২. সারণীযৰগ্গো

১. পঠমসারণীযসুত্তং

১১. ‘‘ছযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সারণীযা [সারাণীযা (সী. স্যা. কং. পী.)]. কতমে ছ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং ৰচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পি তথারূপেহি লাভেহি অপ্পটিৰিভত্তভোগী হোতি সীলৰন্তেহি সব্রহ্মচারীহি সাধারণভোগী, অযম্পি ধম্মো সারণীযো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপরামট্ঠানি সমাধিসংৰত্তনিকানি তথারূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যাযং দিট্ঠি অরিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায তথারূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো. ইমে খো, ভিক্খৰে, ছ ধম্মা সারণীযা’’তি. পঠমং.

২. দুতিযসারণীযসুত্তং

১২. ‘‘ছযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সারণীযা পিযকরণা গরুকরণা সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্তন্তি. কতমে ছ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং ৰচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি…পে… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পি তথারূপেহি লাভেহি অপ্পটিৰিভত্তভোগী হোতি সীলৰন্তেহি সব্রহ্মচারীহি সাধারণভোগী, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপরামট্ঠানি সমাধিসংৰত্তনিকানি তথারূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যাযং দিট্ঠি অরিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায তথারূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৰিহরতি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৰে, ছ ধম্মা সারণীযা পিযকরণা গরুকরণা সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্তন্তী’’তি. দুতিযং.

৩. নিস্সারণীযসুত্তং

১৩. ‘‘ছযিমা, ভিক্খৰে, নিস্সারণীযা ধাতুযো. কতমা ছ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘মেত্তা হি খো মে চেতোৰিমুত্তি ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা; অথ চ পন মে ব্যাপাদো চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৰ’ন্তিস্স ৰচনীযো – ‘মাযস্মা, এৰং অৰচ; মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৰুসো, অনৰকাসো যং মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ভাৰিতায বহুলীকতায যানীকতায ৰত্থুকতায অনুট্ঠিতায পরিচিতায সুসমারদ্ধায; অথ চ পনস্স ব্যাপাদো চিত্তং পরিযাদায ঠস্সতি [ঠস্সতীতি (সব্বত্থ) দী. নি. ৩.৩২৬ পস্সিতব্বং], নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. নিস্সরণঞ্হেতং, আৰুসো, ব্যাপাদস্স যদিদং মেত্তাচেতোৰিমুত্তী’’’তি [মেত্তাচেতোৰিমুত্তি (সব্বত্থ)].

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘করুণা হি খো মে চেতোৰিমুত্তি ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা; অথ চ পন মে ৰিহেসা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৰ’ন্তিস্স ৰচনীযো – ‘মাযস্মা, এৰং অৰচ; মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৰুসো, অনৰকাসো যং করুণায চেতোৰিমুত্তিযা ভাৰিতায বহুলীকতায যানীকতায ৰত্থুকতায অনুট্ঠিতায পরিচিতায সুসমারদ্ধায; অথ চ পনস্স ৰিহেসা চিত্তং পরিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. নিস্সরণঞ্হেতং, আৰুসো, ৰিহেসায যদিদং করুণাচেতোৰিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘মুদিতা হি খো মে চেতোৰিমুত্তি ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা; অথ চ পন মে অরতি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৰ’ন্তিস্স ৰচনীযো – ‘মাযস্মা, এৰং অৰচ; মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৰুসো, অনৰকাসো যং মুদিতায চেতোৰিমুত্তিযা ভাৰিতায বহুলীকতায যানীকতায ৰত্থুকতায অনুট্ঠিতায পরিচিতায সুসমারদ্ধায; অথ চ পনস্স অরতি চিত্তং পরিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. নিস্সরণঞ্হেতং, আৰুসো, অরতিযা যদিদং মুদিতাচেতোৰিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘উপেক্খা হি খো মে চেতোৰিমুত্তি ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা; অথ চ পন মে রাগো চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৰ’ন্তিস্স ৰচনীযো – ‘মাযস্মা, এৰং অৰচ; মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৰুসো, অনৰকাসো যং উপেক্খায চেতোৰিমুত্তিযা ভাৰিতায বহুলীকতায যানীকতায ৰত্থুকতায অনুট্ঠিতায পরিচিতায সুসমারদ্ধায; অথ চ পনস্স রাগো চিত্তং পরিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. নিস্সরণঞ্হেতং, আৰুসো, রাগস্স যদিদং উপেক্খাচেতোৰিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘অনিমিত্তা হি খো মে চেতোৰিমুত্তি ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা; অথ চ পন মে নিমিত্তানুসারি ৰিঞ্ঞাণং হোতী’তি. সো ‘মা হেৰ’ন্তিস্স ৰচনীযো – ‘মাযস্মা, এৰং অৰচ; মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৰুসো, অনৰকাসো যং অনিমিত্তায চেতোৰিমুত্তিযা ভাৰিতায বহুলীকতায যানীকতায ৰত্থুকতায অনুট্ঠিতায পরিচিতায সুসমারদ্ধায; অথ চ পনস্স নিমিত্তানুসারি ৰিঞ্ঞাণং ভৰিস্সতি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. নিস্সরণঞ্হেতং, আৰুসো, সব্বনিমিত্তানং যদিদং অনিমিত্তাচেতোৰিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘অস্মীতি খো মে ৰিগতং [ৰিগতে (স্যা.)], অযমহমস্মীতি চ [অযং চকারো দী. নি. ৩.৩২৬ নত্থি] ন সমনুপস্সামি; অথ চ পন মে ৰিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লং চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৰ’ন্তিস্স ৰচনীযো – ‘মাযস্মা, এৰং অৰচ; মা ভগৰন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৰতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৰা এৰং ৰদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৰুসো, অনৰকাসো যং অস্মীতি ৰিগতে অযমহমস্মীতি চ ন সমনুপস্সতো; অথ চ পনস্স ৰিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লং চিত্তং পরিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. নিস্সরণঞ্হেতং, আৰুসো, ৰিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লস্স যদিদং অস্মীতি মানসমুগ্ঘাতো’তি. ইমা খো, ভিক্খৰে, ছ নিস্সারণীযা ধাতুযো’’তি. ততিযং.

৪. ভদ্দকসুত্তং

১৪. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো, ভিক্খৰো’’তি. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –

‘‘তথা তথা, আৰুসো, ভিক্খু ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো ন ভদ্দকং মরণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালকিরিযা [কালংকিরিযা (ক.) অ. নি. ৩.১১০]. কথঞ্চাৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো ন ভদ্দকং মরণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালকিরিযা?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু কম্মারামো হোতি কম্মরতো কম্মারামতং অনুযুত্তো, ভস্সারামো হোতি ভস্সরতো ভস্সারামতং অনুযুত্তো, নিদ্দারামো হোতি নিদ্দারতো নিদ্দারামতং অনুযুত্তো, সঙ্গণিকারামো হোতি সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো, সংসগ্গারামো হোতি সংসগ্গরতো সংসগ্গারামতং অনুযুত্তো, পপঞ্চারামো হোতি পপঞ্চরতো পপঞ্চারামতং অনুযুত্তো. এৰং খো, আৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো ন ভদ্দকং মরণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালকিরিযা. অযং ৰুচ্চতাৰুসো – ‘ভিক্খু সক্কাযাভিরতো নপ্পজহাসি [ন পহাসি (সী. স্যা. কং. পী.)] সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযায’’’.

‘‘তথা তথাৰুসো, ভিক্খু ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো ভদ্দকং মরণং হোতি, ভদ্দিকা কালকিরিযা. কথঞ্চাৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো ভদ্দকং মরণং হোতি, ভদ্দিকা কালকিরিযা?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ন কম্মারামো হোতি ন কম্মরতো ন কম্মারামতং অনুযুত্তো, ন ভস্সারামো হোতি ন ভস্সরতো ন ভস্সারামতং অনুযুত্তো, ন নিদ্দারামো হোতি ন নিদ্দারতো নিদ্দারামতং অনুযুত্তো, ন সঙ্গণিকারামো হোতি ন সঙ্গণিকরতো ন সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো, ন সংসগ্গারামো হোতি ন সংসগ্গরতো ন সংসগ্গারামতং অনুযুত্তো, ন পপঞ্চারামো হোতি ন পপঞ্চরতো ন পপঞ্চারামতং অনুযুত্তো. এৰং খো, আৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো ভদ্দকং মরণং হোতি, ভদ্দিকা কালকিরিযা. অযং ৰুচ্চতাৰুসো – ‘ভিক্খু নিব্বানাভিরতো পজহাসি সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’’তি.

‘‘যো পপঞ্চমনুযুত্তো, পপঞ্চাভিরতো মগো;

ৰিরাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তরং.

‘‘যো চ পপঞ্চং হিত্ৰান, নিপ্পপঞ্চপদে রতো;

আরাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তর’’ন্তি. চতুত্থং;

৫. অনুতপ্পিযসুত্তং

১৫. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তথা তথাৰুসো, ভিক্খু ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো কালকিরিযা অনুতপ্পা হোতি. কথঞ্চাৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো কালকিরিযা অনুতপ্পা হোতি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু কম্মারামো হোতি কম্মরতো কম্মারামতং অনুযুত্তো, ভস্সারামো হোতি…পে… নিদ্দারামো হোতি… সঙ্গণিকারামো হোতি… সংসগ্গারামো হোতি… পপঞ্চারামো হোতি পপঞ্চরতো পপঞ্চারামতং অনুযুত্তো. এৰং খো, আৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো কালকিরিযা অনুতপ্পা হোতি. অযং ৰুচ্চতাৰুসো – ‘ভিক্খু সক্কাযাভিরতো নপ্পজহাসি সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযায’’’.

‘‘তথা তথাৰুসো, ভিক্খু ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো কালকিরিযা অননুতপ্পা হোতি. কথঞ্চাৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো কালকিরিযা অননুতপ্পা হোতি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ন কম্মারামো হোতি ন কম্মরতো ন কম্মারামতং অনুযুত্তো, ন ভস্সারামো হোতি…পে… ন নিদ্দারামো হোতি… ন সঙ্গণিকারামো হোতি… ন সংসগ্গারামো হোতি… ন পপঞ্চারামো হোতি ন পপঞ্চরতো ন পপঞ্চারামতং অনুযুত্তো. এৰং খো, আৰুসো, ভিক্খু তথা তথা ৰিহারং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৰিহারং কপ্পযতো কালকিরিযা অননুতপ্পা হোতি. অযং ৰুচ্চতাৰুসো – ‘ভিক্খু নিব্বানাভিরতো পজহাসি সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’’তি.

‘‘যো পপঞ্চমনুযুত্তো, পপঞ্চাভিরতো মগো;

ৰিরাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তরং.

‘‘যো চ পপঞ্চং হিত্ৰান, নিপ্পপঞ্চপদে রতো;

আরাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তর’’ন্তি. পঞ্চমং;

৬. নকুলপিতুসুত্তং

১৬. একং সমযং ভগৰা ভগ্গেসু ৰিহরতি সুসুমারগিরে [সুংসুমারগিরে (সী. পী.), সংসুমারগিরে (কত্থচি)] ভেসকল়াৰনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন নকুলপিতা গহপতি আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. অথ খো নকুলমাতা গহপতানী নকুলপিতরং গহপতিং এতদৰোচ –

‘‘মা খো ত্ৰং, গহপতি, সাপেক্খো [সাপেখো (পী. ক.)] কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিরিযা; গরহিতা চ ভগৰতা সাপেক্খস্স কালকিরিযা. সিযা খো পন তে, গহপতি, এৰমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন সক্খিস্সতি [ন সক্খিস্সতি (সী. স্যা. কং.), সক্কোতি (পী. ক.)] দারকে পোসেতুং, ঘরাৰাসং সন্ধরিতু’ন্তি [সন্ধরিতুন্তি (ক.), সণ্ঠরিতুং (স্যা.)]. ন খো পনেতং, গহপতি, এৰং দট্ঠব্বং. কুসলাহং, গহপতি, কপ্পাসং কন্তিতুং ৰেণিং ওলিখিতুং. সক্কোমহং, গহপতি, তৰচ্চযেন দারকে পোসেতুং, ঘরাৰাসং সন্ধরিতুং. তস্মাতিহ ত্ৰং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিরিযা; গরহিতা চ ভগৰতা সাপেক্খস্স কালকিরিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৰমস্স – ‘নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন অঞ্ঞং ঘরং [ভত্তারং (স্যা. কং.), ৰীরং (সী.)] গমিস্সতী’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৰং দট্ঠব্বং. ত্ৰঞ্চেৰ খো, গহপতি, জানাসি অহঞ্চ, যং নো [যদা তে (সী.), যথা (স্যা.), যথা নো (পী.)] সোল়সৰস্সানি গহট্ঠকং ব্রহ্মচরিযং সমাচিণ্ণং [সমাদিন্নং (সী.)]. তস্মাতিহ ত্ৰং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিরিযা; গরহিতা চ ভগৰতা সাপেক্খস্স কালকিরিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৰমস্স – ‘নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন ন দস্সনকামা ভৰিস্সতি ভগৰতো ন দস্সনকামা ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৰং দট্ঠব্বং. অহঞ্হি, গহপতি, তৰচ্চযেন দস্সনকামতরা চেৰ ভৰিস্সামি ভগৰতো, দস্সনকামতরা চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স. তস্মাতিহ ত্ৰং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিরিযা; গরহিতা চ ভগৰতা সাপেক্খস্স কালকিরিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৰমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন সীলেসু [নকুলমাতা… ন সীলেসু (সী. পী.)] পরিপূরকারিনী’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৰং দট্ঠব্বং. যাৰতা খো, গহপতি, তস্স ভগৰতো সাৰিকা গিহী ওদাতৰসনা সীলেসু পরিপূরকারিনিযো, অহং তাসং অঞ্ঞতরা. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা – অযং সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভগ্গেসু ৰিহরতি সুসুমারগিরে ভেসকল়াৰনে মিগদাযে – তং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছতু. তস্মাতিহ ত্ৰং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিরিযা; গরহিতা চ ভগৰতা সাপেক্খস্স কালকিরিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৰমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী লাভিনী [নকুলমাতা গহপতানী ন লাভিনী (পী.)] অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্সা’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৰং দট্ঠব্বং. যাৰতা খো, গহপতি, তস্স ভগৰতো সাৰিকা গিহী ওদাতৰসনা লাভিনিযো অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, অহং তাসং অঞ্ঞতরা. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা – অযং সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভগ্গেসু ৰিহরতি সুসুমারগিরে ভেসকল়াৰনে মিগদাযে – তং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছতু. তস্মাতিহ ত্ৰং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিরিযা; গরহিতা চ ভগৰতা সাপেক্খস্স কালকিরিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৰমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ওগাধপ্পত্তা পতিগাধপ্পত্তা অস্সাসপ্পত্তা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিহরতী’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৰং দট্ঠব্বং. যাৰতা খো, গহপতি, তস্স ভগৰতো সাৰিকা গিহী ওদাতৰসনা ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ওগাধপ্পত্তা পতিগাধপ্পত্তা অস্সাসপ্পত্তা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিহরন্তি, অহং তাসং অঞ্ঞতরা. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা – অযং সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভগ্গেসু ৰিহরতি সুসুমারগিরে ভেসকল়াৰনে মিগদাযে – তং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছতু. তস্মাতিহ ত্ৰং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা গহপতি সাপেক্খস্স কালকিরিযা; গরহিতা চ ভগৰতা সাপেক্খস্স কালকিরিযা’’তি.

অথ খো নকুলপিতুনো গহপতিস্স নকুলমাতরা [নকুলমাতায (সী. স্যা.), নকুলমাতুযা (ক.)] গহপতানিযা ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিযমানস্স সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভি. ৰুট্ঠহি [ৰুট্ঠাতি (ক.)] চ নকুলপিতা গহপতি তম্হা আবাধা; তথা পহীনো চ পন নকুলপিতুনো গহপতিস্স সো আবাধো অহোসি. অথ খো নকুলপিতা গহপতি গিলানা ৰুট্ঠিতো [‘‘গিলানভাৰতো ৰুট্ঠায ঠিতো, ভাৰপ্পধানো হি অযং নিদ্দেসো’’তি টীকাসংৰণ্ণনা] অচিরৰুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা দণ্ডমোলুব্ভ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নকুলপিতরং গহপতিং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি! যস্স তে নকুলমাতা গহপতানী অনুকম্পিকা অত্থকামা ওৰাদিকা অনুসাসিকা. যাৰতা খো, গহপতি, মম সাৰিকা গিহী ওদাতৰসনা সীলেসু পরিপূরকারিনিযো, নকুলমাতা গহপতানী তাসং অঞ্ঞতরা. যাৰতা খো, গহপতি, মম সাৰিকা গিহী ওদাতৰসনা লাভিনিযো অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, নকুলমাতা গহপতানী তাসং অঞ্ঞতরা. যাৰতা খো, গহপতি, মম সাৰিকা গিহী ওদাতৰসনা ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ওগাধপ্পত্তা পতিগাধপ্পত্তা অস্সাসপ্পত্তা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিহরন্তি, নকুলমাতা গহপতানী তাসং অঞ্ঞতরা. লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি! যস্স তে নকুলমাতা গহপতানী অনুকম্পিকা অত্থকামা ওৰাদিকা অনুসাসিকা’’তি. ছট্ঠং.

৭. সোপ্পসুত্তং

১৭. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি খো সারিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. আযস্মাপি খো মহামোগ্গল্লানো…পে… আযস্মাপি খো মহাকস্সপো… আযস্মাপি খো মহাকচ্চাযনো… আযস্মাপি খো মহাকোট্ঠিকো [মহাকোট্ঠিতো (সী. পী.)] … আযস্মাপি খো মহাচুন্দো… আযস্মাপি খো মহাকপ্পিনো… আযস্মাপি খো অনুরুদ্ধো… আযস্মাপি খো রেৰতো… আযস্মাপি খো আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ খো ভগৰা বহুদেৰ রত্তিং নিসজ্জায ৰীতিনামেত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি. তেপি খো আযস্মন্তো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো উট্ঠাযাসনা যথাৰিহারং অগমংসু. যে পন তত্থ ভিক্খূ নৰা অচিরপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৰিনযং তে যাৰ সূরিযুগ্গমনা কাকচ্ছমানা সুপিংসু. অদ্দসা খো ভগৰা দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তে ভিক্খূ যাৰ সূরিযুগ্গমনা কাকচ্ছমানে সুপন্তে. দিস্ৰা যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘কহং নু খো, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো? কহং মহামোগ্গল্লানো? কহং মহাকস্সপো? কহং মহাকচ্চাযনো? কহং মহাকোট্ঠিকো? কহং মহাচুন্দো? কহং মহাকপ্পিনো? কহং অনুরুদ্ধো? কহং রেৰতো? কহং আনন্দো? কহং নু খো তে, ভিক্খৰে, থেরা সাৰকা গতা’’তি? ‘‘তেপি খো, ভন্তে, আযস্মন্তো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো উট্ঠাযাসনা যথাৰিহারং অগমংসূ’’তি. ‘‘কেন নো [কেন নো (ক.), কে নু (কত্থচি)] তুম্হে, ভিক্খৰে, থেরা ভিক্খূ নাগতাতি [ভিক্খূ নৰা (সী. স্যা. কং. পী.), ভিক্খূ গতাতি (?)] যাৰ সূরিযুগ্গমনা কাকচ্ছমানা সুপথ? তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা – ‘রাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো [মুদ্ধাভিসিত্তো (ক.)] যাৰদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরন্তো যাৰজীৰং রজ্জং কারেন্তো জনপদস্স ৰা পিযো মনাপো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৰে, নেৰ দিট্ঠং ন সুতং – ‘রাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো যাৰদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরন্তো যাৰজীৰং রজ্জং কারেন্তো জনপদস্স ৰা পিযো মনাপো’’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা – ‘রট্ঠিকো…পে… পেত্তণিকো… সেনাপতিকো… গামগামণিকো [গামগামিকো (সী. পী.)] … পূগগামণিকো যাৰদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরন্তো যাৰজীৰং পূগগামণিকত্তং কারেন্তো পূগস্স ৰা পিযো মনাপো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৰে, নেৰ দিট্ঠং ন সুতং – ‘পূগগামণিকো যাৰদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরন্তো যাৰজীৰং পূগগামণিকত্তং ৰা কারেন্তো পূগস্স ৰা পিযো মনাপো’’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা – ‘সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা যাৰদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারো ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ জাগরিযং অননুযুত্তো অৰিপস্সকো কুসলানং ধম্মানং পুব্বরত্তাপররত্তং বোধিপক্খিযানং [বোধপক্খিযানং (সী.), বোধপক্খিকানং (পী.)] ধম্মানং ভাৰনানুযোগং অননুযুত্তো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৰে, নেৰ দিট্ঠং ন সুতং – ‘সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা যাৰদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারো ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ জাগরিযং অননুযুত্তো অৰিপস্সকো কুসলানং ধম্মানং পুব্বরত্তাপররত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৰনানুযোগং অননুযুত্তো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তো’’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারা ভৰিস্সাম, ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো, জাগরিযং অনুযুত্তা, ৰিপস্সকা কুসলানং ধম্মানং, পুব্বরত্তাপররত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং, ভাৰনানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.

৮. মচ্ছবন্ধসুত্তং

১৮. একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অদ্দসা খো ভগৰা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অঞ্ঞতরস্মিং পদেসে মচ্ছিকং মচ্ছবন্ধং মচ্ছে ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমানং. দিস্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, অমুং মচ্ছিকং মচ্ছবন্ধং মচ্ছে ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমান’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা – ‘মচ্ছিকো মচ্ছবন্ধো মচ্ছে ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৰেন হত্থিযাযী ৰা অস্সযাযী ৰা রথযাযী ৰা যানযাযী ৰা ভোগভোগী ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৰে, নেৰ দিট্ঠং ন সুতং – ‘মচ্ছিকো মচ্ছবন্ধো মচ্ছে ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৰেন হত্থিযাযী ৰা অস্সযাযী ৰা রথযাযী ৰা যানযাযী ৰা ভোগভোগী ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসন্তো’তি. তং কিস্স হেতু? তে হি সো, ভিক্খৰে, মচ্ছে ৰজ্ঝে ৰধাযুপনীতে [ৰধাযানীতে (স্যা. কং.), ৰধায নীতে (ক.)] পাপকেন মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো নেৰ হত্থিযাযী হোতি ন অস্সযাযী ন রথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা – ‘গোঘাতকো গাৰো ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৰেন হত্থিযাযী ৰা অস্সযাযী ৰা রথযাযী ৰা যানযাযী ৰা ভোগভোগী ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৰে, নেৰ দিট্ঠং ন সুতং – ‘গোঘাতকো গাৰো ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৰেন হত্থিযাযী ৰা অস্সযাযী ৰা রথযাযী ৰা যানযাযী ৰা ভোগভোগী ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসন্তো’তি. তং কিস্স হেতু? তে হি সো, ভিক্খৰে, গাৰো ৰজ্ঝে ৰধাযুপনীতে পাপকেন মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো নেৰ হত্থিযাযী হোতি ন অস্সযাযী ন রথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসতি’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৰা সুতং ৰা – ‘ওরব্ভিকো…পে… সূকরিকো [সোকরিকো (স্যা.)] …পে… সাকুণিকো…পে… মাগৰিকো মগে [মিগে (স্যা. কং.)] ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৰেন হত্থিযাযী ৰা অস্সযাযী ৰা রথযাযী ৰা যানযাযী ৰা ভোগভোগী ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৰে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৰে, নেৰ দিট্ঠং ন সুতং – ‘মাগৰিকো মগে ৰধিত্ৰা ৰধিত্ৰা ৰিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৰেন হত্থিযাযী ৰা অস্সযাযী ৰা রথযাযী ৰা যানযাযী ৰা ভোগভোগী ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসন্তো’তি. তং কিস্স হেতু? তে হি সো, ভিক্খৰে, মগে ৰজ্ঝে ৰধাযুপনীতে পাপকেন মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো নেৰ হত্থিযাযী হোতি ন অস্সযাযী ন রথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসতি. তে হি (নাম) [( ) বহূসু নত্থি] সো, ভিক্খৰে, তিরচ্ছানগতে পাণে ৰজ্ঝে ৰধাযুপনীতে পাপকেন মনসানুপেক্খমানো [মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো (স্যা. ক.)] নেৰ হত্থিযাযী ভৰিস্সতি [হোতি (স্যা. ক.)] ন অস্সযাযী ন রথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৰসিস্সতি [অজ্ঝাৰসতি (স্যা. ক.)]. কো পন ৰাদো যং মনুস্সভূতং ৰজ্ঝং ৰধাযুপনীতং পাপকেন মনসানুপেক্খতি! তঞ্হি তস্স [তং হিস্স (পী. ক.)], ভিক্খৰে, হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায. কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমমরণস্সতিসুত্তং

১৯. একং সমযং ভগৰা নাতিকে [নাদিকে (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৮.৭৩] ৰিহরতি গিঞ্জকাৰসথে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘মরণস্সতি, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা. ভাৰেথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, মরণস্সতি’’ন্তি?

এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ভাৰেসি মরণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘অহো ৰতাহং রত্তিন্দিৰং জীৰেয্যং, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. এৰং খো অহং, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতরোপি খো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ভাৰেসি মরণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘অহো ৰতাহং দিৰসং জীৰেয্যং, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. এৰং খো অহং, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতরোপি খো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ভাৰেসি মরণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং একপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. এৰং খো অহং, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতরোপি খো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ভাৰেসি মরণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং চত্তারো পঞ্চ আলোপে সঙ্খাদিত্ৰা [সঙ্খরিত্ৰা (ক.)] অজ্ঝোহরামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. এৰং খো অহং, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতরোপি খো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ভাৰেসি মরণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং একং আলোপং সঙ্খাদিত্ৰা [সংহরিত্ৰা (ক.)] অজ্ঝোহরামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. এৰং খো অহং, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতরোপি খো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ভাৰেসি মরণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৰং হোতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং অস্সসিত্ৰা ৰা পস্সসামি পস্সসিত্ৰা ৰা অস্সসামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. এৰং খো অহং, ভন্তে, ভাৰেমি মরণস্সতি’’ন্তি.

এৰং ৰুত্তে ভগৰা তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘যো চাযং [য্ৰাযং (পী. ক.)], ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং মরণস্সতিং ভাৰেতি – ‘অহো ৰতাহং রত্তিন্দিৰং জীৰেয্যং, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং [যোপাযং (ক.)], ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং মরণস্সতিং ভাৰেতি – ‘অহো ৰতাহং দিৰসং জীৰেয্যং, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং মরণস্সতিং ভাৰেতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং একপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং মরণস্সতিং ভাৰেতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং চত্তারো পঞ্চ আলোপে সঙ্খাদিত্ৰা অজ্ঝোহরামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, ভিক্খূ পমত্তা ৰিহরন্তি দন্ধং মরণস্সতিং ভাৰেন্তি আসৰানং খযায.

‘‘যো চ খ্ৰাযং [যোপাযং (ক.)], ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং মরণস্সতিং ভাৰেতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং একং আলোপং সঙ্খাদিত্ৰা অজ্ঝোহরামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং মরণস্সতিং ভাৰেতি – ‘অহো ৰতাহং তদন্তরং জীৰেয্যং যদন্তরং অস্সসিত্ৰা ৰা পস্সসামি পস্সসিত্ৰা ৰা অস্সসামি, ভগৰতো সাসনং মনসি করেয্যং, বহু ৰত মে কতং অস্সা’তি. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপ্পমত্তা ৰিহরন্তি তিক্খং মরণস্সতিং ভাৰেন্তি আসৰানং খযায.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘অপ্পমত্তা ৰিহরিস্সাম, তিক্খং মরণস্সতিং ভাৰেস্সাম আসৰানং খযাযা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. নৰমং.

১০. দুতিযমরণস্সতিসুত্তং

২০. একং সমযং ভগৰা নাতিকে ৰিহরতি গিঞ্জকাৰসথে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘মরণস্সতি, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা. কথং ভাৰিতা চ, ভিক্খৰে, মরণস্সতি কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা?

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু দিৰসে নিক্খন্তে রত্তিযা পতিহিতায [পটিগতায (ক.) অ. নি. ৮.৭৪] ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুকা খো মে পচ্চযা মরণস্স – অহি ৰা মং ডংসেয্য, ৰিচ্ছিকো ৰা মং ডংসেয্য, সতপদী ৰা মং ডংসেয্য; তেন মে অস্স কালকিরিযা, সো মমস্স অন্তরাযো. উপক্খলিত্ৰা ৰা পপতেয্যং, ভত্তং ৰা মে ভুত্তং ব্যাপজ্জেয্য, পিত্তং ৰা মে কুপ্পেয্য, সেম্হং ৰা মে কুপ্পেয্য, সত্থকা ৰা মে ৰাতা কুপ্পেয্যুং; তেন মে অস্স কালকিরিযা, সো মমস্স অন্তরাযো’তি. তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ইতি পটিসঞ্চিক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু রত্তিং কালং করোন্তস্স অন্তরাযাযা’’’তি.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু রত্তিং কালং করোন্তস্স অন্তরাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং.

‘‘সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘নত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু রত্তিং কালং করোন্তস্স অন্তরাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেনেৰ পীতিপামোজ্জেন ৰিহাতব্বং অহোরত্তানুসিক্খিনা কুসলেসু ধম্মেসু.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু রত্তিযা নিক্খন্তায দিৰসে পতিহিতে ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুকা খো মে পচ্চযা মরণস্স – অহি ৰা মং ডংসেয্য, ৰিচ্ছিকো ৰা মং ডংসেয্য, সতপদী ৰা মং ডংসেয্য; তেন মে অস্স কালকিরিযা সো মমস্স অন্তরাযো. উপক্খলিত্ৰা ৰা পপতেয্যং, ভত্তং ৰা মে ভুত্তং ব্যাপজ্জেয্য, পিত্তং ৰা মে কুপ্পেয্য, সেম্হং ৰা মে কুপ্পেয্য, সত্থকা ৰা মে ৰাতা কুপ্পেয্যুং; তেন মে অস্স কালকিরিযা সো মমস্স অন্তরাযো’তি. তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ইতি পটিসঞ্চিক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু দিৰা কালং করোন্তস্স অন্তরাযাযা’’’তি.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘অত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু দিৰা কালং করোন্তস্স অন্তরাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আদিত্তচেলো ৰা আদিত্তসীসো ৰা তস্সেৰ চেলস্স ৰা সীসস্স ৰা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৰাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোল়্হিঞ্চ অপ্পটিৰানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করেয্য; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৰ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৰাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোল়্হী চ অপ্পটিৰানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ করণীযং.

‘‘সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু পচ্চৰেক্খমানো এৰং জানাতি – ‘নত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু দিৰা কালং করোন্তস্স অন্তরাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তেনেৰ পীতিপামোজ্জেন ৰিহাতব্বং অহোরত্তানুসিক্খিনা কুসলেসু ধম্মেসু. এৰং ভাৰিতা খো, ভিক্খৰে, মরণস্সতি এৰং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’’তি. দসমং.

সারণীযৰগ্গো দুতিযো.