৩. অযোগুড়ৱগ্গো

১. মগ্গসুত্তং

৮৩৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো মগ্গো, কা পটিপদা ইদ্ধিপাদভাৱনাযা’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ইতি মে ছন্দো ন চ অতিলীনো ভৱিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতো ভৱিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তো ভৱিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তো ভৱিস্সতি. পচ্ছাপুৰেসঞ্ঞী চ ৱিহৰতি – যথা পুৰে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুৰে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৱা তথা ৰত্তিং, যথা ৰত্তিং তথা দিৱা. ইতি ৱিৱটেন চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতি. ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ইতি মে ৱীমংসা ন চ অতিলীনা ভৱিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতা ভৱিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তা ভৱিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তা ভৱিস্সতি. পচ্ছাপুৰেসঞ্ঞী চ ৱিহৰতি – যথা পুৰে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুৰে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৱা তথা ৰত্তিং যথা ৰত্তিং তথা দিৱা’ – ইতি ৱিৱটেন চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতি.

‘‘এৱং ভাৱিতেসু খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চতূসু ইদ্ধিপাদেসু এৱং বহুলীকতেসু অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি. এৱং ভাৱিতেসু খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চতূসু ইদ্ধিপাদেসু এৱং বহুলীকতেসু, আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. পঠমং.

(ছপি অভিঞ্ঞাযো ৱিত্থাৰেতব্বা).

২. অযোগুড়সুত্তং

৮৩৪. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিজানাতি নু খো, ভন্তে, ভগৱা ইদ্ধিযা মনোমযেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি? ‘‘অভিজানামি খ্ৱাহং, আনন্দ, ইদ্ধিযা মনোমযেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি. ‘‘অভিজানাতি পন, ভন্তে, ভগৱা ইমিনা চাতুমহাভূতিকেন কাযেন ইদ্ধিযা ব্ৰহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি? ‘‘অভিজানামি খ্ৱাহং, আনন্দ, ইমিনা চাতুমহাভূতিকেন [চাতুম্মহাভূতিকেন (সী. স্যা. কং.)] কাযেন ইদ্ধিযা ব্ৰহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি.

‘‘যঞ্চ খো, ওমাতি, ভন্তে, ভগৱা ইদ্ধিযা মনোমযেন কাযেন ব্ৰহ্মলোকং উপসঙ্কমিতুং, যঞ্চ খো অভিজানাতি, ভন্তে, ভগৱা ইমিনা চাতুমহাভূতিকেন কাযেন ইদ্ধিযা ব্ৰহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা, তযিদং, ভন্তে, ভগৱতো অচ্ছৰিযঞ্চেৱ অব্ভুতঞ্চা’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযা চেৱ, আনন্দ, তথাগতা অচ্ছৰিযধম্মসমন্নাগতা চ, অব্ভুতা চেৱ, আনন্দ, তথাগতা অব্ভুতধম্মসমন্নাগতা চ’’.

‘‘যস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি [সমাদহতি (সী. স্যা. পী.)] চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৱা ৱিহৰতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো লহুতৰো চেৱ হোতি মুদুতৰো চ কম্মনিযতৰো চ পভস্সৰতৰো চ.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, অযোগুড়ো দিৱসং সন্তত্তো লহুতৰো চেৱ হোতি মুদুতৰো চ কম্মনিযতৰো চ পভস্সৰতৰো চ; এৱমেৱ খো, আনন্দ, যস্মিং সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি, চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৱা ৱিহৰতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো লহুতৰো চেৱ হোতি মুদুতৰো চ কম্মনিযতৰো চ পভস্সৰতৰো চ.

‘‘যস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি, চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৱা ৱিহৰতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো অপ্পকসিৰেনেৱ পথৱিযা ৱেহাসং অব্ভুগ্গচ্ছতি, সো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, তূলপিচু ৱা কপ্পাসপিচু ৱা লহুকো ৱাতূপাদানো অপ্পকসিৰেনেৱ পথৱিযা ৱেহাসং অব্ভুগ্গচ্ছতি; এৱমেৱ খো, আনন্দ, যস্মিং সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি, চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৱা ৱিহৰতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো অপ্পকসিৰেনেৱ পথৱিযা ৱেহাসং অব্ভুগ্গচ্ছতি, সো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতী’’তি. দুতিযং.

৩. ভিক্খুসুত্তং

৮৩৫. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি …পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. ততিযং.

৪. সুদ্ধিকসুত্তং

৮৩৬. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমফলসুত্তং

৮৩৭. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি …পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খুনা দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযফলসুত্তং

৮৩৮. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি …পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা সত্ত ফলা সত্তানিসংসা পাটিকঙ্খা.

‘‘কতমে সত্ত ফলা সত্তানিসংসা? দিট্ঠেৱ ধম্মে পটিকচ্চ [পটিগচ্চ (সী.), পটিহচ্চ (পী.)] অঞ্ঞং আৰাধেতি নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে পটিকচ্চ অঞ্ঞং আৰাধেতি; অথ মৰণকালে অঞ্ঞং আৰাধেতি, নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে পটিকচ্চ অঞ্ঞং আৰাধেতি, নো চে মৰণকালে অঞ্ঞং আৰাধেতি; অথ পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ইমে সত্ত ফলা সত্তানিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমআনন্দসুত্তং

৮৩৯. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘কতমা নু খো, ভন্তে, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধি’’.

‘‘কতমো চানন্দ, ইদ্ধিপাদো? যো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৱত্ততি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদো.

‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনা? ইধানন্দ, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনা.

‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযআনন্দসুত্তং

৮৪০. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কতমা নু খো, আনন্দ, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা…পে….

‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধি.

‘‘কতমো চানন্দ, ইদ্ধিপাদো? যো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৱত্ততি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদো.

‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনা? ইধানন্দ, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনা.

‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমভিক্খুসুত্তং

৮৪১. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘কতমা নু খো, ভন্তে, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি?

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদো? যো, ভিক্খৱে, মগ্গো, যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৱত্ততি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদো.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযভিক্খুসুত্তং

৮৪২. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কতমা নু খো, ভিক্খৱে, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা…পে….

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধি.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদো? যো, ভিক্খৱে, মগ্গো, যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৱত্ততি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদো.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদভাৱনাগামিনী পটিপদা’’তি. দসমং.

১১. মোগ্গল্লানসুত্তং

৮৪৩. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমেসং ধম্মানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা…পে… ‘‘চতুন্নং খো, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো’’.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? ইধ, ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানো ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ‘ইতি মে ছন্দো ন চ অতিলীনো ভৱিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতো ভৱিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তো ভৱিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তো ভৱিস্সতি’. পচ্ছাপুৰেসঞ্ঞী চ ৱিহৰতি – ‘যথা পুৰে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুৰে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৱা তথা ৰত্তিং, যথা ৰত্তিং তথা দিৱা’. ইতি ৱিৱটেন চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতি. ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ‘ইতি মে ৱীমংসা ন চ অতিলীনা ভৱিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতা ভৱিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তা ভৱিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তা ভৱিস্সতি’…পে… ইতি ৱিৱটেন চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো.

‘‘ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গলানো ভিক্খু এৱং অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি. ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. একাদসমং.

১২. তথাগতসুত্তং

৮৪৪. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমেসং ধম্মানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘চতুন্নং খো, ভিক্খৱে, ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো’’.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ‘ইতি মে ছন্দো ন চ অতিলীনো ভৱিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতো ভৱিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তো ভৱিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তো ভৱিস্সতি’. পচ্ছাপুৰেসঞ্ঞী চ ৱিহৰতি – ‘যথা পুৰে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুৰে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৱা তথা ৰত্তিং, যথা ৰত্তিং তথা দিৱা’. ইতি ৱিৱটেন চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতি. ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি – ‘ইতি মে ৱীমংসা ন চ অতিলীনা ভৱিস্সতি, ন চ অতিপগ্গহিতা ভৱিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তা ভৱিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৱিক্খিত্তা ভৱিস্সতি’. পচ্ছাপুৰেসঞ্ঞী চ ৱিহৰতি – ‘যথা পুৰে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুৰে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৱা তথা ৰত্তিং, যথা ৰত্তিং তথা দিৱা’. ইতি ৱিৱটেন চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো.

‘‘ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি. ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৱে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. দ্ৱাদসমং.

(ছপি অভিঞ্ঞাযো ৱিত্থাৰেতব্বা).

অযোগুড়ৱগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

মগ্গো অযোগুড়ো ভিক্খু, সুদ্ধিকঞ্চাপি দ্ৱে ফলা;

দ্ৱে চানন্দা দুৱে ভিক্খূ, মোগ্গল্লানো তথাগতোতি.