তং নাম পকতিপরিসুদ্ধম্পি জৰনক্খণে উপ্পন্নেহি লোভাদীহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠ’’ন্তি নেৰ আগমৰসেন ন অধিগমৰসেন জানাতি, যস্স চ খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকারসতিপট্ঠানাদীসু উগ্গহপরিপুচ্ছাৰিনিচ্ছযৰিরহিতত্তা যথাভূতঞাণপটিৰেধসাধকো নেৰ আগমো, পটিপত্তিযা অধিগন্তব্বস্স অনধিগতত্তা ন অধিগমো অত্থি. সো আগমাধিগমাভাৰা ঞেয্যো অস্সুতৰা ইতি. স্ৰাযং –

‘‘পুথূনং জননাদীহি, কারণেহি পুথুজ্জনো;

পুথুজ্জনন্তোগধত্তা, পুথুৰাযং জনো ইতি’’.

সো হি পুথূনং নানপ্পকারানং কিলেসাদীনং জননাদীহি কারণেহি পুথুজ্জনো. যথাহ –

‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু অৰিহতসক্কাযদিট্ঠিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সত্থারানং মুখুল্লোকিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সব্বগতীহি অৰুট্ঠিতাতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাভিসঙ্খারে অভিসঙ্খরোন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাওঘেহি ৰুয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাসন্তাপেহি সন্তপ্পন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাপরিল়াহেহি পরিডয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চসু কামগুণেসু রত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধাতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চহি নীৰরণেহি আৰুতা নিৰুতা ওৰুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না পটিকুজ্জিতাতি পুথুজ্জনা’’তি (মহানি. ৫১, ৯৪).

পুথূনং ৰা গণনপথমতীতানং অরিযধম্মপরম্মুখানং নীচধম্মসমাচারানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনো, পুথু ৰা অযং ৰিসুংযেৰ সঙ্খং গতো, ৰিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অরিযেহি জনোতি পুথুজ্জনো. এৰমেতেহি ‘‘অস্সুতৰা পুথুজ্জনো’’তি দ্ৰীহি পদেহি যে তে –

‘‘দুৰে পুথুজ্জনা ৰুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. –

দ্ৰে পুথুজ্জনা ৰুত্তা, তেসু অন্ধপুথুজ্জনো ৰুত্তো হোতীতি ৰেদিতব্বো.

যথাভূতং নপ্পজানাতীতি ‘‘ইদঞ্চ ভৰঙ্গচিত্তং এৰং আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং নাম হোতি, এৰং ৰিপ্পমুত্তং নামা’’তি যথাসভাৰতো ন জানাতি. তস্মাতি যস্মা ন জানাতি, তস্মা. চিত্তভাৰনা নত্থীতি চিত্তট্ঠিতি চিত্তপরিগ্গহো নত্থি, নত্থিভাৰেনেৰ ‘‘নত্থী’’তি ৰদামীতি দস্সেতি.

৫২. দুতিযে সুতৰাতি সুতসম্পন্নো. ৰিত্থারতো পনেত্থ অস্সুতৰাতি পদস্স পটিপক্খৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো. অরিযসাৰকোতি অত্থি অরিযো ন সাৰকো, সেয্যথাপি বুদ্ধা চেৰ পচ্চেকবুদ্ধা চ; অত্থি সাৰকো ন অরিযো, সেয্যথাপি গিহী অনাগতফলো; অত্থি নেৰ অরিযো ন সাৰকো সেয্যথাপি পুথুতিত্থিযা. অত্থি অরিযোচেৰ সাৰকো চ, সেয্যথাপি সমণা সক্যপুত্তিযা আগতফলা ৰিঞ্ঞাতসাসনা. ইধ পন গিহী ৰা হোতু পব্বজিতো ৰা, যো কোচি সুতৰাতি এত্থ ৰুত্তস্স অত্থস্স ৰসেন সুতসম্পন্নো, অযং অরিযসাৰকোতি ৰেদিতব্বো. যথাভূতং পজানাতীতি ‘‘এৰমিদং ভৰঙ্গচিত্তং আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি ৰিপ্পমুত্তং হোতি, এৰং উপক্কিলিট্ঠ’’ন্তি যথাসভাৰতো জানাতি. চিত্তভাৰনা অত্থীতি চিত্তট্ঠিতি চিত্তপরিগ্গহো অত্থি, অত্থিভাৰেনেৰ ‘‘অত্থী’’তি ৰদামীতি দস্সেতি. ইমস্মিং সুত্তে বলৰৰিপস্সনা কথিতা. কেচি তরুণৰিপস্সনাতি ৰদন্তি.

৫৩. ততিযং অট্ঠুপ্পত্তিযং কথিতং. কতরাযং পন অট্ঠুপ্পত্তিযং? অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তন্তঅট্ঠুপ্পত্তিযং. ভগৰা কির একস্মিং সমযে সাৰত্থিং উপনিস্সায জেতৰনমহাৰিহারে পটিৰসতি. বুদ্ধানঞ্চ যত্থ কত্থচি পটিৰসন্তানং পঞ্চৰিধং কিচ্চং অৰিজহিতমেৰ হোতি. পঞ্চ হি বুদ্ধকিচ্চানি – পুরেভত্তকিচ্চং, পচ্ছাভত্তকিচ্চং, পুরিমযামকিচ্চং, মজ্ঝিমযামকিচ্চং, পচ্ছিমযামকিচ্চন্তি.

তত্রিদং পুরেভত্তকিচ্চং – ভগৰা হি পাতোৰ ৰুট্ঠায উপট্ঠাকানুগ্গহত্থং সরীরফাসুকত্থঞ্চ মুখধোৰনাদিসরীরপরিকম্মং কত্ৰা যাৰ ভিক্খাচারৰেলা তাৰ ৰিৰিত্তাসনে ৰীতিনামেত্ৰা ভিক্খাচারৰেলায নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা চীৰরং পারুপিত্ৰা পত্তমাদায কদাচি এককোৰ, কদাচি ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি কদাচি পকতিযা, কদাচি অনেকেহি পাটিহারিযেহি ৰত্তমানেহি. সেয্যথিদং – পিণ্ডায পৰিসতো লোকনাথস্স পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা মুদুগতৰাতা পথৰিং সোধেন্তি, ৰলাহকা উদকফুসিতানি মুঞ্চন্তা মগ্গে রেণুং ৰূপসমেত্ৰা উপরি ৰিতানং হুত্ৰা তিট্ঠন্তি, অপরে ৰাতা পুপ্ফানি উপসংহরিত্ৰা মগ্গে ওকিরন্তি, উন্নতা ভূমিপ্পদেসা ওনমন্তি, ওনতা উন্নমন্তি, পাদনিক্খেপসমযে সমাৰ ভূমি হোতি, সুখসম্ফস্সানি পদুমপুপ্ফানি ৰা পাদে সম্পটিচ্ছন্তি. ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তে দক্খিণপাদে সরীরতো ছব্বণ্ণরস্মিযো নিক্খমিত্ৰা সুৰণ্ণরসপিঞ্জরানি ৰিয চিত্রপটপরিক্খিত্তানি ৰিয চ পাসাদকূটাগারাদীনি অলঙ্করোন্তিযো ইতো চিতো চ ধাৰন্তি, হত্থিঅস্সৰিহঙ্গাদযো সকসকট্ঠানেসু ঠিতাযেৰ মধুরেনাকারেন সদ্দং করোন্তি, তথা ভেরিৰীণাদীনি তূরিযানি মনুস্সানঞ্চ কাযূপগানি আভরণানি. তেন সঞ্ঞাণেন মনুস্সা জানন্তি ‘‘অজ্জ ভগৰা ইধ পিণ্ডায পৰিট্ঠো’’তি. তে সুনিৰত্থা সুপারুতা গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ঘরা নিক্খমিত্ৰা অন্তরৰীথিং পটিপজ্জিত্ৰা ভগৰন্তং গন্ধপুপ্ফাদীহি সক্কচ্চং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, দস ভিক্খূ, অম্হাকং ৰীসতি, পঞ্ঞাসং…পে… সতং দেথা’’তি যাচিত্ৰা ভগৰতোপি পত্তং গহেত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা সক্কচ্চং পিণ্ডপাতেন পটিমানেন্তি. ভগৰা কতভত্তকিচ্চো তেসং উপনিস্সযচিত্তসন্তানানি ওলোকেত্ৰা তথা ধম্মং দেসেতি, যথা কেচি সরণগমনেসু পতিট্ঠহন্তি, কেচি পঞ্চসু সীলেসু, কেচি সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিফলানং অঞ্ঞতরস্মিং, কেচি পব্বজিত্ৰা অগ্গফলে অরহত্তেতি. এৰং মহাজনং অনুগ্গহেত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং গচ্ছতি. তত্থ গন্ত্ৰা গন্ধমণ্ডলমাল়ে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসীদতি ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপরিযোসানং আগমযমানো. ততো ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপরিযোসানে উপট্ঠাকো ভগৰতো নিৰেদেতি. অথ ভগৰা গন্ধকুটিং পৰিসতি. ইদং তাৰ পুরেভত্তকিচ্চং.

অথ ভগৰা এৰং কতপুরেভত্তকিচ্চো গন্ধকুটিযা উপট্ঠানে নিসীদিত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা পাদপীঠে ঠত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং ওৰদতি – ‘‘ভিক্খৰে, অপ্পমাদেন সম্পাদেথ, দুল্লভো বুদ্ধুপ্পাদো লোকস্মিং, দুল্লভো মনুস্সত্তপটিলাভো, দুল্লভা খণসম্পত্তি, দুল্লভা পব্বজ্জা, দুল্লভং সদ্ধম্মস্সৰন’’ন্তি. তত্থ কেচি ভগৰন্তং কম্মট্ঠানং পুচ্ছন্তি. ভগৰা তেসং চরিযানুরূপং কম্মট্ঠানং দেতি. ততো সব্বেপি ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা অত্তনো অত্তনো রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানানি গচ্ছন্তি. কেচি অরঞ্ঞং, কেচি রুক্খমূলং, কেচি পব্বতাদীনং অঞ্ঞতরং, কেচি চাতুমহারাজিকভৰনং…পে… কেচি ৰসৰত্তিভৰনন্তি. ততো ভগৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা সচে আকঙ্খতি, দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো মুহুত্তং সীহসেয্যং কপ্পেতি. অথ সমস্সাসিতকাযো উট্ঠহিত্ৰা দুতিযভাগে লোকং ৰোলোকেতি. ততিযভাগে যং গামং ৰা নিগমং ৰা উপনিস্সায ৰিহরতি, তত্থ মহাজনো পুরেভত্তং দানং দত্ৰা পচ্ছাভত্তং সুনিৰত্থো সুপারুতো গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ৰিহারে সন্নিপততি. ততো ভগৰা সম্পত্তপরিসায অনুরূপেন পাটিহারিযেন গন্ত্ৰা ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসজ্জ ধম্মং দেসেতি কালযুত্তং সমযযুত্তং, অথ কালং ৰিদিত্ৰা পরিসং উয্যোজেতি, মনুস্সা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পক্কমন্তি. ইদং পচ্ছাভত্তকিচ্চং.

সো এৰং নিট্ঠিতপচ্ছাভত্তকিচ্চো সচে গত্তানি ওসিঞ্চিতুকামো হোতি, বুদ্ধাসনা উট্ঠায ন্হানকোট্ঠকং পৰিসিত্ৰা উপট্ঠাকেন পটিযাদিতউদকেন গত্তানি উতুং গণ্হাপেতি. উপট্ঠাকোপি বুদ্ধাসনং আনেত্ৰা গন্ধকুটিপরিৰেণে পঞ্ঞপেতি. ভগৰা সুরত্তদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা উত্তরাসঙ্গং একংসং কত্ৰা তত্থ আগন্ত্ৰা নিসীদতি এককোৰ মুহুত্তং পটিসল্লীনো, অথ ভিক্খূ ততো ততো আগম্ম ভগৰতো উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি. তত্থ একচ্চে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, একচ্চে কম্মট্ঠানং, একচ্চে ধম্মস্সৰনং যাচন্তি. ভগৰা তেসং অধিপ্পাযং সম্পাদেন্তো পুরিমযামং ৰিতিনামেতি. ইদং পুরিমযামকিচ্চং.

পুরিমযামকিচ্চপরিযোসানে পন ভিক্খূসু ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পক্কন্তেসু সকলদসসহস্সিলোকধাতুদেৰতাযো ওকাসং লভমানা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছন্তি যথাভিসঙ্খতং অন্তমসো চতুরক্খরম্পি. ভগৰা তাসং দেৰতানং পঞ্হং ৰিস্সজ্জেন্তো মজ্ঝিমযামং ৰীতিনামেতি. ইদং মজ্ঝিমযামকিচ্চং.

পচ্ছিমযামং পন তযো কোট্ঠাসে কত্ৰা পুরেভত্ততো পট্ঠায নিসজ্জাপীল়িতস্স সরীরস্স কিলাসুভাৰমোচনত্থং একং কোট্ঠাসং চঙ্কমেন ৰীতিনামেতি, দুতিযকোট্ঠাসে গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং কপ্পেতি. ততিযকোট্ঠাসে পচ্চুট্ঠায নিসীদিত্ৰা পুরিমবুদ্ধানং সন্তিকে দানসীলাদিৰসেন কতাধিকারপুগ্গলদস্সনত্থং বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেতি. ইদং পচ্ছিমযামকিচ্চং.

তম্পি দিৰসং ভগৰা ইমস্মিংযেৰ কিচ্চে ঠিতো লোকং ওলোকেন্তো ইদং অদ্দস – মযা কোসলরট্ঠে চারিকং চরন্তেন অগ্গিক্খন্ধেন উপমেত্ৰা একস্মিং সুত্তে দেসিতে সট্ঠি ভিক্খূ অরহত্তং পাপুণিস্সন্তি, সট্ঠিমত্তানং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গচ্ছিস্সতি, সট্ঠিমত্তা গিহিভাৰং গমিস্সন্তি. তত্থ যে অরহত্তং পাপুণিস্সন্তি, তে যংকিঞ্চি ধম্মদেসনং সুত্ৰা পাপুণিস্সন্তেৰ. ইতরেসং পন ভিক্খূনং সঙ্গহত্থায চারিকং চরিতুকামো হুত্ৰা, ‘‘আনন্দ, ভিক্খূনং আরোচেহী’’তি আহ.

থেরো অনুপরিৰেণং গন্ত্ৰা, ‘‘আৰুসো, সত্থা মহাজনস্স সঙ্গহত্থায চারিকং চরিতুকামো, গন্তুকামা আগচ্ছথা’’তি আহ. ভিক্খূ মহালাভং লভিত্ৰা ৰিয তুট্ঠমানসা ‘‘লভিস্সাম ৰত মহাজনস্স ধম্মং দেসেন্তস্স ভগৰতো সুৰণ্ণৰণ্ণং সরীরং ওলোকেতুং মধুরঞ্চ ধম্মকথং সোতু’’ন্তি পরুল়্হকেসা কেসে ওহারেত্ৰা মলগ্গহিতপত্তা পত্তে পচিত্ৰা কিলিট্ঠচীৰরা চীৰরানি ধোৰিত্ৰা গমনসজ্জা অহেসুং. সত্থা অপরিচ্ছিন্নেন ভিক্খুসঙ্ঘেন পরিৰুতো কোসলরট্ঠং চারিকায নিক্খন্তো গামনিগমপটিপাটিযা একদিৰসং গাৰুতঅড্ঢযোজনতিগাৰুতযোজনপরমং চারিকং চরন্তো একস্মিং পদেসে মহন্তং সুসিররুক্খং অগ্গিনা সম্পজ্জলিতং দিস্ৰা ‘‘ইমমেৰ ৰত্থুং কত্ৰা সত্তহি অঙ্গেহি পটিমণ্ডেত্ৰা ধম্মদেসনং কথেস্সামী’’তি গমনং পচ্ছিন্দিত্ৰা অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং উপসঙ্কমিত্ৰা নিসজ্জাকারং দস্সেসি. আনন্দত্থেরো সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৰা ‘‘অদ্ধা কারণং ভৰিস্সতি, ন অকারণেন তথাগতা গমনং পচ্ছিন্দিত্ৰা নিসীদন্তী’’তি চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেসি. সত্থা নিসীদিত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধ’’ন্তি অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তন্তং (অ. নি. ৭.৭২) দেসেতি.

ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণে ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি, সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিংসু, সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসু. তঞ্হি ৰেয্যাকরণং সুত্ৰা সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং নামকাযো সন্তত্তো, নামকাযে সন্তত্তে করজকাযো সন্তত্তো, করজকাযে সন্তত্তে নিধানগতং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি. সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ ‘‘দুক্করং ৰত বুদ্ধসাসনে যাৰজীৰং পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং চরিতু’’ন্তি সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তা, সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সত্থু দেসনাভিমুখং ঞাণং পেসেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পত্তা.

তত্থ যেসং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি, তে পারাজিকং আপজ্জিংসু. যে গিহিভাৰং পত্তা, তে খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি মদ্দন্তা ৰিচরিংসু. যে অরহত্তং পত্তা, তে পরিসুদ্ধসীলাৰ অহেসুং. সত্থু ধম্মদেসনা ইমেসং তিণ্ণম্পি সফলাৰ জাতাতি. অরহত্তং পত্তানং তাৰ সফলা হোতু, ইতরেসং কথং সফলা জাতাতি? তেপি হি সচে ইমং ধম্মদেসনং ন সুণেয্যুং, পমত্তাৰ হুত্ৰা ঠানং জহিতুং ন সক্কুণেয্যুং. ততো নেসং তং পাপং ৰড্ঢমানং অপাযেসুযেৰ সংসীদাপেয্য. ইমং পন দেসনং সুত্ৰা জাতসংৰেগা ঠানং জহিত্ৰা সামণেরভূমিযং ঠিতা দস সীলানি পূরেত্ৰা যোনিসো মনসিকারে যুত্তপ্পযুত্তা কেচি সোতাপন্না কেচি সকদাগামিনো কেচি অনাগামিনো অহেসুং, কেচি দেৰলোকে নিব্বত্তিংসু, এৰং পারাজিকাপন্নানম্পি সফলা অহোসি. ইতরে পন সচে ইমং ধম্মদেসনং ন সুণেয্যুং, গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে অনুপুব্বেন সঙ্ঘাদিসেসম্পি পারাজিকম্পি পাপুণিত্ৰা অপাযেসুযেৰ উপ্পজ্জিত্ৰা মহাদুক্খং অনুভৰেয্যুং. ইমং পন দেসনং সুত্ৰা ‘‘অহো সল্লেখিতং বুদ্ধসাসনং, ন সক্কা অম্হেহি যাৰজীৰং ইমং পটিপত্তিং পূরেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায উপাসকধম্মং পূরেত্ৰা দুক্খা মুচ্চিস্সামা’’তি গিহিভাৰং উপগমিংসু. তে তীসু সরণেসু পতিট্ঠায পঞ্চ সীলানি রক্খিত্ৰা উপাসকধম্মং পূরেত্ৰা কেচি সোতাপন্না কেচি সকদাগামিনো কেচি অনাগামিনো জাতা, কেচি দেৰলোকে নিব্বত্তাতি. এৰং তেসম্পি সফলাৰ অহোসি.

ইমং পন সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা দেৰসঙ্ঘা যেহিপি সুতা, যেহিপি ন সুতা, সব্বেসংযেৰ আরোচেন্তা ৰিচরিংসু. ভিক্খূ সুত্ৰা সুত্ৰা ‘‘দুক্করং, ভো, বুদ্ধানং সাসনে যাৰজীৰং পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং চরিতু’’ন্তি একক্খণেনেৰ দসপি ভিক্খূ ৰীসতিপি সট্ঠিপি সতম্পি সহস্সম্পি ভিক্খূ গিহী হোন্তি. সত্থা যথারুচিযা চারিকং চরিত্ৰা পুন জেতৰনমেৰ আগন্ত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰে, তথাগতো চারিকং চরমানো চিরং আকিণ্ণো ৰিহাসি, ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং, নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্র একেন পিণ্ডপাতনীহারকেনা’’তি. অড্ঢমাসং একীভাৰেন ৰীতিনামেত্ৰা পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো আনন্দত্থেরেন সদ্ধিং ৰিহারচারিকং চরমানো ওলোকিতোলোকিতট্ঠানে তনুভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৰা জানন্তোযেৰ থেরং পুচ্ছি – ‘‘আনন্দ, অঞ্ঞস্মিং কালে তথাগতে চারিকং চরিত্ৰা জেতৰনং আগতে সকলৰিহারো কাসাৰপজ্জোতো ইসিৰাতপ্পটিৰাতো হোতি, ইদানি পন তনুভূতো ভিক্খুসঙ্ঘো দিস্সতি, যেভুয্যেন চ উপ্পণ্ডুপণ্ডুকজাতা ভিক্খূ, কিং নু খো এত’’ন্তি? এতরহি ভগৰা তুম্হাকং অগ্গিক্খন্ধোপমধম্মদেসনং কথিতকালতো পট্ঠায ভিক্খূ সংৰেগপ্পত্তা হুত্ৰা ‘‘মযং এতং ধম্মং সব্বপ্পকারেন পরিপূরেতুং ন সক্খিস্সাম, অসম্মাৰত্তন্তানঞ্চ জনস্স সদ্ধাদেয্যং পরিভুঞ্জিতুং অযুত্ত’’ন্তি গিহিভাৰং সঙ্কমন্তীতি.

তস্মিং খণে ভগৰতো ধম্মসংৰেগো উপ্পজ্জি. ততো থেরং আহ – ‘‘মযি পটিসল্লানে ৰীতিনামেন্তে ন কোচি মম পুত্তানং একং অস্সাসট্ঠানং কথেসি. সাগরস্স হি ওতরণতিত্থানি ৰিয বহূনি ইমস্মিং সাসনে অস্সাসকারণানি. গচ্ছানন্দ, গন্ধকুটিপরিৰেণে বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহী’’তি. থেরো তথা অকাসি. সত্থা বুদ্ধাসনৰরগতো ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, মেত্তায সব্বপুব্বভাগো নাম নেৰ অপ্পনা, ন উপচারো, সত্তানং হিতফরণমত্তমেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ইমং চূল়চ্ছরাসঙ্ঘাতসুত্তং দেসেসি.

তত্থ অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তন্তি অচ্ছরাপহরণমত্তং, দ্ৰে অঙ্গুলিযো পহরিত্ৰা সদ্দকরণমত্তন্তি অত্থো. মেত্তাচিত্তন্তি সব্বসত্তানং হিতফরণচিত্তং. আসেৰতীতি কথং আসেৰতি? আৰজ্জেন্তো আসেৰতি, জানন্তো আসেৰতি, পস্সন্তো আসেৰতি, পচ্চৰেক্খন্তো আসেৰতি, চিত্তং অধিট্ঠহন্তো আসেৰতি, সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো আসেৰতি, ৰীরিযং পগ্গণ্হন্তো আসেৰতি, সতিং উপট্ঠাপেন্তো আসেৰতি, চিত্তং সমাদহন্তো আসেৰতি, পঞ্ঞায পজানন্তো আসেৰতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো আসেৰতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো আসেৰতি, পহাতব্বং পজহন্তো আসেৰতি, ভাৰেতব্বং ভাৰেন্তো আসেৰতি, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকরোন্তো আসেৰতীতি (পটি. ম. ২.২). ইধ পন মেত্তাপুব্বভাগেন হিতফরণপ্পৰত্তনমত্তেনেৰ আসেৰতীতি ৰেদিতব্বো.

অরিত্তজ্ঝানোতি অতুচ্ছজ্ঝানো অপরিচ্চত্তজ্ঝানো ৰা. ৰিহরতীতি ইরিযতি পৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চরতি ৰিহরতি. তেন ৰুচ্চতি ৰিহরতীতি. ইমিনা পদেন মেত্তং আসেৰন্তস্স ভিক্খুনো ইরিযাপথৰিহারো কথিতো. সত্থুসাসনকরোতি সত্থু অনুসাসনিকরো. ওৰাদপতিকরোতি ওৰাদকারকো. এত্থ চ সকিংৰচনং ওৰাদো, পুনপ্পুনৰচনং অনুসাসনী. সম্মুখাৰচনম্পি ওৰাদো, পেসেত্ৰা পরম্মুখাৰচনং, অনুসাসনী. ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং ৰচনং ওৰাদো, ওতিণ্ণে ৰা অনোতিণ্ণে ৰা ৰত্থুস্মিং তন্তিঠপনৰসেন ৰচনং অনুসাসনী. এৰং ৰিসেসো ৰেদিতব্বো. পরমত্থতো পন ওৰাদোতি ৰা অনুসাসনীতি ৰা এসে একে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতে তঞ্ঞেৰাতি. এত্থ চ ‘‘অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু মেত্তাচিত্তং আসেৰতী’’তি ইদমেৰ সত্থুসাসনঞ্চেৰ ওৰাদো চ, তস্স করণতো এস সাসনকরো ওৰাদপতিকরোতি ৰেদিতব্বো.

অমোঘন্তি অতুচ্ছং. রট্ঠপিণ্ডন্তি ঞাতিপরিৰট্টং পহায রট্ঠং নিস্সায পব্বজিতেন পরেসং গেহতো পটিলদ্ধত্তা পিণ্ডপাতো রট্ঠপিণ্ডো নাম ৰুচ্চতি. পরিভুঞ্জতীতি চত্তারো পরিভোগা থেয্যপরিভোগো ইণপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো সামিপরিভোগোতি. তত্থ দুস্সীলস্স পরিভোগো থেয্যপরিভোগো নাম. সীলৰতো অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগো ইণপরিভোগো নাম. সত্তন্নং সেক্খানং পরিভোগো দাযজ্জপরিভোগা নাম. খীণাসৰস্স পরিভোগো সামিপরিভোগো নাম. তত্থ ইমস্স ভিক্খুনো অযং রট্ঠপিণ্ডপরিভোগো দ্ৰীহি কারণেহি অমোঘো হোতি. অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি মেত্তাচিত্তং আসেৰন্তো ভিক্খু রট্ঠপিণ্ডস্স সামিকো হুত্ৰা, অণণো হুত্ৰা, দাযাদো হুত্ৰা পরিভুঞ্জতীতিপিস্স অমোঘো রট্ঠপিণ্ডপরিভোগো. অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি মেত্তং আসেৰন্তস্স ভিক্খুনো দিন্নদানং মহট্ঠিযং হোতি মহপ্ফলং মহানিসংসং মহাজুতিকং মহাৰিপ্ফারন্তিপিস্স অমোঘো রট্ঠপিণ্ডপরিভোগো. কো পন ৰাদো যে নং বহুলীকরোন্তীতি যে পন ইমং মেত্তাচিত্তং বহুলং আসেৰন্তি ভাৰেন্তি পুনপ্পুনং করোন্তি, তে অমোঘং রট্ঠপিণ্ডং পরিভুঞ্জন্তীতি এত্থ ৰত্তব্বমেৰ কিং? এৰরূপা হি ভিক্খূ রট্ঠপিণ্ডস্স সামিনো অণণা দাযাদা হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তীতি.

৫৪-৫৫. চতুত্থে ভাৰেতীতি উপ্পাদেতি ৰড্ঢেতি. পঞ্চমে মনসি করোতীতি মনস্মিং করোতি. সেসং ইমেসু দ্ৰীসুপি ততিযে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. যো হি আসেৰতি, অযমেৰ ভাৰেতি, অযং মনসি করোতি. যেন চিত্তেন আসেৰতি, তেনেৰ ভাৰেতি, তেন মনসি করোতি. সম্মাসম্বুদ্ধো পন যায ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা দেসনাৰিলাসপ্পত্তো নাম হোতি, তস্সা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা অত্তনো দেসনাৰিলাসং ধম্মিস্সরিযতং পটিসম্ভিদাপভেদকুসলতং অপ্পটিহতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ নিস্সায একক্খণে উপ্পন্নং একচিত্তমেৰ তীহি কোট্ঠাসেহি ৰিভজিত্ৰা দস্সেসীতি.

৫৬. ছট্ঠে যে কেচীতি অনিযামিতৰচনং. অকুসলাতি তেসং নিযামিতৰচনং. এত্তাৰতা সব্বাকুসলা অসেসতো পরিযাদিন্না হোন্তি. অকুসলভাগিযা অকুসলপক্খিকাতি অকুসলানমেৰেতং নামং. অকুসলাযেৰ হি একচ্চে অকুসলং সহজাতৰসেন, একচ্চে উপনিস্সযৰসেন ভজন্তি চেৰ, তেসঞ্চ পক্খা ভৰন্তীতি ‘‘অকুসলভাগিযা অকুসলপক্খিকা’’তি ৰুচ্চন্তি. সব্বেতে মনোপুব্বঙ্গমাতি মনো পুব্বং পঠমতরং গচ্ছতি এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা. এতে হি কিঞ্চাপি মনেন সদ্ধিং একুপ্পাদা একৰত্থুকা একনিরোধা একারম্মণা চ হোন্তি. যস্মা পন তেসং মনো উপ্পাদকো কারকো জনকো সমুট্ঠাপকো নিব্বত্তকো, তস্মা মনোপুব্বঙ্গমা নাম হোন্তি.

পঠমং উপ্পজ্জতীতি যথা নাম ‘‘রাজা নিক্খন্তো’’তি ৰুত্তে ‘‘রাজাযেৰ নিক্খন্তো, সেসা রাজসেনা নিক্খন্তা অনিক্খন্তা’’তি পুচ্ছিতব্বকারণং নত্থি, সব্বা নিক্খন্তাতেৰ পঞ্ঞাযন্তি, এৰমেৰ মনো উপ্পন্নোতি ৰুত্তকালতো পট্ঠায অৰসেসা সহজাতসংসট্ঠসম্পযুত্তা উপ্পন্না ন উপ্পন্নাতি পুচ্ছিতব্বকারণং নত্থি, সব্বে তে উপ্পন্না ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযন্তি. এতমত্থৰসং পটিচ্চ তেহি সংসট্ঠসম্পযুত্তো একুপ্পাদেকনিরোধোপি সমানো মনো তেসং ধম্মানং পঠমং উপ্পজ্জতীতি ৰুত্তো. অন্ৰদেৰাতি অনুদেৰ, সহেৰ একতোযেৰাতি অত্থো. ব্যঞ্জনচ্ছাযং পন গহেত্ৰা পঠমং চিত্তং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা চেতসিকাতি ন গহেতব্বং. অত্থো হি পটিসরণং, ন ব্যঞ্জনং. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি গাথাযপি এসেৰ নযো.

৫৭. সত্তমে কুসলাতি চতুভূমকাপি কুসলা ধম্মা কথিতা. সেসং ছট্ঠে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

৫৮. অট্ঠমে যথযিদং, ভিক্খৰে, পমাদোতি এত্থ, ভিক্খৰেতি আলপনং, যথা অযং পমাদোতি অত্থো. পমাদোতি পমজ্জনাকারো. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘তত্থ কতমো পমাদো? কাযদুচ্চরিতে ৰা ৰচীদুচ্চরিতে ৰা মনোদুচ্চরিতে ৰা পঞ্চসু ৰা কামগুণেসু চিত্তস্স ৰোস্সগ্গো ৰোস্সগ্গানুপ্পদানং কুসলানং ৰা ধম্মানং ভাৰনায অসক্কচ্চকিরিযতা অসাতচ্চকিরিযতা অনট্ঠিতকিরিযতা ওলীনৰুত্তিতা নিক্খিত্তছন্দতা নিক্খিত্তধুরতা অনধিট্ঠানং অননুযোগো অনাসেৰনা অভাৰনা অবহুলীকম্মং. যো এৰরূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং, অযং ৰুচ্চতি পমাদো’’তি (ৰিভ. ৮৪৬).

উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তীতি ইদং ঝানৰিপস্সনানং ৰসেন ৰুত্তং. মগ্গফলানং পন সকিং উপ্পন্নানং পুন পরিহানং নাম নত্থি.

৫৯. নৰমে অপ্পমাদো পমাদস্স পটিপক্খৰসেন ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বো.

৬০. দসমে কোসজ্জন্তি কুসীতভাৰো. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.

অচ্ছরাসঙ্ঘাতৰগ্গৰণ্ণনা.