(২৬) ৬. অভিঞ্ঞাৰগ্গো

১. অভিঞ্ঞাসুত্তং

২৫৪. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ধম্মা. কতমে চত্তারো? অত্থি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞেয্যা; অত্থি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা পহাতব্বা; অত্থি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা ভাৰেতব্বা; অত্থি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা সচ্ছিকাতব্বা.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞেয্যা? পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতিস্স ৰচনীযং (ক.)] – ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা পরিঞ্ঞেয্যা.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা পহাতব্বা? অৰিজ্জা চ ভৰতণ্হা চ – ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা পহাতব্বা.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা ভাৰেতব্বা? সমথো চ ৰিপস্সনা চ – ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা ভাৰেতব্বা.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা সচ্ছিকাতব্বা? ৰিজ্জা চ ৰিমুত্তি চ – ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, ধম্মা অভিঞ্ঞা সচ্ছিকাতব্বা. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ধম্মা’’তি. পঠমং.

২. পরিযেসনাসুত্তং

২৫৫. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৰে, অনরিযপরিযেসনা. কতমা চতস্সো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মংযেৰ পরিযেসতি; অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মংযেৰ পরিযেসতি; অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মংযেৰ পরিযেসতি; অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৰ পরিযেসতি. ইমা খো, ভিক্খৰে, চতস্সো অনরিযপরিযেসনা.

‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৰে, অরিযপরিযেসনা. কতমা চতস্সো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অত্তনা জরাধম্মো সমানো জরাধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজরং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি; অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অব্যাধিং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি; অত্তনা মরণধম্মো সমানো মরণধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অমতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি; অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি. ইমা খো, ভিক্খৰে, চতস্সো অরিযপরিযেসনা’’তি. দুতিযং.

৩. সঙ্গহৰত্থুসুত্তং

২৫৬. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, সঙ্গহৰত্থূনি. কতমানি চত্তারি? দানং, পেয্যৰজ্জং [পিযৰাচা (ক.) অ. নি. ৪.৩২ পস্সিতব্বং], অত্থচরিযা, সমানত্ততা – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনী’’তি.

৪. মালুক্যপুত্তসুত্তং

২৫৭. অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো [মালুঙ্ক্যপুত্তো (সী. স্যা. কং. পী.)] যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘এত্থ ইদানি, মালুক্যপুত্ত, কিং দহরে ভিক্খূ ৰক্খাম; যত্র হি নাম ত্ৰং জিণ্ণো ৰুদ্ধো মহল্লকো তথাগতস্স সংখিত্তেন ওৰাদং যাচসী’’তি! ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং; দেসেতু সুগতো সংখিত্তেন ধম্মং. অপ্পেৰ নামাহং ভগৰতো ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যং; অপ্পেৰ নামাহং ভগৰতো ভাসিতস্স দাযাদো [ভগৰতো সাৰকো (ক.)] অস্স’’ন্তি.

‘‘চত্তারোমে, মালুক্যপুত্ত, তণ্হুপ্পাদা যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. কতমে চত্তারো? চীৰরহেতু ৰা, মালুক্যপুত্ত, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. পিণ্ডপাতহেতু ৰা, মালুক্যপুত্ত, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. সেনাসনহেতু ৰা, মালুক্যপুত্ত, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. ইতিভৰাভৰহেতু ৰা, মালুক্যপুত্ত, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. ইমে খো, মালুক্যপুত্ত, চত্তারো তণ্হুপ্পাদা যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. যতো খো, মালুক্যপুত্ত, ভিক্খুনো তণ্হা পহীনা হোতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, অযং ৰুচ্চতি, মালুক্যপুত্ত, ‘ভিক্খু অচ্ছেচ্ছি তণ্হং, ৰিৰত্তযি সংযোজনং, সম্মা মানাভিসমযা অন্তমকাসি দুক্খস্সা’’’তি.

অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো ভগৰতা ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিতো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো আযস্মা মালুক্যপুত্তো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা মালুক্যপুত্তো অরহতং অহোসীতি. চতুত্থং.

৫. কুলসুত্তং

২৫৮. ‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৰে, কুলানি ভোগেসু মহত্তং পত্তানি ন চিরট্ঠিতিকানি ভৰন্তি, সব্বানি তানি চতূহি ঠানেহি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতরেন. কতমেহি চতূহি? নট্ঠং ন গৰেসন্তি, জিণ্ণং ন পটিসঙ্খরোন্তি, অপরিমিতপানভোজনা হোন্তি, দুস্সীলং ইত্থিং ৰা পুরিসং ৰা আধিপচ্চে ঠপেন্তি. যানি কানিচি, ভিক্খৰে, কুলানি ভোগেসু মহত্তং পত্তানি ন চিরট্ঠিতিকানি ভৰন্তি, সব্বানি তানি ইমেহি চতূহি ঠানেহি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতরেন.

‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৰে, কুলানি ভোগেসু মহত্তং পত্তানি চিরট্ঠিতিকানি ভৰন্তি, সব্বানি তানি চতূহি ঠানেহি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতরেন. কতমেহি চতূহি? নট্ঠং গৰেসন্তি, জিণ্ণং পটিসঙ্খরোন্তি, পরিমিতপানভোজনা হোন্তি, সীলৰন্তং ইত্থিং ৰা পুরিসং ৰা আধিপচ্চে ঠপেন্তি. যানি কানিচি, ভিক্খৰে, কুলানি ভোগেসু মহত্তং পত্তানি চিরট্ঠিতিকানি ভৰন্তি, সব্বানি তানি ইমেহি চতূহি ঠানেহি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতরেনা’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমআজানীযসুত্তং

২৫৯. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্রো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো ভদ্রো অস্সাজানীযো ৰণ্ণসম্পন্নো চ হোতি বলসম্পন্নো চ জৰসম্পন্নো চ আরোহপরিণাহসম্পন্নো চ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্রো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণ্ণসম্পন্নো চ হোতি বলসম্পন্নো চ জৰসম্পন্নো চ আরোহপরিণাহসম্পন্নো চ.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণ্ণসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণ্ণসম্পন্নো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু বলসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু বলসম্পন্নো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু জৰসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু জৰসম্পন্নো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরোহপরিণাহসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু লাভী হোতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরোহপরিণাহসম্পন্নো হোতি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযআজানীযসুত্তং

২৬০. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্রো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো ভদ্রো অস্সাজানীযো ৰণ্ণসম্পন্নো চ হোতি, বলসম্পন্নো চ, জৰসম্পন্নো চ, আরোহপরিণাহসম্পন্নো চ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্রো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণ্ণসম্পন্নো চ হোতি, বলসম্পন্নো চ, জৰসম্পন্নো চ, আরোহপরিণাহসম্পন্নো চ.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণ্ণসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণ্ণসম্পন্নো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু বলসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু বলসম্পন্নো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু জৰসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু জৰসম্পন্নো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরোহপরিণাহসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু লাভী হোতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরোহপরিণাহসম্পন্নো হোতি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. সত্তমং.

৮. বলসুত্তং

২৬১. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, বলানি. কতমানি চত্তারি? ৰীরিযবলং, সতিবলং, সমাধিবলং, পঞ্ঞাবলং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি বলানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. অরঞ্ঞসুত্তং

২৬২. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নালং অরঞ্ঞৰনপ্পত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰিতুং. কতমেহি চতূহি? কামৰিতক্কেন, ব্যাপাদৰিতক্কেন, ৰিহিংসাৰিতক্কেন, দুপ্পঞ্ঞো হোতি জল়ো এলমূগো – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নালং অরঞ্ঞৰনপ্পত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰিতুং.

‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অরঞ্ঞৰনপ্পত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰিতুং. কতমেহি চতূহি? নেক্খম্মৰিতক্কেন, অব্যাপাদৰিতক্কেন, অৰিহিংসাৰিতক্কেন, পঞ্ঞৰা হোতি অজল়ো অনেলমূগো – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অরঞ্ঞৰনপ্পত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰিতু’’ন্তি. নৰমং.

১০. কম্মসুত্তং

২৬৩. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো অব্যত্তো অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি, সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি. কতমেহি চতূহি? সাৰজ্জেন কাযকম্মেন, সাৰজ্জেন ৰচীকম্মেন, সাৰজ্জেন মনোকম্মেন, সাৰজ্জায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো অব্যত্তো অসপ্পুরিসো খতং উপহতং অত্তানং পরিহরতি, সাৰজ্জো চ হোতি সানুৰজ্জো ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৰতি.

‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৰিযত্তো সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতি. কতমেহি চতূহি? অনৰজ্জেন কাযকম্মেন, অনৰজ্জেন ৰচীকম্মেন, অনৰজ্জেন মনোকম্মেন, অনৰজ্জায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৰিযত্তো সপ্পুরিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পরিহরতি, অনৰজ্জো চ হোতি অননুৰজ্জো ৰিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৰতী’’তি. দসমং.

অভিঞ্ঞাৰগ্গো ছট্ঠো.