মূলসিক্খা-টীকা

গন্থাৰম্ভকথা

সব্বকামদদং সব্বৰতনে ৰতনত্তযং;

উত্তমং উত্তমতৰং, ৱন্দিত্ৱা ৱন্দনাৰহং.

চৰণে ব্ৰহ্মচাৰীনং, আচৰিযানং সিৰং মম;

ঠপেত্ৱান কৰিস্সামি, মূলসিক্খত্থৱণ্ণনং.

গন্থাৰম্ভকথাৱণ্ণনা

তত্থাদো তাৱ সব্বসক্কতস্স সব্বসত্তুত্তমস্স সত্থুনো পণামং দস্সেন্তো আহ ‘‘নত্ৱা নাথ’’ন্ত্যাদি. নাথং চতূহি নাথঙ্গেহি সমন্নাগতং ভগৱন্তং নত্ৱা ৱন্দিত্ৱা আদো আদিম্হি উপসম্পন্নতো পট্ঠায নৱকেন ভিক্খুনা অধুনা পব্বজিতেন উপসম্পন্নেন মূলভাসায মাগধভাসায সিক্খিতুং সমাসতো সঙ্খেপেন মূলসিক্খং অহং পৱক্খামীতি পিণ্ডত্থো.

অযং পন অৱযৱত্থো – নত্ৱাতি তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভাৰো হুত্ৱা কাযৱচীমনোদ্ৱাৰেহি ৱন্দিত্ৱাতি অত্থো. নাথতীতি নাথো, ৱেনেয্যানং হিতসুখং মেত্তাযনৱসেন আসীসতি পত্থেতীতি অত্থো, অথ ৱা নাথতি ৱেনেয্যগতে কিলেসে উপতাপেতীতি অত্থো, নাথতি ৱা যাচতীতি অত্থো. ভগৱা হি ‘‘সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং অত্তসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খেয্যা’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৭) সত্তানং তং তং হিতপ্পটিপত্তিং যাচিত্ৱাপি কৰুণায সমুস্সাহিতো তে তত্থ নিযোজেতি. পৰমেন ৱা চিত্তিস্সৰিযেন সমন্নাগতো সব্বসত্তে ঈসতি অভিভৱতীতি পৰমিস্সৰো ভগৱা ‘‘নাথো’’তি ৱুচ্চতি. সব্বো চাযমত্থো সদ্দসত্থানুসাৰতো ৱেদিতব্বো. পৱক্খামীতি পকাৰেন কথেস্সামি. মূলসিক্খাতি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাৱসেন তিস্সোপি সিক্খা, উপসম্পন্নস্স সুপ্পতিট্ঠিতভাৱসাধনট্ঠেন মূলা চ সা সিক্খিতব্বতো সিক্খা চাতি মূলসিক্খা. গন্থৱসেনেত্থ সঙ্খিপিত্ৱা ৱুত্তত্তা তদ্দীপনো গন্থো ‘‘মূলসিক্খা’’তি ৱুচ্চতি.

তত্থ কতমং সীলং, কতমং অধিসীলং, কতমং চিত্তং, কতমং অধিচিত্তং, কতমা পঞ্ঞা, কতমা অধিপঞ্ঞাতি? ৱুচ্চতে – পঞ্চঙ্গঅট্ঠঙ্গদসঙ্গসীলং তাৱ সীলমেৱ. পাতিমোক্খসংৱৰসীলং পন ‘‘অধিসীল’’ন্তি ৱুচ্চতি. তঞ্হি সূৰিযো ৱিয পজ্জোতানং, সিনেৰু ৱিয পব্বতানং সব্বলোকিযসীলানং অধিকঞ্চেৱ উত্তমঞ্চ. পাতিমোক্খসংৱৰতোপি চ মগ্গফলসম্পযুত্তমেৱ সীলং অধিসীলং, তং পন ইধ নাধিপ্পেতং. ন হি তং সিক্খন্তো মেথুনং ধম্মং পটিসেৱতি. কামাৱচৰানি পন অট্ঠ কুসলচিত্তানি, লোকিযঅট্ঠসমাপত্তিচিত্তানি চ একজ্ঝং কত্ৱা চিত্তমেৱ. ৱিপস্সনাপাদকং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তং পন ‘‘অধিচিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. তঞ্হি সব্বলোকিযচিত্তানং অধিকঞ্চেৱ উত্তমঞ্চ. ততোপি চ মগ্গফলচিত্তমেৱ অধিচিত্তং, তং পন ইধ নাধিপ্পেতং. ন হি তং সিক্খন্তো মেথুনং ধম্মং পটিসেৱতি. ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠ’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তং কম্মস্সকতাঞাণং পঞ্ঞা, তিলক্খণাকাৰপৰিচ্ছেদকং পন ৱিপস্সনাঞাণং ‘‘অধিপঞ্ঞা’’তি ৱুচ্চতি. সা হি সব্বলোকিযপঞ্ঞানং অধিকা চেৱ উত্তমা চ. ততোপি চ মগ্গফলপঞ্ঞাৱ অধিপঞ্ঞা, সা পন ইধ নাধিপ্পেতা. ন হি তং সিক্খন্তো মেথুনং ধম্মং পটিসেৱতি.

তাসু তীসু অধিসীলসিক্খা চাৰিত্তৱাৰিত্তৱসেন দুৱিধম্পি সীলং যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানেন, তপ্পটিপক্খে কিলেসে তদঙ্গপ্পহানৱসেন পজহন্তেন সিক্খিতব্বা. অধিচিত্তসিক্খা যথাৱুত্তেসু আৰম্মণেসু অভিযোগৱসেন ঝানপ্পটিপক্খানং নীৱৰণগণানং ৱিক্খম্ভনপ্পহানং কুৰুমানেন সিক্খিতব্বা. অধিপঞ্ঞাসিক্খা পন যথানুৰূপং তদঙ্গপ্পহানসমুচ্ছেদৱসেন সানুসযে কিলেসে সমুচ্ছিন্দন্তেন সিক্খিতব্বা. তস্মা সুপ্পতিট্ঠিতভাৱসাধনট্ঠেন মূলা চ সা সিক্খিতব্বতো সিক্খা চাতি মূলসিক্খা, কম্মৱচনিচ্ছাযং ‘‘মূলসিক্খ’’ন্তি ৱুত্তং.

সমাসীযতে সঙ্খিপীযতেতি সমাসো, ততো সমাসতো. সমগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন অকুপ্পেন ঠানাৰহেন উপসম্পন্নোতি ভিক্খু. তত্থ সব্বন্তিমেন পৰিযাযেন পঞ্চৱগ্গকৰণীযে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং আগতত্তা, ছন্দাৰহানং ছন্দস্স আহটত্তা, সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিক্কোসনতো একস্মিং কম্মে সমগ্গভাৱং উপগতেন সঙ্ঘেন তীহি অনুস্সাৱনাহি একায ঞত্তিযা কাতব্বকম্মসঙ্খাতেন ঞত্তিচতুত্থেন ধম্মিকেন ৱিনযকম্মেন ৱত্থুঞত্তিঅনুস্সাৱনসীমাপৰিসাসম্পত্তিসম্পন্নত্তা অকোপেতব্বতং, অপ্পটিক্কোসিতব্বতং উপগতেন ঠানাৰহেন কাৰণাৰহেন সত্থুসাসনাৰহেন উপসম্পন্নো নাম, উপৰিভাৱং সমাপন্নো পত্তোতি অত্থো. ভিক্খুভাৱো হি উপৰিভাৱো. তঞ্চেস যথাৱুত্তেন কম্মেন সমাপন্নত্তা ‘‘উপসম্পন্নো’’তি ৱুচ্চতি, তেন ভিক্খুনা. ঊনপঞ্চৱস্সতায নৱকো, তেন নৱকেন অধুনা পব্বজিতেন, অচিৰপব্বজিতেনাতি ৱুত্তং হোতি. আদোতি আদিম্হিযেৱাতি অত্থো, আদিতো পট্ঠাযাতি ৱা. অপি চ থেৰো ‘‘আদো’’তি ৱচনেন সদ্ধাপব্বজিতানং কুলপুত্তানং আলসিযদোসেন, অপ্পটিপজ্জন্তানং অঞ্ঞাণদোসেন চ অঞ্ঞথা পটিপজ্জন্তানং সংৱেগং জনেতি. কথং? অতিদুল্লভং খণং সমৱাযং পটিলভিত্ৱা তঙ্খণং ন কুসীতেন ৱা নিৰত্থককথাপসুতেন ৱা ৱীতিনামেতব্বং, কিং কাতব্বং? আদিতো পট্ঠায নিৰন্তৰমেৱ তীসু সিক্খাসু আদৰো জনেতব্বোতি.

‘‘সা মাগধী মূলভাসা, নৰা যাযাদিকপ্পিকা;

ব্ৰহ্মানো চস্সুতালাপা, সম্বুদ্ধা চাপি ভাসৰে’’তি. –

ৱচনতো মূলভাসাযাতি মাগধমূলায ভাসায, সভাৱনিৰুত্তিযা ভাসাযাতি ৱুত্তং হোতি. সিক্খিতুন্তি উগ্গণ্হিতুং.

১. পাৰাজিকনিদ্দেসৱণ্ণনা

১. ইদানি সব্বসিক্খানং পন মূলভূতত্তা অধিসীলসিক্খাৱ পঠমং ৱুত্তা, তত্ৰাপি মহাসাৱজ্জত্তা, মূলচ্ছেজ্জৱসেন পৱত্তনতো চ সব্বপঠমং পাৰাজিকং জানিতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘সং নিমিত্ত’’ন্ত্যাদিমাহ. তত্থ মগ্গত্তযে সং নিমিত্তং পৱেসন্তো ভিক্খু চুতোতি অত্থো. সং নিমিত্তন্তি অত্তনো অঙ্গজাতং, সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন একতিলবীজমত্তম্পি অত্তনো অঙ্গজাতন্তি ৱুত্তং হোতি. ভিক্খূতি অনিক্খিত্তসিক্খো. মগ্গত্তযেতি এত্থ মনুস্সামনুস্সতিৰচ্ছানগতানং ৱসেন তিস্সো ইত্থিযো, তযো উভতোব্যঞ্জনকা, তযো পণ্ডকা, তযো পুৰিসাতি পাৰাজিকৱত্থুভূতানং নিমিত্তানং নিস্সযা দ্ৱাদস সত্তা হোন্তি. তেসং ৱচ্চপস্সাৱমুখমগ্গৱসেন তযো মগ্গা. তত্থ মনুস্সিত্থিযা তযো, অমনুস্সিত্থিযা তযো, তিৰচ্ছানগতিত্থিযা তযোতি নৱ, তথা মনুস্সুভতোব্যঞ্জনকাদীনং. মনুস্সপণ্ডকাদীনং পন ৱচ্চমুখমগ্গৱসেন দ্ৱে দ্ৱেতি ছ, তথা মনুস্সপুৰিসাদীনন্তি সব্বেসং ৱসেন তিংস মগ্গা হোন্তি. তে সব্বে পৰিগ্গহেত্ৱা ইধ ‘‘মগ্গত্তযে’’তি ৱুত্তং, তস্মিং মগ্গত্তযে, দ্ৱাদসন্নং সত্তানং তীসু মগ্গেসু যত্থ কত্থচি মগ্গেতি অত্থো. চুতোতি সক্কত্তা ৱা ব্ৰহ্মত্তা ৱা চুতসত্তো ৱিয সাসনতো চুতো হোতি, পাৰাজিকো হোতীতি অত্থো.

ইদানি পৱেসনং নাম ন কেৱলং অত্তুপক্কমেনেৱ হোতি, পৰূপক্কমেনাপি হোতি, তত্থাপি সেৱনচিত্তে সতি পাৰাজিকো হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘পৱেসনা’’ত্যাদি ৱুত্তং. তস্সত্থো – যো ভিক্খু পৱেসনট্ঠিতউদ্ধৰণপৱিট্ঠক্খণেসু অঞ্ঞতৰং খণং চেপি সাদিযং সাদিযন্তো সচেপি তস্মিং খণে সেৱনচিত্তং উপট্ঠাপেন্তো, চুতো পাৰাজিকো হোতি. যো পন সব্বসো অসাদিযন্তো আসীৱিসমুখং অঙ্গাৰকাসুং পৱিট্ঠং ৱিয চ মঞ্ঞতি, সো নিপ্পৰাধো হোতি. এত্থ পন ঠিতং নাম সুক্কৱিস্সট্ঠিসমযপ্পত্তং. পঠমপাৰাজিকং.

২-৭. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘অদিন্নং মানুসং ভণ্ড’’ন্ত্যাদিমাহ. তত্থ যো ভিক্খু অদিন্নং মানুসং গৰুকং ভণ্ডং পঞ্চৱীসাৱহাৰেসু যেন কেনচি অৱহাৰেন আদিযন্তো চুতো ভৱেতি সম্বন্ধো. অদিন্নন্তি যং কিঞ্চি পৰপৰিগ্গহিতং সস্সামিকং ভণ্ডং, তং তেহি সামিকেহি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা ন দিন্নন্তি অদিন্নং, অনিস্সট্ঠং অপৰিচ্চত্তং ৰক্খিতং গোপিতং মমাযিতং পৰপৰিগ্গহিতং. মনুস্সস্স ইদন্তি মানুসং, মনুস্সসন্তকং, ‘‘ভণ্ড’’ন্তিমিনা তুল্যাধিকৰণং. থেয্যাযেকেনাতি থেয্যায একেন, একেন অৱহাৰেনাতি অত্থো. লিঙ্গভেদং কত্ৱা ৱুত্তং. ‘‘থেয্যা কেনচী’’তি ৱা পাঠো. তত্থ থেনোতি চোৰো, থেনস্স ভাৱো থেয্যা, কৰণত্থে চেতং পচ্চত্তৱচনং, তস্মা কেনচি থেয্যেন অৱহাৰেনাতি অত্থো. আদিযন্তি আদিযন্তো গণ্হন্তো. পঞ্চৱীসাৱহাৰেসূতি পঞ্চপঞ্চকে সমোধানেত্ৱা পঞ্চৱীসতি অৱহাৰা. তত্থ পঞ্চপঞ্চকানি নাম নানাভণ্ডপঞ্চকং একভণ্ডপঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকং পুব্বপ্পযোগপঞ্চকং থেয্যাৱহাৰপঞ্চকন্তি.

তত্থ সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকমিস্সকভণ্ডৱসেন নানাভণ্ডপঞ্চকং, সৱিঞ্ঞাণকভণ্ডৱসেন একভণ্ডপঞ্চকং. তত্থ নানাভণ্ডৱসেন তাৱ এৱং ৱেদিতব্বো – যো আৰামং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং ভৱিস্সতী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হৰন্তো সীসে ভাৰং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. খন্ধং ওৰোপেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি ৱুচ্চমানো ‘‘নাহং গণ্হামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং দস্সতী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. ‘‘সহভণ্ডহাৰকং নেস্সামী’’তি পঠমং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৱেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. অযমেত্থ নানাভণ্ডৱসেন যোজনা. একভণ্ডৱসেন পন সস্সামিকং দাসং ৱা তিৰচ্ছানং ৱা যথাৱুত্তেন অভিযোগাদিনা নযেন আদিযতি ৱা হৰতি ৱা অৱহৰতি ৱা ইৰিযাপথং কোপেতি ৱা ঠানা চাৱেতি ৱাতি. অযমেত্থ একভণ্ডৱসেন যোজনা.

পঞ্চ অৱহাৰা সাহত্থিকো আণত্তিকো নিস্সগ্গিযো অত্থসাধকো ধুৰনিক্খেপোতি. তত্থ সাহত্থিকো নাম পৰস্স ভণ্ডং সহত্থা অৱহৰতি. আণত্তিকো নাম ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৱহৰা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. নিস্সগ্গিযো নাম অন্তোসুঙ্কঘাতে ঠিতো বহিসুঙ্কঘাতং পাতেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. অত্থসাধকো নাম ‘‘অসুকং ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৱহৰা’’তি আণাপেতি. তত্থ সচে পৰো অনন্তৰাযিকো হুত্ৱা তং অৱহৰতি, আণাপকো আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকো হোতি, অৱহাৰকো পন অৱহটকালে, অযং অত্থসাধকো. ধুৰনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৱসেন ৱেদিতব্বোতি ইদং সাহত্থিকপঞ্চকং.

অপৰেপি পঞ্চ অৱহাৰা পুব্বপ্পযোগো সহপ্পযোগো সংৱিধাৱহাৰো সঙ্কেতকম্মং নিমিত্তকম্মন্তি. তত্থ আণত্তিৱসেন পুব্বপ্পযোগো ৱেদিতব্বো, ঠানাচাৱনৱসেন সহপ্পযোগো. সংৱিধাৱহাৰো নাম সম্বহুলা ভিক্খূ ‘‘অমুকং নাম গেহং গন্ত্ৱা, ছদনং ৱা ভিন্দিত্ৱা, সন্ধিং ৱা ছিন্দিত্ৱা ভণ্ডং হৰিস্সামা’’তি সংৱিদহিত্ৱা গচ্ছন্তি, তেসু একো ভণ্ডং অৱহৰতি, তস্সুদ্ধাৰে সব্বেসং পাৰাজিকং. সঙ্কেতকম্মং নাম সঞ্জাননকম্মং কালপৰিচ্ছেদৱসেন সঞ্ঞাকৰণং. এত্থ চ ‘‘পুৰেভত্তং অৱহৰা’’তি ৱুত্তে অজ্জ ৱা পুৰেভত্তং অৱহৰতু, স্ৱে ৱা অনাগতে সংৱচ্ছৰে ৱা, নত্থি ৱিসঙ্কেতো, সঙ্কেতকাৰকস্স আণত্তিক্খণে, ইতৰস্স ঠানা চাৱনেতি এৱং আপত্তি উভিন্নং পাৰাজিকস্স. নিমিত্তকম্মং নাম সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং কস্সচি নিমিত্তস্স কৰণং অক্খিনিখণনহত্থালঙ্ঘনপাণিপ্পহাৰঅঙ্গুলিফোটনগীৱুন্নামনউক্কাসনাদিনা অনেকপ্পকাৰং. অৱহাৰকো আণাপকেন যং নিমিত্তসঞ্ঞং কত্ৱা ৱুত্তং, তং ‘‘এত’’ন্তি মঞ্ঞমানো তমেৱ অৱহৰতি, উভিন্নং পাৰাজিকং. যং ‘‘অৱহৰা’’তি ৱুত্তং, তং ‘‘এত’’ন্তি মঞ্ঞমানো অঞ্ঞং তস্মিংযেৱ ঠানে ঠপিতং অৱহৰতি, মূলট্ঠস্স অনাপত্তি. ইদং পুব্বপ্পযোগপঞ্চকং.

অপৰেপি পঞ্চ অৱহাৰা থেয্যাৱহাৰো পসয্হাৱহাৰো পৰিকপ্পাৱহাৰো পটিচ্ছন্নাৱহাৰো কুসাৱহাৰোতি. তত্থ যো কূটমানকূটকহাপণাদীহি ৱঞ্চেত্ৱা গণ্হাতি, তস্সেৱং গণ্হতো অৱহাৰো থেয্যাৱহাৰো. যো সন্তজ্জেত্ৱা সযং দস্সেত্ৱা তেসং সন্তকং গণ্হাতি, যো ৱা অত্তনো পত্তবলিতো চ অধিকং বলক্কাৰেন গণ্হাতি ৰাজৰাজমহামত্তাদযো ৱিয, তস্সেৱং গণ্হতো অৱহাৰো পসয্হাৱহাৰো. পৰিকপ্পেত্ৱা গণ্হতো পনাৱহাৰো পৰিকপ্পাৱহাৰো. সো দুৱিধো ভণ্ডোকাসপৰিকপ্পৱসেন. তত্ৰ যো ‘‘সাটকো চে, গণ্হিস্সামি, সুত্তং চে, ন গণ্হিস্সামী’’তি পৰিকপ্পেত্ৱা অন্ধকাৰে পসিব্বকং গণ্হাতি, তত্ৰ সাটকো চে, উদ্ধাৰেযেৱ পাৰাজিকং, সুত্তং চে হোতি, ৰক্খতি. অযং ভণ্ডপৰিকপ্পো নাম. যো ঠানং পৰিকপ্পেত্ৱা ভণ্ডং গণ্হাতি, তস্স তং পৰিকপ্পিতপৰিচ্ছেদং অতিক্কন্তমত্তে পাৰাজিকং. অযং ওকাসপৰিকপ্পো নাম. এৱমিমেসং দ্ৱিন্নং পৰিকপ্পানং ৱসেন পৰিকপ্পেত্ৱা গণ্হতো অৱহাৰো পৰিকপ্পাৱহাৰো. পটিচ্ছাদেত্ৱা পৰস্স ভণ্ডং গণ্হতো অৱহাৰো পটিচ্ছন্নাৱহাৰো নাম. কুসং সঙ্কামেত্ৱা অৱহৰণং কুসাৱহাৰো. যো কুসং পাতেত্ৱা চীৱৰে ভাজিযমানে অত্তনো কোট্ঠাসস্স সমীপে ঠিতং অপ্পগ্ঘতৰং ৱা মহগ্ঘতৰং ৱা সমসমং ৱা পৰস্স কোট্ঠাসং দিস্ৱা সচে পঠমতৰং পৰকোট্ঠাসতো কুসদণ্ডকং উদ্ধৰতি, অত্তনো কোট্ঠাসে পাতেতুকামতায উদ্ধাৰে ৰক্খতি, পাতনেপি ৰক্খতি, অত্তনো কোট্ঠাসতো পন কুসদণ্ডং উদ্ধৰতি, উদ্ধাৰে ৰক্খতি, তং উদ্ধৰিত্ৱা পৰকোট্ঠাসে পাতেন্তস্স হত্থতো মুত্তমত্তে পাৰাজিকং. অযং কুসাৱহাৰো নামাতি ইমেসু পঞ্চৱীসাৱহাৰেসু যেন কেনচি অৱহাৰেন গণ্হন্তো পাৰাজিকো ভৱেতি অত্থো.

গৰুকন্তি পঞ্চমাসকং. ৱীসতিমাসকো হি কহাপণো, কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো পাদো নাম, তস্মা পঞ্চমাসকং ৱা পাদং ৱা গৰুকন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ ‘‘চত্তাৰো ৱীহযো গুঞ্জা, দ্ৱে গুঞ্জা মাসকো ভৱে’’তি ৱচনতো ৱীহিৱসেন চত্তালীস ৱীহযো দস গুঞ্জা পঞ্চমাসকোতি ৱেদিতব্বো. যং পন সামণেৰসিক্খাযং ‘‘ৱীসতিৱীহী’’তি ৱুত্তং, তং নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাযং অত্থি, ৱীমংসিতব্বমেতং. দুতিযপাৰাজিকং.

৮. ইদানি ততিযং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সপাণং পাণো’’ত্যাদি ৱুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু ‘‘মনুস্সপাণো’’ ইতি জানন্তো ৱধকচিত্তেন মনুস্সপাণং জীৱিতা ৱিযোজেতি, সো ভিক্খু সাসনা পাৰাজিকো হোতীতি সমুদাযত্থো.

মনুস্সপাণন্তি মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিচিত্তেন সহুপ্পন্নং অতিপৰিত্তং কললৰূপং আদিং কত্ৱা পকতিযা ৱীসৱস্সসতাযুকস্স সত্তস্স যাৱ মৰণকালা এত্থন্তৰে অনুপুব্বেন ৱুদ্ধিপ্পত্তো অত্তভাৱো, এসো মনুস্সপাণো নাম, এৱৰূপং মনুস্সপাণন্তি অত্থো. পাণোতি জানন্তি ‘‘পাণো’’ ইতি জানন্তো ‘‘তং জীৱিতা ৱোৰোপেমী’’তি জানন্তো. ৱধকচেতসাতি ৱধকচিত্তেন, ইত্থম্ভূতে কৰণৱচনং, ৱধকচিত্তো হুত্ৱা মৰণাধিপ্পাযো হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. জীৱিতাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযতো. যোতি অনিযমৱচনং. সোতি এতেন নিযমনং ৱেদিতব্বং. ৱিযোজেতীতি ৱুত্তপ্পকাৰং মনুস্সৱিগ্গহং কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৱা ভেসজ্জসম্পদানেন ৱা ততো ৱা উদ্ধম্পি তদনুৰূপেন উপক্কমেন জীৱিতা ৱিযোজেতীতি অত্থো. সাসনাতি পৰাপুব্বজিধাতুপ্পযোগে নিস্সক্কৱচনং, তেন সত্থুসাসনতোতি অত্থো. পৰাজিতোতি পৰাজযমাপন্নো. হোতীতি পাঠসেসো. ততিযপাৰাজিকং.

৯. ইদানি চতুত্থং দস্সেতুং ‘‘ঝানাদিভেদ’’ন্ত্যাদি ৱুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু অঞ্ঞাপদেসঞ্চ অধিমানঞ্চ ৱজ্জেত্ৱা হদযে অসন্তং ঝানাদিভেদং ধম্মং মনুস্সজাতিকস্স সত্তস্স ৱদেয্য, তস্মিং খণে ঞাতে সো ততো সাসনা পাৰাজিকো এৱ হোতীতি অত্থো.

ঝানাদিভেদন্তি ‘‘ঝানং ৱিমোক্খো সমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সনং মগ্গভাৱনা ফলসচ্ছিকিৰিযা কিলেসপ্পহানং ৱিনীৱৰণতা চিত্তস্স সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰতী’’তি (পাৰা. ১৯৮) এৱং ৱুত্তং ঝানাদিভেদং উত্তৰিমনুস্সধম্মং. হদযেতি চিত্তে. অসন্তন্তি অসংৱিজ্জমানং. অঞ্ঞাপদেসন্তি ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসি, সো ভিক্খু পঠমস্স ঝানস্স লাভী’’তিআদিনা নযেন অঞ্ঞাপদেসং ৱজ্জেত্ৱাতি অত্থো. ৱিনাতি ৱজ্জনত্থে নিপাতো, তস্স ৱজ্জেত্ৱাতি অত্থো. অধিমানন্তি ‘‘অধিগতা মযা’’তি এৱং উপ্পন্নং মানন্তি অত্থো. অধিগতো মানোতি ৱিগ্গহো, তং অধিমানং ৱজ্জেত্ৱাতি অত্থো. মনুস্সজাতিস্সাতি মনুস্সজাতিকস্স, ন দেৱব্ৰহ্মাদীসু অঞ্ঞতৰস্সাতি অত্থো. ৱদেয্যাতি আৰোচেয্য. ঞাতক্খণেতি ঞাতে খণেতি ছেদো, তস্মিং তেনাৰোচিতক্খণে মনুস্সজাতিকেন ঞাতেতি অত্থো. তেনাতি নিস্সক্কে কৰণৱচনং, ততো সাসনতো পাৰাজিকোতি অত্থো. চতুত্থপাৰাজিকং.

পাৰাজিকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. গৰুকাপত্তিনিদ্দেসৱণ্ণনা

১০. ইদানি সঙ্ঘাদিসেসং পকাসেতুং ‘‘মোচেতুকামচিত্তেনা’’তিআদিমাৰদ্ধং. তত্থ মোচেতুং কামেতীতি মোচেতুকামং, মোচেতুকামঞ্চ তং চিত্তঞ্চাতি মোচেতুকামচিত্তং, তেন, মোচনস্সাদচিত্তেনাতি অত্থো. একাদসন্নঞ্হি ৰাগানং একেন মোচনস্সাদেন আপত্তি হোতীতি ৱুত্তং হোতি.

তত্ৰিমে একাদস অস্সাদা মোচনস্সাদো মুচ্চনস্সাদো মুত্তস্সাদো মেথুনস্সাদো ফস্সস্সাদো কণ্ডূৱনস্সাদো দস্সনস্সাদো নিসজ্জস্সাদো ৱাচস্সাদো গেহসিতপেমং ৱনভঙ্গিযন্তি. তত্থ মোচনস্সাদচেতনায চেতেন্তো চেৱ অস্সাদেন্তো চ উপক্কমতি, মুচ্চতি, সঙ্ঘাদিসেসো, ন মুচ্চতি চে, থুল্লচ্চযং. সচে পন সযনকালে ৰাগপৰিযুট্ঠিতো হুত্ৱা ঊৰুনা ৱা মুট্ঠিনা ৱা অঙ্গজাতং গাড়্হং পীড়েত্ৱা মোচনত্থায সউস্সাহো সুপতি, সুপন্তস্স চস্স অসুচি মুচ্চতি, সঙ্ঘাদিসেসো. মুচ্চনস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুচ্চমানং অস্সাদেতি, ন উপক্কমতি, মুচ্চতি, অনাপত্তি. মুত্তস্সাদে অত্তনো ধম্মতায মুত্তে ঠানা চুতে অসুচিম্হি পচ্ছা অস্সাদেন্তস্স ৱিনা উপক্কমেন মুচ্চতি, অনাপত্তি. মেথুনস্সাদে মেথুনৰাগেন মাতুগামং গণ্হাতি, তেন অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি, দুক্কটং পন আপজ্জতি. ফস্সস্সাদো দুৱিধো অজ্ঝত্তিকো বাহিৰো চাতি. তত্থ অত্তনো নিমিত্তং ‘‘থদ্ধং, মুদুকন্তি জানিস্সামী’’তি ৱা লোলভাৱেন ৱা কীড়াপযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. বাহিৰফস্সস্সাদে পন কাযসংসগ্গৰাগেন ইত্থিং ফুসতো, আলিঙ্গতো চ অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি, কাযসংসগ্গসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি.

কণ্ডূৱনস্সাদে দদ্দুকচ্ছুপিড়কপাণকাদীনং অঞ্ঞতৰেন খজ্জমানং নিমিত্তং কণ্ডূৱনস্সাদেন কণ্ডূৱতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি. দস্সনস্সাদে ইত্থিযা অনোকাসং উপনিজ্ঝাযতো অসুচি মুচ্চতি, অনাপত্তি, দুক্কটং পন হোতি. নিসজ্জস্সাদে মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহো নিসিন্নস্স মুত্তেপি অনাপত্তি, ৰহোনিসজ্জাপত্তি পন হোতি. ৱাচস্সাদে মাতুগামং মেথুনপ্পটিসংযুত্তাহি ৱাচাহি ওভাসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি, দুট্ঠুল্লৱাচাসঙ্ঘাদিসেসং পন আপজ্জতি. গেহসিতপেমে মাতাদীনং মাতাদিপেমেন আলিঙ্গনাদিং কৰোন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি. ৱনভঙ্গং সন্থৱকৰণত্থায ইত্থিযা পেসিতপুপ্ফাদিৱনভঙ্গসঞ্ঞিতং পণ্ণাকাৰং ‘‘ইত্থন্নামায ইমং পেসিত’’ন্তি অস্সাদেন আমসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তীতি. এৱমেতেসু মোচনস্সাদেন আপত্তি হোতীতি দস্সেতুং ‘‘মোচেতু…পে… না’’তি ৱুত্তং. অথ ৱা মোচেতুকামং চিত্তং যস্স সোযং মোচেতুকামচিত্তো, তেন, ইত্থম্ভূতে কৰণৱচনং, মোচেতুকামচিত্তো হুত্ৱাতি অত্থো.

উপক্কম্মাতি হত্থাদীসু যেন কেনচি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱাতি অত্থো. ৱিমোচযন্তি যং অন্তমসো একা খুদ্দকমক্খিকা পিৱেয্য, তত্তকম্পি ৱিমোচেন্তোতি অত্থো. সুক্কন্তি নীলপীতলোহিতোদাততক্কতেলদকখীৰদধিসপ্পিৱণ্ণসঙ্খাতেসু দসৱিধেসু সুক্কেসু যং কিঞ্চি সুক্কং. অঞ্ঞত্ৰ সুপিনাতি যা সুপিনন্তে সুক্কৱিস্সট্ঠি হোতি, তং ঠপেত্ৱাতি অত্থো. সমণোতি যো কোচি উপসম্পন্নো. গৰুকন্তি সঙ্ঘাদিসেসং. ফুসেতি আপজ্জেয্যাতি অত্থো. চেতনা উপক্কমো মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানীতি. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদং.

১১. ইদানি কাযসংসগ্গং দস্সেতুং ‘‘কাযসংসগ্গৰাগেনা’’তিআদিমাৰদ্ধং. ভিক্খু মনুস্সিত্থিযা মনুস্সিত্থিসঞ্ঞী হুত্ৱা কাযসংসগ্গৰাগেন উপক্কমিত্ৱা মনুস্সিত্থিং পৰামসন্তো সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জেয্যাতি যোজনা. তত্থ কাযসংসগ্গৰাগেনাতি হত্থগ্গহণাদিকাযসম্ফস্সেন ৰাগেন কাযমিস্সৰাগেন. মনুস্সিত্থিন্তি তদহুজাতম্পি জীৱমানকমনুস্সিত্থিং. পৰামসন্তি পৰামসন্তো, ইত্থীতি সঞ্ঞা ইত্থিসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি ইত্থিসঞ্ঞী, ইত্থিসঞ্ঞী হুত্ৱাতি অত্থো. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গৰাগো, তেন ৰাগেন ৱাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. কাযসংসগ্গসিক্খাপদং.

১২. ইদানি দুট্ঠুল্লং দস্সেতুং ‘‘দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদেনা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদেনাতি ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গমেথুনধম্মপ্পটিসংযুত্তৱাচস্সাদৰাগেন. মগ্গং ৱাৰব্ভ মেথুনন্তি ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গানং অঞ্ঞতৰং মগ্গং ৱা মেথুনং ৱা আৰব্ভাতি অত্থো. ওভাসন্তোতি অৱভাসন্তো. মনুস্সিত্থিন্তি ৱিঞ্ঞুং পটিবলং সুভাসিতদুব্ভাসিতং দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং সল্লক্খণসমত্থং মনুস্সিত্থিং. সুণমানন্তি সুণন্তিং. ইমিনা পটিবলাযপি ইত্থিযা অৱিঞ্ঞত্তিপথে ঠিতায দূতেন ৱা পণ্ণেন ৱা আৰোচেন্তস্স দুট্ঠুল্লৱাচাপত্তি ন হোতীতি দীপিতং হোতি. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগো, তেন ৰাগেন ওভাসনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদসিক্খাপদং.

১৩. ইদানি অত্তকামপাৰিচৰিযং দস্সেতুং ‘‘ৱণ্ণ’’ন্ত্যাদি ৱুত্তং. তত্থ যো ভিক্খু অত্তনো কামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ৱত্ৱা মেথুনৰাগেন ইত্থিং মেথুনং যাচমানো গৰুং ফুসেতি সম্বন্ধো. ৱণ্ণং ৱত্ৱাতি গুণং আনিসংসং পকাসেত্ৱা. অত্তনোকামপাৰিচৰিযাযাতি মেথুনধম্মসঙ্খাতেন কামেন পাৰিচৰিযা কামপাৰিচৰিযা, অত্তনো অত্থায কামপাৰিচৰিযা অত্তনোকামপাৰিচৰিযা, অলুত্তসমাসোযং. অথ ৱা অত্তনোতি কত্ৱত্থে সামিৱচনং, অত্তনো কামিতা ইচ্ছিতাতি অত্তনোকামা, সযং মেথুনৰাগৱসেন পত্থিতাতি অত্থো, অত্তনোকামা চ সা পাৰিচৰিযা চাতি অত্তনোকামপাৰিচৰিযা, তায অত্তনোকামপাৰিচৰিযায, ‘‘এতদগ্গং, ভগিনি, পাৰিচৰিযানং, যা মাদিসং সীলৱন্তং কল্যাণধম্মং ব্ৰহ্মচাৰিং এতেন ধম্মেন পৰিচৰেয্যা’’তি এৱং ৱণ্ণং ৱত্ৱাতি অত্থো. যাচধাতুনো দ্ৱিকম্মিকত্তা ‘‘ইত্থিং মেথুনং যাচমানো’’তি ৱুত্তং. তত্থ ইত্থিন্তি দুট্ঠুল্লোভাসনে ৱুত্তপ্পকাৰং ইত্থিং. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, অত্তকামপাৰিচৰিযায ৰাগো, তেন ৰাগেন ৱণ্ণভণনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদং.

১৪. ইদানি সঞ্চৰিত্তং দস্সেতুং ‘‘সন্দেস’’ন্ত্যাদিমাৰদ্ধং. তত্থ ভিক্খু পুৰিসস্স ৱা সন্দেসং, ইত্থিযা ৱা সন্দেসং পটিগ্গহেত্ৱা ৱীমংসিত্ৱা পচ্চাহৰন্তো গৰুকং ফুসেতি সম্বন্ধো. তত্থ সন্দেসন্তি ‘‘গচ্ছ, ভন্তে, ইত্থন্নামং মাতুৰক্খিতং ব্ৰূহি ‘হোহি কিৰ ইত্থন্নামস্স ভৰিযা ধনক্কীতা’’তি (পাৰা. ৩০৫) এৱং ৱুত্তং পুৰিসস্স সাসনং, ‘‘গচ্ছ, ভন্তে, ইত্থন্নামং পুৰিসং ব্ৰূহি ‘অহং তস্স ভৰিযা ভৱিস্সামী’’তি (পাৰা. ৩২৬-৩২৭ থোকং ৱিসদিসং) এৱং ৱুত্তং ইত্থিযা সাসনং. পটিগ্গণ্হিত্ৱাতি ‘‘সাধু উপাসকা’’তি ৱা ‘‘হোতূ’’তি ৱা ‘‘আৰোচেস্সামী’’তি ৱা যেন কেনচি আকাৰেন ৱচীভেদং কত্ৱা ৱা সীসকম্পনাদীহি ৱা পটিগ্গণ্হিত্ৱা সম্পটিচ্ছিত্ৱাতি অত্থো. ৱীমংসিত্ৱাতি ৱুত্তপ্পকাৰেন সাসনং গহেত্ৱা পুৰিসস্স ৱা ইত্থিযা ৱা তেসং অৱস্সাৰোচনকানং মাতাপিতাভাতাভগিনিআদীনং ৱা আৰোচেত্ৱাতি অত্থো. হৰংপচ্চাতি এত্থ ‘‘পচ্চাহৰ’’ন্তি ৱত্তব্বে ছন্দহানিভযা হৰ-সদ্দং পুব্বনিপাতং কত্ৱা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যত্থ পহিতেন তত্থ গন্ত্ৱা তেন আৰোচিতা সা ইত্থী ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছতু ৱা পটিক্খিপতু ৱা লজ্জায ৱা তুণ্হী হোতু, পুন আগন্ত্ৱা তস্স পুৰিসস্স হৰন্তো এত্তাৱতা ইমায পটিগ্গহণাৰোচনপ্পচ্চাহৰণসঙ্খাতায তিৱঙ্গসম্পত্তিযা সো ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জেয্যাতি অত্থো. তেসং মনুস্সজাতিকতা, অলংৱচনীযতা, পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপ্পচ্চাহৰণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদং.

১৫. ইদানি অমূলকং পকাসেতুং ‘‘চাৱেতুকামো’’তিআদিমাৰদ্ধং. চাৱেতুকামো ভিক্খু অমূলন্তিমৱত্থুনা অঞ্ঞং সুণমানং ভিক্খুং চোদেন্তো ৱা চোদাপেন্তো ৱা গৰুং ফুসেতি সম্বন্ধো. তত্থ চাৱেতুকামোতি ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেতুকামো. চোদেন্তোতি ‘‘ত্ৱং পাৰাজিকং ধম্মং আপন্নোসি, অস্সমণোসি, অসক্যপুত্তিযোসী’’তিআদীহি ৱচনেহি সযং চোদেন্তোতি অত্থো. এৱং চোদেন্তস্স ৱাচায ৱাচায সঙ্ঘাদিসেসো. অমূলন্তিমৱত্থুনাতি যং চোদকেন চুদিতকম্হি পুগ্গলে অদিট্ঠং অসুতং অপৰিসঙ্কিতং, ইদং এতেসং দস্সনসৱনপৰিসঙ্কিতসঙ্খাতানং মূলানং অভাৱতো নাস্স মূলন্তি অমূলং, অন্তিমং ৱত্থু যস্স পাৰাজিকস্স তদিদং অন্তিমৱত্থু, অমূলঞ্চ তং অন্তিমৱত্থু চেতি অমূলন্তিমৱত্থু, তেন অমূলন্তিমৱত্থুনা, ভিক্খুনো অনুৰূপেসু একূনৱীসতিযা পাৰাজিকেসু অঞ্ঞতৰেনাতি অত্থো. চোদাপযন্তি চোদাপযন্তো, তস্স সমীপে ঠত্ৱা অঞ্ঞং ভিক্খুং আণাপেত্ৱা চোদাপেন্তো তস্স আণত্তস্স ৱাচায ৱাচায গৰুং ফুসেতি অত্থো. সুণমানন্তি ইমিনা পৰম্মুখা দূতেন ৱা পণ্ণেন ৱা চোদেন্তস্স ন ৰুহতীতি দীপিতং হোতি. পৰম্মুখা পন সত্তহি আপত্তিক্খন্ধেহি ৱদন্তস্স দুক্কটং. যং চোদেতি, তস্স উপসম্পন্নোতি সঙ্খ্যূপগমনং, তস্মিং সুদ্ধসঞ্ঞিতা, যেন পাৰাজিকেন চোদেতি, তস্স দিট্ঠাদিৱসেন অমূলকতা, চাৱনাধিপ্পাযেন সম্মুখা চোদনা, তস্স তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অমূলকসিক্খাপদং.

১৬. ইদানি অঞ্ঞভাগিযং দস্সেতুং ‘‘লেসমত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ লেসমত্তমুপাদাযাতি জাতিনামগোত্তলিঙ্গাপত্তিপত্তচীৱৰূপজ্ঝাযাচৰিযসেনাসনলেসসঙ্খাতেসু দসসু লেসেসু যো তস্মিং পুগ্গলে দিস্সতি, তং লেসমত্তং উপাদায নিস্সায ভিক্খুং ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেতুকামো অমূলন্তিমৱত্থুনা সুণমানং ভিক্খুং চোদেন্তো গৰুং ফুসেতি অত্থো. কথং? অঞ্ঞো খত্তিযজাতিকো ইমিনা চোদকেন পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতি, সো অঞ্ঞং অত্তনো ৱেৰিং খত্তিযজাতিকং ভিক্খুং পস্সিত্ৱা তং খত্তিযজাতিলেসং গহেত্ৱা এৱং ‘‘খত্তিযো মযা দিট্ঠো পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, ত্ৱং খত্তিযো পাৰাজিকং ধম্মং আপন্নোসী’’তি ৱা ‘‘ত্ৱং সো খত্তিযো, নাঞ্ঞো, পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’তি ৱা চোদেতি, এৱং নামলেসাদযোপি ৱেদিতব্বা. অঙ্গানি পনেত্থ অনন্তৰসদিসানি. অঞ্ঞভাগিযসিক্খাপদং.

গৰুকাপত্তিনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. নিস্সগ্গিযনিদ্দেসৱণ্ণনা

১৭. ইদানি চীৱৰৱিধিং দস্সেতুং ‘‘ৱিকপ্পন’’ন্ত্যাদিমুদ্ধটং. যো ভিক্খু অকালচীৱৰং ৱিকপ্পনঞ্চ অধিট্ঠানঞ্চ অকত্ৱা দসাহং অতিক্কামেতি, তস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সিযাতি পিণ্ডত্থো. তত্থ অকালচীৱৰন্তি অকালে চীৱৰং, খোমং কপ্পাসিকং কোসেয্যং কম্বলং সাণং ভঙ্গন্তি জাতিতো ছ চীৱৰানি, দুকূলং পট্টুণ্ণং সোমাৰপট্টং চীনপট্টং ইদ্ধিজং দেৱদিন্নন্তি ইমানি পন ছ অনুলোমচীৱৰানি. তেসু দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজাদীনি দ্ৱযানি খোমাদীনং অনুলোমানি তেসমঞ্ঞতৰভাৱতো. ইমেসং ছন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং অকালচীৱৰং.

ৱিকপ্পনমধিট্ঠানন্তি এত্থ পন ৱিকপ্পনূপগং অধিট্ঠানূপগঞ্চ এৱং ৱেদিতব্বং. তত্ৰাযং পাড়ি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুৰঙ্গুলৱিত্থতং পচ্ছিমচীৱৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮). মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স দীঘসো দ্ৱে ৱিদত্থিযো, তিৰিযং ৱিদত্থি. দ্ৱে ৱিকপ্পনা সম্মুখাৱিকপ্পনা চ পৰম্মুখাৱিকপ্পনা চ. কথং? ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং, অযং সম্মুখাৱিকপ্পনা. ‘‘ময্হং সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি, একস্স সন্তিকে ‘‘ইমং চীৱৰং তিস্সস্স ভিক্খুনো ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং, অযং অপৰাপি সম্মুখাৱিকপ্পনা. তেন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি, ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৱত্তব্বং, তেন ৱত্তব্বো ‘‘কো তে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা সম্ভত্তো ৱা’’তি, ততো ইতৰেন ‘‘তিস্সো ভিক্খূ’’তি ৱত্তব্বং, পুন তেন ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৱত্তব্বং, অযং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা. ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. বহুকে ‘‘ইমানী’’তি, অহত্থপাসে ‘‘এতং, এতানী’’তি ৱা. এৱং ৱিকপ্পনঞ্চ অকত্ৱাতি অত্থো.

তিচীৱৰস্স পন পমাণং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন সুগতচীৱৰতো ঊনকং ৱট্টতি, লামকপৰিচ্ছেদেন সঙ্ঘাটিযা, উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং, তিৰিযং মুট্ঠিত্তিকং, অন্তৰৱাসকো দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকো, তিৰিযং দ্ৱিহত্থোপি অড্ঢতেয্যো ৱা ৱট্টতি. ৱুত্তপ্পমাণতো অধিকঞ্চ ঊনকঞ্চ ‘‘পৰিক্খাৰচোড়’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বং. দ্ৱে চীৱৰস্স অধিট্ঠানা কাযেন ৱা অধিট্ঠেতি, ৱাচায ৱা অধিট্ঠেতি. তিচীৱৰং অধিট্ঠহন্তেন ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা পুৰাণসঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা নৱং সঙ্ঘাটিং হত্থেন গহেত্ৱা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৱা কাযৱিকাৰং কৰোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বা, ইদং কাযেন অধিট্ঠানং. তং যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন অফুসন্তস্স ন ৱট্টতি. ৱাচায অধিট্ঠানং পন ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচায অধিট্ঠাতব্বং, সচে হত্থপাসে ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি, সচে অহত্থপাসে ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. এস নযো উত্তৰাসঙ্গে, অন্তৰৱাসকে চ. তিচীৱৰাদীনি সব্বানি একতো কত্ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানি পৰিক্খাৰচোড়ানি অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতীতি. এৱং অধিট্ঠানঞ্চ অকত্ৱাতি অত্থো.

দস অহানি দসাহং. অতিমাপেতীতি অতিক্কামেতি. তস্সাতি তস্স ভিক্খুনো. নিস্সগ্গিযন্তি নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গিযং, পুব্বভাগে কত্তব্বস্স ৱিনযকম্মস্সেতং নামং, নিস্সগ্গিযমস্স অত্থীতি নিস্সগ্গিযং, কিং তং? পাচিত্তিযং, তং অতিক্কামযতো সহনিস্সগ্গিযৱিনযকম্মং পাচিত্তিযং সিযা, অযমেত্থ অত্থো. তং পনেতং চীৱৰং যং দিৱসং উপ্পন্নং, তস্স যো অৰুণো, সো উপ্পন্নদিৱসনিস্সিতো, তস্মা চীৱৰুপ্পাদদিৱসেন সদ্ধিং একাদসে অৰুণুগ্গমনে দসাহাতিক্কমিতং হোতীতি. চীৱৰস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপ্পমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৱো, অতিৰেকচীৱৰতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. পঠমকথিনসিক্খাপদং.

১৮. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুসম্মুতিযা’’ত্যাদিমাৰদ্ধং. যো ভিক্খুসম্মুতিং ৱজ্জেত্ৱা কালঞ্চ ৱিনা অধিট্ঠিতং তিচীৱৰং একাহং অতিক্কমাপেতি, তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ ভিক্খুসম্মুতিযাঞ্ঞত্ৰাতি যং সঙ্ঘো গিলানস্স ভিক্খুনো তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱাসসম্মুতিং দেতি, তং ঠপেত্ৱা. তিচীৱৰমধিট্ঠিতন্তি কৰণত্থে উপযোগৱচনং, তেন তিচীৱৰাধিট্ঠাননযেন অধিট্ঠিতেসু সঙ্ঘাটিআদীসু যেন কেনচি চীৱৰেন. একাহন্তি একৰত্তং. অতিমাপেতীতি ৱিপ্পৱসতি, ৱিযুত্তো ৱসতীতি অত্থো. তস্স অলদ্ধসম্মুতিকস্স ভিক্খুনো একৰত্তম্পি চীৱৰেন ৱিপ্পৱাসতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. সমযং ৱিনাতি চীৱৰকালং ৱজ্জেত্ৱা. অধিট্ঠিতচীৱৰতা, অনত্থতকথিনতা, অলদ্ধসম্মুতিতা, ৰত্তিৱিপ্পৱাসোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি. দুতিযকথিনসিক্খাপদং.

১৯. ইদানি পুৰাণচীৱৰং দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞাতিকা’’ত্যাদি আৰদ্ধং. তত্থ অঞ্ঞাতিকাতি অঞ্ঞাতিকায ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো’’তিআদীসু ৱিয, অঞ্ঞাতিকায নেৱ মাতুসম্বন্ধেন ন পিতুসম্বন্ধেন সম্বদ্ধাযাতি ৱুত্তং হোতি. ভিক্খুনিযাতি অট্ঠৱাচিককম্মেন উপসম্পন্নায. আকোটাপেতীতি পহৰাপেতি. তন্তি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং ভৱেয্যাতি অত্থো. পুৰাণচীৱৰতা, উপচাৰে ঠত্ৱা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা আণাপনং, তস্সা ধোৱনাদীনি চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদং.

২০. কিঞ্চি মূলকন্তি কিঞ্চি পাভতং. চীৱৰাদানেতি চীৱৰস্স আদানে চীৱৰপ্পটিগ্গহণে. ৱিকপ্পনূপগচীৱৰতা, পাৰিৱত্তকাভাৱো, অঞ্ঞাতিকায হত্থতো গহণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. চীৱৰপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদং.

২১. অপ্পৱাৰিতন্তি ‘‘ৱদেয্যাথ, ভন্তে, যেন অত্থো’’তি ইচ্ছাপিতং ইচ্ছং ৰুচিং উপ্পাদিতং, ন পৱাৰিতন্তি অপ্পৱাৰিতং. ৱিঞ্ঞাপেন্তস্সাতি যাচন্তস্স. অঞ্ঞত্ৰ সমযাতি নট্ঠচীৱৰকালং ঠপেত্ৱা. ৱিকপ্পনূপগচীৱৰতা, সমযাভাৱো, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি. অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং.

২২. ৰজতন্তি ৰূপিযং. জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণং. মাসকন্তি তযো মাসকা লোহমাসকো দাৰুমাসকো জতুমাসকোতি. তত্থ লোহমাসকোতি তম্বলোহাদীহি কতমাসকো. দাৰুমাসকোতি সাৰদাৰুনা ৱা ৱেড়ুপেসিকায ৱা অন্তমসো তালপণ্ণেনপি ৰূপং ছিন্দিত্ৱা কতমাসকো. জতুমাসকোতি লাখায ৱা নিয্যাসেন ৱা ৰূপং সমুট্ঠাপেত্ৱা কতমাসকো. কহাপণন্তি সুৱণ্ণমযং ৱা ৰূপিযমযং ৱা পাকতিকং ৱা. গণ্হেয্যাতি অত্তনো অত্থায দীযমানং ৱা কত্থচি ঠিতং ৱা নিপ্পৰিগ্গহং দিস্ৱা সযং গণ্হেয্য. গণ্হাপেয্যাতি তদেৱ অঞ্ঞেন গাহাপেয্য. নিস্সগ্গীতি গহণাদীসু যং কিঞ্চি কৰোন্তস্স অঘনবদ্ধেসু ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গি সিযাতি অত্থো. সাদিযেয্য ৱাতি কাযৱাচাহি অপ্পটিক্খিপিত্ৱা চিত্তেন অধিৱাসেয্য. জাতৰূপৰজতভাৱো, অত্তুদ্দেসিকতা, গহণাদীসু অঞ্ঞতৰভাৱোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. ৰূপিযপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদং.

২৩. ৰজতাদিচতুব্বিধং অকপ্পিযং কপ্পিযেনাপি পৰিৱত্তেয্য সহধম্মিকে ঠপেত্ৱা, নিস্সগ্গিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ অকপ্পিযন্তি অকপ্পিযৱত্থুং. কপ্পিযেনাতি কপ্পিযৱত্থুনা. সহধম্মিকেতি ভিক্খুভিক্খুনিসামণেৰসামণেৰিসিক্খমানসঙ্খাতে পঞ্চ সহধম্মিকে. ৰূপিযভাৱো, পৰিৱত্তনঞ্চাতি ইমানেত্থ দ্ৱে অঙ্গানি. ৰূপিযপৰিৱত্তনসিক্খাপদং.

২৪. ‘‘ইমং পত্তং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তিআদিনা ৱিকপ্পনঞ্চ ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা অধিট্ঠানঞ্চ অকত্ৱাতি অত্থো. পমাণিকন্তি এত্থাযং ৱিনিচ্ছযো – অনুপহতপুৰাণসালিতণ্ডুলানং সুকোট্টিতপৰিসুদ্ধানং দ্ৱে মগধনাড়িযো গহেত্ৱা তেহি তণ্ডুলেহি অনুত্তণ্ডুলমকিলিন্নমপিণ্ডিতং সুৱিসদং কুন্দমকুড়ৰাসিসদিসং অৱস্সাৱিতোদনং পচিত্ৱা নিৰৱসেসং পত্তে পক্খিপিত্ৱা তস্স ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো নাতিঘনো নাতিতনুকো হত্থহাৰিযো সব্বসম্ভাৰসঙ্খতো মুগ্গসূপো পক্খিপিতব্বো, ততো আলোপস্স অনুৰূপং যাৱচৰিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনং পক্খিপিতব্বং. সপ্পিতেলতক্কৰসকঞ্জিকাদীনি পন অগণনূপগানি হোন্তি. তানি হি ওদনগতিকানি নেৱ হাপেতুং, ন ৱড্ঢেতুং সক্কোন্তি. এৱমেতং সব্বম্পি পক্খিত্তং সচে পন পত্তস্স মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৱা হীৰেন ৱা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৱা হীৰস্স ৱা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগতমেৱ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম. উক্কট্ঠতো উপড্ঢপ্পমাণো মজ্ঝিমো. মজ্ঝিমতো উপড্ঢপ্পমাণো ওমকো. তেসম্পি ৱুত্তনযেনেৱ পভেদো ৱেদিতব্বো. ইচ্চেতেসু উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চাতি দ্ৱে অপত্তা, সেসা সত্ত পত্তা পমাণযুত্তা নামাতি এৱং পমাণেন যুত্তো পমাণিকো, তং পমাণিকং. পত্তন্তি সত্তসু পত্তেসু অঞ্ঞতৰং পত্তং. পত্তস্স অত্তনো সন্তকতা, পমাণযুত্ততা, অধিট্ঠানূপগতা, অতিৰেকপত্ততা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. পঠমপত্তসিক্খাপদং.

২৫. যো ভিক্খু পঞ্চবন্ধনতো ঊনপত্তে সতি পৰং পন নৱং পত্তং ৱিঞ্ঞাপেতি, তস্সপি ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ পৰন্তি অঞ্ঞং, ‘‘নৱং পত্ত’’ন্তিমিনা তুল্যাধিকৰণং. অধিট্ঠানূপগপত্তস্স ঊনপঞ্চবন্ধনতা, অত্তুদ্দেসিকতা, কতৱিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি. ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদং.

২৬. যো সপ্পিতেলাদিকং পন ভেসজ্জং পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং ভুঞ্জন্তো সত্তাহং অতিক্কামেতি, তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি অত্থো. তত্থ সপ্পিতেলাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দো নৱনীতমধুফাণিতং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ সপ্পি নাম গৱাদীনং সপ্পি, যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি, তথা নৱনীতং. তেলং নাম তিলসাসপমধুকএৰণ্ডৱসাদীহি নিব্বত্তং. মধু নাম মক্খিকামধুমেৱ. উচ্ছুৰসং উপাদায পন অপক্কা ৱা অৱত্থুকপক্কা ৱা সব্বাপি উচ্ছুৱিকতি ফাণিতন্তি ৱেদিতব্বং. ভেসজ্জৱিধানসিক্খাপদং.

২৭. ভিক্খুস্স চীৱৰং দত্ৱা পুন তং চীৱৰং সকসঞ্ঞায অচ্ছিন্দন্তস্স ৱা অচ্ছিন্দাপযতোপি ৱা নিস্সগ্গিযং সিযাতি যোজনা. তত্থ দত্ৱাতি ৱেয্যাৱচ্চাদীনি পচ্চাসীসমানো দত্ৱা. অচ্ছিন্দন্তস্সাতি ৱেয্যাৱচ্চাদীনি অকৰোন্তং দিস্ৱা বলক্কাৰেন গণ্হন্তস্স, তথা অচ্ছিন্দাপযতোতি. ৱিকপ্পনূপগচীৱৰতা, সামংদিন্নতা, সকসঞ্ঞিতা, উপসম্পন্নতা, কোধৱসেন অচ্ছিন্দনং ৱা অচ্ছিন্দাপনং ৱাতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. অচ্ছিন্দনসিক্খাপদং.

২৮. অপ্পৱাৰিতং অঞ্ঞাতিং গহপতিং সুত্তং যাচিত্ৱা ঞাতিপ্পৱাৰিতে ৱজ্জেত্ৱা তন্তৱাযেহি চীৱৰং ৱাযাপেন্তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি পিণ্ডত্থো. তত্থ সুত্তন্তি ছব্বিধং খোমসুত্তাদিকং ৱা তেসং অনুলোমং ৱা. যাচিযাতি চীৱৰত্থায যাচিত্ৱা. চীৱৰত্থায ৱিঞ্ঞাপিতসুত্তং, অত্তুদ্দেসিকতা, অকপ্পিযতন্তৱাযেন অকপ্পিযৱিঞ্ঞত্তিযা ৱাযাপনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সুত্তৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং.

২৯. যো ভিক্খু সঙ্ঘস্স পৰিণতং লাভং জানন্তো অত্তনো পৰিণামেতি, তস্স নিস্সগ্গিযং সিযাতি অত্থো. তত্থ জানন্তি জানন্তো. লাভন্তি লভিতব্বং চীৱৰাদিৱত্থুং. পৰিণতন্তি সঙ্ঘস্স নিন্নং সঙ্ঘস্স পোণং সঙ্ঘস্স পব্ভাৰং হুত্ৱা ঠিতং. অত্তনো পৰিণামেতীতি ‘‘ময্হং দেথা’’তিআদীনি ৱদন্তো অত্তনি নিন্নং কৰোতি. সঙ্ঘে পৰিণতভাৱো, তং ঞত্ৱা অত্তনো পৰিণামনং, পটিলাভোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. পৰিণামনসিক্খাপদং.

নিস্সগ্গিযনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পাচিত্তিযনিদ্দেসৱণ্ণনা

৩০. ইদানি পাচিত্তিযং দস্সেতুং ‘‘সম্পজানমুসাৱাদে’’ত্যাদি আৰদ্ধং. তত্থ সম্পজানমুসাৱাদেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং, তস্মা যো ভিক্খু সম্পজানন্তো মুসা ৱদতি, তস্স তন্নিমিত্তং তংহেতু তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযং উদীৰিতন্তি অত্থো. ভিক্খুঞ্চ ওমসন্তস্সাতি জাতিনামগোত্তকম্মসিপ্পৱযআবাধলিঙ্গকিলেসাপত্তিঅক্কোসেসু ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা যেন কেনচি মুখসত্তিনা ভিক্খুং ওৱিজ্ঝন্তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং উদীৰিতন্তি অত্থো. পেসুঞ্ঞহৰণেপি চাতি ভিক্খুস্স পেসুঞ্ঞহৰণে, জাতিআদীহি অক্কোসৱত্থূহি ভিক্খুং অক্কোসন্তস্স ভিক্খুনো সুত্ৱা ভিক্খুনো পিযকম্যতায ৱা ভেদাধিপ্পাযেন ৱা যো অক্কুদ্ধো, তস্স ভিক্খুস্স কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পেসুঞ্ঞহৰণৱচনে পাচিত্তিযং উদীৰিতন্তি অত্থো.

৩১. সঙ্গীতিত্তযমাৰুড়্হং পিটকত্তযং ধম্মং ভিক্খুঞ্চ ভিক্খুনিঞ্চ ঠপেত্ৱা অঞ্ঞেন পুগ্গলেন সদ্ধিং একতো পদং পদং ভণন্তস্স ভিক্খুনো পদগণনায পাচিত্তিযং উদীৰিতন্তি সমুদাযত্থো.

৩২. অনুপসম্পন্নেনেৱাতি ভিক্খুং ঠপেত্ৱা অন্তমসো পাৰাজিকৱত্থুভূতেন তিৰচ্ছানগতেনাপি সহ তিৰত্তিযং সযিত্ৱা চতুত্থদিৱসে অত্থঙ্গতে সূৰিযে পুন সহসেয্যায পাচিত্তি সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ সহসেয্যাযাতি সব্বচ্ছন্নপৰিচ্ছিন্নে, যেভুয্যেনচ্ছন্নপৰিচ্ছিন্নে ৱা সেনাসনে পুব্বাপৰিযেন ৱা একক্খণে ৱা একতো নিসজ্জনায. তত্থ ছদনং অনাহচ্চ দিযড্ঢহত্থুব্বেধেন পাকাৰাদিনা পৰিচ্ছিন্নম্পি সব্বপৰিচ্ছিন্নমিচ্চেৱ ৱেদিতব্বং.

৩৩. একৰত্তম্পি ইত্থিযা সদ্ধিং সেয্যং কপ্পযতো তস্স ভিক্খুনোপি পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ ইত্থিযাতি অন্তমসো তদহুজাতাযপি মনুস্সিত্থিযা. দেসেন্তস্স ৱিনা ৱিঞ্ঞুং, ধম্মঞ্চ ছপ্পদুত্তৰিন্তি ৱিঞ্ঞুং পুৰিসং ৱিনা ইত্থিযা ছপ্পদতো উত্তৰিং ধম্মং দেসেন্তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ ‘‘ছপ্পদুত্তৰি’’ন্তি এত্থ একো গাথাপাদো একং পদন্তি এৱং সব্বত্থ পদপ্পমাণং ৱেদিতব্বং. ছ পদানি ছপ্পদং, ছপ্পদতো উত্তৰিং ছপ্পদুত্তৰিং.

৩৪. ভিক্খুসম্মুতিং ঠপেত্ৱা ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লং ৱজ্জং অভিক্খুনো ৱদন্তস্স পাচিত্তিযং উদীৰিতন্তি অত্থো. তত্থ দুট্ঠুল্লন্তি ইধ সঙ্ঘাদিসেসং অধিপ্পেতং. ভিক্খুসম্মুতিযাতি যং সঙ্ঘো অভিণ্হাপত্তিকস্স ভিক্খুনো আযতিং সংৱৰত্থায আপত্তীনঞ্চ কুলানঞ্চ পৰিযন্তং কত্ৱা ৱা অকত্ৱা ৱা তিক্খত্তুং অপলোকেত্ৱা কতিকং কৰোতি, তং ঠপেত্ৱা. অভিক্খুনোতি অনুপসম্পন্নস্স. ৱদন্তস্সাতি আৰোচেন্তস্স.

৩৫. যো অকপ্পিযং পথৱিং খণেয্য ৱা খণাপেয্য ৱা, তস্স পাচিত্তিযং সিযা. তত্থ অকপ্পিযন্তি উদ্ধনপচনাদিৱসেন ৱা তথা তথা অদড্ঢা ৱা জাতপথৱী ৱুচ্চতি. সা তিৱিধা সুদ্ধমিস্সপুঞ্জৱসেন. তত্থ সুদ্ধপথৱী নাম পকতিযা সুদ্ধপংসু ৱা সুদ্ধমত্তিকা ৱা. মিস্সপথৱী নাম যত্থ পংসুতো ৱা মত্তিকতো ৱা পাসাণসক্খৰকথলমৰুম্বৱালুকাসু অঞ্ঞতৰস্স ততিযভাগো হোতি. পুঞ্জপথৱী নাম অতিৰেকচাতুমাসং ওৱট্ঠো পংসুপুঞ্জো ৱা মত্তিকাপুঞ্জো ৱা হোতি. ৱুত্তলক্খণেন পন মিস্সকপুঞ্জোপি পিট্ঠিপাসাণে ঠিতসুখুমৰজম্পি চ দেৱে ফুসযন্তে সকিং চে তিন্তং, চাতুমাসচ্চযেন তিন্তোকাসো পুঞ্জপথৱীসঙ্খমেৱ গচ্ছতি. যো ভিক্খু ভূতগামং ৱিকোপেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ ভূতগামন্তি ভৱন্তি, অভৱুং চাতি ভূতা, জাযন্তি ৱড্ঢন্তি জাতা ৱড্ঢিতা চাতি অত্থো, গামোতি ৰাসি, ভূতানং গামো, ভূতা এৱ ৱা গামোতি ভূতগামো, পতিট্ঠিতহৰিততিণৰুক্খাদীনমেতং অধিৱচনং. তং ভূতগামং. ৱিকোপেয্যাতি ছেদনভেদনাদীনি কৰেয্য.

৩৬. যো ভিক্খু সঙ্ঘিকং মঞ্চাদিং অজ্ঝোকাসে সন্থৰণাদিকং কত্ৱা আপুচ্ছনাদিকং অকত্ৱা যাতি, তস্স পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ সঙ্ঘিকন্তি সঙ্ঘস্স সন্তকং. মঞ্চাদিন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন পীঠভিসিকোচ্ছাদিং সঙ্গণ্হাতি. সন্থৰণাদিকন্তি সন্থৰণাদিং কত্ৱা ৱা কাৰাপেত্ৱা ৱা. আপুচ্ছনাদিকন্তি আপুচ্ছনং ৱা উদ্ধৰণং ৱা উদ্ধৰাপনং ৱাতি অত্থো. যাতীতি গচ্ছতি.

৩৭. যো ভিক্খু সঙ্ঘিকাৱসথে সেয্যং সন্থৰণাদিকং কত্ৱা আপুচ্ছনাদিকং অকত্ৱা যাতি, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ সঙ্ঘিকাৱসথেতি সঙ্ঘস্স সন্তকে আৱসথে ৱিহাৰে গব্ভে ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা সব্বপৰিচ্ছিন্নে গুত্তসেনাসনে. সেয্যন্তি ভিসি চিমিলিকা পাৱুৰণং উত্তৰত্থৰণং ভূমত্থৰণং তট্টিকা চম্মক্খণ্ডং নিসীদনং পচ্চত্থৰণং তিণসন্থাৰো পণ্ণসন্থাৰোতি এৱমাদিকং. সন্থৰণাদিকন্তি তেসু যেন কেনচি অত্থৰণাদিকং কত্ৱা ৱা কাৰাপেত্ৱা ৱা.

৩৮-৯. যো পন ভিক্খু জানং সপ্পাণকং তোযং পৰিভুঞ্জযে, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি যোজনা. তত্থ জানং সপ্পাণকন্তি ‘‘সপ্পাণকমিদ’’ন্তি দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা যেন কেনচি আকাৰেন জানন্তো. তোযন্তি উদকং. পৰিভুঞ্জযেতি পৰিভুঞ্জেয্য. যো ভিক্খু পাৰিৱত্তকং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৱৰং দেতি, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযা. চীৱৰপ্পটিগ্গহণসিক্খাপদে ভিক্খু পটিগ্গাহকো ইধ ভিক্খুনী, অযং ৱিসেসো. অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৱৰং সিব্বতোপি তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. চীৱৰন্তি নিৱাসনপাৰুপনূপগং. সিব্বতোতি সযং সিব্বন্তস্স সূচিং পৱেসেত্ৱা নীহৰণে পযোগগণনায পাচিত্তি. সিব্বাপেন্তস্স পন ‘‘সিব্বা’’তি ৱুত্তো সচেপি সব্বং সূচিকম্মং নিট্ঠাপেসি, একমেৱ পাচিত্তি, আণত্তস্স পযোগগণনায পাচিত্তি হোতি. পৱাৰেত্ৱান অতিৰিত্তং অকাৰেত্ৱা ভুঞ্জতো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ওদনো সত্তু কুম্মাসো মচ্ছো মংসন্তি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং সাসপমত্তম্পি অজ্ঝোহৰিত্ৱা ভোজনং পটিক্খেপং কত্ৱা অঞ্ঞেন ইৰিযাপথেন ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিৰিত্তং অকাৰেত্ৱা পৰিভুঞ্জতো পাচিত্তি হোতীতি.

৪০. যো ভিক্খু আসাদনাপেক্খো ভুত্তাৱিং পৱাৰিতং ভিক্খুং ‘‘হন্দ, ভিক্খু, খাদ ৱা ভুঞ্জ ৱা’’তি অনতিৰিত্তেন পৱাৰেতি, ভোজনে ভুত্তে তস্স পাচিত্তিযং উদীৰিতন্তি অত্থো. তত্থ আসাদনাপেক্খোতি আসাদনং চোদনং মঙ্কুকৰণভাৱং অপেক্খমানো.

৪১-২. যো ভিক্খু সন্নিধিভোজনং ভুঞ্জেয্য, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ সন্নিধিভোজনন্তি পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তং ৱীতিনামিতভোজনং. ৱিকালে যাৱকালিকং ভুঞ্জতো ৱাপি পাচিত্তি সিযাতি যোজনা. তত্থ ৱিকালেতি ৱিগতকালে, মজ্ঝন্হিকাতিক্কমতো পট্ঠায যাৱ অৰুণুগ্গমনাতি অত্থো. যাৱকালিকন্তি ৱনমূলফলাদিকং আমিসভোজনং. অগিলানো ভিক্খু পণীতকং সপ্পিভত্তাদিকম্পি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱান ভুঞ্জেয্য, তস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি যোজনা. তত্থ অগিলানোতি কল্লকো. পণীতকন্তি সপ্পিতেলমধুফাণিতমচ্ছমংসখীৰদধিসঙ্খাতেহি সংসট্ঠং সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তং পণীতভোজনং. যো ভিক্খু দন্তকট্ঠোদকং ৱজ্জেত্ৱা অপ্পটিগ্গহিতকং ভুঞ্জেয্য, পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. তত্থ অপ্পটিগ্গহিতন্তি কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা গণ্হন্তস্স হত্থপাসে ঠত্ৱা কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতৰেন ন দিন্নং অপ্পটিগ্গহিতং নাম.

৪৩. যো ভিক্খু তিত্থিযস্স সহত্থতো কিঞ্চি ভুঞ্জিতব্বং দদেয্য, তস্স পাচিত্তি সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ তিত্থিযস্সাতি অঞ্ঞতিত্থিযস্স. কিঞ্চি ভুঞ্জিতব্বন্তি যং কিঞ্চি ভোজনীযং. সহত্থতোতি সহত্থা. যো ভিক্খু মাতুগামেন একতো ৰহো নিসজ্জং কপ্পেয্য, তস্স পাচিত্তি সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ ৰহোতি পটিচ্ছন্নে. কপ্পেতি কপ্পেয্য. একতোতি সদ্ধিং.

৪৪. সুৰামেৰযপানেপীতি এত্থ পিট্ঠাদীহি কতং মজ্জং সুৰা. পুপ্ফাদীহি কতো আসৱো মেৰযং. যো ভিক্খু তদুভযম্পি বীজতো পট্ঠায কুসগ্গেনাপি পিৱতি, তস্স তপ্পানপচ্চযা পাচিত্তিযং উদীৰিতন্তি অত্থো. অঙ্গুলিপতোদকে চাপীতি অঙ্গুলীহি উপকচ্ছকাদীনং ঘট্টনপচ্চযা পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. হসধম্মেপি চোদকেতি উপৰিগোপ্ফকে উদকে হসধম্মে কীড়ানিমিত্তং তস্স পাচিত্তি সিযাতি অত্থো.

৪৫. অনাদৰেপি পাচিত্তীতি পুগ্গলস্স ৱা ধম্মস্স ৱা অনাদৰকৰণেপি পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু উপসম্পন্নেন পঞ্ঞত্তেন ৱুচ্চমানো তস্স ৱা ৱচনং অকত্তুকামতায, তং ৱা ধম্মং অসিক্খিতুকামতায অনাদৰিযং কৰোতি, তস্স তস্মিং অনাদৰিযে পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. ভযানকং কথং কত্ৱা ৱা ভযানকং ৰূপং দস্সেত্ৱা ৱা ভিক্খুং ভীসযতোপি পাচিত্তি সিযাতি অত্থো.

৪৬. যো ভিক্খু অগিলানো কিঞ্চি পচ্চযং ঠপেত্ৱা জোতিং জলেয্য ৱা জলাপেয্য ৱা, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ কিঞ্চি পচ্চযন্তি পদীপুজ্জলনং ৱা পত্তপচনাদীসু জোতিকৰণং ৱাতি এৱৰূপং পচ্চযং ঠপেত্ৱা. জোতিন্তি অগ্গিং.

৪৭-৮. কপ্পবিন্দুং অনাদায নৱচীৱৰভোগিনো নৱং চীৱৰং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. কপ্পবিন্দুন্তি মোৰক্খিমণ্ডলমঙ্গুলপিট্ঠীনং অঞ্ঞতৰপ্পমাণং কপ্পবিন্দুং. অনাদাযাতি অনাদিযিত্ৱা. ভিক্খুনো চীৱৰাদিকং পৰিক্খাৰং অপনেত্ৱা নিধেন্তস্স ৱা নিধাপেন্তস্স ৱা হসাপেক্খস্স ভিক্খুনো পাচিত্তি সিযাতি অত্থো. চীৱৰাদিকন্তি আদি-সদ্দেন পত্তনিসীদনসূচিঘৰকাযবন্ধনাদিং সঙ্গণ্হাতি. নিধেন্তস্সাতি নিদহন্তস্স. হসাপেক্খস্সাতি হসাধিপ্পাযস্স. জানং পাণং হনে ভিক্খু, তিৰচ্ছানগতম্পি চাতি যো ভিক্খু ‘‘পাণো’’তি জানন্তো তিৰচ্ছানগতং পাণং খুদ্দকম্পি মহন্তম্পি হনেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো.

৪৯. ছাদেতুকামো ছাদেতি, দুট্ঠুল্লং ভিক্খুনোপি চাতি যো ভিক্খু ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লসঙ্খাতং সঙ্ঘাদিসেসং ছাদেতুকামো হুত্ৱা ছাদেতি, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. ইত্থিযা সহ সংৱিধায গামন্তৰগতস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং সিযাতি যোজনা.

৫০. ভিক্খুং ৱা পহৰেয্যাথাতি যো ভিক্খু ভিক্খুং পহৰেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি যোজনা. তলসত্তিকমুগ্গিৰেতি যো ভিক্খু পহৰণাকাৰং দস্সেন্তো কাযং ৱা কাযপ্পটিবদ্ধং ৱা উগ্গিৰেয্য, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. চোদেয্য ৱা চোদাপেয্য, ভিক্খুং অমূলকেন চাতি যো ভিক্খু ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন চোদেয্য ৱা চোদাপেয্য ৱা, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. তত্থ অমূলকেনাতি দিট্ঠাদিমূলৱিৰহিতেন.

৫১. কুক্কুচ্চুপ্পাদনে চাপীতি ‘‘ঊনৱীসতিৱস্সো ত্ৱং মঞ্ঞে’’তিআদীনি ভণন্তো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেয্য, তস্স কুক্কুচ্চুপ্পাদনপচ্চযা পাচিত্তিযং হোতি. যো ভিক্খু ভণ্ডনত্থায ভণ্ডনজাতানং ৱচনং সোতুং উপস্সুতিং যাতি, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ ভণ্ডনত্থাযাতি কলহত্থায. ভণ্ডনজাতানন্তি কলহজাতানং. উপস্সুতিন্তি সুতিসমীপং.

৫২. যো ভিক্খু সঙ্ঘস্স পৰিণামিতং যং লাভং, তং পৰপুগ্গলস্স নামেতি, তস্স পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ নামেতীতি পৰিণামেতি. পুচ্ছং অকত্ৱাতি ‘‘ৱিকালে গামপ্পৱেসনং আপুচ্ছামী’’তি ৱা ‘‘গামং পৱিসিস্সামী’’তি ৱা অনাপুচ্ছিত্ৱা. সন্তভিক্খুন্তি অন্তোউপচাৰসীমায দস্সনূপচাৰে ভিক্খুং দিস্ৱা যং সক্কা হোতি পকতিৱচনেন আপুচ্ছিতুং, তাদিসং ৱিজ্জমানং ভিক্খুং. গামস্সাতি গামং, কম্মত্থে সামিৱচনং. গতেতি সম্পদানত্থে ভুম্মৱচনং, গতস্সাতি অত্থো. সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছিত্ৱা ৱিকালে গামং গতস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং সিযাতি অত্থো. সেসং উত্তানমেৱাতি.

পাচিত্তিযনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পকিণ্ণকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৫৩. ইদানি পকিণ্ণকং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘিক’’ন্ত্যাদি আৰদ্ধং. তত্থ যো ভিক্খু ইস্সৰো হুত্ৱা সঙ্ঘিকং গৰুভণ্ডং অঞ্ঞস্স দেতি, তস্স থুল্লচ্চযং সিযা. থেয্যায অঞ্ঞস্স দেতি, যথাৱত্থু পাৰাজিকাদি সিযা, দুক্কটৱত্থু দুক্কটং, থুল্লচ্চযৱত্থু থুল্লচ্চযং, পাৰাজিকৱত্থু পাৰাজিকং সিযাতি ৱুত্তং হোতি.

৫৪. কুসাদিমযচীৰানীতি এত্থ আদি-সদ্দো ৱাকফলকং সঙ্গণ্হাতি, কুসমযচীৰং ৱাকমযচীৰং ফলকমযচীৰন্তি. তত্থ কুসে গন্থেত্ৱা কতচীৰং কুসমযচীৰং. ৱাকমযচীৰং নাম তাপসানং ৱক্কলং. ফলকমযচীৰং নাম ফলকসণ্ঠানানি ফলকানি সিব্বেত্ৱা কতচীৰং. কম্বলং কেসৱালজন্তি কেসজং কম্বলং ৱালজং কম্বলং, কেসকম্বলং ৱালকম্বলন্তি অত্থো. কেসেহি তন্তে ৱাযিত্ৱা কতকম্বলং কেসকম্বলং. চমৰিৱালেহি ৱাযিত্ৱা কতকম্বলং ৱালকম্বলং. সমযং ৱিনাতি নট্ঠচীৱৰকালং ঠপেত্ৱা. ধাৰযতো ধাৰযন্তস্স. লূকপক্খাজিনক্খিপন্তি উলূকপক্খিঅজিনক্খিপং. তত্থ উলূকপক্খীতি উলূকসকুণপক্খেহি কতনিৱাসনং. অজিনক্খিপন্তি সলোমং সখুৰং অজিনমিগচম্মং. নট্ঠচীৱৰকালং ঠপেত্ৱা ইমেসু সত্তসু ৱত্থূসু যং কিঞ্চি ধাৰযতো থুল্লচ্চযং সিযাতি অত্থো.

৫৫. সত্থকেন কত্তব্বং কম্মং সত্থকম্মং, তস্মিং সত্থকম্মে. ৱত্থিম্হি কত্তব্বং কম্মং ৱত্থিকম্মং, তস্মিং ৱত্থিকম্মে. সং নিমিত্তন্তি অত্তনো অঙ্গজাতং. তং ছিন্দতো থুল্লচ্চযং সিযাতি সম্বন্ধো. মংসাদিভোজনেতি এত্থ আদি-সদ্দো অট্ঠিলোহিতচম্মলোমানি সঙ্গণ্হাতি. তস্মা মনুস্সানং মংসঅট্ঠিলোহিতচম্মলোমভোজনপচ্চযা থুল্লচ্চযং সিযাতি অত্থো.

৫৬. কদলেৰকক্কদুস্সানীতি এত্থ কদলিএৰকঅক্কৱাকেহি কতানি ৱত্থানি ধাৰযন্তস্স দুক্কটং. পোত্থকন্তি মকচিৱাকেহি কতং পোত্থকদুস্সং. সব্বপীতাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন সব্বলোহিতকসব্বকণ্হকসব্বমঞ্জেট্ঠিকং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ সব্বমেৱ নীলকং সব্বনীলকং. এৱং সেসেসুপি. নীলং উম্মাৰপুপ্ফৱণ্ণং. পীতং কণিকাৰপুপ্ফৱণ্ণং. লোহিতং জযসুমনপুপ্ফৱণ্ণং. কণ্হকং অদ্দাৰিট্ঠকৱণ্ণং. মঞ্জেট্ঠিকং লাখাৰসৱণ্ণং. ইমেসু অট্ঠসু ৱত্থূসু যং কিঞ্চি ধাৰযন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.

৫৭-৮. হত্থিস্সুৰগসোণানন্তি হত্থিঅস্সউৰগসোণানং মংসং অট্ঠিৰুধিৰচম্মলোমানি. সীহব্যগ্ঘচ্ছদীপিনন্তি সীহব্যগ্ঘঅচ্ছদীপীনং মংসাদীনি. তৰচ্ছস্স চ মংসাদিং উদ্দিস্সকতমংসঞ্চ অনাপুচ্ছিতমংসঞ্চ ভুঞ্জতো দুক্কটং সিযা. দকতিত্থাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দো ৱচ্চপস্সাৱকুটিযো সঙ্গণ্হাতি. তেন যাতানুপুব্বং আগতপ্পটিপাটিং হিত্ৱান ৱজ্জেত্ৱা নহানতিত্থঞ্চ ৱচ্চকুটিঞ্চ পস্সাৱকুটিঞ্চ ৱজে ৱজেয্য গচ্ছেয্য, দুক্কটং তস্স সিযাতি অত্থো.

৫৯. সহসাতি ৱেগসা ৱেগেন. ৱুব্ভজিত্ৱানাতি অন্তৰৱাসকং দূৰতোৱ উক্খিপিত্ৱা, ৱ-কাৰো সন্ধিৱসেনাগতো. পৱিসেতি পৱিসেয্য. ৱচ্চপস্সাৱকুটিকন্তি ৱচ্চকুটিকং পস্সাৱকুটিকং. ৱিসেতি পৱিসেয্য. যো ভিক্খু ৱচ্চপস্সাৱকুটিকং সহসা পৱিসেয্য ৱা নিক্খমেয্য ৱা, উব্ভজিত্ৱা ৱা পৱিসেয্য ৱা নিক্খমেয্য ৱা, উক্কাসিকং ৱজ্জেত্ৱা তং পৱিসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা.

৬০. নিত্থুনন্তো ৱচ্চং কৰেয্য দন্তকট্ঠঞ্চ খাদন্তো, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ৱচ্চপস্সাৱদোণীনং বহি ৱচ্চাদিকং ৱচ্চপস্সাৱং কৰেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা.

৬১. খৰেন চাৱলেখেয্যাতি ফালিতকট্ঠেন ৱা ফৰুসেন ৱা গণ্ঠিকেন ৱা পূতিকট্ঠেন ৱা সুসিৰেন ৱা অৱলেখেয্যাতি অত্থো. কট্ঠন্তি অৱলেখনকট্ঠং. কূপকেতি ৱচ্চকূপকে. ঊহতঞ্চাতি গূথমক্খিতঞ্চ. ন ধোৱেয্যাতি অত্তনা ৱা ন ধোৱেয্য পৰেন ৱা ন ধোৱাপেয্য. উক্লাপঞ্চাতি কচৱৰঞ্চ. ন সোধযেন সম্মজ্জেয্য.

৬২. চপুচপূতি সদ্দং কত্ৱা উদককিচ্চং কৰোন্তস্স আচমন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. অনজ্ঝিট্ঠোৱাতি অনাণত্তোযেৱ. থেৰেনাতি সঙ্ঘত্থেৰেন. পাতিমোক্খন্তি পাতিমোক্খুদ্দেসং. উদ্দিসে উদ্দিসেয্য, দুক্কটং সিযা.

৬৩. অনাপুচ্ছায পঞ্হস্স কথনে, অনাপুচ্ছায পঞ্হস্স ৱিস্সজ্জনে, অনাপুচ্ছায সজ্ঝাযকৰণে, অনাপুচ্ছায পদীপজালনে, অনাপুচ্ছায পদীপৱিজ্ঝাপনেতি ইমেসু চতূসু পচ্চযেসু তস্স দুক্কটং সিযা.

৬৪. অনাপুচ্ছা ৱাতপানকৱাটানি ৱিৱৰেয্য ৱা থকেয্য ৱা, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. ৱন্দনাদিন্তি এত্থ আদি-সদ্দো ৱন্দাপনং সঙ্গণ্হাতি. যো ভিক্খু নগ্গো ৱন্দনং কৰেয্য, ৱন্দাপনং কৰেয্য, গমনং কৰেয্য, ভোজনং কৰেয্য, পিৱনং কৰেয্য, খাদনং কৰেয্য, গহণং কৰেয্য, দানং কৰেয্য, তস্স সব্বত্থ দুক্কটন্তি সম্বন্ধো.

৬৫. তিপটিচ্ছন্নকং ৱিনাতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিস্সো পটিচ্ছাদিযো জন্তাঘৰপ্পটিচ্ছাদিং উদকপ্পটিচ্ছাদিং ৱত্থপ্পটিচ্ছাদি’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৬১) এৱং ৱুত্তা তিস্সো পটিচ্ছাদিযো সমাহটাতি ‘‘তিপটিচ্ছাদী’’তি ৱুত্তং. তিপটিচ্ছন্নকং ঠপেত্ৱা পৰিকম্মং সযং কৰেয্য, পৰং কাৰাপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু নহাযং নহাযন্তো কুট্টে ৱা থম্ভে ৱা তৰুম্হি ৱা কাযং উপঘংসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা.

৬৬. যো ভিক্খু নহাযন্তো কুৰুৱিন্দকসুত্তেন কাযং ঘংসেয্য, কাযতো কাযেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘংসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. যো অগিলানো সউপাহনো বহাৰামে বহিআৰামে চৰেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.

৬৭. সব্বনীলাদিকম্পি চাতি এত্থ আদি-সদ্দো লোহিতোদাতপীতকণ্হমঞ্জেট্ঠমহাৰঙ্গমহানামৰঙ্গৰত্তাদযো উপাহনাযো সঙ্গণ্হাতি. যো ভিক্খু সব্বনীলসব্বলোহিতাদিকং উপাহনং ধাৰেতি, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. যো ভিক্খু ৰত্তো ৰত্তচিত্তো তদহুজাতাযপি ইত্থিযা নিমিত্তং পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু ভিক্খদাযিযা ভিক্খদাযিকায ইত্থিযা মুখং পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা.

৬৮-৯. যো ভিক্খু উজ্ঝানসঞ্ঞী হুত্ৱা অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো পত্তং ৱা পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. আদাসাদিম্হি উদকপত্তে অত্তনো মুখং পস্সেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. উচ্চাসনমহাসনে নিসজ্জাদিং নিসীদনসযনাদিং কৰোন্তস্স ভিক্খুনো দুক্কটং সিযা. উক্খিত্তানুপসম্পন্ননানাসংৱাসকাদীনং ৱন্দনেপি দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ উক্খিত্তোতি আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো, আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকোতি তিৱিধোপি ইধাধিপ্পেতো. অনুপসম্পন্নোতি ইমিনা ভিক্খুনিসামণেৰসামণেৰিসিক্খমানপণ্ডকইত্থিসিক্খাপচ্চক্খাতকা গহিতা. নানাসংৱাসকাতি লদ্ধিনানাসংৱাসকা গহিতা. আদি-সদ্দেন ছিন্নমূলকা গহিতা.

৭০-৭১. যো দীঘাসনে পণ্ডকিত্থীহি পণ্ডকেন ৱা ইত্থিযা ৱা উভতোব্যঞ্জনেন ৱা একতো নিসীদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. অদীঘে আসনেতি ৰস্সে আসনে. যো ভিক্খু ৰস্সাসনে মঞ্চে ৱা পীঠে ৱা অসমানাসনিকেন একতো সযেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ফলপুপ্ফাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন ৱেড়ুচুণ্ণদন্তকট্ঠমত্তিকাদযো সঙ্গহিতা. কুলসঙ্গহত্থায ফলপুপ্ফাদিকং দদতো দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.

৭২-৩. যো ভিক্খু গন্থিমাদিং সযং কৰেয্য, পৰং কাৰাপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু জিনেন ৱাৰিতপচ্চযে পৰিভুঞ্জেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. অব্যত্তো বালো যো ভিক্খু আচৰিযুপজ্ঝাযে অনিস্সায নিস্সযং অগ্গহেত্ৱা ৱসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু অনুঞ্ঞাতেহি মাতাপিতুআদীহি পুগ্গলেহি অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ভেসজ্জং কৰেয্য ৱা ৱদেয্য ৱা, তস্স দুক্কটং সিযা. সাপত্তিকো যো ভিক্খু উপোসথপ্পৱাৰণং কৰেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ জিনেন ভগৱতা ৱাৰিতা জিনৱাৰিতা, জিনৱাৰিতা চ তে পচ্চযা চেতি জিনৱাৰিতপচ্চযা, তে জিনৱাৰিতপচ্চযে. দ্ৱেমাতিকাঅপ্পগুণতায অব্যত্তো.

৭৪. যো ভিক্খু আভোগং ৱা নিযোগং ৱা ৱজ্জেত্ৱা দ্ৱাৰবন্ধাদিকে ঠানে পৰিৱত্তকৱাটকং অপিধায দিৱা সযেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. দ্ৱাৰবন্ধাদিকেতি যেন কেনচি পৰিক্খিত্তে অব্ভোকাসেপি ৰুক্খমূলেপি অন্তমসো ইমিনা লক্খণেন যুত্তআকাসঙ্গণেপি. অপিধাযাতি অপিদহিত্ৱা. ৱিনাভোগন্তি ‘‘এস দ্ৱাৰং জগ্গিস্সতী’’তি আভোগং ঠপেত্ৱাতি অত্থো. নিযোগন্তি অৱসট্ঠানং, অত্তনো অৱসং বহুসাধাৰণট্ঠানং ঠপেত্ৱা. ‘‘সৱসো’’তি ৱা পাঠো, সৱসো হুত্ৱাতি অত্থো. দিৱাতি দিৱাকালে.

৭৫. ধঞ্ঞন্তি সালি ৱীহি যৱো গোধুমো কঙ্গু ৱৰকো কুদ্ৰূসকোতি সত্তৱিধং ধঞ্ঞং. ইত্থিৰূপন্তি দাৰুলোহমযাদিইত্থিৰূপং. ৰতনন্তি মুত্তাদিদসৱিধং ৰতনং. আৱুধন্তি সত্তিতোমৰাদিসব্বাৱুধভণ্ডং. ইত্থিপসাধনন্তি ইত্থিযা সীসাদিঅলঙ্কাৰং. তূৰিযভণ্ডন্তি ধমনসঙ্খাদিসব্বং তূৰিযভণ্ডং. ফলৰুক্খেতি ফলিতৰুক্খে. পুব্বণ্ণাদিকন্তি মুগ্গমাসাদিকং. আদি-সদ্দেন ৱাকুৰকুমিনাদযো গহিতা. এতেসু যং কিঞ্চি আমসেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.

৭৬. সসিত্থোদকতেলেহীতি যো পন মধুসিত্থকতেলেন ৱা উদকমিস্সকতেলেন ৱা যেন কেনচি চিক্খল্লেন ৱা. ফণহত্থফণেহি ৱাতি দন্তমযাদিফণেন ৱা ফণকিচ্চসাধকেহি হত্থঙ্গুলীহি ৱা কোচ্ছেন ৱা কেসমোসণ্ঠনে দুক্কটং সিযাতি অত্থো. একস্মিং ভাজনে ভোজননিমিত্তে দুক্কটং সিযাতি অত্থো.

৭৭. দ্ৱে ভিক্খূ একত্থৰণা সযেয্যূং, দ্ৱে ভিক্খূ একপাৱুৰণা সযেয্যুং, দ্ৱে ভিক্খূ একমঞ্চকে সযেয্যুং, তেসং দুক্কটানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. পমাণতো অধিকং ৱা ঊনং ৱা দন্তকট্ঠং খাদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা. তত্থ অধিকন্তি অট্ঠঙ্গুলতো অধিকং. ঊনন্তি চতুৰঙ্গুলতো ঊনং.

৭৮. যো ভিক্খু নচ্চঞ্চ গীতঞ্চ ৱাদিতঞ্চ যোজেতি ৱা যোজাপেতি ৱা, তস্স দুক্কটং সিযা. তেসং নচ্চানং দস্সনং, তেসং গীতানং সৱনং, তেসং ৱাদিতানং সৱনঞ্চ কৰোন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.

৭৯. ৱীহাদিৰোপিমেতি ৱীহিআদীনং ৰুহনট্ঠানে. বহিপাকাৰকুট্টকেতি পাকাৰকুট্টানং বহি. ৱচ্চাদিছড্ডনাদিম্হীতি ৱচ্চপস্সাৱসঙ্কাৰচলকাদীনং ছড্ডনৱিস্সজ্জনপচ্চযা দুক্কটং সিযাতি অত্থো. দীঘকেসাদিধাৰণেতি দীঘকেসধাৰণে দীঘনখধাৰণে দুক্কটং সিযাতি অত্থো.

৮০. নখমট্ঠকৰণাদিম্হীতি এত্থ আদি-সদ্দেন ৰজনকৰণং গহিতং. সম্বাধে লোমহাৰণেতি সম্বাধে উপকচ্ছকমুত্তকৰণট্ঠানে লোমুদ্ধৰণে. সউপাহনো ভিক্খু পৰিকম্মকতং ভূমিং অক্কমেয্যাতি সম্বন্ধো.

৮১. অধোতঅল্লপাদেহীতি যো ভিক্খু অধোতপাদেহি ৱা অল্লপাদেহি ৱা সঙ্ঘিকং মঞ্চং ৱা পীঠং ৱা অক্কমেয্য, পৰিকম্মকতং ভিত্তিং ৱা কাযতো আমসন্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো.

৮২-৩. সঙ্ঘাটিযাপি পল্লত্থেতি অধিট্ঠিতচীৱৰেন ৱিহাৰে ৱা অন্তৰঘৰে ৱা পল্লত্থিকং কৰেয্য, তস্স দুক্কটং. দুপ্পৰিভুঞ্জেয্য চীৱৰন্তি তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং চীৱৰং দুপ্পৰিভোগেন পৰিভুঞ্জেয্য. অকাযবন্ধনোতি কাযবন্ধনৱিৰহিতো ভিক্খু গামং ৱজেয্য গচ্ছেয্য. যো ভিক্খু ৱচ্চকং উচ্চাৰং কত্ৱান উদকে সন্তে নাচমেয্য উদকসুদ্ধিং ন কৰেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. সমাদেয্য অকপ্পিযেতি ভিক্খুং ৱা সামণেৰাদিকে সেসসহধম্মিকে ৱা অকপ্পিযে নিযোজেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. সভাগাপত্তিযা দেসনাৰোচনপচ্চযা দুক্কটং সিযাতি অত্থো. সভাগাতি এত্থ ৱত্থুসভাগতাৱ ইধাধিপ্পেতা, ন আপত্তিসভাগতা.

৮৪. ন ৱসে ৱস্সন্তি যো ভিক্খু ৱস্সং ন ৱসেয্য ন উপগচ্ছেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. ৱিসংৱাদে সুদ্ধচিত্তেতি এত্থ সম্পদানত্থে ভুম্মৱচনং, পটিস্সৱং ৱিসংৱাদেন্তস্স সুদ্ধচিত্তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ৱস্সং ৱসিত্ৱা অননুঞ্ঞাতকিচ্চতো অননুঞ্ঞাতকিচ্চেন ভিক্খুনো গমনে দুক্কটং সিযাতি যোজনা.

৮৫. আপদং ৱজ্জেত্ৱা তৰুস্স উদ্ধং পোৰিসম্হা অভিৰুহণে দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. আপদন্তি অন্তৰাযং. তৰুস্সাতি ৰুক্খস্স. পোৰিসম্হাতি একপোৰিসপ্পমাণা মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স পঞ্চহত্থা. অপৰিস্সাৱনো যো ভিক্খু অদ্ধানং গচ্ছেয্য, যো চ ভিক্খু তং পৰিস্সাৱনং যাচতো ন দদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা. অদ্ধানন্তি অদ্ধযোজনমেৱ অন্তিমমদ্ধানং.

৮৬. অত্তনো ঘাতনে দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. যো ভিক্খু ইত্থিৰূপাদিৰূপং কৰেয্য ৱা কাৰাপেয্য ৱা, তস্স দুক্কটং সিযা. মালাদিকং ৱিচিত্তং ঠপেত্ৱা জাতকাদিৱত্থুং সযং কৰেয্য, দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.

৮৭. ভুঞ্জন্তমুট্ঠপেতি যো ভিক্খু ভুঞ্জন্তং উট্ঠাপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযা. ভত্তসালাদীসু ৱুড্ঢানং ওকাসং অদত্ৱা নিসীদতো দুক্কটং সিযাতি যোজনা.

৮৮. যানানীতি ৱয্হং ৰথো সকটং সন্দমানিকাদীনি. কল্লকোতি অগিলানো. অগিলানো যো ভিক্খু যানানি অভিৰুহেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. ৱদে দৱন্তি কেড়িং ৱদেয্য, ৰতনত্তযং আৰব্ভ কেড়িং ৱদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. অঞ্ঞপৰিসায উপলালনে দুক্কটং হোতি.

৮৯. কাযাদিন্তি এত্থ আদি-সদ্দো ঊৰুনিমিত্তং সঙ্গণ্হাতি. কাযং ৱা ঊৰুং ৱা নিমিত্তং ৱা ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং ন দস্সযে ন দস্সেয্যাতি অত্থো. লোকাযতং তিৰচ্ছানাদিৱিজ্জং ন চ সযং ৱাচেয্য, পৰঞ্চ ন ৱাচাপেয্য. পলিতং গণ্হেয্য ৱা গণ্হাপেয্য ৱা, তস্স দুক্কটং সিযাতি যোজনা.

৯০-৯২. যত্থ কত্থচি পেড়াযং পক্খিপিত্ৱা ভত্তং ভুঞ্জন্তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. পত্তহত্থকো যো ভিক্খু ৱাতপানং ৱা কৱাটং ৱা পণামে পণামেয্য, সোদকং পত্তং উণ্হেয্য উণ্হে ওতাপেয্য ৱা পটিসামেয্য ৱা, ৱোদকং পত্তং অতিউণ্হেয্য অতিঠপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু পত্তং ভূমিযং ৱা অঙ্কে ৱা মঞ্চে ৱা পীঠে ৱা মিড্ঢন্তে ৱা পৰিভণ্ডন্তে ৱা পাদে ৱা ছত্তে ৱা ঠপেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো. ভূমিযন্তি যেন কেনচি অনত্থতায পংসুসক্খৰমিস্সায. অঙ্কেতি দ্ৱিন্নং ঊৰূনং মজ্ঝে. মিড্ঢন্তেতি মিড্ঢপৰিযন্তে. পৰিভণ্ডন্তেতি বাহিৰপস্সে কতায তনুকমিড্ঢিযা অন্তে. যো ভিক্খু চলকাদিং ৱা পত্তে ঠপেয্য, পত্তে ৱা হত্থধোৱনে হত্থস্স ধোৱনপ্পচ্চযা তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.

৯৩. উচ্ছিট্ঠং মুখধোৱনং উদকম্পি পত্তেন নীহৰন্তস্স ভিক্খুনো দুক্কটং সিযা. যো ভিক্খু অকপ্পিযং পত্তং পৰিভুঞ্জেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. তত্থ অকপ্পিযং পত্তন্তি দাৰুমযপত্তাদিং.

৯৪. যো ভিক্খু খিপিতে ‘‘জীৱা’’তি ৱদে ৱদেয্য, তস্স দুক্কটং সিযাতি অত্থো. যো ভিক্খু পৰিমণ্ডলকাদিম্হি পঞ্চসত্ততি সেখিযে অনাদৰো হুত্ৱা ন সিক্খতি, তস্স দুক্কটং সিযাতি সম্বন্ধো.

৯৫. যো ভিক্খু ভণ্ডাগাৰে পযুতো মাতুযা পিতুনো চ ভণ্ডকং গোপেয্য, অস্স ভিক্খুনো পাচিত্তিযং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ পযুতোতি ভণ্ডাগাৰে ব্যাপাৰৱসেন যুত্তপ্পযুত্তো. গোপযেতি গোপেয্য. যো ভিক্খু দৱায হীনেন জাতিআদিনা উত্তমম্পি ৱদেয্য, দুব্ভাসিতং সিযাতি সম্বন্ধো. তত্থ হীনেহি ৱা উক্কট্ঠেহি ৱা জাতিআদীহি এৱং উক্কট্ঠং ৱা হীনং ৱা ‘‘চণ্ডালোসী’’তিআদিনা নযেন উজুং ৱা ‘‘সন্তি ইধেকচ্চে চণ্ডালৱেননেসাদা’’তিআদিনা নযেন অঞ্ঞাপদেসেন ৱা উপসম্পন্নং ৱা অনুপসম্পন্নং ৱা অক্কোসাধিপ্পাযং ৱিনা কেৱলং কীড়াধিপ্পাযেন ৱদেয্য, দুব্ভাসিতং সিযাতি.

পকিণ্ণকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. ৱত্তাদিকণ্ডনিদ্দেসৱণ্ণনা

৯৬. ইদানি ৱত্তং দস্সেতুং ‘‘উপজ্ঝাচৰিযৱত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ উপজ্ঝাযৱত্তঞ্চ আচৰিযৱত্তঞ্চ গমিকৱত্তঞ্চ আগন্তুকৱত্তঞ্চ সেনাসনাদিৱত্তঞ্চ পিযসীলেন ভিক্খুনা কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. গমিকাগন্তুকন্তি গমিকং আগন্তুকন্তি ছেদো, গমিকৱত্তং আগন্তুকৱত্তঞ্চাতি অত্থো.

৯৭. দাতুকামো হত্থপাসে ঠিতো কিঞ্চি গহিতব্বং একেন পুৰিসেন গহিতব্বং উক্খিপনক্খমং ৱত্থুং তিধা তীসু পকাৰেসু একেনাকাৰেন দদেয্য, গহেতুকামো ভিক্খু দ্ৱিধা দ্ৱীসু একেন গণ্হেয্য, অযং পঞ্চঙ্গো পটিগ্গহোতি অত্থো.

৯৮-১০০. দূৰে ঠিতং চীৱৰং ঠপিতোকাসং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এত’’ন্তি ৱত্তব্বং. হত্থপাসে ঠিতং হত্থেন আমসিত্ৱা ‘‘ইম’’ন্তি ৱত্তব্বং. ‘‘এতং অধিট্ঠামি, ইমং অধিট্ঠামী’’তি ইমেসং পদানং মজ্ঝে সঙ্ঘাটিআদীসু পচ্চেকং যোজেত্ৱা তিচীৱৰং অধিট্ঠেয্য. কথং? ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামি, ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্য. এৱং সেসেসু চ চীৱৰেসু. যথা চীৱৰাদিং ৱিধানং এৱং পত্তেপি অধিট্ঠেয্য পচ্চুদ্ধৰেয্যাতি অত্থো.

১০১. সঞ্চৰিত্তং ঠপেত্ৱা সেসা গৰুকা চ পাৰাজিকা চ সচিত্তকাতি সম্বন্ধো. অন্তিমাতি পাৰাজিকা. অচ্ছিন্নসিক্খাপদং, পৰিণতসিক্খাপদঞ্চাতি ইমং দ্ৱযং ঠপেত্ৱা সেসং নিস্সগ্গিযং অচিত্তকন্তি অত্থো.

১০২-৩. গামপ্পৱেসনন্তেতেতি গামপ্পৱেসনং ইতি এতে. পাচিত্তীসু এতে পদসোধম্মাদযো গামপ্পৱেসনন্তা সত্তৰস সিক্খাপদা অচিত্তকা.

১০৪-৫. পকিণ্ণকেসু উদ্দিস্সকতং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞমংসকং সেসমংসং অচিত্তকন্তি অত্থো. এত্থ পকিণ্ণকেসু অঞ্ঞমংসাদিকং পত্তহত্থো কৱাটকন্তং তেৰসৱিধং ইদং সিক্খাপদং অচিত্তকং, সেসং সব্বং সচিত্তকন্তি অত্থো.

১০৬. আচৰিযা ৱীতিক্কমনচিত্তেন সচিত্তকং অচিত্তকন্তি ৱদন্তি, পঞ্ঞত্তিজাননেন চিত্তেন তথা সচিত্তকং অচিত্তকন্তি আচৰিযা ৱদন্তীতি অত্থো. তথা-সদ্দেন ‘‘সচিত্তকং অচিত্তক’’ন্তি ইদং গহিতং.

১০৭-৯. পুব্বকৰণাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দো পুব্বকিচ্চং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ –

‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকৰণন্তি ৱুচ্চতি.

‘‘ছন্দপাৰিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৱাদো;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৱুচ্চতী’’তি. –

এৱং পুব্বকৰণাদিকং নৱধা দীপিতং সব্বং উপোসথপ্পৱাৰণং পিযসীলিনা কাতব্বন্তি অত্থো.

১১২. যথাক্কমন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো – গণো পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰেয্য, পুগ্গলো অধিট্ঠানউপোসথং কৰেয্য, সঙ্ঘো সুত্তুদ্দেসউপোসথং কৰেয্যাতি.

১১৩. চাতুদ্দসো পন্নৰসো, সামগ্গী দিনতো তিধাতি চাতুদ্দসো উপোসথো, পন্নৰসো উপোসথো, সামগ্গীউপোসথোতি দিনতো তিধা হোন্তি. দিনতো পুগ্গলতো কত্তব্বাকাৰতো তে উপোসথা নৱ ইতি ঈৰিতাতি অত্থো.

১১৪. তেৱাচী দ্ৱেকৱাচীতি তেৱাচিকা পৱাৰণা, দ্ৱেৱাচিকা পৱাৰণা, একৱাচিকা পৱাৰণা ইতি নৱ পৱাৰণা ৱুত্তা.

১১৫. তস্সাতি ফগ্গুনমাসস্স. ততো সেসন্তি আসাড়্হিঅন্তিমপক্খম্হা যাৱ কত্তিকপুণ্ণমা ৱস্সকালন্তি অত্থো. এত্থ হি একস্মিং সংৱচ্ছৰে চতুৱীসতিউপোসথা হোন্তি.

১১৬. এতেসূতি এতেসু তীসু চতূসু একেকস্মিং উতুম্হি ততিযপক্খা সত্তমপক্খা. চাতুদ্দসাতি ছ চাতুদ্দসাতি অত্থো. সেসানি উত্তানত্থানেৱাতি.

ৱত্তাদিকণ্ডনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনকথা

এত্তাৱতা সমাৰদ্ধা, মূলসিক্খত্থৱণ্ণনা;

নিট্ঠিতা যা সমাসেন, অড্ঢমাসস্স অচ্চযে.

অধুনূপসম্পন্নানং, হিতত্থায সমাসতো;

ইমং অত্থং ৱণ্ণযতা, যং পুঞ্ঞংধিগতং মযা.

তেন পুঞ্ঞেনযং লোকো, সুখায পটিপত্তিযা;

পাপুণাতু ৱিসুদ্ধায, নিব্বানং অজৰং পদং.

নানাতৰুগণাকিণ্ণে, নানাকুসলকামিনো;

ৰম্মে যুদ্ধানপতিনো, ৱিহাৰে ৱসতা সতা.

সাসনে সিদ্ধিপত্তস্স, সিদ্ধিনা ঞাণসিদ্ধিনা;

পণ্ডিতেন কতা এসা, মূলসিক্খত্থৱণ্ণনা.