দুতিযসীলপঞ্চকৰণ্ণনা

পাণাতিপাতাদীনন্তি আদি-সদ্দেন অদিন্নাদানাদীনং অগ্গমগ্গৰজ্ঝকিলেসপরিযোসানানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. পহানাদীতি আদি-সদ্দেন ৰেরমণিআদীনং চতুন্নং. কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘পহানৰসেনা’’তি লিখন্তি, সা পমাদলেখা. পাণাতিপাতস্স পহানং সীলন্তি হিরোত্তপ্পকরুণালোভাদিপমুখেন যেন কুসলচিত্তুপ্পাদেন পাণাতিপাতো পহীযতি, তং পাণাতিপাতস্স পহানং সীলনট্ঠেন সীলং. তথা পাণাতিপাতা ৰিরতি ৰেরমণী সীলং. পাণাতিপাতস্স পটিপক্খচেতনা চেতনা সীলং. পাণাতিপাতস্স সংৰরণং পৰেসদ্ৰারপিধানং সংৰরো সীলং. পাণাতিপাতস্স অৰীতিক্কমনং অৰীতিক্কমো সীলং. অদিন্নাদানস্সাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. অভিজ্ঝাদীনং পন অনভিজ্ঝাদিৰসেন পহানং ৰেদিতব্বং. ৰেরমণী চেতনা তংসম্পযুত্তা সংৰরাৰীতিক্কমা তপ্পমুখা ধম্মা.

এৰং দসকুসলকম্মপথৰসেন পহানসীলাদীনি দস্সেত্ৰা ইদানি সউপাযানং অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং, অট্ঠারসন্নং মহাৰিপস্সনানং, অরিযমগ্গানঞ্চ ৰসেন তানি দস্সেতুং ‘‘নেক্খম্মেনা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ নেক্খম্মেনাতি অলোভপ্পধানেন কুসলচিত্তুপ্পাদেন. কুসলা হি ধম্মা কামপটিপক্খা ইধ ‘‘নেক্খম্ম’’ন্তি অধিপ্পেতা. তেনাহ ‘‘কামচ্ছন্দস্স পহানং সীল’’ন্তিআদি. তত্থ পহানসীলাদীনি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. ৰিসেসমেৰ ৰক্খাম. অব্যাপাদেনাতি মেত্তায. আলোকসঞ্ঞাযাতি ৰিভূতং কত্ৰা মনসিকরণেন উপট্ঠিতআলোকসঞ্জাননেন. অৰিক্খেপেনাতি সমাধিনা. ধম্মৰৰত্থানেনাতি কুসলাদিধম্মানং যাথাৰনিচ্ছযেন. সপচ্চযনামরূপৰৰত্থানেনাতিপি ৰদন্তি.

এৰং কামচ্ছন্দাদিনীৰরণপ্পহানেন ‘‘অভিজ্ঝং লোকে পহাযা’’তিআদিনা (ৰিভ. ৫৩৮) ৰুত্তায পঠমজ্ঝানাধিগমস্স উপাযভূতায পুব্বভাগপটিপদায ৰসেন পহানসীলাদীনি দস্সেত্ৰা ইদানি সউপাযানং অট্ঠসমাপত্তিআদীনং ৰসেন দস্সেতুং ‘‘ঞাণেনা’’তিআদি ৰুত্তং. নামরূপপরিগ্গহকঙ্খাৰিতরণানং হি ৰিবন্ধভূতস্স মোহস্স দূরীকরণেন ঞাতপরিঞ্ঞায ঠিতস্স অনিচ্চসঞ্ঞাদযো সিজ্ঝন্তি. তথা ঝানসমাপত্তীসু অভিরতিনিমিত্তেন পামোজ্জেন. তত্থ অনভিরতিযা ৰিনোদিতায ঝানাদীনং সমধিগমোতি সমাপত্তিৰিপস্সনানং অরতিৰিনোদনঅৰিজ্জাপদালনাদিনা উপাযোতি ৰুত্তং ‘‘ঞাণেন অৰিজ্জায, পামোজ্জেন অরতিযা’’তি. উপ্পটিপাটিনিদ্দেসো পন নীৰরণসভাৰায অৰিজ্জায হেট্ঠানীৰরণেসুপি সঙ্গহদস্সনত্থন্তি দট্ঠব্বং.

‘‘পঠমেন ঝানেন নীৰরণান’’ন্তিআদীসু কথং ঝানানং সীলভাৰো, কথং ৰা তত্থ ৰিরতিযা সম্ভৰো. সুৰিসুদ্ধকাযকম্মাদিকস্স হি চিত্তসমাদানৰসেন ইমানি ঝানানি পৰত্তন্তি, ন পরিত্তকুসলানি ৰিয কাযকম্মাদিৰিসোধনৰসেন, নাপি মগ্গফলধম্মা ৰিয দুচ্চরিতদুরাজীৰসমুচ্ছেদপটিপ্পস্সম্ভনৰসেনাতি? সচ্চমেতং. মহগ্গতধম্মেসু নিপ্পরিযাযেন নত্থি সীলনট্ঠো, কুতো ৰিরমণট্ঠো. পরিযাযেন পনেতং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. কো পন সো পরিযাযো? যদগ্গেন মহগ্গতা কুসলধম্মা পটিপক্খে পজহন্তি, তদগ্গেন ততো ওরতা. তে চ যথা চিত্তং নারোহন্তি, এৰং সংৰুতা নাম হোন্তি. পরিযুট্ঠানসঙ্খাতো মনোদ্ৰারে ৰীতিক্কমো নত্থি এতেসূতি অৰীতিক্কমাতি চ ৰুচ্চন্তি, চেতনা পন তংসম্পযুত্তাতি. সোযমত্থো পরতো আগমিস্সতি. এৰঞ্চ কত্ৰা ৰিতক্কাদিপহানৰচনম্পি সমত্থিতং হোতি. ন হি নিপ্পরিযাযতো সীলং কুসলধম্মানং পহাযকং যুজ্জতি, ন চেত্থ অকুসলৰিতক্কাদযো অধিপ্পেতা. কিঞ্চাপি পঠমজ্ঝানূপচারেযেৰ দুক্খস্স, চতুত্থজ্ঝানূপচারে চ সুখস্স পহানং হোতি, অতিসযপহানং পন সন্ধায ৰুত্তং ‘‘চতুত্থেন ঝানেন সুখদুক্খানং পহান’’ন্তি. ‘‘আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা’’তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং আরুপ্পকথাযং (ৰিসুদ্ধি. ১.২৭৫ আদযো) আগমিস্সতি.

অনিচ্চস্স, অনিচ্চন্তি ৰা অনুপস্সনা অনিচ্চানুপস্সনা. তেভূমিকধম্মানং অনিচ্চতং গহেত্ৰা পৰত্তায ৰিপস্সনাযেতং নামং. নিচ্চসঞ্ঞাযাতি ‘‘সঙ্খতধম্মা নিচ্চা সস্সতা’’তি এৰং পৰত্তায মিচ্ছাসঞ্ঞায, সঞ্ঞাগ্গহণেনেৰ দিট্ঠিচিত্তানম্পি গহণং দট্ঠব্বং. এস নযো ইতো পরাসুপি. নিব্বিদানুপস্সনাযাতি সঙ্খারেসু নিব্বিন্দনাকারেন পৰত্তায অনুপস্সনায. নন্দিযাতি সপ্পীতিকতণ্হায. ৰিরাগানুপস্সনাযাতি ৰিরজ্জনাকারেন পৰত্তায অনুপস্সনায. রাগস্সাতি সঙ্খারেসু রাগস্স. নিরোধানুপস্সনাযাতি সঙ্খারানং নিরোধস্স অনুপস্সনায. যথা ৰা সঙ্খারা নিরুজ্ঝন্তিযেৰ, আযতিং পুনব্ভৰৰসেন ন উপ্পজ্জন্তি, এৰং অনুপস্সনা নিরোধানুপস্সনা. তেনেৰাহ ‘‘নিরোধানুপস্সনায নিরোধেতি নো সমুদেতী’’তি (পটি. ম. ১.৮৩). মুঞ্চিতুকামতায হি অযং বলপ্পত্তা. সঙ্খারানং পটিনিস্সজ্জনাকারেন পৰত্তা অনুপস্সনা পটিনিস্সগ্গানুপস্সনা. পটিসঙ্খা সন্তিট্ঠনা হি অযং. আদানস্সাতি নিচ্চাদিৰসেন গহণস্স. সন্ততিসমূহকিচ্চারম্মণৰসেন একত্তগহণং ঘনসঞ্ঞা, তস্সা ঘনসঞ্ঞায. আযূহনস্সাতি অভিসঙ্খরণস্স. সঙ্খারানং অৰত্থাদিৰিসেসাপত্তি ৰিপরিণামো. ধুৰসঞ্ঞাযাতি থিরভাৰগহণস্স. নিমিত্তস্সাতি সমূহাদিঘনৰসেন সকিচ্চপরিচ্ছেদতায চ সঙ্খারানং সৰিগ্গহতায. পণিধিযাতি রাগাদিপণিধিযা, তণ্হাৰসেন সঙ্খারেসু নিন্নতাযাতি অত্থো. অভিনিৰেসস্সাতি অত্তানুদিট্ঠিযা. অনিচ্চদুক্খাদিৰসেন সব্বতেভূমকধম্মতিরণা অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনা. সারাদানাভিনিৰেসস্সাতি অসারেসু সারগহণৰিপল্লাসস্স. যথাভূতঞাণদস্সনং থিরভাৰপত্তা অনিচ্চাদিঅনুপস্সনাৰ. উদযব্বযঞাণন্তি কেচি. সপ্পচ্চযনামরূপদস্সনন্তি অপরে. ‘‘ইস্সরকুত্তাদিৰসেন লোকো সমুপ্পন্নো’’তি অভিনিৰেসো সম্মোহাভিনিৰেসো. উচ্ছেদসস্সতাভিনিৰেসোতি কেচি. ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধান’’ন্তিআদিনযপ্পৰত্তা (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০; মহানি. ১৭৪) সংসযাপত্তি সম্মোহাভিনিৰেসোতি অপরে. সঙ্খারেসু তাণলেণভাৰগহণং আলযাভিনিৰেসো. ‘‘আলযরতা আলযসম্মুদিতা’’তি (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৰ. ৭-৮) ৰচনতো আলযো তণ্হা. সা এৰ চক্খাদীসু, রূপাদীসু চ অভিনিৰিসনৰসেন পৰত্তিযা আলযাভিনিৰেসোতি অপরে. ‘‘এৰং ঠিতা তে সঙ্খারা পটিনিস্সজ্জীযন্তী’’তি পৰত্তং ঞাণং পটিসঙ্খানুপস্সনা. অপ্পটিসঙ্খা পটিসঙ্খায পটিপক্খভূতা মোহপ্পধানা অকুসলধম্মা. ৰট্টতো ৰিগতত্তা ৰিৰট্টং নিব্বানং, তত্থ নিন্নভাৰসঙ্খাতেন অনুপস্সনেন পৰত্তি ৰিৰট্টানুপস্সনা, সঙ্খারুপেক্খা চেৰ অনুলোমঞাণঞ্চ. সঞ্ঞোগাভিনিৰেসো সংযুজ্জনৰসেন সঙ্খারেসু অভিনিৰিসনং.

দিট্ঠেকট্ঠানন্তি দিট্ঠিযা সহজেকট্ঠানঞ্চ পহানেকট্ঠানঞ্চ. ওল়ারিকানন্তি উপরিমগ্গৰজ্ঝে কিলেসে উপাদায ৰুত্তং. অঞ্ঞথা দস্সনেন পহাতব্বাপি দুতিযমগ্গৰজ্ঝেহি ওল়ারিকা. অণুসহগতানন্তি অণুভূতানং, ইদং হেট্ঠিমমগ্গৰজ্ঝে উপাদায ৰুত্তং. সব্বকিলেসানন্তি অৰসিট্ঠসব্বকিলেসানং. ন হি পঠমমগ্গাদীহি পহীনা কিলেসা পুন পহীযন্তি.

‘‘চিত্তস্স অৰিপ্পটিসারায সংৰত্তন্তী’’তিআদীসু সংৰরো অৰিপ্পটিসারত্থায. ‘‘অৰিপ্পটিসারত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানী’’তি (অ. নি. ১০.১) ৰচনতো চেতসো অৰিপ্পটিসারত্থায ভৰন্তি. অৰিপ্পটিসারো পামোজ্জত্থায. ‘‘যোনিসো মনসি করোতো পামোজ্জং জাযতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৯) ৰচনতো পামোজ্জায সংৰত্তন্তি. পামোজ্জং পীতিযা. ‘‘পমুদিতস্স পীতি জাযতী’’তি (দী. নি. ১.৪৬৬; ৩.৩৫৯; অ. নি. ৩.৯৬; ৬.১০; ১১.১২) ৰচনতো পীতিযা সংৰত্তন্তি. পীতি পস্সদ্ধত্থায. ‘‘পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতী’’তি (দী. নি. ১.৪৬৬; ৩.৩৫৯; অ. নি. ৩.৯৬; ৬.১০; ১১.১২) ৰচনতো পস্সদ্ধিযা সংৰত্তন্তি. পস্সদ্ধি সুখত্থায. ‘‘পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতী’’তি (দী. নি. ১.৪৬৬; ৩.৩৫৯; অ. নি. ৩.৯৬; ৬.১০; ১১.১২) ৰচনতো সোমনস্সায সংৰত্তন্তীতি. ‘‘সুখত্থায সুখং ৰেদেতী’’তি চেত্থ সোমনস্সং ‘‘সুখ’’ন্তি ৰুত্তং. আসেৰনাযাতি সমাধিস্স আসেৰনায. নিরামিসে হি সুখে সিদ্ধে ‘‘সুখিনো চিত্তং সমাধিযতী’’তি (দী. নি. ১.৪৬৬; ৩.৩৫৯; অ. নি. ৩.৯৬; ৬.১০; ১১.১২) ৰচনতো সমাধি সিদ্ধোযেৰ হোতি, তস্মা সমাধিস্স আসেৰনায পগুণবলৰভাৰায সংৰত্তন্তীতি অত্থো. ভাৰনাযাতি তস্সেৰ সমাধিস্স ৰড্ঢিযা. বহুলীকম্মাযাতি পুনপ্পুনং কিরিযায. অলঙ্কারাযাতি তস্সেৰ সমাধিস্স পসাধনভূতসদ্ধিন্দ্রিযাদিনিপ্ফত্তিযা অলঙ্কারায সংৰত্তন্তি. পরিক্খারাযাতি অৰিপ্পটিসারাদিকস্স সমাধিসম্ভারস্স সিদ্ধিযা তস্সেৰ সমাধিস্স পরিক্খারায সংৰত্তন্তি. সম্ভারত্থো হি ইধ পরিক্খার-সদ্দো. ‘‘যে চ খো ইমে পব্বজিতেন জীৰিতপরিক্খারা সমুদানেতব্বা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৯১) ৰিয সম্ভারোতি চ পচ্চযো ৰেদিতব্বো. কামঞ্চাযং পরিক্খার-সদ্দো ‘‘রথো সীলপরিক্খারো’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৪) অলঙ্কারত্থো. ‘‘সত্তহি নগরপরিক্খারেহি সুপরিক্খত্তং হোতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৭.৬৭) পরিৰারত্থো ৰুত্তো. ইধ পন অলঙ্কারপরিৰারানং ৰিসুং গহিতত্তা ‘‘সম্ভারত্থো’’তি ৰুত্তং. পরিৰারাযাতি মূলকারণভাৰেনেৰ সমাধিস্স পরিৰারভূতসতিৰীরিযাদিধম্মৰিসেসসাধনেন পরিৰারসম্পত্তিযা সংৰত্তন্তি. পারিপূরিযাতি ৰসীভাৰসম্পাপনেন, ৰিপস্সনায পদট্ঠানভাৰাপাদনেন চ পরিপুণ্ণভাৰসাধনতো সমাধিস্স পারিপূরিযা সংৰত্তন্তি.

এৰং সুপরিসুদ্ধসীলমূলকং সব্বাকারপরিপূরং সমাধিং দস্সেত্ৰা ইদানি ‘‘সমাহিতো পজানাতি পস্সতি, যথাভূতং জানং পস্সং নিব্বিন্দতি, নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতি, ৰিরাগা ৰিমুচ্চতী’’তি (অ. নি. ১০.২; স. নি. ৩.১৪) ৰচনতো সীলমূলকানি সমাধিপদট্ঠানানি পযোজনানি দস্সেতুং ‘‘একন্তনিব্বিদাযা’’তিআদি ৰুত্তং. নিব্বিদায হি দস্সিতায তস্সা পদট্ঠানভূতং যথাভূতঞাণদস্সনং দস্সিতমেৰ হোতি, তস্মিং অসতি নিব্বিদায অসিজ্ঝনতো. নিব্বিদাদযো অত্থতো ৰিভত্তা এৰ. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি পনেত্থ সপ্পচ্চযনামরূপদস্সনং অধিপ্পেতং. এৰমেত্থ অমতমহানিব্বানপরিযোসানং সীলস্স পযোজনং দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং.

ইদানি পহানাদীসু সীলত্থং দস্সেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ পজহনং অনুপ্পাদনিরোধো পহানন্তি তস্স ভাৰসাধনতং সন্ধায ‘‘পহানন্তি কোচি ধম্মো নাম নত্থী’’তি ৰুত্তং. যথা পনস্স ধম্মভাৰো সম্ভৰতি, তথা হেট্ঠা সংৰণ্ণিতমেৰ. এৰং হিস্স সীলভাৰো সুট্ঠু যুজ্জতি. তং তং পহানন্তি ‘‘পাণাতিপাতস্স পহানং, অদিন্নাদানস্স পহান’’ন্তি এৰং ৰুত্তং তং তং পহানং. তস্স তস্স কুসলধম্মস্সাতি পাণাতিপাতস্স পহানং মেত্তাদিকুসলধম্মস্স, অদিন্নাদানস্স পহানং চাগাদিকুসলধম্মস্সাতি এৰং তস্স তস্স কুসলধম্মস্স. পতিট্ঠানট্ঠেনাতি পতিট্ঠানভাৰেন. পহানং হি তস্মিং সতি হোতি, অসতি ন হোতি, তস্স ‘‘পতিট্ঠান’’ন্তি ৰত্তব্বতং লভতীতি কত্ৰা যস্মিং সন্তানে পাণাতিপাতাদযো তস্স পকম্পহেতৰোতি তপ্পহানং ৰিকম্পাভাৰকরণেন চ সমাধানং ৰুত্তং. এৰং সেসপহানেসুপি ৰত্তব্বং. সমাধানং সণ্ঠপনং, সংযমনং ৰা. ইতরে চত্তারোতি ৰেরমণিআদযো চত্তারো ধম্মা ন পহানং ৰিয ৰোহারমত্তন্তি অধিপ্পাযো. ততো ততোতি তম্হা তম্হা পাণাতিপাতাদিতো. তস্স তস্সাতি পাণাতিপাতাদিকস্স সংৰরণৰসেন, তস্স তস্স ৰা সংৰরস্স ৰসেন. তদুভযসম্পযুত্তচেতনাৰসেনাতি ৰেরমণীহি, সংৰরধম্মেহি চ সম্পযুত্তায চেতনায ৰসেন. তং তং অৰীতিক্কমন্তস্সাতি তং তং পাণাতিপাতাদিং অৰীতিক্কমন্তস্স পুগ্গলস্স, ধম্মসমূহস্স ৰা ৰসেন চেতসো পৰত্তিসব্ভাৰং সন্ধায ৰুত্তা. তস্মা একক্খণেপি লব্ভন্তীতি অধিপ্পাযো.