৪. চতুত্থৱগ্গো

১. চতুধাতুসুত্তং

১১৪. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে…পে… ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ধাতুযো. কতমা চতস্সো? পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু – ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো ধাতুযো’’তি. পঠমং.

২. পুব্বেসম্বোধসুত্তং

১১৫. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো পথৱীধাতুযা অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং; কো আপোধাতুযা অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং; কো তেজোধাতুযা অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং; কো ৱাযোধাতুযা অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’’’ন্তি?

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘যং খো পথৱীধাতুং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং পথৱীধাতুযা অস্সাদো; যং [যা (সী.)] পথৱীধাতু অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং পথৱীধাতুযা আদীনৱো; যো পথৱীধাতুযা ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং পথৱীধাতুযা নিস্সৰণং. যং আপোধাতুং পটিচ্চ…পে… যং তেজোধাতুং পটিচ্চ…পে… যং ৱাযোধাতুং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ৱাযোধাতুযা অস্সাদো; যং ৱাযোধাতু অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং ৱাযোধাতুযা আদীনৱো; যো ৱাযোধাতুযা ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং ৱাযোধাতুযা নিস্সৰণং’’’.

‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং ন অব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি [অভিসম্বুদ্ধো (সী. স্যা. কং.)] পচ্চঞ্ঞাসিং.

‘‘যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. দুতিযং.

৩. অচৰিংসুত্তং

১১৬. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘পথৱীধাতুযাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং, যো পথৱীধাতুযা অস্সাদো তদজ্ঝগমং, যাৱতা পথৱীধাতুযা অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. পথৱীধাতুযাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং, যো পথৱীধাতুযা আদীনৱো তদজ্ঝগমং, যাৱতা পথৱীধাতুযা আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. পথৱীধাতুযাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং, যং পথৱীধাতুযা নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং, যাৱতা পথৱীধাতুযা নিস্সৰণং পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং’’.

‘‘আপোধাতুযাহং, ভিক্খৱে…পে… তেজোধাতুযাহং, ভিক্খৱে… ৱাযোধাতুযাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং, যো ৱাযোধাতুযা অস্সাদো তদজ্ঝগমং, যাৱতা ৱাযোধাতুযা অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ৱাযোধাতুযাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং, যো ৱাযোধাতুযা আদীনৱো তদজ্ঝগমং, যাৱতা ৱাযোধাতুযা আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ৱাযোধাতুযাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং, যং ৱাযোধাতুযা নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং, যাৱতা ৱাযোধাতুযা নিস্সৰণং পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং.

‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং ন অব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিং.

‘‘যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. ততিযং.

৪. নোচেদংসুত্তং

১১৭. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘নো চেদং, ভিক্খৱে, পথৱীধাতুযা অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা পথৱীধাতুযা সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি পথৱীধাতুযা অস্সাদো, তস্মা সত্তা পথৱীধাতুযা সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, পথৱীধাতুযা আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি পথৱীধাতুযা আদীনৱো, তস্মা সত্তা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, পথৱীধাতুযা নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা পথৱীধাতুযা নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি পথৱীধাতুযা নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা পথৱীধাতুযা নিস্সৰন্তি’’.

‘‘নো চেদং, ভিক্খৱে, আপোধাতুযা অস্সাদো অভৱিস্স…পে… নো চেদং, ভিক্খৱে, তেজোধাতুযা…পে… নো চেদং, ভিক্খৱে, ৱাযোধাতুযা অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৱাযোধাতুযা সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৱাযোধাতুযা অস্সাদো, তস্মা সত্তা ৱাযোধাতুযা সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ৱাযোধাতুযা আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৱাযোধাতুযা আদীনৱো, তস্মা সত্তা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ৱাযোধাতুযা নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৱাযোধাতুযা নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৱাযোধাতুযা নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা ৱাযোধাতুযা নিস্সৰন্তি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চিমে, ভিক্খৱে, সত্তা ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং ন অব্ভঞ্ঞংসু, নেৱ তাৱিমে ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসংযুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰিংসু.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞংসু, অথ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসংযুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. চতুত্থং.

৫. একন্তদুক্খসুত্তং

১১৮. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘পথৱীধাতু চে [চ (সী. স্যা. কং.)] হিদং, ভিক্খৱে, একন্তদুক্খা অভৱিস্স দুক্খানুপতিতা দুক্খাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা সুখেন, নযিদং সত্তা পথৱীধাতুযা সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, পথৱীধাতু সুখা সুখানুপতিতা সুখাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা দুক্খেন, তস্মা সত্তা পথৱীধাতুযা সাৰজ্জন্তি’’.

‘‘আপোধাতু চে হিদং, ভিক্খৱে…পে… তেজোধাতু চে হিদং, ভিক্খৱে… ৱাযোধাতু চে হিদং, ভিক্খৱে, একন্তদুক্খা অভৱিস্স দুক্খানুপতিতা দুক্খাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা সুখেন, নযিদং সত্তা ৱাযোধাতুযা সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ৱাযোধাতু সুখা সুখানুপতিতা সুখাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা দুক্খেন, তস্মা সত্তা ৱাযোধাতুযা সাৰজ্জন্তি.

‘‘পথৱীধাতু চে হিদং, ভিক্খৱে, একন্তসুখা অভৱিস্স সুখানুপতিতা সুখাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা দুক্খেন, নযিদং সত্তা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, পথৱীধাতু দুক্খা দুক্খানুপতিতা দুক্খাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা সুখেন, তস্মা সত্তা পথৱীধাতুযা নিব্বিন্দন্তি.

‘‘আপোধাতু চে হিদং, ভিক্খৱে…পে… তেজোধাতু চে হিদং, ভিক্খৱে… ৱাযোধাতু চে হিদং, ভিক্খৱে, একন্তসুখা অভৱিস্স সুখানুপতিতা সুখাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা দুক্খেন, নযিদং সত্তা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ৱাযোধাতু দুক্খা দুক্খানুপতিতা দুক্খাৱক্কন্তা অনৱক্কন্তা সুখেন, তস্মা সত্তা ৱাযোধাতুযা নিব্বিন্দন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. অভিনন্দসুত্তং

১১৯. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘যো, ভিক্খৱে, পথৱীধাতুং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো আপোধাতুং অভিনন্দতি…পে… যো তেজোধাতুং… যো ৱাযোধাতুং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি’’.

‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, পথৱীধাতুং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো আপোধাতুং…পে… যো তেজোধাতুং… যো ৱাযোধাতুং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামী’’তি. ছট্ঠং.

৭. উপ্পাদসুত্তং

১২০. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘যো, ভিক্খৱে, পথৱীধাতুযা উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো ৰোগানং ঠিতি জৰামৰণস্স পাতুভাৱো. যো আপোধাতুযা…পে… যো তেজোধাতুযা… যো ৱাযোধাতুযা উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো ৰোগানং ঠিতি জৰামৰণস্স পাতুভাৱো’’.

‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, পথৱীধাতুযা নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো ৰোগানং ৱূপসমো জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো. যো আপোধাতুযা…পে… যো তেজোধাতুযা… যো ৱাযোধাতুযা নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো ৰোগানং ৱূপসমো জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো’’তি. সত্তমং.

৮. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১২১. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ধাতুযো. কতমা চতস্সো? পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা; ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি’’.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে চ খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা; তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. অট্ঠমং.

৯. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১২২. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ধাতুযো. কতমা চতস্সো? পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমাসং চতুন্নং ধাতূনং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি…পে… পজানন্তি…পে… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. নৱমং.

১০. ততিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১২৩. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পথৱীধাতুং নপ্পজানন্তি, পথৱীধাতুসমুদযং নপ্পজানন্তি, পথৱীধাতুনিৰোধং নপ্পজানন্তি, পথৱীধাতুনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি…পে… আপোধাতুং নপ্পজানন্তি… তেজোধাতুং নপ্পজানন্তি… ৱাযোধাতুং নপ্পজানন্তি, ৱাযোধাতুসমুদযং নপ্পজানন্তি, ৱাযোধাতুনিৰোধং নপ্পজানন্তি, ৱাযোধাতুনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা; ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি’’.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা পথৱীধাতুং পজানন্তি, পথৱীধাতুসমুদযং পজানন্তি, পথৱীধাতুনিৰোধং পজানন্তি, পথৱীধাতুনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি… যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা…পে… আপোধাতুং পজানন্তি… তেজোধাতুং পজানন্তি… ৱাযোধাতুং পজানন্তি, ৱাযোধাতুসমুদযং পজানন্তি, ৱাযোধাতুনিৰোধং পজানন্তি, ৱাযোধাতুনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে চ খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা; তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. দসমং.

চতুত্থো ৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

চতস্সো পুব্বে অচৰিং, নোচেদঞ্চ দুক্খেন চ;

অভিনন্দঞ্চ উপ্পাদো, তযো সমণব্ৰাহ্মণাতি.

ধাতুসংযুত্তং সমত্তং.