৫. ভিক্খুনীসংযুত্তং
১. আড়ৱিকাসুত্তৱণ্ণনা
১৬২. আড়ৱিযং জাতাতি আড়ৱিযং ৱিজাযিত্ৱা সংৱড্ঢমানা. তেনাহ ‘‘আড়ৱিনগৰতোযেৱ চ নিক্খম্ম পব্বজিতা’’তি. ধনং সমাদপেত্ৱাতি চেতিযস্স ৰাজা একং মুখং, ৰাজপুত্তো একং, অমচ্চানং জেট্ঠকো হুত্ৱা সেনাপতি একং, জনপদানং জেট্ঠকো হুত্ৱা সেট্ঠি একন্তি এৱং চতূসু মুখেসু নৱকম্মে কযিৰমানে সেট্ঠিনা গহিতমুখে কম্মে ওলীযমানে একো উপাসকো অৰিযসাৱকো পঞ্চ সকটসতানি যোজাপেত্ৱা জনপদং গন্ত্ৱা ‘‘যো যং দাতুং উস্সহতি হিৰঞ্ঞং ৱা সুৱণ্ণং ৱা সত্তৱিধৰতনং ৱা হৰিতালং ৱা মনোসিলং ৱা, সো ধনং দেতূ’’তি সমাদপেত্ৱা যথালদ্ধং পঠমং কম্মট্ঠানং পেসেত্ৱা ‘‘নৱকম্মং নিট্ঠিত’’ন্তি সুত্ৱা এককং আগচ্ছন্তং অন্তৰামগ্গে চোৰা পলিবুন্ধিত্ৱা ততো কিঞ্চিপি ধনং অলভন্তা ‘‘সচে নং মুঞ্চিস্সাম, অনত্থং নো কৰেয্যা’’তি জীৱিতা ৱোৰোপেসুং. অনপৰাধে অৰিযসাৱকে অপৰাধকা তে চোৰা অন্ধা জাতা, তস্মা তং ঠানং ‘‘অন্ধৱন’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থাতি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. খীণাসৱানং যস্মা যত্থ কত্থচি চিত্তৱিৱেকো হোতিযেৱ উপধিৱিৱেকস্স সিদ্ধত্তা. তস্মা ‘‘কাযৱিৱেকত্থিনী’’তি ৱুত্তং.
নিস্সৰণন্তি নিব্বানং সব্বসঙ্খতস্স নিস্সটত্তা. পচ্চৱেক্খণঞাণেনাতি পচ্চৱেক্খণঞাণেন, পগেৱ মগ্গফলঞাণেহীতি অধিপ্পাযো. নিব্বানপদন্তি নিব্বানসঙ্খাতং ধম্মকোট্ঠাসং. ৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেনাতি হদযং ৱিনিৱিদ্ধেন হদযম্হি ৱিজ্ঝিত্ৱা দুক্খুপ্পাদনেন খন্ধানং এতে পঞ্চ কামা সত্তিসূলসদিসা. অধিকুট্টনভণ্ডিকাতি আঘাতনঘটিকা.
আড়ৱিকাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সোমাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৩. ঠানন্তি ইস্সৰিযট্ঠানং ৱিসযজ্ঝত্তং. দুপ্পসহং অকম্পিযভাৱত্তা. দ্ৱঙ্গুলপঞ্ঞাযাতি এত্থ ইত্থিযো হি দহৰকুমাৰিকাকালতো পট্ঠায ওদনপচনৱিধিং অনুতিট্ঠন্তিযো উক্খলিযং উদকং তাপেত্ৱা তণ্ডুলে পক্খিপিত্ৱা অত্তনো বুদ্ধিযা তেসং পাককালপ্পমাণং পৰিচ্ছিন্দিতুং তানি দব্বিযা উদ্ধৰিত্ৱাপি ৱণ্ণসণ্ঠানগ্গহণমত্তেন পক্কাপক্কভাৱং জানিতুং ন সক্কোন্তি, কেৱলং পন দ্ৱীহি অঙ্গুলীহি উপ্পীড়িতকালে এৱ জানন্তি, তস্মা দ্ৱীহঙ্গুলিকেহি দুব্বলপঞ্ঞত্তা ‘‘দ্ৱঙ্গুলপঞ্ঞা’’তি ৱুচ্চন্তি. ফলসমাপত্তিঞাণপ্পৱত্তিকিত্তনেন চতূসু সচ্চেসু অসম্মোহৱিহাৰো দীপিতো হোতীতি আহ ‘‘ঞাণম্হি ৱত্তমানম্হীতি ফলসমাপত্তিঞাণে পৱত্তমানে’’তি. ৱিপস্সন্তস্সাতি অসম্মোহপটিৱেধতো ৱিসেসেন পস্সন্তস্স খন্ধপঞ্চকমেৱ সচ্চাভিসমযতো পুব্বভাগে ৱিপস্সন্তস্স. অঞ্ঞং ৱাতি ইত্থিপুৰিসতো অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি ৱত্থুং. ‘‘অহং অস্মী’’তি মানদিট্ঠিগাহতণ্হাগাহৱসেন গহিতৱত্থুস্মিং যেৱাতি আহ ‘‘অহং অস্মীতি তণ্হামানদিট্ঠিৱসেনা’’তি.
সোমাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. কিসাগোতমীসুত্তৱণ্ণনা
১৬৪. ‘‘কিসাগোতমী’’তি এত্থ কা পনাযং কিসাগোতমী, কিস্স অযং ভিক্খুনী হুত্ৱা সমণধম্মং মত্থকং পাপেসীতি তমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘পুব্বে কিৰা’’তিআদিমাৰদ্ধং. অঙ্গাৰাৱাতি অদ্দাৰিট্ঠকৱণ্ণঅঙ্গাৰা এৱ জাতা. দাৰুসাকন্তি অদ্ধমাসকেন দাৰুং সাকঞ্চ আহৰিস্সামীতি অন্তৰাপণে অন্তৰৱীথিং গতা.
সিদ্ধত্থকন্তি সাসপং. সালাযন্তি অনাথসালাযং. খুৰগ্গেযেৱাতি খুৰসিখে এৱ, কেসোৰোহনক্খণে এৱাতি অত্থো.
একমাসীতি এত্থ ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো. সংহিতাৱসেন চ পুৰিমপদে ৱা ৰস্সত্তং. পৰপদে ৱা দীঘত্তন্তি আহ ‘‘একা আসী’’তি. ভাৱনপুংসকমেতং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তিআদীসু ৱিয. পুত্তমৰণং অন্তং অতীতং ইদানি পুত্তমৰণস্স অভাৱতো. তেনেৱাহ ‘‘পুত্তমৰণং নাম নত্থী’’তি. পুৰিসং গৱেসিতুন্তি যথা ময্হং পুৰিসগৱেসনা নাম সব্বসো নত্থি, তথা এৱ পুত্তগৱেসনাপি নত্থি, তস্মা মে পুত্তমৰণং এতদন্তং, সব্বেসু খন্ধাদীসু ভৱাদীসু চ তণ্হানন্দিযা অভাৱকথনেন সব্বসত্তেসু তণ্হা সব্বসো ৱিসোসিতা, তস্সাযেৱ কাৰকঅৱিজ্জাক্খন্ধো পদালিতোতি অত্তনো নিক্কিলেসতং পৱেদেন্তী থেৰী সীহনাদং নদীতি.
কিসাগোতমীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৱিজযাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৫. পঞ্চ অঙ্গানি এতস্সাতি পঞ্চঙ্গং, পঞ্চঙ্গমেৱ পঞ্চঙ্গিকং, তেন পঞ্চঙ্গিকেন. আততন্তিআদীসু আততং নাম চম্মপৰিযোনদ্ধেসু ভেৰিআদীসু একতলং তূৰিযং. ৱিততং নাম উভযতলং. আততৱিততং নাম তন্তিবদ্ধৱীণাদি. সুসিৰং ৱংসাদি. ঘনং সম্মাদি. ততআদিৱিসেসোপি আততমেৱাতি ‘‘চম্মপৰিযোনদ্ধেসূ’’তি ৱিসেসনং. একতলং কুম্ভথূণদদ্দৰাদি. উভযতলং ভেৰিমুদিঙ্গাদি. চম্মপৰিযোনদ্ধং সেসং তন্তিবদ্ধং সব্বং আততৱিততং নাম, গোমুখীআদীনম্পি এত্থেৱ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱংসাদীতি আদিসদ্দেন সঙ্খসিঙ্গানম্পি সঙ্গহো. সম্মতাড়-কংসতাড়-সিলাতাড়-সলাকতাড়াদি সম্মাদি নাম. তত্থ সম্মতাড়ং নাম দণ্ডমযতাড়ং, কংসমযতাড়ং কংসতাড়ং, সিলাযং অযোপত্তেন চ তাড়নতাড়ং. সব্বে কামগুণে. উগ্ঘৰিতপগ্ঘৰিতট্ঠেনাতি উপৰি ঘৰণেন চ ৱিস্সন্দনেন চ. এৱন্তি ‘‘ইমিনা পূতিকাযেনা’’তি. অৰূপট্ঠাযিনোতি সত্তাধিট্ঠানেনাযং ধম্মদেসনাতি আহ ‘‘সব্বত্থাতি সব্বেসু ৰূপাৰূপভৱেসূ’’তি. তেসং দ্ৱিন্নং ৰূপাৰূপভৱানং গহিতত্তা. ভৱভাৱসামঞ্ঞতো, তদধিট্ঠানতো গহিতে কামভৱে. অৱিজ্জাতমো ৱিহতো অগ্গমগ্গেন সমুগ্ঘাতিতত্তা.
ৱিজযাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. উপ্পলৱণ্ণাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৬. অগ্গতো পট্ঠাযাতি সব্বঅগ্গতো পভুতি যাৱ মূলা অন্তৰাযুত্তং সম্মদেৱ পুপ্ফিতং সালৰুক্খং. ৱণ্ণধাতুসীসেন ৱণ্ণধাতুসম্পন্নং দুতিযং ভিক্খুনিং ৱদতীতি আহ ‘‘তযা সদিসা অঞ্ঞা ভিক্খুনী নত্থী’’তি. পখুমসীসেন অক্খিভণ্ডং ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পখুমন্তৰিকাযন্তি দ্ৱিন্নং অক্খীনং মজ্ঝে’’তি. নাসৱংসেতি নাসৱংসমূলে. ‘‘ন পস্সসী’’তি ৱত্ৱা অদস্সনে কাৰণং আহ ‘‘ৱসীভূতম্হী’’তি.
উপ্পলৱণ্ণাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. চালাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৭. ইদন্তি ইদং দস্সনং. গাহাপেসীতি সমাদাপেসি ‘‘জাতিং মা ৰোচা’’তি. অঞ্ঞন্তি বন্ধৱধতো অঞ্ঞং ছেদনাদিং. নিৱেসেসীতি পৱিসাপেসি.
চালাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. উপচালাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৮. পুনপ্পুনং…পে… আগচ্ছন্তি কাৰণস্স অসমূহতত্তা. সন্তাপিতো কিলেসসন্তাপেহি. অগতীতি অৱিসযো.
উপচালাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সীসুপচালাসুত্তৱণ্ণনা
১৬৯. সমণিসদিসাতি সমণলিঙ্গস্স ধাৰণেন সমণিসদিসা, কস্সচিপি পাসণ্ডস্স অৰুচ্চনতো মোনমগ্গস্স অপ্পটিপজ্জনতো তৱ সমণিভাৱং নানুপস্সামীতি অধিপ্পাযো. পাসং ডেন্তীতি পাসং সজ্জেন্তি, যথা তত্থ দিট্ঠিপাসে সত্তানং চিত্তং পটিমুক্কং হোতি, এৱং সজ্জেন্তীতি অত্থো. তথাভূতা চ তে সত্তানং চিত্তে খিত্তা ৱিয হোন্তীতি আহ ‘‘চিত্তেসু দিট্ঠিপাসং খিপন্তীতি অত্থো’’তি. পাসে মোচেতীতি দিট্ঠিপাসে সত্তানং চিত্তসন্তানতো নীহৰতি ধম্মসুধম্মতায. তস্মাতি পাসমোচনতো পাসণ্ডোতি ন ৱুচ্চতি. ‘‘ইতো বহিদ্ধাযেৱ পাসণ্ডা হোন্তী’’তি ৱুত্তস্স অত্থস্স নিগমনং. এৱঞ্চ কত্ৱা সব্বেপি বাহিৰকসমযে সন্ধায চূড়সীহনাদসুত্তে ‘‘ছন্নৱুতি পাসণ্ডা’’তি ৱুত্তং. পসীদন্তীতি দিট্ঠিপঙ্কে সংসাৰপঙ্কে চ পকাৰেহি অগাধা ওসীদন্তি.
অভিভৱিত্ৱাতি সব্বসংকিলেসপ্পহানেন অভিভুয্য অতিক্কমিত্ৱা. অজিতোতি অজিনি অৱিজযত্তা. সব্বানি অকুসলকম্মানি কুসলকম্মানি চ খীণানি এত্থাতি সব্বকম্মক্খযো, অৰহত্তং. উপধযো সম্মদেৱ খীযন্তি এত্থাতি উপধিসঙ্খযো, নিব্বানং.
সীসুপচালাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সেলাসুত্তৱণ্ণনা
১৭০. কেনিদং পকতং বিম্বন্তি ইদং অত্তভাৱসঞ্ঞিতং বিম্বং ব্ৰহ্মা-ৱিসণুপুৰিস-পজাপতিআদীসু কেন কতং নিম্মিতং নিব্বত্তিতন্তি কত্তব্বমোহং নাম কাতুকামো পুচ্ছতি. অঘন্তি অঘৱত্থু. তেনাহ ‘‘দুক্খপতিট্ঠানত্তা’’তি. হেতুনিৰোধেনাতি তণ্হাসঙ্খতস্স হেতুনো অনুপ্পাদনিৰোধেন. পচ্চযৱেকল্লেনাতি তদৱসিট্ঠকিলেসাভিসঙ্খাৰাদিপচ্চযস্স ৱেকল্লভাৱেন, অপচ্চযভাৱূপগমনেনাতি অত্থো.
সেলাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ৱজিৰাসুত্তৱণ্ণনা
১৭১. সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জেতি ৰূপাৰূপৱিভাগে কিলেসসঙ্খাৰসমূহে. পৰমত্থতোতি সভাৱেন. যথা ন হি সত্তসঞ্ঞিতসঙ্খাৰপুঞ্জো নাম পৰমত্থতো উপলব্ভতি, এৱং তব্বিনিমুত্তো নাম কোচি ন উপলব্ভতি অৱিজ্জমানত্তা. ৱিজ্জমানেসূতি যথাপচ্চযসম্পত্তিযা লব্ভমানেসু. তেনাকাৰেনাতি ইত্থিপুৰিসাদিআকাৰেন. ৱৱত্থিতেসূতি পচ্চেকং পচ্চযৱিসেসসমুট্ঠিতং সণ্ঠানৱিসেসং উপাদায ‘‘পুৰিসো হত্থী অস্সো’’তিআদিনা অভিসঙ্গতো পৱত্তেসু. সম্মুতীতি সত্তোতি ৱোহাৰো. তেনাহ ‘‘সমঞ্ঞামত্তমেৱা’’তি. পঞ্চক্খন্ধদুক্খন্তি পঞ্চক্খন্ধসঞ্ঞিতং দুক্খং. ৱুত্তং হেতং ভগৱতা ‘‘সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা’’তি (দী. নি. ২.৩৮৭; ম. নি. ১.১২০; ৩.৩৭৩; ৱিভ. ২০২) অঞ্ঞো নেৱ সম্ভোতি যথাৱুত্তদুক্খতো অঞ্ঞস্স সঙ্খতধম্মস্স অভাৱতো. ন নিৰুজ্ঝতীতি ততো অঞ্ঞং ন নিৰুজ্ঝতি, উপ্পাদতো হোতি নিৰোধোতি.
ৱজিৰাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
ভিক্খুনীসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.