২. পঞ্ঞাসুত্তং
২. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, হেতূ অট্ঠ পচ্চযা আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থারং উপনিস্সায ৰিহরতি অঞ্ঞতরং ৰা গরুট্ঠানিযং সব্রহ্মচারিং, যত্থস্স তিব্বং হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমঞ্চ গারৰো চ. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো হেতু পঠমো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘সো তং সত্থারং উপনিস্সায ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ৰা গরুট্ঠানিযং সব্রহ্মচারিং, যত্থস্স তিব্বং হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমং গারৰো চ, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিপুচ্ছতি পরিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৰিৰটঞ্চেৰ ৰিৰরন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানী করোন্তি, অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৰিনোদেন্তি. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো হেতু দুতিযো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘সো তং ধম্মং সুত্ৰা দ্ৰযেন ৰূপকাসেন সম্পাদেতি – কাযৰূপকাসেন চ চিত্তৰূপকাসেন চ. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো হেতু ততিযো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো হেতু চতুত্থো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সত্থা সব্যঞ্জনা (ক. সী.)] কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা [ধতা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো হেতু পঞ্চমো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. অযং, ভিক্খৰে, ছট্ঠো হেতু ছট্ঠো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘সঙ্ঘগতো খো পন অনানাকথিকো হোতি অতিরচ্ছানকথিকো. সামং ৰা ধম্মং ভাসতি পরং ৰা অজ্ঝেসতি অরিযং ৰা তুণ্হীভাৰং নাতিমঞ্ঞতি. অযং, ভিক্খৰে, সত্তমো হেতু সত্তমো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘পঞ্চসু খো পন উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৰিহরতি – ‘ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো, ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৰেদনা, ইতি ৰেদনায সমুদযো, ইতি ৰেদনায অত্থঙ্গমো; ইতি সঞ্ঞা…পে… ইতি সঙ্খারা…পে… ইতি ৰিঞ্ঞাণং, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. অযং, ভিক্খৰে, অট্ঠমো হেতু অট্ঠমো পচ্চযো আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্ততি.
‘‘তমেনং সব্রহ্মচারী এৰং সম্ভাৰেন্তি – ‘অযং খো আযস্মা সত্থারং উপনিস্সায ৰিহরতি অঞ্ঞতরং ৰা গরুট্ঠানিযং সব্রহ্মচারিং, যত্থস্স তিব্বং হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমঞ্চ গারৰো চ. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায [পিযতায গরুতায (স্যা.)] ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘‘তং খো পনাযমাযস্মা সত্থারং উপনিস্সায ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ৰা গরুট্ঠানিযং সব্রহ্মচারিং, যত্থস্স তিব্বং হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমঞ্চ গারৰো চ, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিপুচ্ছতি পরিপঞ্হতি – ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স কো অত্থোতি? তস্স তে আযস্মন্তো অৰিৰটঞ্চেৰ ৰিৰরন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানী করোন্তি, অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৰিনোদেন্তি. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘‘তং খো পনাযমাযস্মা ধম্মং সুত্ৰা দ্ৰযেন ৰূপকাসেন সম্পাদেতি – কাযৰূপকাসেন চ চিত্তৰূপকাসেন চ. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘‘সীলৰা খো পনাযমাযস্মা পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘‘বহুস্সুতো খো পনাযমাযস্মা সুতধরো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘‘আরদ্ধৰীরিযো খো পনাযমাযস্মা ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘‘সঙ্ঘগতো খো পনাযমাযস্মা অনানাকথিকো হোতি অতিরচ্ছানকথিকো. সামং ৰা ধম্মং ভাসতি পরং ৰা অজ্ঝেসতি অরিযং ৰা তুণ্হীভাৰং নাতিমঞ্ঞতি. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘‘পঞ্চসু খো পনাযমাযস্মা উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৰিহরতি – ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো, ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৰেদনা…পে… ইতি সঞ্ঞা…পে… ইতি সঙ্খারা…পে… ইতি ৰিঞ্ঞাণং, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমোতি. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গরুত্তায ভাৰনায সামঞ্ঞায একীভাৰায সংৰত্ততি.
‘‘ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ হেতূ অট্ঠ পচ্চযা আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা সংৰত্তন্তী’’তি. দুতিযং.