নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
অঙ্গুত্তরনিকাযো
এককনিপাতপাল়ি
১. রূপাদিৰগ্গো
১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একরূপম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, ইত্থিরূপং. ইত্থিরূপং, ভিক্খৰে, পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. পঠমং.
২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একসদ্দম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, ইত্থিসদ্দো. ইত্থিসদ্দো, ভিক্খৰে, পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. দুতিযং.
৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একগন্ধম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, ইত্থিগন্ধো. ইত্থিগন্ধো, ভিক্খৰে, পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. ততিযং.
৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একরসম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, ইত্থিরসো. ইত্থিরসো, ভিক্খৰে, পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. চতুত্থং.
৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একফোট্ঠব্বম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, ইত্থিফোট্ঠব্বো. ইত্থিফোট্ঠব্বো, ভিক্খৰে, পুরিসস্স চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একরূপম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, পুরিসরূপং. পুরিসরূপং, ভিক্খৰে, ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একসদ্দম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, পুরিসসদ্দো. পুরিসসদ্দো, ভিক্খৰে, ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. সত্তমং.
৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একগন্ধম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, পুরিসগন্ধো. পুরিসগন্ধো, ভিক্খৰে, ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একরসম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, পুরিসরসো. পুরিসরসো, ভিক্খৰে, ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. নৰমং.
১০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একফোট্ঠব্বম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতি যথযিদং, ভিক্খৰে, পুরিসফোট্ঠব্বো. পুরিসফোট্ঠব্বো, ভিক্খৰে, ইত্থিযা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠতী’’তি. দসমং.
রূপাদিৰগ্গো পঠমো.
২. নীৰরণপ্পহানৰগ্গো
১১. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নো ৰা কামচ্ছন্দো উপ্পজ্জতি উপ্পন্নো ৰা কামচ্ছন্দো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, সুভনিমিত্তং. সুভনিমিত্তং, ভিক্খৰে, অযোনিসো মনসি করোতো অনুপ্পন্নো চেৰ কামচ্ছন্দো উপ্পজ্জতি উপ্পন্নো চ কামচ্ছন্দো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততী’’তি. পঠমং.
১২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নো ৰা ব্যাপাদো উপ্পজ্জতি উপ্পন্নো ৰা ব্যাপাদো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, পটিঘনিমিত্তং. পটিঘনিমিত্তং, ভিক্খৰে, অযোনিসো মনসি করোতো অনুপ্পন্নো চেৰ ব্যাপাদো উপ্পজ্জতি উপ্পন্নো চ ব্যাপাদো ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততী’’তি. দুতিযং.
১৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নং ৰা থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা. কং. পী.)] উপ্পজ্জতি উপ্পন্নং ৰা থিনমিদ্ধং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অরতি তন্দী [তন্দি (ক.)] ৰিজম্ভিতা [ৰিজম্ভিকা (সী. স্যা. কং. পী.)] ভত্তসম্মদো চেতসো চ লীনত্তং. লীনচিত্তস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্নঞ্চেৰ থিনমিদ্ধং উপ্পজ্জতি উপ্পন্নঞ্চ থিনমিদ্ধং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততী’’তি. ততিযং.
১৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নং ৰা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং উপ্পজ্জতি উপ্পন্নং ৰা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চেতসো অৰূপসমো. অৰূপসন্তচিত্তস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্নঞ্চেৰ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং উপ্পজ্জতি উপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততী’’তি. চতুত্থং.
১৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি উপ্পন্না ৰা ৰিচিকিচ্ছা ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অযোনিসোমনসিকারো. অযোনিসো, ভিক্খৰে, মনসি করোতো অনুপ্পন্না চেৰ ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি উপ্পন্না চ ৰিচিকিচ্ছা ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায সংৰত্ততী’’তি. পঞ্চমং.
১৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নো ৰা কামচ্ছন্দো নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নো ৰা কামচ্ছন্দো পহীযতি যথযিদং, ভিক্খৰে, অসুভনিমিত্তং. অসুভনিমিত্তং, ভিক্খৰে, যোনিসো মনসি করোতো অনুপ্পন্নো চেৰ কামচ্ছন্দো নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নো চ কামচ্ছন্দো পহীযতী’’তি. ছট্ঠং.
১৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নো ৰা ব্যাপাদো নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নো ৰা ব্যাপাদো পহীযতি যথযিদং, ভিক্খৰে, মেত্তা চেতোৰিমুত্তি. মেত্তং, ভিক্খৰে, চেতোৰিমুত্তিং যোনিসো মনসি করোতো অনুপ্পন্নো চেৰ ব্যাপাদো নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নো চ ব্যাপাদো পহীযতী’’তি. সত্তমং.
১৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নং ৰা থিনমিদ্ধং নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নং ৰা থিনমিদ্ধং পহীযতি যথযিদং, ভিক্খৰে, আরম্ভধাতু নিক্কমধাতু পরক্কমধাতু. আরদ্ধৰীরিযস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্নঞ্চেৰ থিনমিদ্ধং নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নঞ্চ থিনমিদ্ধং পহীযতী’’তি. অট্ঠমং.
১৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্নং ৰা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নং ৰা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতি যথযিদং, ভিক্খৰে, চেতসো ৰূপসমো. ৰূপসন্তচিত্তস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্নঞ্চেৰ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং নুপ্পজ্জতি উপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতী’’তি. নৰমং.
২০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা ৰিচিকিচ্ছা নুপ্পজ্জতি উপ্পন্না ৰা ৰিচিকিচ্ছা পহীযতি যথযিদং, ভিক্খৰে, যোনিসোমনসিকারো. যোনিসো, ভিক্খৰে, মনসি করোতো অনুপ্পন্না চেৰ ৰিচিকিচ্ছা নুপ্পজ্জতি উপ্পন্না চ ৰিচিকিচ্ছা পহীযতী’’তি. দসমং.
নীৰরণপ্পহানৰগ্গো দুতিযো.
৩. অকম্মনিযৰগ্গো
২১. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অভাৰিতং অকম্মনিযং হোতি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং [যথযিদং চিত্তং (সী. পী.) এৰমুপরিপি]. চিত্তং, ভিক্খৰে, অভাৰিতং অকম্মনিযং হোতী’’তি. পঠমং.
২২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ভাৰিতং কম্মনিযং হোতি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, ভাৰিতং কম্মনিযং হোতী’’তি. দুতিযং.
২৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অভাৰিতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অভাৰিতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. ততিযং.
২৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ভাৰিতং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, ভাৰিতং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. চতুত্থং.
২৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অভাৰিতং অপাতুভূতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অভাৰিতং অপাতুভূতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. পঞ্চমং.
২৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ভাৰিতং পাতুভূতং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, ভাৰিতং পাতুভূতং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. ছট্ঠং.
২৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অভাৰিতং অবহুলীকতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অভাৰিতং অবহুলীকতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. সত্তমং.
২৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ভাৰিতং বহুলীকতং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, ভাৰিতং বহুলীকতং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. অট্ঠমং.
২৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অভাৰিতং অবহুলীকতং দুক্খাধিৰহং হোতি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অভাৰিতং অবহুলীকতং দুক্খাধিৰহং হোতী’’তি. নৰমং.
৩০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ভাৰিতং বহুলীকতং সুখাধিৰহং হোতি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, ভাৰিতং বহুলীকতং সুখাধিৰহং হোতী’’তি. দসমং.
অকম্মনিযৰগ্গো ততিযো.
৪. অদন্তৰগ্গো
৩১. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অদন্তং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অদন্তং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. পঠমং.
৩২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং দন্তং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, দন্তং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. দুতিযং.
৩৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অগুত্তং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অগুত্তং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. ততিযং.
৩৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং গুত্তং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, গুত্তং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. চতুত্থং.
৩৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অরক্খিতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অরক্খিতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. পঞ্চমং.
৩৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং রক্খিতং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, রক্খিতং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. ছট্ঠং.
৩৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অসংৰুতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অসংৰুতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. সত্তমং.
৩৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং সংৰুতং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, সংৰুতং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. অট্ঠমং.
৩৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং অদন্তং অগুত্তং অরক্খিতং অসংৰুতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, অদন্তং অগুত্তং অরক্খিতং অসংৰুতং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. নৰমং.
৪০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং দন্তং গুত্তং রক্খিতং সংৰুতং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, দন্তং গুত্তং রক্খিতং সংৰুতং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. দসমং.
অদন্তৰগ্গো চতুত্থো.
৫. পণিহিতঅচ্ছৰগ্গো
৪১. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সালিসূকং ৰা যৰসূকং ৰা মিচ্ছাপণিহিতং হত্থেন ৰা পাদেন ৰা অক্কন্তং হত্থং ৰা পাদং ৰা ভেচ্ছতি [ভিজ্জিস্সতি (স্যা. কং. ক.), ভেজ্জতি (সী.) মোগ্গল্লানব্যাকরণং পস্সিতব্বং] লোহিতং ৰা উপ্পাদেস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? মিচ্ছাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, সূকস্স. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সো ৰত ভিক্খু মিচ্ছাপণিহিতেন চিত্তেন অৰিজ্জং ভেচ্ছতি, ৰিজ্জং উপ্পাদেস্সতি, নিব্বানং সচ্ছিকরিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? মিচ্ছাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, চিত্তস্সা’’তি. পঠমং.
৪২. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সালিসূকং ৰা যৰসূকং ৰা সম্মাপণিহিতং হত্থেন ৰা পাদেন ৰা অক্কন্তং হত্থং ৰা পাদং ৰা ভেচ্ছতি লোহিতং ৰা উপ্পাদেস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? সম্মাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, সূকস্স. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সো ৰত ভিক্খু সম্মাপণিহিতেন চিত্তেন অৰিজ্জং ভেচ্ছতি, ৰিজ্জং উপ্পাদেস্সতি, নিব্বানং সচ্ছিকরিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? সম্মাপণিহিতত্তা, ভিক্খৰে, চিত্তস্সা’’তি. দুতিযং.
৪৩. ‘‘ইধাহং [ইদাহং (সী.)], ভিক্খৰে, একচ্চং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘ইমম্হি চে অযং সমযে পুগ্গলো কালং করেয্য, যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে’. তং কিস্স হেতু? চিত্তং হিস্স, ভিক্খৰে, পদুট্ঠং. ‘‘চেতোপদোসহেতু পন, ভিক্খৰে, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি. ততিযং.
৪৪. ‘‘ইধাহং, ভিক্খৰে, একচ্চং পুগ্গলং পসন্নচিত্তং এৰং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানামি – ‘ইমম্হি চে অযং সমযে পুগ্গলো কালং করেয্য, যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’. তং কিস্স হেতু? চিত্তং হিস্স, ভিক্খৰে, পসন্নং. ‘‘চেতোপসাদহেতু পন, ভিক্খৰে, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি. চতুত্থং.
৪৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকরহদো আৰিলো লুল়িতো কললীভূতো তত্থ চক্খুমা পুরিসো তীরে ঠিতো ন পস্সেয্য সিপ্পিসম্বুকম্পি [সিপ্পিকসম্বুকম্পি (ক.)] সক্খরকঠলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চরন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পি. তং কিস্স হেতু? আৰিলত্তা, ভিক্খৰে, উদকস্স. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সো ৰত ভিক্খু আৰিলেন চিত্তেন অত্তত্থং ৰা ঞস্সতি পরত্থং ৰা ঞস্সতি উভযত্থং ৰা ঞস্সতি উত্তরিং ৰা মনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং সচ্ছিকরিস্সতীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? আৰিলত্তা, ভিক্খৰে, চিত্তস্সা’’তি. পঞ্চমং.
৪৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকরহদো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো তত্থ চক্খুমা পুরিসো তীরে ঠিতো পস্সেয্য সিপ্পিসম্বুকম্পি সক্খরকঠলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চরন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পি. তং কিস্স হেতু? অনাৰিলত্তা, ভিক্খৰে, উদকস্স. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সো ৰত ভিক্খু অনাৰিলেন চিত্তেন অত্তত্থং ৰা ঞস্সতি পরত্থং ৰা ঞস্সতি উভযত্থং ৰা ঞস্সতি উত্তরিং ৰা মনুস্সধম্মা অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসং সচ্ছিকরিস্সতীতি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? অনাৰিলত্তা, ভিক্খৰে, চিত্তস্সা’’তি. ছট্ঠং.
৪৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যানি কানিচি রুক্খজাতানং ফন্দনো তেসং অগ্গমক্খাযতি যদিদং মুদুতায চেৰ কম্মঞ্ঞতায চ. এৰমেৰং খো অহং, ভিক্খৰে, নাঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং ভাৰিতং বহুলীকতং মুদু চ হোতি কম্মঞ্ঞঞ্চ যথযিদং চিত্তং. চিত্তং, ভিক্খৰে, ভাৰিতং বহুলীকতং মুদু চ হোতি কম্মঞ্ঞঞ্চ হোতী’’তি. সত্তমং.
৪৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং লহুপরিৰত্তং যথযিদং চিত্তং. যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, উপমাপি ন সুকরা যাৰ লহুপরিৰত্তং চিত্ত’’ন্তি. অট্ঠমং.
৪৯. ‘‘পভস্সরমিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. তঞ্চ খো আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠ’’ন্তি. নৰমং.
৫০. ‘‘পভস্সরমিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. তঞ্চ খো আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি ৰিপ্পমুত্ত’’ন্তি. দসমং.
পণিহিতঅচ্ছৰগ্গো পঞ্চমো.
৬. অচ্ছরাসঙ্ঘাতৰগ্গো
৫১. ‘‘পভস্সরমিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. তঞ্চ খো আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং. তং অস্সুতৰা পুথুজ্জনো যথাভূতং নপ্পজানাতি. তস্মা ‘অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স চিত্তভাৰনা নত্থী’তি ৰদামী’’তি. পঠমং.
৫২. ‘‘পভস্সরমিদং, ভিক্খৰে, চিত্তং. তঞ্চ খো আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি ৰিপ্পমুত্তং. তং সুতৰা অরিযসাৰকো যথাভূতং পজানাতি. তস্মা ‘সুতৰতো অরিযসাৰকস্স চিত্তভাৰনা অত্থী’তি ৰদামী’’তি. দুতিযং.
৫৩. ‘‘অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু মেত্তাচিত্তং [মেত্তং চিত্তং (সী.), মেত্তচিত্তং (স্যা. কং. পী. ক.)] আসেৰতি; অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু অরিত্তজ্ঝানো ৰিহরতি সত্থুসাসনকরো ওৰাদপতিকরো, অমোঘং রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জতি’. কো পন ৰাদো যে নং বহুলীকরোন্তী’’তি! ততিযং.
৫৪. ‘‘অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু মেত্তাচিত্তং ভাৰেতি; অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু অরিত্তজ্ঝানো ৰিহরতি সত্থুসাসনকরো ওৰাদপতিকরো, অমোঘং রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জতি’. কো পন ৰাদো যে নং বহুলীকরোন্তী’’তি! চতুত্থং.
৫৫. ‘‘অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু মেত্তাচিত্তং মনসি করোতি; অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু অরিত্তজ্ঝানো ৰিহরতি সত্থুসাসনকরো ওৰাদপতিকরো অমোঘং রট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জতি’. কো পন ৰাদো যে নং বহুলীকরোন্তী’’তি! পঞ্চমং.
৫৬. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, ধম্মা অকুসলা অকুসলভাগিযা অকুসলপক্খিকা, সব্বে তে মনোপুব্বঙ্গমা. মনো তেসং ধম্মানং পঠমং উপ্পজ্জতি, অন্ৰদেৰ অকুসলা ধম্মা’’তি. ছট্ঠং.
৫৭. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, ধম্মা কুসলা কুসলভাগিযা কুসলপক্খিকা, সব্বে তে মনোপুব্বঙ্গমা. মনো তেসং ধম্মানং পঠমং উপ্পজ্জতি, অন্ৰদেৰ কুসলা ধম্মা’’তি. সত্তমং.
৫৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, পমাদো. পমত্তস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. অট্ঠমং.
৫৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অপ্পমাদো. অপ্পমত্তস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. নৰমং.
৬০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, কোসজ্জং. কুসীতস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. দসমং.
অচ্ছরাসঙ্ঘাতৰগ্গো ছট্ঠো.
৭. ৰীরিযারম্ভাদিৰগ্গো
৬১. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, ৰীরিযারম্ভো [ৰিরিযারম্ভো (সী. স্যা. কং. পী.)]. আরদ্ধৰীরিযস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. পঠমং.
৬২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, মহিচ্ছতা. মহিচ্ছস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. দুতিযং.
৬৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অপ্পিচ্ছতা. অপ্পিচ্ছস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. ততিযং.
৬৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অসন্তুট্ঠিতা. অসন্তুট্ঠস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. চতুত্থং.
৬৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, সন্তুট্ঠিতা. সন্তুট্ঠস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. পঞ্চমং.
৬৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অযোনিসোমনসিকারো. অযোনিসো, ভিক্খৰে, মনসি করোতো অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৬৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, যোনিসোমনসিকারো. যোনিসো, ভিক্খৰে, মনসি করোতো অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. সত্তমং.
৬৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অসম্পজঞ্ঞং. অসম্পজানস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. অট্ঠমং.
৬৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, সম্পজঞ্ঞং. সম্পজানস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. নৰমং.
৭০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, পাপমিত্ততা. পাপমিত্তস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. দসমং.
ৰীরিযারম্ভাদিৰগ্গো সত্তমো.
৮. কল্যাণমিত্তাদিৰগ্গো
৭১. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, কল্যাণমিত্ততা. কল্যাণমিত্তস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. পঠমং.
৭২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অনুযোগো অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো কুসলানং ধম্মানং. অনুযোগা, ভিক্খৰে, অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগা কুসলানং ধম্মানং অনুপ্পন্না চেৰ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. দুতিযং.
৭৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অনুযোগো কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো অকুসলানং ধম্মানং. অনুযোগা, ভিক্খৰে, কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগা অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পরিহাযন্তী’’তি. ততিযং.
৭৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা বোজ্ঝঙ্গা নুপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা বোজ্ঝঙ্গা ন ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, অযোনিসোমনসিকারো. অযোনিসো, ভিক্খৰে, মনসি করোতো অনুপ্পন্না চেৰ বোজ্ঝঙ্গা নুপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ বোজ্ঝঙ্গা ন ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তী’’তি. চতুত্থং.
৭৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যেন অনুপ্পন্না ৰা বোজ্ঝঙ্গা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না ৰা বোজ্ঝঙ্গা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি যথযিদং, ভিক্খৰে, যোনিসোমনসিকারো. যোনিসো, ভিক্খৰে, মনসি করোতো অনুপ্পন্না চেৰ বোজ্ঝঙ্গা উপ্পজ্জন্তি উপ্পন্না চ বোজ্ঝঙ্গা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তী’’তি. পঞ্চমং.
৭৬. ‘‘অপ্পমত্তিকা এসা, ভিক্খৰে, পরিহানি যদিদং ঞাতিপরিহানি. এতং পতিকিট্ঠং, ভিক্খৰে, পরিহানীনং যদিদং পঞ্ঞাপরিহানী’’তি. ছট্ঠং.
৭৭. ‘‘অপ্পমত্তিকা এসা, ভিক্খৰে, ৰুদ্ধি যদিদং ঞাতিৰুদ্ধি. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ৰুদ্ধীনং যদিদং পঞ্ঞাৰুদ্ধি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘পঞ্ঞাৰুদ্ধিযা ৰদ্ধিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.
৭৮. ‘‘অপ্পমত্তিকা এসা, ভিক্খৰে, পরিহানি যদিদং ভোগপরিহানি. এতং পতিকিট্ঠং, ভিক্খৰে, পরিহানীনং যদিদং পঞ্ঞাপরিহানী’’তি. অট্ঠমং.
৭৯. ‘‘অপ্পমত্তিকা এসা, ভিক্খৰে, ৰুদ্ধি যদিদং ভোগৰুদ্ধি. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ৰুদ্ধীনং যদিদং পঞ্ঞাৰুদ্ধি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘পঞ্ঞাৰুদ্ধিযা ৰদ্ধিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. নৰমং.
৮০. ‘‘অপ্পমত্তিকা এসা, ভিক্খৰে, পরিহানি যদিদং যসোপরিহানি. এতং পতিকিট্ঠং, ভিক্খৰে, পরিহানীনং যদিদং পঞ্ঞাপরিহানী’’তি. দসমং.
কল্যাণমিত্তাদিৰগ্গো অট্ঠমো.
৯. পমাদাদিৰগ্গো
৮১. ‘‘অপ্পমত্তিকা এসা, ভিক্খৰে, ৰুদ্ধি যদিদং যসোৰুদ্ধি. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ৰুদ্ধীনং যদিদং পঞ্ঞাৰুদ্ধি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘পঞ্ঞাৰুদ্ধিযা ৰদ্ধিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. পঠমং.
৮২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, পমাদো. পমাদো, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. দুতিযং.
৮৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অপ্পমাদো. অপ্পমাদো, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. ততিযং.
৮৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, কোসজ্জং. কোসজ্জং, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. চতুত্থং.
৮৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, ৰীরিযারম্ভো. ৰীরিযারম্ভো, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. পঞ্চমং.
৮৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, মহিচ্ছতা. মহিচ্ছতা, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. ছট্ঠং.
৮৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অপ্পিচ্ছতা. অপ্পিচ্ছতা, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. সত্তমং.
৮৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অসন্তুট্ঠিতা. অসন্তুট্ঠিতা, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. অট্ঠমং.
৮৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, সন্তুট্ঠিতা. সন্তুট্ঠিতা, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. নৰমং.
৯০. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অযোনিসো মনসিকারো. অযোনিসোমনসিকারো, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. দসমং.
৯১. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, যোনিসো মনসিকারো. যোনিসোমনসিকারো, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. একাদসমং.
৯২. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অসম্পজঞ্ঞং. অসম্পজঞ্ঞং, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. দ্ৰাদসমং.
৯৩. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, সম্পজঞ্ঞং. সম্পজঞ্ঞং, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. তেরসমং.
৯৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, পাপমিত্ততা. পাপমিত্ততা, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. চুদ্দসমং.
৯৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, কল্যাণমিত্ততা. কল্যাণমিত্ততা, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. পন্নরসমং.
৯৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অনুযোগো অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো কুসলানং ধম্মানং. অনুযোগো, ভিক্খৰে, অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো কুসলানং ধম্মানং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. সোল়সমং.
৯৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অনুযোগো কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো অকুসলানং ধম্মানং. অনুযোগো, ভিক্খৰে, কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো অকুসলানং ধম্মানং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. সত্তরসমং.
পমাদাদিৰগ্গো নৰমো.
১০. দুতিযপমাদাদিৰগ্গো
৯৮. ‘‘অজ্ঝত্তিকং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, পমাদো. পমাদো, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. পঠমং.
৯৯. ‘‘অজ্ঝত্তিকং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অপ্পমাদো. অপ্পমাদো, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. দুতিযং.
১০০. ‘‘অজ্ঝত্তিকং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, কোসজ্জং. কোসজ্জং, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. ততিযং.
১০১. ‘‘অজ্ঝত্তিকং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, ৰীরিযারম্ভো. ৰীরিযারম্ভো, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. চতুত্থং.
১০২-১০৯. ‘‘অজ্ঝত্তিকং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, মহিচ্ছতা…পে… অপ্পিচ্ছতা… অসন্তুট্ঠিতা… সন্তুট্ঠিতা… অযোনিসোমনসিকারো… যোনিসোমনসিকারো… অসম্পজঞ্ঞং… সম্পজঞ্ঞং… দ্ৰাদসমং.
১১০. ‘‘বাহিরং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, পাপমিত্ততা. পাপমিত্ততা, ভিক্খৰে, মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. তেরসমং.
১১১. ‘‘বাহিরং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, কল্যাণমিত্ততা. কল্যাণমিত্ততা, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. চুদ্দসমং.
১১২. ‘‘অজ্ঝত্তিকং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অনত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অনুযোগো অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো কুসলানং ধম্মানং. অনুযোগো, ভিক্খৰে, অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো কুসলানং ধম্মানং মহতো অনত্থায সংৰত্ততী’’তি. পন্নরসমং.
১১৩. ‘‘অজ্ঝত্তিকং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি যং এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অনুযোগো কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো অকুসলানং ধম্মানং. অনুযোগো, ভিক্খৰে, কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো অকুসলানং ধম্মানং মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি. সোল়সমং.
১১৪. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, পমাদো. পমাদো, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততী’’তি. সত্তরসমং.
১১৫. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অপ্পমাদো. অপ্পমাদো, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততী’’তি. অট্ঠারসমং.
১১৬. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, কোসজ্জং. কোসজ্জং, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততী’’তি. একূনৰীসতিমং.
১১৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, ৰীরিযারম্ভো. ৰীরিযারম্ভো, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততী’’তি. ৰীসতিমং.
১১৮-১২৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, মহিচ্ছতা…পে… অপ্পিচ্ছতা… অসন্তুট্ঠিতা… সন্তুট্ঠিতা… অযোনিসোমনসিকারো… যোনিসোমনসিকারো… অসম্পজঞ্ঞং… সম্পজঞ্ঞং … পাপমিত্ততা… কল্যাণমিত্ততা… অনুযোগো অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো কুসলানং ধম্মানং. অনুযোগো, ভিক্খৰে, অকুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো কুসলানং ধম্মানং সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততী’’তি. একত্তিংসতিমং.
১২৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি যো এৰং সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি যথযিদং, ভিক্খৰে, অনুযোগো কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো অকুসলানং ধম্মানং. অনুযোগো, ভিক্খৰে, কুসলানং ধম্মানং, অননুযোগো অকুসলানং ধম্মানং সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততী’’তি. চতুক্কোটিকং নিট্ঠিতং. বাত্তিংসতিমং.
১৩০. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনঅহিতায পটিপন্না বহুজনঅসুখায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং [তেপিমং (সী.)] সদ্ধম্মং অন্তরধাপেন্তী’’তি. তেত্তিংসতিমং.
১৩১. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনঅহিতায পটিপন্না বহুজনঅসুখায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং অন্তরধাপেন্তী’’তি. চতুত্তিংসতিমং.
১৩২-১৩৯. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অৰিনযং ৰিনযোতি দীপেন্তি…পে… ৰিনযং অৰিনযোতি দীপেন্তি…পে… অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনঅহিতায পটিপন্না বহুজনঅসুখায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং অন্তরধাপেন্তী’’তি. দ্ৰাচত্তালীসতিমং.
দুতিযপমাদাদিৰগ্গো দসমো.
১১. অধম্মৰগ্গো
১৪০. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনহিতায পটিপন্না বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ পুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং ঠপেন্তী’’তি [থপেন্তীতি (ক.)]. পঠমং.
১৪১. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনহিতায পটিপন্না বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ পুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং ঠপেন্তী’’তি. দুতিযং.
১৪২-১৪৯. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অৰিনযং অৰিনযোতি দীপেন্তি…পে… ৰিনযং ৰিনযোতি দীপেন্তি…পে… অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… অনাচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… আচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি…পে… পঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনহিতায পটিপন্না বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ পুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং ঠপেন্তী’’তি. দসমং.
অধম্মৰগ্গো একাদসমো.
১২. অনাপত্তিৰগ্গো
১৫০. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অনাপত্তিং আপত্তীতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনঅহিতায পটিপন্না বহুজনঅসুখায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং অন্তরধাপেন্তী’’তি. পঠমং.
১৫১. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ আপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনঅহিতায পটিপন্না বহুজনঅসুখায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং অন্তরধাপেন্তী’’তি. দুতিযং.
১৫২-১৫৯. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ লহুকং আপত্তিং গরুকা আপত্তীতি দীপেন্তি…পে… গরুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেন্তি…পে… দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেন্তি…পে… অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেন্তি…পে… সাৰসেসং আপত্তিং অনৰসেসা আপত্তীতি দীপেন্তি…পে… অনৰসেসং আপত্তিং সাৰসেসা আপত্তীতি দীপেন্তি…পে… সপ্পটিকম্মং আপত্তিং অপ্পটিকম্মা আপত্তীতি দীপেন্তি…পে… অপ্পটিকম্মং আপত্তিং সপ্পটিকম্মা আপত্তীতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনঅহিতায পটিপন্না বহুজনঅসুখায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং অন্তরধাপেন্তী’’তি. দসমং.
১৬০. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অনাপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনহিতায পটিপন্না বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ পুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং ঠপেন্তী’’তি. একাদসমং.
১৬১. ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ আপত্তিং আপত্তীতি দীপেন্তি তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ বহুজনহিতায পটিপন্না বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং. বহুঞ্চ তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ পুঞ্ঞং পসৰন্তি, তে চিমং সদ্ধম্মং ঠপেন্তী’’তি. দ্ৰাদসমং.