চতুপারিসুদ্ধিসম্পাদনৰিধিৰণ্ণনা

১৯. এৰং পাতিমোক্খসংৰরাদিভেদেন নিদ্দিট্ঠং সীলং পুন সাধনৰিভাগেন দস্সেতুং ‘‘এৰমেতস্মি’’ন্তিআদিমারদ্ধং. তত্থ সাধীযতি সম্পাদিযতি এতেনাতি সাধনং, সদ্ধা সাধনং এতস্সাতি সদ্ধাসাধনো. ননু চ ৰীরিযসতিপঞ্ঞাহিপি ৰিনা পাতিমোক্খসংৰরো ন সিজ্ঝতীতি? সচ্চং ন সিজ্ঝতি, সদ্ধায পন ৰিসেসহেতুভাৰং সন্ধায এৰং ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ

‘‘সাৰকৰিসযাতীতত্তা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা’’তি. গরুকলহুকাদিভেদে ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং তস্স তস্স অপরাধস্স অনুরূপং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং নাম সাৰকানং অৰিসযো, বুদ্ধানং এৰ ৰিসযো. সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং তাৰ তিট্ঠতু, তস্স কালোপি নাম সাৰকানং অৰিসযো, বুদ্ধানং এৰ ৰিসযোতি দস্সেন্তো ‘‘সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনপটিক্খেপো চেত্থ নিদস্সন’’ন্তি আহ. তথা হি ৰুত্তং ‘‘আগমেহি ত্ৰং সারিপুত্ত, আগমেহি ত্ৰং সারিপুত্ত, তথাগতোৰ তত্থ কালং জানিস্সতী’’তি (পারা. ২১). তত্থ চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. তেন ‘‘অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেম, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দাম, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তামা’’তি (পারা. ৫৬৫) এৰমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সদ্ধাযাতি সদ্দহনেন সত্থরি, ধম্মে চ সদ্ধায পচ্চুপট্ঠাপনেন. জীৰিতেপি পগেৰ জীৰিতপরিক্খারেতি অধিপ্পাযো.

কিকীৰ অণ্ডন্তি কিকীসকুণিকা ৰিয অত্তনো অণ্ডং. সা কির জীৰিতম্পি পরিচ্চজিত্ৰা অণ্ডমেৰ রক্খতি. চমরীৰ ৰালধিন্তি চমরীমিগো ৰিয অত্তনো ৰালধিং. চমরীমিগা কির ব্যাধেন পরিপাতিযমানা জীৰিতম্পি পরিচ্চজিত্ৰা কণ্ডকগুম্বাদীসু লগ্গং অত্তনো ৰালমেৰ রক্খন্তি. পিযংৰ পুত্তং এককন্তি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. যথা হি একপুত্তকো কুটুম্বিকো তং একপুত্তং, একনযনো চ তং একনযনং সুট্ঠুতরং রক্খতি. তথেৰ সীলং অনুরক্খমানকাতি অনুকম্পনৰসেন ৰুত্তং. সুপেসলাতি সুট্ঠু পিযসীলা. সদা সব্বকালং দহরমজ্ঝিমথেরকালেসু. ছন্নম্পি গারৰানং ৰসেন সগারৰা, গরুকারৰন্তোতি অত্থো.

এৰমেৰ খোতি যথা মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৰেলং নাতিক্কমতি, এৰমেৰ. মম সাৰকাতি অরিযসাৰকে সন্ধাযাহ. তে হি ধুৰসীলা. ইমস্মিং অত্থেতি জীৰিতহেতুপি সীলস্স অৰীতিক্কমনে.

মহাৰত্তনিঅটৰী নাম ৰিঞ্ঝাটৰী. হিমৰন্তপস্সে অটৰীতি কেচি. থেরন্তি নামগোত্তৰসেন অপঞ্ঞাতং একং থেরং. নিপজ্জাপেসুং গন্ত্ৰা কস্সচি মা আরোচেয্যাতি.

পূতিলতাযাতি গল়োচিলতায. সমসীসীতি জীৰিতসমসীসী. যস্স হি কিলেসসীসং অৰিজ্জং মগ্গপটিপাটিযা অরহত্তমগ্গো পরিযাদিযতি, ততো একূনৰীসতিমে পচ্চৰেক্খণঞাণে পতিট্ঠায ভৰঙ্গোত্তরণে ৰট্টসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং চুতিচিত্তং পরিযাদিযতি, সো ইমায ৰারসমতায ‘‘জীৰিতসমসীসী’’তি ৰুচ্চতি. সো চ থেরো তথা পরিনিব্বাযি. তেন ৰুত্তং ‘‘সমসীসী হুত্ৰা পরিনিব্বাযী’’তি. অভযত্থেরো কির মহাভিঞ্ঞো. তস্মা চেতিযং কারাপেসীতি ৰদন্তি. অপ্পেৰাতি অপ্পেৰ নাম অত্তনো জীৰিতম্পি জহেয্য, ন ভিন্দেতি ন ভিন্দেয্য, ন ৰীতিক্কমেয্য.

সতিযা অধিট্ঠিতানন্তি পগেৰ উপট্ঠিতায সতিযা আরক্খৰসেন অধিট্ঠিতানং ইন্দ্রিযানং. অনন্ৰাস্সৰনীযতোতি দ্ৰারভাৰেন অভিজ্ঝাদীহি অননুবন্ধিতব্বতো. ৰরন্তি সেট্ঠং. তত্তাযাতি উণ্হায. আদিত্তাযাতি আদিতো পট্ঠায দিত্তায. সম্পজ্জলিতাযাতি সমন্ততো জলন্তিযা. সজোতিভূতাযাতি একজালীভূতায. সম্পলিমট্ঠন্তি সব্বসো আমট্ঠং, অঞ্চিতন্তি অত্থো. ন ত্ৰেৰ ৰরন্তি আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. রূপেসূতি রূপারম্মণেসু. অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহোতি কিলেসানং অনু অনু ব্যঞ্জনৰসেন উপ্পাদনেন পাকটীকরণৰসেন সুভাদিনিমিত্তগ্গাহো, অথ ৰা অনুব্যঞ্জনসোতি হত্থপাদাদিঅনুব্যঞ্জনতো, নিমিত্তগ্গাহোতি ইত্থিপুরিসাদিসুভাদিনিমিত্তগ্গহণং. চক্খুদ্ৰারাদিপৰত্তস্সাতি চক্খুদ্ৰারাদীহি পৰত্তস্স. ৰিঞ্ঞাণস্সাতি জৰনৰিঞ্ঞাণস্স. নিমিত্তাদিগ্গাহং নিসেধেন্তেন সম্পাদেতব্বোতি সম্বন্ধো. অসংৰিহিতসাখাপরিৰারন্তি সম্মা অৰিহিতৰতিপরিক্খেপং. পরস্সহারীহীতি পরসন্তকাৰহারকেহি চোরেহি. সমতিৰিজ্ঝতীতি সব্বসো অতিৰিজ্ঝতি অনুপৰিসতি.

রূপেসূতি রূপহেতু রূপনিমিত্তং. উপ্পজ্জনকঅনত্থতো রক্খ ইন্দ্রিযন্তি সম্বন্ধো. এৰং সেসেসু. এতে হি দ্ৰারাতি এতে চক্খাদিদ্ৰারা. সতিকৰাটেন অসংৰুতত্তা ৰিৰটা. ততো এৰ অরক্খিতা. কিলেসুপ্পত্তিযা হেতুভাৰেন তংসমঙ্গিনং হনন্তীতি কারণূপচারেনেৰ ৰুত্তং. এতে ৰা রূপাদযো. কিলেসানং আরম্মণভূতা দ্ৰারা চক্খাদিদ্ৰারা. তে কীদিসা ৰিৰটা অরক্খিতা অসংৰুতচক্খাদিহেতুং তংসমঙ্গিনং হনন্তীতি কারণূপচারেনেৰ ৰুত্তং. অগারন্তি গেহং. দুচ্ছন্নন্তি ন সম্মা ছাদিতং. অভাৰিতন্তি লোকুত্তরভাৰনারহিতং.

সম্পাদিতেতিআদিস্স ৰোদানপক্খস্স অত্থো ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বো. অযং পন সব্বসো কিলেসানং অনুপ্পাদো অতিউক্কট্ঠদেসনা মগ্গেনাগতসদিসত্তা. সম্পাদেতব্বোতি ‘‘ন পুনেৰং করিস্স’’ন্তি অধিট্ঠানসুদ্ধিযা সম্পাদেতব্বো.

অধুনাপব্বজিতেনাতি ন চিরপব্বজিতেন, নৰপব্বজিতেনাতি অত্থো. কামরাগেন ডয্হামীতি কামরাগগ্গিনা পরিডয্হামি. সো চ পন দাহো ইদানি চিত্তগতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তং মে পরিডয্হতী’’তি. সাধূতি আযাচনা. নিব্বাপনন্তি তস্স নিব্বাপনুপাযং. গোতমাতি থেরং গোত্তেন আলপতি.

সঞ্ঞায ৰিপরিযেসাতি ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি পৰত্তসঞ্ঞাৰিপরিযেসহেতু ৰিপরীতসঞ্ঞানিমিত্তং. নিমিত্তং পরিৰজ্জেহি কীদিসং? রাগূপসঞ্হিতং রাগুপ্পত্তিহেতুভূতং সুভনিমিত্তং পরিৰজ্জেহি ন মনসি করোহি. ন কেৰলং সুভনিমিত্তস্সামনসিকারো এৰ, অথ খো অসুভভাৰনায অত্তনো চিত্তং ভাৰেহি. কথং? একগ্গং সুসমাহিতং যথা তং অসুভারম্মণে ৰিক্খেপাভাৰেন একগ্গং, সুট্ঠু অপ্পিতভাৰেন সুসমাহিতঞ্চ হোতি, এৰং ভাৰেহীতি. এৰং সমথভাৰনায কামরাগস্স ৰিক্খম্ভনং দস্সেত্ৰা ইদানি সমুচ্ছেদনৰিধিং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খারে’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সঙ্খারে পরতো পস্সাতি সব্বেপি সঙ্খারে অৰিধেয্যকতায ‘‘পরে’’তি পস্স. অনিচ্চতায পন উদযব্বযপটিপীল়িতত্তা দুক্খতো, অনত্তসভাৰত্তা, অত্তৰিরহতো চ নো অত্ততো পস্স. এৰং লক্খণত্তযং আরোপেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তো মগ্গপটিপাটিযা চতুত্থমগ্গেন সব্বসো নিব্বাপেহি মহারাগং তেভূমকস্স অভিভৰনতো মহাৰিসযতায মহারাগং ৰূপসমেহি. যথা এতরহি, এৰং মা ডয্হিত্থো পুনপ্পুনন্তি দল়্হতরং রাগৰিনোদনে নিযোজেসি.

এৰং ইন্দ্রিযসংৰরসীলস্স সম্পাদনে ৰিধিং দস্সেত্ৰা এৰং তং সুসম্পাদিতং হোতীতি নযং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদিনা তত্থ পরিপূরকারিনো থেরে নিদস্সেতি. তত্থ ‘‘লেণং ন উল্লোকিতপুব্ব’’ন্তি ইদং সব্বত্থেৰ থেরস্স যুগমত্তদস্সিতায ৰুত্তং. কিং পন থেরো সেনাসনং ন সোধেতি? ‘‘উল্লোকা পঠমং ওহারেতব্ব’’ন্তি হি ৰুত্তং, অন্তেৰাসিকাদযো এৰ কিরস্স সেনাসনং সোধেন্তি. অস্স নাগরুক্খস্স.

তস্মিং গামেতি মহাগামে. তরুণা থঞ্ঞপিৰনকা পুত্তধীতরো যাসং তা তরুণপুত্তা, তাসং. লঞ্জাপেসীতি থনপট্টিকায থনে বন্ধাপেত্ৰা রাজমুদ্দিকায লঞ্জাপেসি. রাজা থেরং চিরতরং দট্ঠুং কালৰিক্খেপং করোন্তো ‘‘স্ৰে সীলানি গণ্হিস্সামী’’তি আহ. থেরো রঞ্ঞো চ দেৰিযা চ ৰন্দনকালে সত্তাকারমত্তং গণ্হাতি. ইত্থী পুরিসোতি পন ৰিৰেকং ন করোতি. তেনাহ ‘‘ৰৰত্থানং ন করোমী’’তি. ‘‘অহো সুপরিসুদ্ধসীলো ৰতাযং অয্যো’’তি দণ্ডদীপিকং গহেত্ৰা অট্ঠাসি. অতিপরিসুদ্ধং পাকটন্তি সপ্পাযলাভেন কম্মট্ঠানং অতিৰিয পরিসুদ্ধং ৰিভূতং অহোসি. সকলং পব্বতং উন্নাদযন্তোতি পথৰিকম্পনেন সকলং পব্বতং একং নিন্নাদং করোন্তো. তন্নিৰাসিদেৰতানং সাধুকারদানেনাতি কেচি. ভন্তোতি অনৰট্ঠিতো. বালোতি তরুণদারকো. উত্রস্তোতি ঞাতকেহি ৰিনাভাৰেন সন্ত্রস্তো.

ৰিসগণ্ডকরোগোতি থনকন্দল়রোগমাহ. মাসরোগাদিকোপি ৰিসগণ্ডকরোগোতি ৰদন্তি. যতো পব্বজিতো, ততো পট্ঠায পব্বজিতকালতো পভুতীতি অত্থো. ইন্দ্রিযানীতি ইন্দ্রিযসংৰরসীলানি. তেসু হি ভিন্নেসু ইন্দ্রিযানিপি ভিন্নানীতি ৰুচ্চন্তি আরক্খাভাৰতো, ইন্দ্রিযানেৰ ৰা নিমিত্তানুব্যঞ্জনগ্গাহস্স দ্ৰারভূতানি ভিন্নানি নাম তংসমঙ্গিনো অনত্থুপ্পত্তিতো, ৰিপরিযাযতো অভিন্নানীতি ৰেদিতব্বানি. ইন্দ্রিযানং ৰা অযোনিসো উপসংহারো ভেদনং, যোনিসো উপসংহারো অভেদনন্তি অপরে. মিত্তত্থেরোৰাতি মহামিত্তত্থেরো ৰিয. ৰরেতি সেট্ঠে.

তথা ৰীরিযেনাতি তথা-সদ্দেন ৰীরিযং ৰিসেসেতি. যথা সতি অনৰজ্জলক্খণাৰ ইন্দ্রিযসংৰরসাধনং, তথা ৰীরিযং অনৰজ্জলক্খণং আজীৰপারিসুদ্ধিসাধনন্তি. ৰীরিযাপেক্খমেৰ ৰিসেসনং দট্ঠব্বং. তেনেৰাহ ‘‘সম্মাআরদ্ধৰীরিযস্সা’’তি. অযুত্তা এসনা অনেসনা, যথাৰুত্তমিচ্ছাজীৰসঙ্গহা. সা এৰ সত্থুসাসনস্স ন পতিরূপাতি অপ্পতিরূপং, তং অনেসনং অপ্পতিরূপং. অথ ৰা পতিরূপৰিরোধিনী অপ্পতিরূপা, পরিগ্গহিতধুতঙ্গস্স ধুতঙ্গনিযমৰিরোধিনী যস্স কস্সচি সল্লেখৰিকোপিনী পটিপত্তি. ইমস্মিং পক্খে চ-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, অনেসনং, অপ্পতিরূপঞ্চ পহাযাতি. পটিসেৰমানেন পরিৰজ্জযতা সম্পাদেতব্বাতি সম্বন্ধো. ‘‘পরিসুদ্ধুপ্পাদে’’তি ইমিনাৰ ধম্মদেসনাদীনং পরিসুদ্ধায সমুট্ঠানতা দীপিতা হোতীতি ‘‘ধম্মদেসনাদীহি চস্স গুণেহি পসন্নান’’ন্তি ৰুত্তং. আদি-সদ্দেন বাহুসচ্চৰত্তপরিপূরণইরিযাপথসম্পত্তিআদীনং গহণং ৰেদিতব্বং. ধুতগুণে চস্স পসন্নানন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. পিণ্ডপাতচরিযাদীহীতি আদি-সদ্দেন মিত্তসুহজ্জপংসুকূলচরিযাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ধুতঙ্গনিযমানুলোমেনাতি তংতংধুতঙ্গনিযতায পটিপত্তিযা অনুলোমৰসেন, অৰিকোপনৰসেনাতি অত্থো. মহিচ্ছস্সেৰ মিচ্ছাজীৰেন জীৰিকা, ন অপ্পিচ্ছস্স. অপ্পিচ্ছতায উক্কংসগতায মিচ্ছাজীৰস্স অসম্ভৰো এৰাতি দস্সেতুং ‘‘একব্যাধিৰূপসমত্থ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পূতিহরিতকীতি পূতিমুত্তপরিভাৰিতং, পূতিভাৰেন ৰা ছড্ডিতং হরিতকং. অরিযৰংসো এতস্স অত্থীতি, অরিযৰংসে ৰা নিযুত্তোতি অরিযৰংসিকো, পচ্চযগেধস্স দূরসমুস্সারিতত্তা উত্তমো চ সো অরিযৰংসিকো চাতি উত্তমঅরিযৰংসিকো. যস্স কস্সচীতি পরিগ্গহিতাপরিগ্গহিতধুতঙ্গেসু যস্স কস্সচি.

নিমিত্তং নাম পচ্চযে উদ্দিস্স যথা অধিপ্পাযো ঞাযতি এৰং নিমিত্তকম্মং. ওভাসো নাম উজুকমেৰ অকথেত্ৰা যথা অধিপ্পাযো ৰিভূতো হোতি, এৰং ওভাসনং. পরিকথা নাম পরিযাযেন কথনং. তথা উপ্পন্নন্তি নিমিত্তাদিৰসেন উপ্পন্নং.

দ্ৰারং দিন্নন্তি রোগসীসেন পরিভোগস্স দ্ৰারং দিন্নং. তস্মা অরোগকালেপি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, আপত্তি ন হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কিঞ্চাপি আপত্তি ন হোতী’’তিআদি. ন ৰট্টতীতি সল্লেখপটিপত্তিযং ঠিতস্স ন ৰট্টতি, সল্লেখং কোপেতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘আজীৰং পন কোপেতী’’তি ইমিনাৰ সেনাসনপটিসংযুত্তধুতঙ্গধরস্স নিমিত্তাদযো ন ৰট্টন্তীতি ৰদন্তি. তদঞ্ঞধুতঙ্গধরস্সাপি ন ৰট্টন্তিযেৰাতি অপরে. অকরোন্তোতি যথাসকং অনুঞ্ঞাতৰিসযেপি অকরোন্তো. অঞ্ঞত্রেৰাতি ঠপেত্ৰা এৰ.

গণৰাসং পহায অরঞ্ঞাযতনে পটিপ্পস্সদ্ধিৰিৰেকস্স মুদ্ধভূতায অগ্গফলসমাপত্তিযা ৰিহরন্তো মহাথেরো ‘‘পৰিৰেকং ব্রূহযমানো’’তি ৰুত্তো. উদরসন্নিস্সিতো ৰাতাবাধো উদরৰাতাবাধো. অসম্ভিন্নং খীরং এতস্সাতি অসম্ভিন্নখীরং, তদেৰ পাযাসন্তি অসম্ভিন্নখীরপাযাসং, উদকেন অসম্মিস্সখীরেন পক্কপাযাসন্তি অত্থো. তস্সাতি পাযাসস্স. উপ্পত্তিমূলন্তি ‘‘গিহিকালে মে, আৰুসো, মাতা সপ্পিমধুসক্করাদীহি যোজেত্ৰা অসম্ভিন্নখীরপাযাসং অদাসি, তেন মে ফাসু অহোসী’’তি অত্তনো ৰচীনিচ্ছারণসঙ্খাতং উপ্পত্তিহেতুং. ‘‘অপরিভোগারহো পিণ্ডপাতো’’তি কস্মা ৰুত্তং, ননু থেরস্স ওভাসনাদিচিত্তুপ্পত্তিযেৰ নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, অজ্ঝাসযং পন অজানন্তা একচ্চে পুথুজ্জনা তথা মঞ্ঞেয্যুং, অনাগতে চ সব্রহ্মচারিনো এৰং মম দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুন্তি পটিক্খিপি. অপিচ মহাথেরস্স পরমুক্কংসগতা সল্লেখপটিপত্তি. তথা হি দহরভিক্খুনো ‘‘কস্স সম্পন্নং ন মনাপ’’ন্তি (পাচি. ২০৯, ২৫৭, ৬১২, ১২২৮, ১২৩৪; চূল়ৰ. ৩৪৩) ৰচনং নিস্সায যাৰ পরিনিব্বানা পিট্ঠখাদনীযং ন খাদতি.

ৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰিপ্ফারাতি ৰচীনিচ্ছারণহেতু. অত্থৰিঞ্ঞাপনৰসেন পৰত্তমানো হি সদ্দো অসতিপি ৰিঞ্ঞত্তিযা তস্স কেনচি পচ্চযেন পচ্চযভাৰে ৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰসেনেৰ পৰত্ততীতি ‘‘ৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰিপ্ফারো’’তি ৰুচ্চতি. ভুত্তোতি ভুত্তৰা সচে ভৰেয্যং অহং. সাতি অস্স. অকারলোপেন হি নিদ্দেসো ‘‘এৰংস তে’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; ৮.৭) ৰিয. অন্তগুণন্তি অন্তভোগো. বহি চরেতি আসযতো নিক্খমিত্ৰা গোচরগ্গহণৰসেন বহি যদি ৰিচরেয্য. পরমপ্পিচ্ছং দস্সেতুং লোকৰোহারেনেৰমাহ. লোকে হি অযুত্তভোজনং ওদরিযং গরহন্তা এৰং ৰদন্তি ‘‘কিংসু নাম তস্স অন্তানি বহি চরন্তী’’তি. আরাধেমীতি আদিতো পট্ঠায রাধেমি, ৰসে ৰত্তেমীতি অত্থো.

মহাতিস্সত্থেরো কির দুব্ভিক্খকালে মগ্গং গচ্ছন্তো ভত্তচ্ছেদেন, মগ্গকিলমথেন চ কিলন্তকাযো দুব্বলো অঞ্ঞতরস্স ফলিতস্স অম্বস্স মূলে নিপজ্জি, বহূনি অম্বফলানি তহং তহং পতিতানি হোন্তি. তত্থেকো ৰুড্ঢতরো উপাসকো থেরস্স সন্তিকং উপগন্ত্ৰা পরিস্সমং ঞত্ৰা অম্বপানং পাযেত্ৰা অত্তনো পিট্ঠিং আরোপেত্ৰা ৰসনট্ঠানং নেতি. থেরো –

‘‘ন পিতা নপি তে মাতা, ন ঞাতি নপি বন্ধৰো;

করোতেতাদিসং কিচ্চং, সীলৰন্তস্স কারণা’’তি. (ৰিসুদ্ধি. ১.২০) –

অত্তানং ওৰদিত্ৰা সম্মসনং আরভিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা তস্স পিট্ঠিগতো এৰ মগ্গপটিপাটিযা অরহত্তং সচ্ছাকাসি. ইমং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অম্বখাদকমহাতিস্সত্থেরৰত্থুপি চেত্থ কথেতব্ব’’ন্তি. সব্বথাপীতি সব্বপ্পকারেনপি অনেসনৰসেন, চিত্তুপ্পত্তিৰসেনপি, পগেৰ কাযৰচীৰিপ্ফন্দিতৰসেনাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অনেসনাযা’’তিআদি.

অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগে ইণপরিভোগআপত্তিআদীনৰস্স, তব্বিপরিযাযতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগে আনিসংসস্স চ দস্সনং আদীনৰানিসংসদস্সনং. তস্স পন পচ্চযাধিকারত্তা ৰুত্তং ‘‘পচ্চযেসূ’’তি. কারণকারণম্পি হি কারণভাৰেন ৰুচ্চতি যথা তিণেহি ভত্তং সিদ্ধন্তি. যেন কারণেন ভিক্খুনো অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগো নাম সিযা, তস্মিং ৰজ্জিতে পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং সিজ্ঝতি, ৰিসুজ্ঝতি চাতি দস্সেতুং ‘‘তস্মা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পচ্চযগেধন্তি গেধগ্গহণেনেৰ সম্মোহোপি গহিতোতি দট্ঠব্বো তেন সহ পৰত্তনতো, তদুপনিস্সযতো চ. ধম্মেন সমেন উপ্পন্নেতি ইদং পচ্চযানং আগমনসুদ্ধিদস্সনং, ন পচ্চযসন্নিস্সিতসীলৰিসুদ্ধিদস্সনং. পচ্চযানং হি ইদমত্থিতং উপধারেত্ৰা পরিভুঞ্জনং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং. যস্মা পন তে পচ্চযা ঞাযাধিগতা এৰ ভিক্খুনা পরিভুঞ্জিতব্বা, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ধম্মেন সমেন উপ্পন্নে পচ্চযে’’তি. যথাৰুত্তেন ৰিধিনাতি ‘‘সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬) ৰুত্তৰিধিনা.

ধাতুৰসেন ৰাতি ‘‘যথাপচ্চযং ৰত্তমানং ধাতুমত্তমেৰেতং, যদিদং চীৰরাদি, তদুপভুঞ্জকো চ পুগ্গলো’’তি এৰং ধাতুমনসিকারৰসেন ৰা. পটিকূলৰসেন ৰাতি পিণ্ডপাতে তাৰ আহারে পটিকূলসঞ্ঞাৰসেন, ‘‘সব্বানি পন ইমানি চীৰরাদীনি অজিগুচ্ছনীযানি, ইমং পূতিকাযং পত্ৰা অতিৰিয জিগুচ্ছনীযানি জাযন্তী’’তি এৰং পটিকূলমনসিকারৰসেন ৰা. ততো উত্তরীতি পটিলাভকালতো উপরি. অনৰজ্জোৰপরিভোগো আদিতোৰ পঞ্ঞায পরিসোধিতত্তা অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতপত্তচীৰরানং ৰিযাতি. পচ্চৰেক্খণায আদিসুদ্ধিদস্সনপরমেতং, ন পরিভোগকালে পচ্চৰেক্খণপটিক্খেপপরং. তেনাহ ‘‘পরিভোগকালেপী’’তিআদি. তত্রাতি তস্মিং পরিভোগকালে পচ্চৰেক্খণে. সন্নিট্ঠানকরোতি অসন্দেহকরো একন্তিকো.

থেয্যপরিভোগো নাম অনরহস্স পরিভোগো. ভগৰতাপি অত্তনো সাসনে সীলৰতো পচ্চযা অনুঞ্ঞাতা, ন দুস্সীলস্স. দাযকানম্পি সীলৰতো এৰ পরিচ্চাগো, ন দুস্সীলস্স. অত্তনো কারানং মহপ্ফলভাৰস্স পচ্চাসীসনতো. ইতি সত্থারা অননুঞ্ঞাতত্তা, দাযকেহি চ অপরিচ্চত্তত্তা দুস্সীলস্স পরিভোগো থেয্যায পরিভোগো থেয্যপরিভোগো. ইণৰসেন পরিভোগো ইণপরিভোগো, পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৰিসুদ্ধিযা অভাৰতো ইণং গহেত্ৰা পরিভোগো ৰিযাতি অত্থো. তস্মাতি ‘‘সীলৰতো’’তিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং কারণভাৰেন পচ্চামসতি. চীৰরং কাযতো মোচেত্ৰা পরিভোগে পরিভোগে পুরেভত্ত…পে… পচ্ছিমযামেসু পচ্চৰেক্খিতব্বন্তি সম্বন্ধো. তথা অসক্কোন্তেন যথাৰুত্তকালৰিসেসৰসেন একদিৰসে চতুক্খত্তুং তিক্খত্তুং দ্ৰিক্খত্তুং সকিংযেৰ ৰা পচ্চৰেক্খিতব্বং. সচে অরুণং উগ্গচ্ছতি, ইণপরিভোগট্ঠানে তিট্ঠতি. হিয্যো যং মযা চীৰরং পরিভুত্তং, তং যাৰদেৰ সীতস্স পটিঘাতায…পে… হিরিকোপীনপটিচ্ছাদনত্থং. হিয্যো যো মযা পিণ্ডপাতো পরিভুত্তো, সো ‘‘নেৰ দৰাযা’’তিআদিনা সচে অতীতপরিভোগপচ্চৰেক্খণং ন করেয্যাতি ৰদন্তি, তং ৰীমংসিতব্বং. সেনাসনম্পি পরিভোগে পরিভোগেতি পৰেসে পৰেসে. সতিপচ্চযতাতি সতিযা পচ্চযভাৰো পটিগ্গহণস্স, পরিভোগস্স চ পচ্চৰেক্খণসতিযা পচ্চযভাৰো যুজ্জতি, পচ্চৰেক্খিত্ৰাৰ পটিগ্গহেতব্বং, পরিভুঞ্জিতব্বঞ্চাতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘সতিং কত্ৰা’’তিআদি. এৰং সন্তেপীতি যদিপি দ্ৰীসুপি ঠানেসু পচ্চৰেক্খণা যুত্তা, এৰং সন্তেপি. অপরে পনাহু – সতি পচ্চযতাতি সতি ভেসজ্জপরিভোগস্স পচ্চযভাৰে, সতি পচ্চযেতি অত্থো. এৰং সন্তেপীতি পচ্চযে সতিপীতি. তং তেসং মতিমত্তং. তথা হি পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পচ্চৰেক্খণায ৰিসুজ্ঝতি, ন পচ্চযস্স ভাৰমত্তেন.

এৰং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স ৰিসুদ্ধিং দস্সেত্ৰা তেনেৰ পসঙ্গেন সব্বাপি ৰিসুদ্ধিযো দস্সেতুং ‘‘চতুব্বিধা হি সুদ্ধী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুজ্ঝতি এতাযাতি সুদ্ধি, যথাধম্মং দেসনাৰ সুদ্ধি দেসনাসুদ্ধি. ৰুট্ঠানস্সাপি চেত্থ দেসনায এৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ছিন্নমূলাপত্তীনং পন অভিক্খুতাপটিঞ্ঞাৰ দেসনা. অধিট্ঠানৰিসিট্ঠো সংৰরোৰ সুদ্ধি সংৰরসুদ্ধি. ধম্মেন সমেন পচ্চযানং পরিযেট্ঠি এৰ সুদ্ধি পরিযেট্ঠিসুদ্ধি. চতূসুপি পচ্চযেসু ৰুত্তৰিধিনা পচ্চৰেক্খণাৰ সুদ্ধি পচ্চৰেক্খণসুদ্ধি. এস তাৰ সুদ্ধীসু সমাসনযো. সুদ্ধিমন্তেসু পন দেসনা সুদ্ধি এতস্সাতি দেসনাসুদ্ধি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. সুদ্ধি-সদ্দো পন ৰুত্তনযোৰ. এৰন্তি সংৰরভেদং সন্ধাযাহ. পহাযাতি ৰজ্জেত্ৰা, অকত্ৰাতি অত্থো.

দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা. অননুঞ্ঞাতেসু সব্বেন সব্বং পরিভোগাভাৰতো, অনুঞ্ঞাতেসু এৰ চ পরিভোগসম্ভৰতো ভিক্খূহি পরিভুঞ্জিতব্বপচ্চযা ভগৰতো সন্তকা. ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৰে, ভৰথ মা আমিসদাযাদা. অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা ‘কিন্তি মে সাৰকা ধম্মদাযাদা ভৰেয্যুং নো আমিসদাযাদা’’’তি (ম. নি. ১.২৯) এৰং পৰত্তং ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চ এত্থ এতস্মিং অত্থে সাধকং.

অৰীতরাগানং তণ্হাপরৰসতায পচ্চযপরিভোগে সামিভাৰো নত্থি, তদভাৰেন ৰীতরাগানং তত্থ সামিভাৰো যথারুচিপরিভোগসম্ভৰতো. তথা হি তে পটিকূলম্পি অপ্পটিকূলাকারেন, অপ্পটিকূলম্পি পটিকূলাকারেন, তদুভযম্পি ৰজ্জেত্ৰা অজ্ঝুপেক্খনাকারেন পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি, দাযকানঞ্চ মনোরথং পরিপূরেন্তি. তেনাহ ‘‘তে হি তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তী’’তি.

সব্বেসন্তি অরিযানং, পুথুজ্জনানঞ্চ. কথং পুথুজ্জনানং ইমে পরিভোগা সম্ভৰন্তি? উপচারৰসেন. যো হি পুথুজ্জনস্সাপি সল্লেখপটিপত্তিযং ঠিতস্স পচ্চযগেধং পহায তত্থ তত্থ অনুপলিত্তেন চিত্তেন পরিভোগো, সো সামিপরিভোগো ৰিয হোতি. সীলৰতো পন পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো ৰিয হোতি, দাযকানং মনোরথস্স অৰিরাধনতো. তথা হি ৰুত্তং ‘‘দাযজ্জপরিভোগেযেৰ ৰা সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. কল্যাণপুথুজ্জনস্স পরিভোগে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, তস্স সেক্খসঙ্গহতো. সেক্খসুত্তং (সং. নি. ৫.১৩) হেতস্সত্থস্স সাধকং. তেনাহ ‘‘সীলৰাপি হী’’তিআদি. পচ্চনীকত্তাতি যথা ইণাযিকো অত্তনো রুচিযা ইচ্ছিতদেসং গন্তুং ন লভতি, এৰং ইণপরিভোগযুত্তো লোকতো নিস্সরিতুং ন লভতীতি তপ্পটিপক্খত্তা সীলৰতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো আণণ্যপরিভোগোতি আহ ‘‘আণণ্যপরিভোগো ৰা’’তি. এতেন নিপ্পরিযাযতো চতুপরিভোগৰিনিমুত্তো ৰিসুংযেৰাযং পরিভোগোতি দস্সেতি. ইমায সিক্খাযাতি সীলসঙ্খাতায সিক্খায. কিচ্চকারীতি পটিঞ্ঞানুরূপং পটিপজ্জনতো যুত্তপত্তকারী.

ইদানি তমেৰ কিচ্চকারিতং সুত্তপদেন ৰিভাৰেতুং ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ৰিহারন্তি পতিস্সযং. সযনাসনন্তি মঞ্চাদিং. উভযেনপি সেনাসনমেৰ ৰুত্তং. আপন্তি উদকং. সঙ্ঘাটিরজূপৰাহনন্তি পংসুমলাদিনো সঙ্ঘাটিগতরজস্স ধোৰনং. সুত্ৰান ধম্মং সুগতেন দেসিতন্তি চীৰরাদীসু ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৰরং পটিসেৰতি সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬) নযেন ভগৰতা দেসিতং ধম্মং সুত্ৰা. সঙ্খায সেৰে ৰরপঞ্ঞসাৰকোতি ‘‘পিণ্ড’’ন্তি ৰুত্তং পিণ্ডপাতং, ৰিহারাদিপদেহি ৰুত্তং সেনাসনং, ‘‘পিপাসাগেলঞ্ঞস্স ৰূপসমনতো পানীযম্পি গিলানপচ্চযো’’তি আপমুখেন দস্সিতং গিলানপচ্চযং, সঙ্ঘাটিযাদিচীৰরন্তি চতুব্বিধং পচ্চযং সঙ্খায ‘‘যাৰদেৰ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; ২.২৪; ৩.৭৫; সং. নি. ৪.১২০; অ. নি. ৬.৫৮; ৮.৯; ধ. স. ১৩৫৫) নযেন পচ্চৰেক্খিত্ৰা. সেৰে সেৰিতুং সক্কুণেয্য উত্তমপঞ্ঞস্স ভগৰতো সাৰকো সেখো ৰা পুথুজ্জনো ৰা.

যস্মা চ সঙ্খায সেৰী ৰরপঞ্ঞসাৰকো, তস্মা হি পিণ্ডে…পে… পোক্খরে ৰারিবিন্দু, তথা হোতি. কালেনাতি অরিযানং ভোজনকালে. লদ্ধাতি লভিত্ৰা. পরতোতি অঞ্ঞতো দাযকতো. অনুগ্গহাতি অনুকম্পায বহুম্হি উপনীতে মত্তং সো জঞ্ঞা জানেয্য সততং সব্বকালং উপট্ঠিতো উপট্ঠিতস্সতি. আলেপনরূহনে যথাতি ভেসজ্জলেপনেন ৰণস্স রুহনে ৰিয, মত্তং জানেয্যাতি যোজনা. আহরেতি আহরেয্য. ‘‘আহরেয্যাহার’’ন্তি ৰা পাঠো. যাপনত্থন্তি সরীরস্স যাপনায. অমুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছায অমুচ্ছিতো গেধং তণ্হং অনাপন্নো.

অত্তনো মাতুলস্স সঙ্ঘরক্খিতত্থেরস্সেৰ নামস্স গহিতত্তা ভাগিনেয্যসঙ্ঘরক্খিতসামণেরো. সালিকূরন্তি সালিভত্তং. সুনিব্বুতন্তি সুসীতলং. অসঞ্ঞতোতি অপচ্চৰেক্খণং সন্ধাযাহ. সব্বাসৰপরিক্খীণোতি পরিক্খীণসব্বাসৰো.