২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২০৮) ১. পরিনিব্বানকথা
৮৯২. অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পরিনিব্বানন্তি? আমন্তা. অত্থি কিঞ্চি সক্কাযদিট্ঠিং অপ্পহায…পে… অনোত্তপ্পং অপ্পহায পরিনিব্বানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পরিনিব্বানন্তি? আমন্তা. অরহা সরাগো…পে… সকিলেসোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অরহা নিরাগো…পে… নিক্কিলেসোতি? আমন্তা. হঞ্চি অরহা নিরাগো…পে… নিক্কিলেসো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পরিনিব্বান’’ন্তি.
৮৯৩. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পরিনিব্বান’’ন্তি? আমন্তা. অরহা সব্বং বুদ্ধৰিসযং জানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. তেন হি অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পরিনিব্বানন্তি.
পরিনিব্বানকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২০৯) ২. কুসলচিত্তকথা
৮৯৪. অরহা কুসলচিত্তো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অরহা পুঞ্ঞাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরোন্তো… আনেঞ্জাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরোন্তো… গতিসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো… ভৰসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো… ইস্সরিযসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো… অধিপচ্চসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো… মহাভোগসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো… মহাপরিৰারসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো… দেৰসোভগ্যসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো… মনুস্সসোভগ্যসংৰত্তনিযং কম্মং করোন্তো পরিনিব্বাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অরহা কুসলচিত্তো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অরহা আচিনন্তো অপচিনন্তো পজহন্তো উপাদিযন্তো ৰিসিনেন্তো উস্সিনেন্তো ৰিধূপেন্তো সন্ধূপেন্তো পরিনিব্বাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে …পে… ননু অরহা নেৰাচিনাতি ন অপচিনাতি অপচিনিত্ৰা ঠিতোতি? আমন্তা. হঞ্চি অরহা নেৰাচিনাতি ন অপচিনাতি অপচিনিত্ৰা ঠিতো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরহা কুসলচিত্তো পরিনিব্বাযতী’’তি. ননু অরহা নেৰ পজহতি ন উপাদিযতি পজহিত্ৰা ঠিতো, নেৰ ৰিসিনেতি ন উস্সিনেতি ৰিসিনেত্ৰা ঠিতো; ননু অরহা নেৰ ৰিধূপেতি ন সন্ধূপেতি ৰিধূপেত্ৰা ঠিতোতি? আমন্তা. হঞ্চি অরহা নেৰ ৰিধূপেতি ন সন্ধূপেতি ৰিধূপেত্ৰা ঠিতো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরহা কুসলচিত্তো পরিনিব্বাযতী’’তি.
৮৯৫. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অরহা কুসলচিত্তো পরিনিব্বাযতী’’তি? আমন্তা. ননু অরহা উপট্ঠিতস্সতি সতো সম্পজানো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অরহা উপট্ঠিতস্সতি সতো সম্পজানো পরিনিব্বাযতি, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরহা কুসলচিত্তো পরিনিব্বাযতী’’তি.
কুসলচিত্তকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২১০) ৩. আনেঞ্জকথা
৮৯৬. অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. ননু অরহা পকতিচিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অরহা পকতিচিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতী’’তি.
অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অরহা কিরিযমযে চিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অরহা ৰিপাকচিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অরহা ৰিপাকচিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতী’’তি.
অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অরহা কিরিযাব্যাকতে চিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অরহা ৰিপাকাব্যাকতে চিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অরহা ৰিপাকাব্যাকতে চিত্তে ঠিতো পরিনিব্বাযতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতী’’তি.
অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. ননু ভগৰা চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা সমনন্তরা পরিনিব্বুতোতি [দী. নি. ২.২১৯]? আমন্তা. হঞ্চি ভগৰা চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা সমনন্তরা পরিনিব্বুতো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতী’’তি.
আনেঞ্জকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২১১) ৪. ধম্মাভিসমযকথা
৮৯৭. অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মদেসনা, ধম্মস্সৰনং, ধম্মসাকচ্ছা, পরিপুচ্ছা, সীলসমাদানং, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, পুব্বরত্তাপররত্তং জাগরিযানুযোগোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… নত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মদেসনা, ধম্মস্সৰনং…পে… পুব্বরত্তাপররত্তং জাগরিযানুযোগোতি? আমন্তা. হঞ্চি নত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মদেসনা, ধম্মস্সৰনং…পে… পুব্বরত্তাপররত্তং জাগরিযানুযোগো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযো’’তি.
অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. ননু দ্ৰে পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদায – পরতো চ ঘোসো, যোনিসো চ মনসিকারোতি? আমন্তা. হঞ্চি দ্ৰে পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদায – পরতো চ ঘোসো, যোনিসো চ মনসিকারো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযো’’তি.
অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স ধম্মাভিসমযোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
ধম্মাভিসমযকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২১২-৪) ৫-৭. তিস্সোপিকথা
৮৯৮. অত্থি গব্ভসেয্যায অরহত্তপ্পত্তীতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স অরহত্তপ্পত্তীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৮৯৯. অত্থি সুপিনগতস্স ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স ধম্মাভিসমযোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৯০০. অত্থি সুপিনগতস্স অরহত্তপ্পত্তীতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স অরহত্তপ্পত্তীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
তিস্সোপিকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২১৫) ৮. অব্যাকতকথা
৯০১. সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. সুপিনন্তেন পাণং হনেয্যাতি? আমন্তা. হঞ্চি সুপিনন্তেন পাণং হনেয্য, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি.
সুপিনন্তেন অদিন্নং আদিযেয্য…পে… মুসা ভণেয্য, পিসুণং ভণেয্য, ফরুসং ভণেয্য, সম্ফং পলপেয্য, সন্ধিং ছিন্দেয্য, নিল্লোপং হরেয্য, একাগারিকং করেয্য, পরিপন্থে তিট্ঠেয্য, পরদারং গচ্ছেয্য, গামঘাতকং করেয্য, নিগমঘাতকং করেয্য, সুপিনন্তেন মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্য, সুপিনগতস্স অসুচি মুচ্চেয্য, সুপিনন্তেন দানং দদেয্য, চীৰরং দদেয্য, পিণ্ডপাতং দদেয্য, সেনাসনং দদেয্য, গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং দদেয্য, খাদনীযং দদেয্য, ভোজনীযং দদেয্য, পানীযং দদেয্য, চেতিযং ৰন্দেয্য, চেতিযে মালং আরোপেয্য, গন্ধং আরোপেয্য, ৰিলেপনং আরোপেয্য…পে… চেতিযং অভিদক্খিণং করেয্যাতি? আমন্তা. হঞ্চি সুপিনন্তেন চেতিযং অভিদক্খিণং করেয্য, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি.
৯০২. ন ৰত্তব্বং – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি? আমন্তা. ননু সুপিনগতস্স চিত্তং অব্বোহারিযং ৰুত্তং ভগৰতাতি? আমন্তা. হঞ্চি সুপিনগতস্স চিত্তং অব্বোহারিযং ৰুত্তং ভগৰতা, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি.
অব্যাকতকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২১৬) ৯. আসেৰনপচ্চযকথা
৯০৩. নত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘পাণাতিপাতো, ভিক্খৰে, আসেৰিতো ভাৰিতো বহুলীকতো নিরযসংৰত্তনিকো তিরচ্ছানযোনিসংৰত্তনিকো পেত্তিৰিসযসংৰত্তনিকো, যো সব্বলহুসো পাণাতিপাতস্স ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স অপ্পাযুকসংৰত্তনিকো হোতী’’তি [অ. নি. ৮.৪০]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি.
নত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘অদিন্নাদানং, ভিক্খৰে, আসেৰিতং ভাৰিতং বহুলীকতং নিরযসংৰত্তনিকং তিরচ্ছানযোনিসংৰত্তনিকং পেত্তিৰিসযসংৰত্তনিকং, যো সব্বলহুসো অদিন্নাদানস্স ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স ভোগব্যসনসংৰত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো কামেসুমিচ্ছাচারস্স ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স সপত্তৰেরসংৰত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো মুসাৰাদস্স ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স অব্ভূতব্ভক্খানসংৰত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো পিসুণায ৰাচায ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স মিত্তেহি ভেদনসংৰত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো ফরুসায ৰাচায ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স অমনাপসদ্দসংৰত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো সম্ফপ্পলাপস্স ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স অনাদেয্যৰাচাসংৰত্তনিকো হোতি, সুরামেরযপানং, ভিক্খৰে, আসেৰিতং…পে… যো সব্বলহুসো সুরামেরযপানস্স ৰিপাকো মনুস্সভূতস্স উম্মত্তকসংৰত্তনিকো হোতী’’তি [অ. নি. ৮.৪০]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি.
৯০৪. নত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৰে, আসেৰিতা ভাৰিতা বহুলীকতা নিরযসংৰত্তনিকা তিরচ্ছানযোনিসংৰত্তনিকা পেত্তিৰিসযসংৰত্তনিকা’’তি. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি.
নত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো…পে… মিচ্ছাসমাধি, ভিক্খৰে, আসেৰিতো ভাৰিতো…পে… পেত্তিৰিসযসংৰত্তনিকো’’তি! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি.
৯০৫. নত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘সম্মাদিট্ঠি, ভিক্খৰে, আসেৰিতা ভাৰিতা বহুলীকতা অমতোগধা হোতি অমতপরাযনা অমতপরিযোসানা’’তি! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি.
নত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো, ভিক্খৰে, আসেৰিতো ভাৰিতো বহুলীকতো…পে… সম্মাসমাধি, ভিক্খৰে, আসেৰিতো ভাৰিতো বহুলীকতো অমতোগধো হোতি অমতপরাযনো অমতপরিযোসানো’’তি অত্থেৰ সুত্তন্তোতি, আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতাতি.
আসেৰনপচ্চযকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৰীসতিমৰগ্গো
(২১৭) ১০. খণিককথা
৯০৬. একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি? আমন্তা. চিত্তে মহাপথৰী সণ্ঠাতি, মহাসমুদ্দো সণ্ঠাতি, সিনেরুপব্বতরাজা সণ্ঠাতি, আপো সণ্ঠাতি, তেজো সণ্ঠাতি, ৰাযো সণ্ঠাতি, তিণকট্ঠৰনপ্পতযো সণ্ঠহন্তীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি? আমন্তা. চক্খাযতনং চক্খুৰিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… চক্খাযতনং চক্খুৰিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? আমন্তা. ননু আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ – ‘‘অজ্ঝত্তিকঞ্চেৰ, আৰুসো, চক্খুং অপরিভিন্নং হোতি, বাহিরা চ রূপা ন আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহারো হোতি, নেৰ তাৰ তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স [ৰিঞ্ঞাণভাৰস্স (বহূসু)] পাতুভাৰো হোতি. অজ্ঝত্তিকঞ্চেৰ, আৰুসো, চক্খুং অপরিভিন্নং হোতি, বাহিরা চ রূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহারো হোতি, নেৰ তাৰ তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতি. যতো চ খো, আৰুসো, অজ্ঝত্তিকঞ্চেৰ চক্খুং অপরিভিন্নং হোতি, বাহিরা চ রূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহারো হোতি, এৰং তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতী’’তি [ম. নি. ১.৩০৬]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘চক্খাযতনং চক্খুৰিঞ্ঞাণেন সহজাত’’ন্তি.
সোতাযতনং…পে… ঘানাযতনং…পে… জিৰ্হাযতনং…পে… কাযাযতনং কাযৰিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… কাযাযতনং কাযৰিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? আমন্তা. ননু আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ – ‘‘অজ্ঝত্তিকো চেৰ, আৰুসো, কাযো অপরিভিন্নো হোতি, বাহিরা চ ফোট্ঠব্বা ন আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ…পে… অজ্ঝত্তিকো চেৰ, আৰুসো, কাযো অপরিভিন্নো হোতি, বাহিরা চ ফোট্ঠব্বা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ…পে… যতো চ খো, আৰুসো, অজ্ঝত্তিকো চেৰ কাযো অপরিভিন্নো হোতি, বাহিরা চ ফোট্ঠব্বা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহারো হোতি, এৰং তজ্জস্স ৰিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৰো হোতী’’তি [ম. নি. ১.৩০৬]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘কাযাযতনং কাযৰিঞ্ঞাণেন সহজাত’’ন্তি.
৯০৭. ন ৰত্তব্বং – ‘‘একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মা’’তি? আমন্তা. সব্বে ধম্মা নিচ্চা ধুৰা সস্সতা অৰিপরিণামধম্মাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. তেন হি একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি.
খণিককথা নিট্ঠিতা.
বাৰীসতিমৰগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পরিনিব্বানং, অরহা কুসলচিত্তো পরিনিব্বাযতি, অরহা আনেঞ্জে ঠিতো পরিনিব্বাযতি, অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযো, অত্থি গব্ভসেয্যায অরহত্তপ্পত্তি, অত্থি সুপিনগতস্স ধম্মাভিসমযো, অত্থি সুপিনগতস্স অরহত্তপ্পত্তি, সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকতং, নত্থি কাচি আসেৰনপচ্চযতা, একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি.