১০. আরুপ্পনিদ্দেসৰণ্ণনা

পঠমারুপ্পৰণ্ণনা

২৭৫. উদ্দিট্ঠেসূতি ‘‘চত্তারো আরুপ্পা’’তি এৰং উদ্দিট্ঠেসু, নিদ্ধারণে চেতং ভুম্মং. তেনেৰাহ ‘‘চতূসু আরুপ্পেসূ’’তি. তত্থ রূপৰিৰেকেন অরূপং, অরূপমেৰ আরুপ্পং ঝানং, ইধ পন তদত্থং কম্মট্ঠানং অধিপ্পেতং. তং ভাৰেতুকামো চতুত্থজ্ঝানং উপ্পাদেতীতি সম্বন্ধো. রূপাধিকরণন্তি রূপহেতু. হেতুঅত্থো হি এত্থ অধিকরণ-সদ্দো ‘‘কামাধিকরণ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.১৬৮-১৬৯) ৰিয. দণ্ডনট্ঠেন দণ্ডো, মুগ্গরাদি. পরপীল়াধিপ্পাযেন তস্স আদানং দণ্ডাদানং. সত্তানং সসনট্ঠেন সত্থং, আৰুধং. ভণ্ডনং কলহো. ৰিরোধো ৰিগ্গহো. নানাৰাদো ৰিৰাদো. এতন্তি যথাৰুত্তং দণ্ডাদানাদিকং. সব্বসোতি অনৰসেসতো. আরুপ্পে অরূপভাৰে, আরুপ্পে ৰা ভৰে. রূপানংযেৰাতি দিট্ঠাদীনৰানং রূপানংযেৰ, ন অরূপানন্তি অধিপ্পাযো. নিব্বিদাযাতি ৰিক্খম্ভনৰসেন নিব্বিন্দনত্থায. ৰিরাগাযাতি ৰিরজ্জনত্থায. নিরোধাযাতি নিরুজ্ঝনত্থায. সব্বমেতং সমতিক্কমং সন্ধায ৰুত্তং. দণ্ডাদানাদীনন্তি আদি-সদ্দেন অদিন্নাদানাদিকং সব্বং রূপহেতুকং অনত্থং সঙ্গণ্হাতি, ন ইধ পাল়িযং আগতমেৰাতি দট্ঠব্বং. করজরূপেতি যথাৰুত্তাদীনৰাধিকরণভাৰযোগ্যং দস্সেতুং ৰুত্তং, ওল়ারিকরূপেতি অত্থো. আদীনৰন্তি দোসং. তস্সাতি রূপস্স. আলোকোতি ৰণ্ণৰিসেসো এৰাতি তত্থ পৰত্তং পটিভাগনিমিত্তং উগ্ঘাটেত্ৰা সিযা আকাসনিমিত্তং উগ্গহেতুং, ন পন পরিচ্ছিন্নাকাসকসিণং উগ্ঘাটেত্ৰা. তস্স হি উগ্ঘাটনা নাম রূপনিমিত্তেনেৰ সিযাতি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা পরিচ্ছিন্নাকাসকসিণং নৰসূ’’তি. কেচি পন ‘‘আলোককসিণম্পি ঠপেত্ৰা অট্ঠসূ’’তি ৰদন্তি, তস্স পন ঠপনে কারণং ন দিস্সতি, করজরূপং অতিক্কন্তং হোতি তস্স অনালম্বনতো.

যদি এৰং কস্মা ‘‘চতুত্থজ্ঝানৰসেনা’’তি ৰুত্তং. ননু পঠমজ্ঝানাদীনিপি তস্স অনালম্বনৰসেনেৰ পৰত্তন্তি পটিভাগনিমিত্তারম্মণত্তা? সচ্চমেতং, ওল়ারিকঙ্গপ্পহানতো পন সন্তসভাৰেন আনেঞ্জপ্পত্তেন চতুত্থজ্ঝানেন অতিক্কন্তং সুট্ঠু অতিক্কন্তং নাম হোতীতি ‘‘চতুত্থজ্ঝানৰসেনা’’তি ৰুত্তং. কেচি ‘‘অস্সাসপস্সাসানং নিরুজ্ঝনতো, কামধাতুসমতিক্কমনতো চা’’তি ৰদন্তি, তং অকারণং, ইতরেসং চিত্তসমুট্ঠানরূপানং সম্ভৰতো, হেট্ঠিমজ্ঝানানঞ্চ অকামধাতুসংৰত্তনীযতো. তপ্পটিভাগমেৰাতি করজরূপপটিভাগমেৰ নিমিত্তগ্গাহসম্ভৰতো. সদিসঞ্চ নাম তং ন হোতি, তস্মা কিং তস্স সমতিক্কমনেনাতি অনুযোগং সন্ধায ‘‘কথং? যথা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কথন্তি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. যথাতি ওপম্মত্থে নিপাতো. লেখাচিত্তন্তি কাল়ৰণ্ণাদিনা কতপরিকম্মায লেখায চিত্তং. ফলিতন্তরন্তি ৰিৰরং. দিস্ৰাতি দূরতো দিস্ৰা. সমানরূপসদ্দসমুদাচারন্তি সদিসরূপসণ্ঠানসরপ্পযোগং.

আরম্মণৰসেনাতি ‘‘মম চক্খু সোভনং, মম কাযো থিরো, মম পরিক্খারা সুন্দরা’’তি এৰং আরম্মণকরণৰসেন. করজরূপসমঙ্গিকালোতি অত্তনো অত্তভাৰরূপেন চেৰ আরম্মণরূপেন চ সমন্নাগতকালো. তম্পীতি কসিণরূপস্সপি. সামিঅত্থে হি ইদং উপযোগৰচনং. ভযসন্তাসঅদস্সনকামতা ৰিয সমতিক্কমিতুকামতাতি যোজনা. ইদঞ্চ যথাৰুত্তানং নিব্বিদাৰিরাগনিরোধানং সাধারণৰচনং. তে হি তযো অপেক্খিত্ৰা ভযসন্তাসঅদস্সনকামতা ৰুত্তা. একো কির সুনখো ৰনে সূকরেন পহটমত্তো পলাতো, সো অরূপদস্সনৰেলায ভত্তপচনউক্খলিং দূরতো দিস্ৰা সূকরসঞ্ঞায ভীতো উত্তসন্তো পলাযি, পিসাচভীরুকো পুরিসো রত্তিভাগে অপরিচিতে দেসে মত্থকচ্ছিন্নং তালক্খন্ধং দিস্ৰা পিসাচসঞ্ঞায ভীতো উত্তসন্তো মুচ্ছিতো পপতি, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সূকরা…পে… ৰেদিতব্বা’’তি.

২৭৬. এৰন্তি যথাৰুত্তং ওপম্মত্থং নিগমেন্তো আহ. সোতি যোগাৰচরো. তস্মিং ঝানে আদীনৰং পস্সতীতি সম্বন্ধো. রূপন্তি কসিণরূপং. সন্তৰিমোক্খতোতি অরূপজ্ঝানতো. তানি হি ‘‘যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা’’তিআদীসু (অ. নি. ৮.৭২; ১০.৯) সন্তৰিমোক্খাতি আগতা. সন্ততাসিদ্ধি চস্স অনুস্সুতিতো দট্ঠব্বা. যথেৰাতি এৰ-কারেন যেন পকারেন এতং রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানং দুৰঙ্গিকং, এৰং আরুপ্পানিপীতি উপেক্খাচিত্তেকগ্গতাৰসেন দুৰঙ্গিকত্তং দস্সেতি, ন ততিযজ্ঝানে ৰিয দুৰঙ্গিকতামত্তং. ননু চেত্থাপি দুৰঙ্গিকতামত্তমেৰ ভূমিভেদতোতি? নাযং দোসো উপমোপমেয্যভাৰস্স ভিন্নাধিকরণতো.

তত্থাতি তস্মিং রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানে. নিকন্তিন্তি অপেক্খং. পরিযাদাযাতি আদীনৰদস্সনেন তস্মিং ঝানে খেপেত্ৰা, অনপেক্খো হুত্ৰাতি অত্থো. সন্ততো মনসিকরণেনেৰ পণীততো, সুখুমতো চ মনসিকারো সিদ্ধো হোতীতি আহ ‘‘সন্ততো অনন্ততো মনসি করিত্ৰা’’তি. পত্থরিত্ৰাতি পগেৰ ৰড্ঢিতং, তদা ৰড্ঢনৰসেন ৰা পত্থরিত্ৰা. তেনাতি কসিণরূপেন. উগ্ঘাটেতি কসিণন্তি রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানস্স আরম্মণভূতং পথৰীকসিণাদিকসিণরূপং অপনেতি. উগ্ঘাটনৰিধিং পন দস্সেন্তো ‘‘উগ্ঘাটেন্তো হী’’তিআদিমাহ. তত্থ সংৰেল্লেতীতি পটিসংহরতি. অঞ্ঞদত্থূতি একংসেন. নেৰ উব্বট্টতীতি নেৰ উট্ঠহতি. ন ৰিৰট্টতীতি ন ৰিনিৰট্টতি. ইমস্সাতি ইমস্স কসিণরূপস্স. অমনসিকারন্তি মনসি অকরণং অচিন্তনং. মনসিকারঞ্চ পটিচ্চাতি ‘‘আকাসো আকাসো’’তি ভাৰনামনসিকারঞ্চ নিস্সায. ইদং ৰুত্তং হোতি – রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানস্স আরম্মণভূতং কসিণরূপং ন সব্বেন সব্বং মনসি করোতো, তেন চ ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসি করোতো যদা তং ভাৰনানুভাৰেন আকাসং হুত্ৰা উপট্ঠাতি, তদা সো কসিণং উগ্ঘাটেতি নাম, তঞ্চ তেন উগ্ঘাটিতং নাম হোতীতি. তেনাহ ‘‘কসিণুগ্ঘাটিমাকাসমত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি. সব্বমেতন্তি তিৰিধম্পেতং একমেৰ পরিযাযভাৰতো.

‘‘নীৰরণানি ৰিক্খম্ভন্তী’’তি কস্মা ৰুত্তং? ননু রূপাৰচরপঠমজ্ঝানস্স উপচারক্খণেযেৰ নীৰরণানি ৰিক্খম্ভিতানি, ততো পট্ঠায চস্স ন নেসং পরিযুট্ঠানং. যদি সিযা, ঝানতো পরিহাযেয্য? যং পনেকে ৰদন্তি ‘‘অত্থেৰ সুখুমানি অরূপজ্ঝানৰিক্খম্ভনেয্যানি নীৰরণানি, তানি সন্ধাযেতং ৰুত্ত’’ন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. ন হি মহগ্গতকুসলেসু লোকুত্তরকুসলেসু ৰিয ওধিসো পহানং নাম অত্থি. যো পন রূপাৰচরেহি আরুপ্পানং উল়ারফলতাদিৰিসেসো, সো ভাৰনাৰিসেসেন সন্ততরপণীততরভাৰেন তেসুযেৰ পুরিমপুরিমেহি পচ্ছিমপচ্ছিমানং ৰিযাতি দট্ঠব্বং. ‘‘ৰিক্খম্ভন্তী’’তি পন ৰচনং ৰণ্ণভণনৰসেন ৰুত্তং. তথা হি অঞ্ঞত্থাপি হেট্ঠা পহীনানং উপরি পহানং ৰুচ্চতি. যে পন ‘‘সব্বে কুসলা ধম্মা সব্বেসং অকুসলানং পটিপক্খাতি কত্ৰা এৰং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তেহি দুতিযজ্ঝানূপচারাদীসু নীৰরণৰিক্খম্ভনাৰচনস্স কারণং ৰত্তব্বং. সতি সন্তিট্ঠতীতি আকাসনিমিত্তারম্মণা সতি সম্মা সূপট্ঠিতা হুত্ৰা তিট্ঠতি. সতিসীসেন চেত্থ উপচারজ্ঝানানুগুণানং সদ্ধাপঞ্চমানং সকিচ্চযোগং দস্সেতি. উপচারেনাতি উপচারজ্ঝানেন. ইধাপীতি রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানং সন্ধায সম্পিণ্ডনং. তং হি উপেক্খাৰেদনাসম্পযুত্তং. সেসন্তি ‘‘সেসানি কামাৰচরানী’’তিআদি. যং ইধ ৰত্তব্বমৰুত্তং, তং পন পথৰীকসিণনিদ্দেসে (ৰিসুদ্ধি. ১.৫১ আদযো) ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বন্তি আহ ‘‘পথৰীকসিণে ৰুত্তনযমেৰা’’তি.

এৰং যং তত্থ অৰিসিট্ঠং, তং অতিদিসিত্ৰা ইদানি ৰিসিট্ঠং দস্সেতুং ‘‘অযং পন ৰিসেসো’’তিআদিমাহ. যানপ্পুতোল়ি কুম্ভিমুখাদীনন্তি ওগুণ্ঠনসিৰিকাদিযানানং মুখং যানমুখং, পুতোল়িযা খুদ্দকদ্ৰারস্স মুখং পুতোল়িমুখং, কুম্ভিমুখন্তি পচ্চেকং মুখ-সদ্দো সম্বন্ধিতব্বো. আকাসংযেৰ যানমুখাদিপরিচ্ছিন্নং. পরিকম্মমনসিকারেনাতি পরিকম্মভূতেন মনসিকারেন উপচারজ্ঝানেন. পরিকম্মং অনুলোমং উপচারোতি চ অনত্থন্তরঞ্হেতং. পেক্খমানো অরূপাৰচরজ্ঝানচক্খুনা.

২৭৭. সব্বাকারেনাতি রূপনিমিত্তং দণ্ডাদানসম্ভৰদস্সনাদিনা সব্বেন রূপধম্মেসু, পথৰীকসিণাদিরূপনিমিত্তেসু, তদারম্মণজ্ঝানেসু চ দোসদস্সনাকারেন, তেসু এৰ ৰা রূপাদীসু নিকন্তিপ্পহানঅনাৰজ্জিতুকামতাদিনা. রূপজ্ঝানম্পি রূপন্তি ৰুচ্চতি উত্তরপদলোপেন ‘‘রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতী’’তিআদীসু (ধ. স. ১৬০; ৰিভ. ৬২৫) যথা রূপভৰো রূপং. রূপীতি হি রূপজ্ঝানলাভীতি অত্থো. আরম্মণম্পি কসিণরূপং রূপন্তি ৰুচ্চতি পুরিমপদলোপেন যথা ‘‘দেৰদত্তো দত্তো’’তি. রূপানি পস্সতীতি কসিণরূপানি ঝানচক্খুনা পস্সতীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা উত্তরপদলোপেন, পুরিমপদলোপেন চ যথাক্কমং রূপজ্ঝানকসিণরূপেসু রূপৰোহারো দিস্সতি, তস্মা. রূপে রূপজ্ঝানে তংসহগতা সঞ্ঞা রূপসঞ্ঞা. তদারম্মণস্স চাতি চ-সদ্দেন যথাৰুত্তং রূপাৰচরজ্ঝানং সম্পিণ্ডেতি, তেন পাল়িযং ‘‘রূপসঞ্ঞান’’ন্তি সরূপেকসেসেন নিদ্দেসো কতোতি দস্সেতি. ৰিরাগাতি জিগুচ্ছনতো. নিরোধাতি তপ্পটিবন্ধছন্দরাগৰিক্খম্ভনেন নিরোধনতো. ৰুত্তমেৰত্থং পাকটতরং কাতুং ‘‘কিং ৰুত্তং হোতী’’তিআদি ৰুত্তং. তস্স সব্বাকারেন ৰিরাগা অনৰসেসানং নিরোধাতি এৰং ৰা এত্থ যোজনা কাতব্বা.

‘‘আরম্মণে অৰিরত্তস্স সঞ্ঞাসমতিক্কমো ন হোতী’’তি ইদং যস্মা ইমানি ঝানানি আরম্মণাতিক্কমেন পত্তব্বানি, ন অঙ্গাতিক্কমেনাতি কত্ৰা ৰুত্তং. যস্মা পনেত্থ সঞ্ঞাসমতিক্কমো আরম্মণসমতিক্কমেন ৰিনা ন হোতি, তস্মা ‘‘সমতিক্কন্তাসু চ সঞ্ঞাসু আরম্মণং সমতিক্কন্তমেৰ হোতী’’তি আহ. অৰত্ৰা ৰুত্তোতি সম্বন্ধো. সমাপন্নস্সাতিআদীসু কুসলসঞ্ঞাৰসেন সমাপন্নগ্গহণং, ৰিপাকসঞ্ঞাৰসেন উপপন্নগ্গহণং, কিরিযাসঞ্ঞাৰসেন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারগ্গহণং. অরহতো হি ঝানানি ৰিসেসতো দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো. যদি সঞ্ঞাসমতিক্কমস্স অনুনিপ্ফাদিআরম্মণসমতিক্কমো ৰিভঙ্গে চ অৰুত্তো, অথ কস্মা ইধ গহিতোতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. আরম্মণসমতিক্কমৰসেনাপি অযমত্থৰণ্ণনা কতা, ‘‘তদারম্মণস্স চেতং অধিৰচন’’ন্তিআদিনা ৰিভঙ্গে ৰিয সঞ্ঞাসমতিক্কমমেৰ অৰত্ৰাতি অধিপ্পাযো.

২৭৮. পটিঘাতেনাতি পটিহননেন ৰিসযীৰিসযসমোধানেন. অত্থঙ্গমাতিআদীসু পুরিমং পুরিমং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স অত্থৰচনং, তস্মা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমো ঝানসমঙ্গিকালে অনুপ্পত্তীতি তস্স ইধেৰ গহণে কারণং অনুযোগমুখেন দস্সেতুং ‘‘কামঞ্চেতা’’তিআদি ৰুত্তং. উস্সাহজননত্থং পটিপজ্জনকানং. এতাসং পটিঘসঞ্ঞানং. এত্থ পঠমারুপ্পকথাযং. ৰচনং অত্থঙ্গমৰসেন.

কিং ৰা পসংসাকিত্তনেন, পটিঘসঞ্ঞানং পন অত্থঙ্গমো ইধেৰ ৰত্তব্বত্তা ৰুত্তোতি দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সভাৰধম্মস্স অভাৰো নাম পটিপক্খেন পহীনতায ৰা পচ্চযাভাৰেন ৰা. তেসু রূপজ্ঝানসমঙ্গিনো পটিঘসঞ্ঞানং অভাৰো পচ্চযাভাৰমত্তেন, ন পটিপক্খাধিগমেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. তত্থ তাতি পটিঘসঞ্ঞা. রূপাৰচরন্তি রূপাৰচরজ্ঝানং. সমাপন্নস্সাতি সমাপজ্জিত্ৰা ৰিহরন্তস্স. কিঞ্চাপি ন সন্তীতি যোজনা. ন পহীনত্তা ন সন্তীতি ন তদা পটিঘসঞ্ঞা পহীনভাৰেন ন সন্তি নাম. তত্থ কারণমাহ ‘‘ন হি রূপৰিরাগায রূপাৰচরভাৰনা সংৰত্ততী’’তি. ননু চ পটিঘসঞ্ঞাপি অরূপধম্মা এৰাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘রূপাযত্তা চ এতাসং পৰত্তী’’তি. অযং পন ভাৰনাতি অরূপভাৰনমাহ. ধারেতুন্তি অৰধারেতুং. ইধাতি অরূপজ্ঝানে. আনেঞ্জাভিসঙ্খারৰচনাদীহি আনেঞ্জতা. ‘‘যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৭২; ১০.৯) সন্তৰিমোক্খতা চ ৰুত্তা.

২৭৯. দোসদস্সনপুব্বকপটিপক্খভাৰনাৰসেন পটিঘসঞ্ঞানং সুপ্পহীনত্তা মহতাপি সদ্দেন অরূপসমাপত্তিতো ন ৰুট্ঠাতি. তথা পন ন সুপ্পহীনত্তা সব্বরূপাৰচরসমাপত্তিতো ৰুট্ঠানং সিযা, পঠমজ্ঝানং পন অপ্পকম্পি সদ্দং ন সহতীতি তং সমাপন্নস্স সদ্দো কণ্টকোতি ৰুত্তং. আরুপ্পভাৰনায অভাৰে চুতিতো উদ্ধং উপ্পত্তিরহানং রূপসঞ্ঞাপটিঘসঞ্ঞানং যাৰ অত্তনো ৰিপাকপ্পৰত্তি, তাৰ অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনেন সমতিক্কমো, অত্থঙ্গমো চ ৰুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যা তস্মিং ভৰে ন উপ্পজ্জন্তি একন্তরূপনিস্সিতা, তা অনোকাসতায ন উপ্পজ্জন্তি, ন আরুপ্পভাৰনায নিৰারিতত্তা, অনিৰারিতত্তা চ কাচি উপ্পজ্জন্তি. তস্মা তাসং অমনসিকারো অনাৰজ্জনং অপচ্চৰেক্খণং, জৰনপটিপাদকেন ৰা ভৰঙ্গমনস্স অন্তো অকরণং অপ্পৰেসনং ৰুত্তং.

তেন চ নানত্তসঞ্ঞামনসিকারহেতূনং রূপানং সমতিক্কমা সমাধিস্স থিরভাৰং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খেপতো’’তিআদি ৰুত্তং. অপিচ ইমেহি তীহি পদেহি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰণ্ণো কথিতো সোতূনং উস্সাহজননত্থং, পলোভনত্থঞ্চ. যে হি অকুসলা এৰংগাহিনো ‘‘সব্বস্সাদরহিতে আকাসে পৰত্তিতসঞ্ঞায কো আনিসংসো’’তি, তে ততো মিচ্ছাগাহতো নিৰত্তেতুং তীহি পদেহি ঝানস্স আনিসংসো কথিতো. তং হি সুত্ৰা তেসং এৰং ভৰিস্সতি ‘‘এৰং সন্তা কিরাযং সমাপত্তি এৰং পণীতা, হন্দস্সা নিব্বত্তনত্থং উস্সাহং করিস্সামী’’তি.

২৮০. অস্সাতি আকাসস্স. উপ্পাদো এৰ অন্তো উপ্পাদন্তো, তথা ৰযন্তো. সভাৰধম্মো হি অহুত্ৰা সম্ভৰতো, হুত্ৰা চ ৰিনস্সনতো উদযৰযপরিচ্ছিন্নো. আকাসো পন অসভাৰধম্মত্তা তদুভযাভাৰতো অনন্তো ৰুত্তো. অজটাকাসপরিচ্ছিন্নাকাসানং ইধ অনধিপ্পেতত্তা ‘‘আকাসোতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো ৰুচ্চতী’’তি আহ. কসিণং উগ্ঘাটীযতি এতেনাতি কসিণুগ্ঘাটো, তদেৰ কসিণুগ্ঘাটিমং. মনসিকারৰসেনাপীতি রূপৰিৰেকমত্তগ্গহণেন পরিচ্ছেদস্স অগ্গহণতো অনন্তফরণাকারেন পৰত্তপরিকম্মমনসিকারৰসেনাপি. অনন্তং ফরতীতি অগ্গহিতপরিচ্ছেদতায অনন্তং কত্ৰা পরিকম্মসম্ফস্সপুব্বকেন ঝানসম্ফস্সেন ফুসতি. যথা ভিসগ্গমেৰ ভেসজ্জং, এৰং আকাসানন্তমেৰ আকাসানঞ্চং সংযোগপরস্স ত-কারস্স চ-কারং কত্ৰা. ঝানস্স পৰত্তিট্ঠানভাৰতো আরম্মণং অধিট্ঠানট্ঠেন ‘‘আযতনমস্সা’’তি ৰুত্তং, অধিট্ঠানট্ঠে আযতন-সদ্দস্স দস্সনতো. কারণাকরসঞ্জাতিদেসনিৰাসত্থেপি আযতন-সদ্দো ইধ যুজ্জতেৰ.

ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকথাৰণ্ণনা

২৮১. চিণ্ণো চরিতো পগুণিকতো আৰজ্জনাদিলক্খণো ৰসীভাৰো এতেনাতি চিণ্ণৰসীভাৰো, তেন চিণ্ণৰসীভাৰেন. রূপাৰচরসঞ্ঞং অনতিক্কমিত্ৰা অনধিগন্তব্বতো, তংসহগতসঞ্ঞামনসিকারসমুদাচারস্স হানভাগিযভাৰাৰহতো, তংসমতিক্কমেনেৰ তদঞ্ঞেসং সমতিক্কমিতব্বানং সমতিক্কমসিদ্ধিতো চ ৰুত্তং ‘‘আসন্নরূপাৰচরজ্ঝানপচ্চত্থিকা’’তি. ৰীথিপটিপন্নায ভাৰনায উপরূপরিৰিসেসাৰহভাৰতো, পণীতভাৰসিদ্ধিতো চ পঠমারুপ্পতো দুতিযারুপ্পং সন্ততরসভাৰন্তি আহ ‘‘নো চ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনমিৰ সন্তা’’তি ৰক্খতি হি ‘‘সুপ্পণীততরা হোন্তি, পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধা’’তি (ৰিসুদ্ধি. ১.২৯০). অনন্তং অনন্তন্তি কেৰলং ‘‘অনন্তং অনন্ত’’ন্তি ন মনসি কাতব্বং ন ভাৰেতব্বং, ‘‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণং, অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি পন মনসি কাতব্বং, ‘‘ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰা.

তস্মিং নিমিত্তেতি তস্মিং পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণসঙ্খাতে ৰিঞ্ঞাণনিমিত্তে. চিত্তং চারেন্তস্সাতি ভাৰনাচিত্তং পৰত্তেন্তস্স. আকাসফুটে ৰিঞ্ঞাণেতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং ফরিত্ৰা পৰত্তে পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণে আরম্মণভূতে. অপ্পেতীতি অপ্পনাৰসেন পৰত্ততি. সভাৰধম্মেপি আরম্মণসমতিক্কমভাৰনাভাৰতো ইদং অপ্পনাপ্পত্তং হোতি চতুত্থারুপ্পং ৰিয. অপ্পনানযো পনেত্থ ৰুত্তনযেনেৰাতি এত্থ দুতিযারুপ্পজ্ঝানে পুরিমভাগে তীণি, চত্তারি ৰা জৰনানি কামাৰচরানি উপেক্খাৰেদনাসম্পযুত্তানেৰ হোন্তি. ‘‘চতুত্থং পঞ্চমং ৰা অরূপাৰচর’’ন্তিআদিনা (ৰিসুদ্ধি. ১.২৭৬) পঠমারুপ্পজ্ঝানে ৰুত্তেন নযেন, অথ ৰা অপ্পনানযোতি সভাৰধম্মেপি আরম্মণে ঝানস্স অপ্পনানযো আরম্মণাতিক্কমভাৰনাৰসেন আরুপ্পং অপ্পনং পাপুণাতি, ‘‘অপ্পনাপ্পত্তস্সেৰ হি ঝানস্স আরম্মণসমতিক্কমনমত্তং তত্থ হোতী’’তি মরণানুস্সতিনিদ্দেসে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৭৭) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বোতি অত্থো.

২৮২. সব্বসোতি সব্বাকারেন পঠমারুপ্পে ‘‘আসন্নরূপজ্ঝানপচ্চত্থিকতা, অসন্তসভাৰতা’’তি এৰমাদিনা সব্বেন দোসদস্সনাকারেন, তত্থ ৰা নিকন্তিপহানঅনাৰজ্জিতুকামতাদিআকারেন, সব্বং ৰা কুসলৰিপাককিরিযাভেদতো অনৰসেসন্তি অত্থো. স্ৰাযমত্থো হেট্ঠা ৰুত্তনযেন ঞাতুং সক্কাতি আহ ‘‘সব্বসোতি ইদং ৰুত্তনযমেৰা’’তি. ঝানস্স আকাসানঞ্চাযতনতা বাহিরত্থসমাসৰসেন হেট্ঠা ৰুত্তাতি আহ ‘‘পুব্বে ৰুত্তনযেন ঝানম্পি আকাসানঞ্চাযতন’’ন্তি. আরম্মণস্স পন সমানাধিকরণসমাসৰসেনাতি সন্দস্সেতুং ‘‘আরম্মণম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘পুরিমনযেনেৰা’’তি ইদং ‘‘নাস্স অন্তো’’তিআদিনা ৰুত্তপদসিদ্ধিং সন্ধায ৰুত্তং. যথা অধিট্ঠানট্ঠেন, এৰং সঞ্জাতিদেসট্ঠেনপি আযতন-সদ্দেন ইধ অত্থো যুজ্জতীতি দস্সেতুং ‘‘তথা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সঞ্জাযতি এত্থাতি সঞ্জাতি, সঞ্জাতি এৰ দেসো সঞ্জাতিদেসো. ঝানং অপ্পৰত্তিকরণেন. আরম্মণং অমনসিকরণেন. উভযম্পি ৰা উভযতা যোজেতব্বা. ঝানস্সপি হি অনাৰজ্জনং, জৰনপটিপাদকেন ৰা ভৰঙ্গমনস্স অন্তো অকরণং অমনসিকরণং, আরম্মণস্স চ আরম্মণকরণৰসেন অপ্পৰত্তনং অপ্পৰত্তিকরণন্তি অত্থস্স সম্ভৰতো একজ্ঝং কত্ৰা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, একসেসনযেন ৰা.

পুব্বে অনন্তস্স আকাসস্স আরম্মণকরণৰসেন পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণং অত্তনো ফরণাকারেনেৰ ‘‘অনন্ত’’ন্তি মনসি কাতব্বত্তা ‘‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰুত্তন্তি পুন ‘‘মনসিকারৰসেন ৰা অনন্ত’’ন্তি ৰুত্তং, সব্বসো মনসিকরণৰসেনাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অনৰসেসতো মনসি করোন্তো ‘অনন্ত’ন্তি মনসি করোতী’’তি. ঝানৰিভঙ্গেপি অযমেৰত্থো ৰুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘যং পন ৰিভঙ্গে ৰুত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সা পাল়িযা এৰং ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো – তংযেৰ আকাসং ফুটং ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনৰিঞ্ঞাণেন মনসি করোতীতি. অযং পনত্থো যুত্তো ৰিয দিস্সতি, তংযেৰ আকাসং ৰিঞ্ঞাণেন ফুটং তেন গহিতাকারং মনসি করোতি. এৰং তং ৰিঞ্ঞাণং অনন্তং ফরতীতি. যং হি আকাসং পঠমারুপ্পসমঙ্গী ৰিঞ্ঞাণেন অনন্তং ফরতি, তং ফরণাকারসহিতমেৰ ৰিঞ্ঞাণং মনসি করোন্তো দুতিযারুপ্পসমঙ্গী অনন্তং ফরতীতি ৰুচ্চতি.

মনসিকারৰসেন অনন্তফরণাকারেন ইধ অনন্ততা, ন আকাসস্স ৰিয উপ্পাদন্তাদিঅভাৰেনাতি ‘‘নাস্স অন্তোতি অনন্ত’’ন্তি এত্তকমেৰাহ. ‘‘রুল়্হীসদ্দো’’তি ইমিনা ‘‘ৰিঞ্ঞাণানঞ্চ’’ন্তি এতস্স পদস্স অত্থে ৰিঞ্ঞাণঞ্চ-সদ্দো নিরুল়্হোতি দস্সেতি, যথাৰুত্তং ৰা ৰিঞ্ঞাণং দুতিযারুপ্পজ্ঝানেন অঞ্চীযতি ৰুত্তাকারেন আলম্বীযতীতি ৰিঞ্ঞাণঞ্চন্তি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং ৰুত্তত্থমেৰাতি আহ ‘‘সেসং পুরিমসদিসমেৰা’’তি.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকথাৰণ্ণনা

২৮৩. ততিযারুপ্পকম্মট্ঠানে যং হেট্ঠা ৰুত্তসদিসং, তং ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং, অপুব্বমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম. তত্থ তস্সেৰাতি যং আরব্ভ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং পৰত্তং, তস্সেৰ. কিং পন তন্তি আহ ‘‘আকাসানঞ্চাযতনৰিঞ্ঞাণস্সা’’তি. এতেন ততো অঞ্ঞং ততিযারুপ্পজ্ঝানস্স আরম্মণং নত্থীতি দস্সেতি. ‘‘আরম্মণভূতস্সা’’তি ইমিনা তস্স অনারম্মণভূতং দুতিযারুপ্পৰিঞ্ঞাণং নিৰত্তেতি. অভাৰোতি নত্থিতা. সুঞ্ঞতাতি রিত্ততা. ৰিৰিত্তাকারোতি ৰিৰেকো. তীহি পদেহি পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণস্স অপগমমেৰ ৰদতি. ‘‘মনসি কাতব্বো’’তি ৰত্ৰা মনসিকারৰিধিং দস্সেতুং ‘‘তং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অমনসিকরিত্ৰাতি সব্বেন সব্বং মনসি অকত্ৰা অচিন্তেত্ৰা. ৰা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন তীসু পকারেসু একেনপি অত্থসিদ্ধীতি দস্সেতি.

তস্মিং নিমিত্তেতি তস্মিং পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণস্স অভাৰসঙ্খাতে ঝানুপ্পত্তিনিমিত্তে. আকাসে ফুটেতি আকাসং ফরিত্ৰা পৰত্তে. ‘‘আকাসফুটে’’তি ৰা পাঠো. সুঞ্ঞৰিৰিত্তনত্থিভাৰেতি সুঞ্ঞভাৰে, ৰিৰিত্তভাৰে, নত্থিভাৰে চাতি যেন আকারেন ভাৰিতং, তস্স গহণত্থং ৰুত্তং. অথ ৰা সুঞ্ঞৰিৰিত্তনত্থিভাৰেতি সুঞ্ঞৰিৰিত্ততাসঙ্খাতে নত্থিভাৰে, তেন ৰিনাসাভাৰমেৰ দস্সেতি, ন পুরে অভাৰাদিকে.

তস্মিং হি অপ্পনাচিত্তেতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনজ্ঝানসম্পযুত্তে অপ্পনাৰসেন পৰত্তে চিত্তে, তস্মিং ৰা পঠমারুপ্পস্স অপগমসঙ্খাতে নত্থিভাৰে যথাৰুত্তে অপ্পনাচিত্তে উপ্পন্নে. সো ভিক্খু অভাৰমেৰ পস্সন্তো ৰিহরতীতি সম্বন্ধো. পুরিসো কত্থচি গন্ত্ৰা আগন্ত্ৰা সুঞ্ঞমেৰ পস্সতি, নত্থিভাৰমেৰ পস্সতীতি যোজনা. তং ঠানন্তি তং সন্নিপাতট্ঠানং. ‘‘পরিকম্মমনসিকারেন অন্তরহিতে’’তি ইমিনা আরম্মণকরণাভাৰেন তস্স অন্তরধানং ন নট্ঠত্তাতি দস্সেতি. তত্রিদং ওপম্মসংসন্দনং – যথা সো পুরিসো তত্থ সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৰা গতো, ততো সব্বেসু ভিক্খূসু কেনচিদেৰ করণীযেন অপগতেসু আগন্ত্ৰা তং ঠানং ভিক্খূহি সুঞ্ঞমেৰ পস্সতি, ন ভিক্খূনং ততোপি অপগতকারণং, এৰমযং যোগাৰচরো পুব্বে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনজ্ঝানচক্খুনা পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণং দিস্ৰা পচ্ছা নত্থীতি পরিকম্মমনসিকারেন তস্মিং অপগতে ততিযারুপ্পজ্ঝানচক্খুনা তস্স নত্থিভাৰমেৰ পস্সন্তো ৰিহরতি, ন তস্স অপগমনকারণং ৰীমংসতি ঝানস্স তাদিসাভোগাভাৰতোতি. সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং.

২৮৪. নত্থিতা পরিযাযাসুঞ্ঞৰিৰিত্তভাৰাতি ‘‘নত্থী’’তি পদস্স অত্থং ৰদন্তেন সুঞ্ঞৰিৰিত্তপদানিপি গহিতানি. আমেডিতৰচনং পন ভাৰনাকারদস্সনং. ৰিভঙ্গেপি ইমস্স পদস্স অযমেৰত্থো ৰুত্তোতি দস্সেতুং ‘‘যম্পি ৰিভঙ্গে’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতীতি যং পুব্বে ‘‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি মনসি কতং পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণং, তংযেৰাতি অত্থো. তংযেৰ হি আরম্মণভূতং পঠমেন ৰিয রূপনিমিত্তং ততিযেনারুপ্পেনাভাৰেতীতি. খযতো সম্মসনন্তি ভঙ্গানুপস্সনমাহ. সা হি সঙ্খতধম্মানং ভঙ্গাভাৰমেৰ পস্সন্তী ‘‘ৰিঞ্ঞাণম্পি অভাৰেতী’’তিআদিনা ৰত্তব্বতং লভতীতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘খযতো সম্মসনং ৰিয ৰুত্ত’’ন্তি. অস্সাতি পাঠস্স. পুন অস্সাতি ৰিঞ্ঞাণস্স. অভাৰেতীতি অভাৰং করোতি. যথা ঞাণস্স ন উপতিট্ঠতি, এৰং করোতি অমনসিকরণতো. ততো এৰ ৰিভাৰেতি ৰিগতভাৰং করোতি, ৰিনাসেতি ৰা যথা ন দিস্সতি, তথা করণতো. তেনেৰ অন্তরধাপেতি তিরোভাৰং গমেতি. ন অঞ্ঞথাতি ইমিস্সা পাল়িযা এৰমত্থো, ন ইতো অঞ্ঞথা অযুজ্জমানকত্তাতি অধিপ্পাযো.

অস্সাতি পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণাভাৰস্স. কিঞ্চনন্তি কিঞ্চিপি. সভাৰধম্মস্স অপ্পাৰসেসতা নাম ভঙ্গো এৰ সিযাতি আহ ‘‘ভঙ্গমত্তম্পি অস্স অৰসিট্ঠং নত্থী’’তি. সতি হি ভঙ্গমত্তেপি তস্স সকিঞ্চনতা সিযা. অকিঞ্চনন্তি চ ৰিঞ্ঞাণস্স কিঞ্চি পকারং অগ্গহেত্ৰা সব্বেন সব্বং ৰিভাৰনমাহ. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকথাৰণ্ণনা

২৮৫. নো চ সন্তাতি যথা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তিযা সৰিসেসা সন্তা, এৰমযং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি নো চ সন্তা তদভাৰতো. যা অযং খন্ধেসু পচ্চযযাপনীযতায, রোগমূলতায চ রোগসরিক্খতা, দুক্খতাসূলযোগাদিনা গণ্ডসরিক্খতা, পীল়াজননাদিনা সল্লসরিক্খতা চ, সা সঞ্ঞায সতি হোতি, নাসতীতি ৰুত্তং ‘‘সঞ্ঞা রোগো, সঞ্ঞা গণ্ডো, সঞ্ঞা সল্ল’’ন্তি. সা চেত্থ পটুকিচ্চা পঞ্চৰোকারভৰতো ওল়ারিকসঞ্ঞা ৰেদিতব্বা. ন কেৰলং সঞ্ঞা এৰ, অথ খো ৰেদনাচেতনাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সঞ্ঞাসীসেন পন নিদ্দেসো কতো. এতং সন্তন্তি এতং অসন্তভাৰকররোগাদিসরিক্খসঞ্ঞাৰিরহতো সন্তং. ততো এৰ পণীতং. কিং পন তন্তি আহ ‘‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞা’’তি? তদপদেসেন তংসম্পযুত্তজ্ঝানমাহ ‘‘আদীনৰ’’ন্তি. এত্থ রোগাদিসরিক্খসঞ্ঞাদিসব্ভাৰোপি আদীনৰো দট্ঠব্বো, ন আসন্নৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকতাৰ. উপরীতি চতুত্থারুপ্পে. সা ৰাতি সা এৰ. ৰত্তিতাতি পৰত্তিতা নিব্বত্তিতা ৰল়ঞ্জিতা.

তস্মিং নিমিত্তেতি তস্মিং ততিযারুপ্পসমাপত্তিসঙ্খাতে ঝাননিমিত্তে. মানসন্তি চিত্তং ‘‘মনো এৰ মানস’’ন্তি কত্ৰা, ভাৰনামনসিকারং ৰা. তং হি মনসি ভৰন্তি মানসন্তি ৰুচ্চতি. ঝানসম্পযুত্তধম্মানম্পি ঝানানুগুণতায সমাপত্তিপরিযাযো লব্ভতীতি আহ ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিসঙ্খাতেসু চতূসু খন্ধেসূ’’তি, আরম্মণভূতেসূতি অধিপ্পাযো.

২৮৬. যথাৰুত্তং আকিঞ্চঞ্ঞং আরম্মণপচ্চযভাৰতো আযতনং কারণমস্সাতি ঝানং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, আকিঞ্চঞ্ঞমেৰ আরম্মণপচ্চযভূতং ঝানস্স কারণন্তি আরম্মণং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি এৰং ৰা অত্থো দট্ঠব্বো. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং.

যায সঞ্ঞায ভাৰতোতি যাদিসায সঞ্ঞায অত্থিভাৰেন. যা হি সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চস্স অভাৰতো সঞ্ঞাতিপি ন ৰত্তব্বা, সঞ্ঞাসভাৰানাতিৰত্তনতো অসঞ্ঞাতিপি ন ৰত্তব্বা, তস্সা ৰিজ্জমানত্তাতি অত্থো. তন্তি তং ঝানং. তং তাৰ দস্সেতুন্তি এত্থ তন্তি তং সসাপটিপদং, যথাৰুত্তসঞ্ঞং, তস্সা চ অধিগমুপাযন্তি অত্থো. নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি হি পুগ্গলাধিট্ঠানেন ধম্মং উদ্ধরন্তেন সঞ্ঞাৰন্তমুখেন সঞ্ঞা উদ্ধটা, অঞ্ঞথা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি উদ্ধরিতব্বং সিযা. সা পন পটিপদা যত্থ পৰত্ততি, যথা চ পৰত্ততি, তং দস্সেতুং ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি করোতি, সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিং ভাৰেতী’’তি ৰুত্তং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং হি চতুত্থারুপ্পভাৰনায পৰত্তিট্ঠানং, সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তি পৰত্তিআকারোতি. যত্র হি নামাতি যা নাম. নত্থিভাৰম্পীতি ৰিঞ্ঞাণস্স সুঞ্ঞতম্পি, এৰং সুখুমম্পীতি অধিপ্পাযো. সন্তারম্মণতাযাতি সন্তং আরম্মণং এতিস্সাতি সন্তারম্মণা, তব্ভাৰো সন্তারম্মণতা, তায, ন ঝানসন্ততায. ন হি ততিযারুপ্পসমাপত্তি চতুত্থারুপ্পজ্ঝানতো সন্তা.

চোদকো ‘‘যং সন্ততো মনসি করোতি, ন তত্থ আদীনৰদস্সনং ভৰেয্য. অসতি চ আদীনৰদস্সনে সমতিক্কমো এৰ ন সিযা’’তি দস্সেন্তো ‘‘সন্ততো চে মনসি করোতি, কথং সমতিক্কমো হোতী’’তি আহ. ইতরো ‘‘অসমাপজ্জিতুকামতাযা’’তি পরিহারমাহ, তেন আদীনৰদস্সনম্পি অত্থেৰাতি দস্সেতি. সো হীতিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং পাকটতরং করোতি. তত্থ যস্মিং ঝানে অভিরতি, তত্থ আৰজ্জনসমাপজ্জনাদিপটিপত্তিযা ভৰিতব্বং. সা পনস্স ততিযারুপ্পে সব্বসো নত্থি, কেৰলং অঞ্ঞাভাৰতো আরম্মণকরণমত্তমেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদিমাহ.

সমতিক্কমিত্ৰাৰ গচ্ছতীতি তেসং সিপ্পীনং জীৰিকং তিণাযপি অমঞ্ঞমানো তে ৰীতিৰত্ততিযেৰ. সোতি যোগাৰচরো. তন্তি ততিযারুপ্পসমাপত্তিং. পুব্বে ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সন্তা ৰতাযং সমাপত্তী’’তিআদিনা ৰুত্তেন নযেন সন্ততো মনসি করোন্তো. তন্তি যায নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী নাম হোতি, সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিং ভাৰেতীতি ৰুচ্চতি, তং সঞ্ঞং পাপুণাতীতি যোজনা. সঞ্ঞাসীসেন হি দেসনা. পরমসুখুমন্তি উক্কংসগতসুখুমভাৰং. সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিন্তি উক্কংসগতসুখুমতায সঙ্খারানং সেসতামত্তং সমাপত্তিং. তেনাহ ‘‘অচ্চন্তসুখুমভাৰপ্পত্তসঙ্খার’’ন্তি. অন্তমতিচ্চ অচ্চন্তং. যতো সুখুমতমং নাম নত্থি, তথাপরমুক্কংসগতসুখুমসঙ্খারন্তি অত্থো. পঠমজ্ঝানূপচারতো পট্ঠায হি তচ্ছন্তিযা ৰিয পৰত্তমানায ভাৰনায অনুক্কমেন সঙ্খারা তত্থ অন্তিমকোট্ঠাসতং পাপিতা, ততো পরং নিরোধো এৰ, ন সঙ্খারপ্পৰত্তীতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তী’’তি.

২৮৭. যং তং চতুক্খন্ধং. অত্থতোতি কুসলাদিৰিসেসৰিসিট্ঠপরমত্থতো. ৰিসেসতো অধিপঞ্ঞাসিক্খায অধিট্ঠানভূতং ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ইধ সমাপন্নস্স চিত্তচেতসিকা ধম্মা অধিপ্পেতা’’তি. ওল়ারিকায সঞ্ঞায অভাৰতোতি যদিপি চতুত্থারুপ্পৰিপাকসঞ্ঞায চতুত্থারুপ্পকুসলসঞ্ঞা ওল়ারিকা, তথা ৰিপস্সনামগ্গফলসঞ্ঞাহি, তথাপি ওল়ারিকসুখুমতা নাম উপাদাযুপাদায গহেতব্বাতি পঞ্চৰোকারভৰপরিযাপন্নায ৰিয চতুৰোকারেপি হেট্ঠা তীসু ভূমীসু সঞ্ঞায ৰিয ওল়ারিকায অভাৰতো. সুখুমাযাতি সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তিযা সুখুমায সঞ্ঞায ভাৰতো ৰিজ্জমানত্তা. নেৰসঞ্ঞাতি এত্থ ন-কারো অভাৰত্থো, নাসঞ্ঞন্তি এত্থ ন-কারো অঞ্ঞত্থো, অ-কারো অভাৰত্থোৰ, অসঞ্ঞং অনসঞ্ঞঞ্চাতি অত্থো. পরিযাপন্নত্তাতি একদেসভাৰেন অন্তোগধত্তা. এত্থাতি চতুত্থারুপ্পে. দুতিযে অত্থৰিকপ্পে নেৰসঞ্ঞাতি এত্থ ন-কারো অঞ্ঞত্থো. তথা নাসঞ্ঞাতি এত্থ ন-কারো, অ-কারো চ অঞ্ঞত্থো এৰাতি তেন দ্ৰযেন সঞ্ঞাভাৰো এৰ দস্সিতোতি ধম্মাযতনপরিযাপন্নতায আযতনভাৰো ৰুত্তোৰাতি ‘‘অধিট্ঠানট্ঠেনা’’তি ৰুত্তং নিস্সযপচ্চযভাৰতো.

কিং পন কারণং, যেনেত্থ সঞ্ঞাৰ এদিসী জাতাতি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘ন কেৰল’’ন্তিআদি. সঞ্ঞাসীসেনাযং দেসনা কতা ‘‘নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৪১, ৩৫৯; অ. নি. ৯.২৪) ৰিযাতি দট্ঠব্বং. এৰং এস অত্থোতি কঞ্চি ৰিসেসং উপাদায সভাৰতো অত্থীতি ৰত্তব্বস্সেৰ ধম্মস্স কঞ্চি ৰিসেসং উপাদায নত্থীতি ৰত্তব্বতাসঙ্খাতো অত্থো.

অতিথোকম্পি যং তেলমত্থি ভন্তেতি আহ অকপ্পিযভাৰং উপাদায, তদেৰ নত্থি, ভন্তে, তেলন্তি আহ নাল়িপূরণং উপাদায. তেনাহ ‘‘তত্থ যথা’’তিআদি.

যদি আরম্মণসঞ্জাননং সঞ্ঞাকিচ্চং, তং সঞ্ঞা সমানা কথমযং কাতুং ন সক্কোতীতি আহ ‘‘দহনকিচ্চমিৰা’’তিআদি. সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তিযা এৰ হেসা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, ততো এৰ চ ঞাণস্স সুগয্হাপি ন হোতি. তেনাহ ‘‘নিব্বিদাজননম্পি কাতুং ন সক্কোতী’’তি. অকতাভিনিৰেসোতি অকতৰিপস্সনাভিনিৰেসো অপ্পৰত্তিতসম্মসনচারো. পকতিৰিপস্সকোতি পকতিযা ৰিপস্সকো. খন্ধাদিমুখেন ৰিপস্সনং অভিনিৰিসিত্ৰা দ্ৰারালম্বনেহি সদ্ধিং দ্ৰারপ্পৰত্তধম্মানং ৰিপস্সকো সক্কুণেয্য তব্বিসযউদযব্বযঞাণং উপ্পাদেতুং, যথা পন সক্কোতি, তং দস্সেতুং ‘‘সোপী’’তিআদি ৰুত্তং. কলাপসম্মসনৰসেনেৰাতি চতুত্থারুপ্পচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নে ফস্সাদিধম্মে অৰিনিব্ভুজ্জ একতো গহেত্ৰা কলাপতো সমূহতো সম্মসনৰসেন নযৰিপস্সনাসঙ্খাতকলাপসম্মসনৰসেন. ফস্সাদিধম্মে ৰিনিব্ভুজ্জিত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং সরূপতো গহেত্ৰা অনিচ্চাদিৰসেন সম্মসনং অনুপদধম্মৰিপস্সনা. এৰং সুখুমত্তং গতা যথা ধম্মসেনাপতিনাপি নাম অনুপদং ন ৰিপস্সনেয্যাতি অত্থো.

থেরস্সাতি অঞ্ঞতরস্স থেরস্স. অঞ্ঞাহিপীতি এত্থ অযমপরা উপমা – একো কির ব্রাহ্মণো অঞ্ঞতরং পুরিসং মনুঞ্ঞং মত্তিকভাজনং গহেত্ৰা ঠিতং দিস্ৰা যাচি ‘‘দেহি মে ইমং ভাজন’’ন্তি. সো সুরাসিত্ততং সন্ধায ‘‘নায্যো সক্কা দাতুং, সুরা এত্থ অত্থী’’তি আহ. ব্রাহ্মণো অত্তনো সমীপে ঠিতং পুরিসং উদ্দিস্স আহ ‘‘তেন হি ইমস্স পাতুং দেহী’’তি. ইতরো ‘‘নত্থয্যো’’তি আহ. তত্থ যথা ব্রাহ্মণস্স অযোগ্যভাৰং উপাদায ‘‘অত্থী’’তিপি ৰত্তব্বং, পাতব্বতায তত্থ অভাৰতো ‘‘নত্থী’’তিপি ৰত্তব্বং জাতং, এৰং ইধাপীতি দট্ঠব্বং.

কস্মা পনেত্থ যথা হেট্ঠা ‘‘অনন্তো আকাসো, অনন্তং ৰিঞ্ঞাণং, নত্থি কিঞ্চী’’তি তত্থ তত্থ ভাৰনাকারো গহিতো, এৰং কোচি ভাৰনাকারো ন গহিতোতি? কেচি তাৰ আহু – ‘‘ভাৰনাকারো নাম সোপচারস্স ঝানস্স যথাসকং আরম্মণে পৰত্তিআকারো, আরম্মণঞ্চেত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনধম্মা. তে পন গয্হমানা একস্স ৰা পুব্বঙ্গমধম্মস্স ৰসেন গহেতব্বা সিযুং, সব্বে এৰ ৰা. তত্থ পঠমপক্খে ৰিঞ্ঞাণস্স গহণং আপন্নন্তি ‘ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি মনসিকারে চতুত্থারুপ্পস্স ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনভাৰো আপজ্জতি. দুতিযপক্খে পন সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনধম্মারম্মণতায ঝানস্স ‘আকিঞ্চঞ্ঞং আকিঞ্চঞ্ঞ’ন্তি মনসিকারে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতা ৰা সিযা, অভাৰারম্মণতা ৰা. সব্বথা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভাৰো ন লব্ভতী’’তি. তদিদমকারণং তথা ঝানস্স অপ্পৰত্তনতো. ন হি চতুত্থারুপ্পভাৰনা ৰিঞ্ঞাণমাকিঞ্চঞ্ঞং ৰা আমসন্তী পৰত্ততি, কিঞ্চরহি? ততিযারুপ্পস্স সন্ততং.

যদি এৰং, কস্মা পাল়িযং ‘‘সন্ত’’ন্তি ন গহিতন্তি? কিঞ্চাপি ন গহিততং সুত্তে (দী. নি. ২.১২৯; সং. নি. ২.১৫২), ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৬০৬ আদযো) পন গহিতমেৰ. যথাহ – ‘‘তঞ্ঞেৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি করোতি, সঙ্খারাৰসেসসমাপত্তিং ভাৰেতী’’তি (ৰিভ. ৬১৯). অথ কস্মা ৰিভঙ্গে ৰিয সুত্তে ভাৰনাকারো ন গহিতোতি? ৰেনেয্যজ্ঝাসযতো, দেসনাৰিলাসতো চ. যে হি ৰেনেয্যা যথা হেট্ঠা তীসু আরুপ্পেসু ‘‘অনন্তো আকাসো, অনন্তং ৰিঞ্ঞাণং, নত্থি কিঞ্চী’’তি ভাৰনাকারো গহিতো, এৰং অগ্গহিতে এৰ তস্মিং তমত্থং পটিৰিজ্ঝন্তি, তেসং ৰসেন সুত্তে তথা দেসনা কতা, সুত্তন্তগতিকাৰ অভিধম্মে সুত্তন্তভাজনীযে (ৰিভ. ৬০৫ আদযো) উদ্দেসদেসনা. যে পন ৰেনেয্যা ৰিভজিত্ৰা ৰুত্তেযেৰ তস্মিং তমত্থং পটিৰিজ্ঝন্তি, তেসং ৰসেন ৰিভঙ্গে ভাৰনাকারো ৰুত্তো. ধম্মিস্সরো পন ভগৰা সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মানং দেসেতব্বপ্পকারং জানন্তো কত্থচি ভাৰনাকারং গণ্হাতি, কত্থচি ভাৰনাকারং ন গণ্হাতি. সা চ দেসনা যাৰদেৰ ৰেনেয্যৰিনযত্থাতি অযমেত্থ দেসনাৰিলাসো. সুত্তন্তদেসনা ৰা পরিযাযকথাতি তত্থ ভাৰনাকারো ন গহিতো, অভিধম্মদেসনা পন নিপ্পরিযাযকথাতি তত্থ ভাৰনাকারো গহিতোতি এৰম্পেত্থ ভাৰনাকারস্স গহণে, অগ্গহণে চ কারণং ৰেদিতব্বং.

অপরে পন ভণন্তি – ‘‘চতুত্থারুপ্পে ৰিসেসদস্সনত্থং সুত্তে ভাৰনাকারস্স অগ্গহণং, স্ৰাযং ৰিসেসো অনুপুব্বভাৰনাজনিতো. সা চ অনুপুব্বভাৰনা পহানক্কমোপজনিতা পহাতব্বসমতিক্কমেন ঝানানং অধিগন্তব্বতো. তথা হি কামাদিৰিৰেকৰিতক্কৰিচারৰূপসমপীতিৰিরাগসোমনস্সত্থঙ্গমমুখেন রূপাৰচরজ্ঝানানি দেসিতানি, রূপসঞ্ঞাদিসমতিক্কমমুখেন অরূপজ্ঝানানি. ন কেৰলঞ্চ ঝানানিযেৰ, অথ খো সব্বম্পি সীলং, সব্বাপি পঞ্ঞা পটিপক্খধম্মপ্পহানৰসেনেৰ সম্পাদেতব্বতো পহাতব্বধম্মসমতিক্কমদস্সনমুখেনেৰ দেসনা আরুল়্হা. তথা হি ‘‘পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৮, ১৯৪) সীলসংৰরো, ‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৩; ম. নি. ১.৪১১, ৪২১; ৩.১৫, ৭৫) ইন্দ্রিযসংৰরো, ‘‘নেৰ দৰায ন মদাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩, ৪২২; ২.২৪; ৩.৭৫; সং. নি. ২.৬৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬; ৰিভ. ৫১৮) ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, ‘‘ইধ ভিক্খু মিচ্ছাজীৰং পহায সম্মাআজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.৮) আজীৰপারিসুদ্ধি, ‘‘অভিজ্ঝং লোকে পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২১৭; ম. নি. ১.৪১২, ৪২৫; ৩.১৬, ৭৫) জাগরিযানুযোগো, ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৰেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায, অনিচ্চসঞ্ঞিনো, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি, অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং গচ্ছতি, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তিআদিনা পঞ্ঞা পটিপক্খধম্মপ্পহানৰসেনেৰ দেসিতা. তস্মা ঝানানি দেসেন্তো ভগৰা ‘‘ৰিৰিচ্চেৰ কামেহী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২২৬; সং. নি. ২.১৫২; অ. নি. ৪.১২৩) পহাতব্বধম্মসমতিক্কমদস্সনমুখেনেৰ দেসেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘কামাদিৰিৰেকৰিতক্কৰিচারৰূপসমপীতিৰিরাগসোমনস্সত্থঙ্গমমুখেন রূপাৰচরজ্ঝানানি দেসিতানি, রূপসঞ্ঞাদিসমতিক্কমমুখেন অরূপজ্ঝানানী’’তি. তত্থ যথা রূপাৰচরং পঠমং ঝানং ভাৰনাৰিসেসাধিগতেহি ৰিতক্কাদীহি ৰিয সদ্ধাদীহিপি তিক্খৰিসদসূরসভাৰেহি ধম্মেহি সমন্নাগতত্তা কামচ্ছন্দাদীনং নীৰরণানং, তদেকট্ঠানঞ্চ পাপধম্মানং ৰিক্খম্ভনতো উত্তরিমনুস্সধম্মভাৰপ্পত্তং কামাৰচরধম্মেহি সণ্হসুখুমং, সন্তং, পণীতঞ্চ হোতি; দুতিযজ্ঝানাদীনি পন ভাৰনাৰিসেসেন ওল়ারিকঙ্গপ্পহানতো ততো সাতিসযং সণ্হসুখুমসণ্হসুখুমতরাদিভাৰপ্পত্তানি হোন্তি. তথা অরূপাৰচরং পঠমজ্ঝানং রূপৰিরাগভাৰনাভাৰেন পৰত্তমানং আরম্মণসন্ততাযপি অঙ্গসন্ততাযপি পাকতিকপরিত্তধম্মেহি ৰিয সব্বরূপাৰচরধম্মেহি সন্তসুখুমভাৰপ্পত্তং হোতি. আরম্মণসন্তভাৰেনাপি হি তদারম্মণধম্মা সন্তসভাৰা হোন্তি, সেয্যথাপি লোকুত্তরধম্মারম্মণা ধম্মা.

সতিপি ধম্মতো, মহগ্গতভাৰেনাপি চ অভেদে রূপাৰচরচতুত্থতো আরুপ্পং অঙ্গতোপি সন্তমেৰ, যতস্স সন্তৰিমোক্খতা ৰুত্তা. দুতিযারুপ্পাদীনি পন পঠমারুপ্পাদিতো অঙ্গতো, আরম্মণতো চ সন্তসন্ততরসন্ততমভাৰপ্পত্তানি তথা ভাৰনাৰিসেসসমাযোগতো, স্ৰাযং ভাৰনাৰিসেসো পঠমজ্ঝানূপচারতো পট্ঠায তংতংপহাতব্বসমতিক্কমনৰসেন তস্স তস্স ঝানস্স সন্তসুখুমভাৰং আপাদেন্তো চতুত্থারুপ্পে সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰং পাপেতি. যতো চতুত্থারুপ্পং যথা অনুপদধম্মৰিপস্সনাৰসেন ৰিপস্সনায আরম্মণভাৰং উপগন্ত্ৰা পকতিৰিপস্সকস্সাপি নিব্বিদুপ্পত্তিযা পচ্চযো ন হোতি সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তিতো, তথা সযং ততিযারুপ্পধম্মেসু পৰত্তমানং তে যাথাৰতো ৰিভাৰেতুং ন সক্কোতি, যথা তদঞ্ঞজ্ঝানানি অত্তনো আরম্মণং. কেৰলং পন আরব্ভ পৰত্তিমত্তমেৰস্স তত্থ হোতি, তযিদং আরম্মণভাৰেনাপি নাম ৰিভূতাকারতায ঠাতুং অপ্পহোন্তং আরম্মণকরণে কিং পহোতি. তস্মা তদস্স অৰিভূতকিচ্চতং দিস্ৰা সত্থা হেট্ঠা তীসু ঠানেসু ভাৰনাকারং ৰত্ৰা তাদিসো ইধ ন লব্ভতীতি দীপেতুং চতুত্থারুপ্পদেসনাযং সুত্তে ভাৰনাকারং পরিযাযদেসনত্তা ন কথেসি.

যস্মা পন সারম্মণস্স ধম্মস্স আরম্মণে পৰত্তিআকারো অত্থেৰাতি অতিসুখুমভাৰপ্পত্তং তং দস্সেতুং ‘‘তংযেৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি করোতী’’তি (ৰিভ. ৬১৯) ৰিভঙ্গে ৰুত্তং যথাধম্মসাসনভাৰতো, পুব্বভাগৰসেন ৰা ৰিভঙ্গে ‘‘সন্ততো মনসি করোতী’’তি ৰুত্তং তদা যোগিনো তস্স ৰিভূতভাৰতো. অপ্পনাৰসেন পন সুত্তে ভাৰনাকারো ন গহিতো অৰিভূতভাৰতো. কম্মট্ঠানং হি কিঞ্চি আদিতো অৰিভূতং হোতি, যথা তং? বুদ্ধানুস্সতিআদি. কিঞ্চি মজ্ঝে, যথা তং? আনাপানস্সতি. কিঞ্চি উভযত্থ, যথা তং? উপসমানুস্সতিআদি. চতুত্থারুপ্পকম্মট্ঠানং পন পরিযোসানে অৰিভূতং ভাৰনায মত্থকপ্পত্তিযং আরম্মণস্স অৰিভূতভাৰতো. তস্মা চতুত্থারুপ্পে ইমং ৰিসেসং দস্সেতুং সত্থারা সুত্তে ভাৰনাকারো ন গহিতো, ন সব্বেন সব্বং অভাৰতোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.

পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা

২৮৮. অসদিসরূপোতি দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণঅসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাকেতুমালাদীহি রূপগুণেহি অঞ্ঞেহি অসাধারণরূপকাযো, সভাৰত্থো ৰা রূপ-সদ্দো ‘‘যং লোকে পিযরূপং সাতরূপ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.৪০০; ম. নি. ১.১৩৩; ৰিভ. ২০৩) ৰিয. তস্মা অসদিসরূপোতি অসদিসসভাৰো, তেন দসবলচতুৰেসারজ্জাদিগুণৰিসেসসমাযোগদীপনতো সত্থু ধম্মকাযসম্পত্তিযাপি অসদিসতা দস্সিতা হোতি. ইতীতি এৰং ৰুত্তপ্পকারেন. তস্মিন্তি আরুপ্পে. পকিণ্ণককথাপি ৰিঞ্ঞেয্যাতি পুব্বে ৰিয অসাধারণং তত্থ তত্থ ঝানে পতিনিযতমেৰ অত্থং অগ্গহেত্ৰা সাধারণভাৰতো তত্থ তত্থেৰ পকিণ্ণকং ৰিসটং অত্থং গহেত্ৰা পৰত্তা পকিণ্ণককথাপি ৰিজানিতব্বা.

২৮৯. রূপনিমিত্তাতিক্কমতোতি কসিণরূপসঙ্খাতস্স পটিভাগনিমিত্তস্স অতিক্কমনতো. আকাসাতিক্কমতোতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসস্স অতিক্কমনতো. আকাসে পৰত্তিতৰিঞ্ঞাণাতিক্কমতোতি পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণস্স অতিক্কমনতো, ন দুতিযারুপ্পৰিঞ্ঞাণাতিক্কমনতো. তদতিক্কমতো হি তস্সেৰ ৰিভাৰনং হোতি. দুতিযারুপ্পৰিঞ্ঞাণৰিভাৰনে হি তদেৰ অতিক্কন্তং সিযা, ন তস্স আরম্মণং, ন চ আরম্মণে দোসং দিস্ৰা অনারম্মণস্স ৰিভাৰনাতিক্কমো যুজ্জতি. পাল়িযঞ্চ ‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সতো সমাপজ্জতি…পে… সতো ৰুট্ঠহিত্ৰা তংযেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতী’’তি ৰুত্তং, ন ৰুত্তং ‘‘তংযেৰ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অভাৰেতী’’তি, ‘‘তংযেৰ অভাৰেতী’’তি ৰা. ‘‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জা’’তি এত্থ পন দ্ৰযং ৰুত্তং আরম্মণঞ্চ ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনঞ্চ. তস্মিং দ্ৰযে যেন কেনচি, যতো ৰা ৰুট্ঠিতো, তেনেৰ পধাননিদ্দিট্ঠেন তং-সদ্দস্স সম্বন্ধে আপন্নে ‘‘অযঞ্চ আরম্মণাতিক্কমভাৰনা’’তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স নিৰত্তনত্থং ৰিঞ্ঞাণৰচনং. তস্মা পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণস্সেৰ অভাৰনাতিক্কমো ৰুত্তো.

২৯০. এৰং সন্তেপীতি অঙ্গাতিক্কমে অসতিপি. সুপ্পণীততরাতি সুট্ঠু পণীততরা, সুন্দরা পণীততরা চাতি ৰা অত্থো. সতিপি চতুন্নং পাসাদতলানং, সাটিকানঞ্চ তব্ভাৰতো, পমাণতো চ সমভাৰে উপরূপরি পন কামগুণানং, সুখসম্ফস্সাদীনঞ্চ ৰিসেসেন পণীততরাদিভাৰো ৰিয এতাসং চতুন্নং সমাপত্তীনং আরুপ্পভাৰতো, অঙ্গতো চ সতিপি সমভাৰে ভাৰনাৰিসেসসিদ্ধো পন সাতিসযো উপরূপরি পণীততরাদিভাৰোতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘যথা হী’’তিআদিনা.

২৯১. নিস্সিতোতি নিস্সায ঠিতো. দুট্ঠিতাতি ন সম্মা ঠিতা, দুক্খং ৰা ঠিতা. তন্নিস্সিতন্তি তেন নিস্সিতং, ঠানন্তি অত্থো. তন্নিস্সিতন্তি ৰা তং মণ্ডপলগ্গং পুরিসং নিস্সায ঠিতং পুরিসন্তি অত্থো. মণ্ডপলগ্গঞ্হি অনিস্সায তেন ৰিনাভূতে ৰিৰিত্তে বহি ওকাসে ঠানং ৰিয আকাসলগ্গৰিঞ্ঞাণস্স ৰিৰেকে তদপগমে ততিযারুপ্পস্স ঠানন্তি.

২৯২. আরম্মণং করোতেৰ, অঞ্ঞাভাৰেন তং ইদন্তি ‘‘আসন্নৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকরূপাসন্নাকাসারম্মণৰিঞ্ঞাণাপগমারম্মণং, নো চ সন্ত’’ন্তি চ দিট্ঠাদীনৰম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ইদং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনজ্ঝানং অঞ্ঞস্স তাদিসস্স আরম্মণভাৰযোগ্যস্স অভাৰেন অলাভেন আরম্মণং করোতি এৰ. ‘‘সব্বদিসম্পতি’’ন্তি ইদং জনস্স অগতিকভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং. ৰুত্তিন্তি জীৰিকং. ৰত্ততীতি জীৰতি.

২৯৩. আরুল়্হোতিআদীসু অযং সঙ্খেপত্থো – যথা কোচি পুরিসো অনেকপোরিসং দীঘনিস্সেণিং আরুল়্হো তস্স উপরিমপদে ঠিতো তস্সা নিস্সেণিযা বাহুমেৰ ওলুব্ভতি অঞ্ঞস্স অলাভতো, যথা চ পংসুপব্বতস্স, মিস্সকপব্বতস্স ৰা অগ্গকোটিং আরুল়্হো তস্স মত্থকমেৰ ওলুব্ভতি, যথা চ গিরিং সিলাপব্বতং আরুল়্হো পরিপ্ফন্দমানো অঞ্ঞাভাৰতো অত্তনো জণ্ণুকমেৰ ওলুব্ভতি, তথা এতং চতুত্থারুপ্পজ্ঝানং তং ততিযারুপ্পং ওলুব্ভিত্ৰা পৰত্ততীতি. যং পনেত্থ অত্থতো অৰিভত্তং, তং উত্তানমেৰ.

আরুপ্পনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি দসমপরিচ্ছেদৰণ্ণনা.