৭. গোপালসুত্তং

১৭. ‘‘একাদসহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো অভব্বো গোগণং পরিহরিতুং ফাতিং কাতুং [ফাতিকত্তুং (সী.), ফাতিকাতুং (স্যা. পী.)]. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৰে, গোপালকো ন রূপঞ্ঞূ হোতি, ন লক্খণকুসলো হোতি, ন আসাটিকং হারেতা [সাটেতা (সী. স্যা. পী.)] হোতি, ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ন ধূমং কত্তা হোতি, ন তিত্থং জানাতি, ন পীতং জানাতি, ন ৰীথিং জানাতি, ন গোচরকুসলো হোতি, অনৰসেসদোহী চ হোতি, যে তে উসভা গোপিতরো গোপরিণাযকা তে ন অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, একাদসহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো অভব্বো গোগণং পরিহরিতুং ফাতিং কাতুং.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জিতুং. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন রূপঞ্ঞূ হোতি, ন লক্খণকুসলো হোতি, ন আসাটিকং হারেতা হোতি, ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ন ধূমং কত্তা হোতি, ন তিত্থং জানাতি, ন পীতং জানাতি, ন ৰীথিং জানাতি, ন গোচরকুসলো হোতি, অনৰসেসদোহী চ হোতি, যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা তে ন অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন রূপঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যং কিঞ্চি রূপং ( ) [(সব্বং রূপং) ম. নি. ১.৩৪৭ ( ) কত্থচি দিস্সতি] ‘চত্তারি মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন রূপঞ্ঞূ হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন লক্খণকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন লক্খণকুসলো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন আসাটিকং হারেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৰিতক্কং অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং… উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে অধিৰাসেতি নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন আসাটিকং হারেতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নিমিত্তগ্গাহী হোতি অনুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায ন পটিপজ্জতি; ন রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং নাপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায নিমিত্তগ্গাহী হোতি অনুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায ন পটিপজ্জতি; ন রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং নাপজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন ধূমং কত্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন [ম. নি. ১.৩৪৬-৩৪৭ পন অযং নকারো ধম্মন্তিপদস্স অনন্তরং দিস্সতি] যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন ধূমং কত্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন তিত্থং জানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা ন পরিপুচ্ছতি ন পরিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৰিৰটঞ্চেৰ ন ৰিৰরন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানীকরোন্তি, অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং ন পটিৰিনোদেন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন তিত্থং জানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন পীতং জানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে দেসিযমানে ন লভতি অত্থৰেদং, ন লভতি ধম্মৰেদং, ন লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন পীতং জানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন ৰীথিং জানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন ৰীথিং জানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন গোচরকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো সতিপট্ঠানে যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন গোচরকুসলো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনৰসেসদোহী হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুং সদ্ধা গহপতিকা অভিহট্ঠুং পৰারেন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেহি. তত্র ভিক্খু মত্তং ন জানাতি পটিগ্গহণায. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনৰসেসদোহী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা, তে ন অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা, তেসু ন মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৰি চেৰ রহো চ, ন মেত্তং ৰচীকম্মং… ন মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৰি চেৰ রহো চ. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা, ন তে অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জিতুং.

‘‘একাদসহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো ভব্বো গোগণং পরিহরিতুং ফাতিং কাতুং. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৰে, গোপালকো রূপঞ্ঞূ হোতি, লক্খণকুসলো হোতি, আসাটিকং হারেতা হোতি, ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ধূমং কত্তা হোতি, তিত্থং জানাতি, পীতং জানাতি, ৰীথিং জানাতি, গোচরকুসলো হোতি, সাৰসেসদোহী চ হোতি, যে তে উসভা গোপিতরো গোপরিণাযকা তে অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, একাদসহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো ভব্বো গোগণং পরিহরিতুং ফাতিং কাতুং.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জিতুং. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু রূপঞ্ঞূ হোতি, লক্খণকুসলো হোতি, আসাটিকং হারেতা হোতি, ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ধূমং কত্তা হোতি, তিত্থং জানাতি, পীতং জানাতি, ৰীথিং জানাতি, গোচরকুসলো হোতি, সাৰসেসদোহী চ হোতি, যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা তে অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু রূপঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যং কিঞ্চি রূপং ‘চত্তারি মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু রূপঞ্ঞূ হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু লক্খণকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো’তি যথাভূতং পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু লক্খণকুসলো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসাটিকং হারেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং… উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসাটিকং হারেতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি; রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি; রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধূমং কত্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধূমং কত্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তিত্থং জানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিপুচ্ছতি পরিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৰিৰটঞ্চেৰ ৰিৰরন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানীকরোন্তি, অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৰিনোদেন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু তিত্থং জানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পীতং জানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে দেসিযমানে লভতি অত্থৰেদং, লভতি ধম্মৰেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পীতং জানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰীথিং জানাতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰীথিং জানাতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু গোচরকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চত্তারো সতিপট্ঠানে যথাভূতং পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু গোচরকুসলো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সাৰসেসদোহী হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুং সদ্ধা গহপতিকা অভিহট্ঠুং পৰারেন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেহি. তত্র ভিক্খু মত্তং জানাতি পটিগ্গহণায. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সাৰসেসদোহী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা, তে অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা, তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৰি চেৰ রহো চ, মেত্তং ৰচীকম্মং… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৰি চেৰ রহো চ. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা, তে অতিরেকপূজায পূজেতা হোতি.

‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৰে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ৰুদ্ধিং ৰিরূল়্হিং ৰেপুল্লং আপজ্জিতু’’ন্তি. সত্তমং.