৭. সেখিযকণ্ডং
১. পৰিমণ্ডলৱগ্গৱণ্ণনা
যানি সিক্খিতসিক্খেন, সেখিযানীতি তাদিনা;
ভাসিতানি অযং দানি, তেসম্পি ৱণ্ণনাক্কমো.
৫৭৬. তত্থ পৰিমণ্ডলন্তি সমন্ততো মণ্ডলং. নাভিমণ্ডলং জাণুমণ্ডলন্তি উদ্ধং নাভিমণ্ডলং অধো জাণুমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন জাণুমণ্ডলস্স হেট্ঠা জঙ্ঘট্ঠিকতো পট্ঠায অট্ঠঙ্গুলমত্তং নিৱাসনং ওতাৰেত্ৱা নিৱাসেতব্বং, ততো পৰং ওতাৰেন্তস্স দুক্কটন্তি ৱুত্তং. যথা নিসিন্নস্স জাণুমণ্ডলতো হেট্ঠা চতুৰঙ্গুলমত্তং পটিচ্ছন্নং হোতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং; এৱং নিৱাসেন্তস্স পন নিৱাসনং পমাণিকং ৱট্টতি. তত্ৰিদং পমাণং – দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং, তিৰিযং অড্ঢতেয্যহত্থং. তাদিসস্স পন অলাভে তিৰিযং দ্ৱিহত্থপমাণম্পি ৱট্টতি জাণুমণ্ডলপটিচ্ছাদনত্থং, নাভিমণ্ডলং পন চীৱৰেনাপি সক্কা পটিচ্ছাদেতুন্তি. তত্থ একপট্টচীৱৰং এৱং নিৱত্থম্পি নিৱত্থট্ঠানে ন তিট্ঠতি, দুপট্টং পন তিট্ঠতি.
ওলম্বেন্তো নিৱাসেতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ ন কেৱলং পুৰতো চ পচ্ছতো চ ওলম্বেত্ৱা নিৱাসেন্তস্সেৱ দুক্কটং, যে পনঞ্ঞে ‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ গিহিনিৱত্থং নিৱাসেন্তি হত্থিসোণ্ডকং মচ্ছৱালকং চতুক্কণ্ণকং তালৱণ্টকং সতৱলিকং নিৱাসেন্তী’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ২৮০) নযেন খন্ধকে নিৱাসনদোসা ৱুত্তা, তথা নিৱাসেন্তস্সাপি দুক্কটমেৱ. তে সব্বে ৱুত্তনযেন পৰিমণ্ডলং নিৱাসেন্তস্স ন হোন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন তত্থেৱ আৱি ভৱিস্সতি.
অসঞ্চিচ্চাতি পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা ওলম্বেত্ৱা নিৱাসেস্সামীতি এৱং অসঞ্চিচ্চ; অথ খো পৰিমণ্ডলংযেৱ নিৱাসেস্সামীতি ৱিৰজ্ঝিত্ৱা অপৰিমণ্ডলং নিৱাসেন্তস্স অনাপত্তি. অস্সতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতস্সাপি তথা নিৱাসেন্তস্স অনাপত্তি. অজানন্তস্সাতি এত্থ নিৱাসনৱত্তং অজানন্তস্স মোক্খো নত্থি. নিৱাসনৱত্তঞ্হি সাধুকং উগ্গহেতব্বং, তস্স অনুগ্গহণমেৱস্স অনাদৰিযং. তং পন সঞ্চিচ্চ অনুগ্গণ্হন্তস্স যুজ্জতি, তস্মা উগ্গহিতৱত্তোপি যো আৰুড়্হভাৱং ৱা ওৰুড়্হভাৱং ৱা ন জানাতি, তস্স অনাপত্তি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘পৰিমণ্ডলং নিৱাসেতুং অজানন্তস্স অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. যো পন সুক্খজঙ্ঘো ৱা মহাপিণ্ডিকমংসো ৱা হোতি, তস্স সাৰুপ্পত্থায জাণুমণ্ডলতো অট্ঠঙ্গুলাধিকম্পি ওতাৰেত্ৱা নিৱাসেতুং ৱট্টতি.
গিলানস্সাতি জঙ্ঘায ৱা পাদে ৱা ৱণো হোতি, উক্খিপিত্ৱা ৱা ওতাৰেত্ৱা ৱা নিৱাসেতুং ৱট্টতি. আপদাসূতি ৱাড়মিগা ৱা চোৰা ৱা অনুবন্ধন্তি, এৱৰূপাসু আপদাসু অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি. ফুস্সদেৱত্থেৰো ‘‘অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, তিৱেদন’’ন্তি আহ. উপতিস্সত্থেৰো পন ‘‘অনাদৰিযং পটিচ্চা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘লোকৱজ্জং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদন’’ন্তি আহ.
৫৭৭. পৰিমণ্ডলং পাৰুপিতব্বন্তি ‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ গিহিপাৰুতং পাৰুপন্তী’’তি (চূড়ৱ. ২৮০) এৱং ৱুত্তং অনেকপ্পকাৰং গিহিপাৰুপনং অপাৰুপিত্ৱা ইধ ৱুত্তনযেনেৱ উভো কণ্ণে সমং কত্ৱা পাৰুপনৱত্তং পূৰেন্তেন পৰিমণ্ডলং পাৰুপিতব্বং. ইমানি চ দ্ৱে সিক্খাপদানি অৱিসেসেন ৱুত্তানি. তস্মা ৱিহাৰেপি অন্তৰঘৰেপি পৰিমণ্ডলমেৱ নিৱাসেতব্বঞ্চ পাৰুপিতব্বঞ্চাতি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি সদ্ধিং থেৰৱাদেন.
৫৭৮. কাযং ৱিৱৰিত্ৱাতি জত্তুম্পি উৰম্পি ৱিৱৰিত্ৱা. সুপ্পটিচ্ছন্নেনাতি ন সসীসং পাৰুতেন; অথ খো গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা অনুৱাতন্তেন গীৱং পটিচ্ছাদেত্ৱা উভো কণ্ণে সমং কত্ৱা পটিসংহৰিত্ৱা যাৱ মণিবন্ধং পটিচ্ছাদেত্ৱা অন্তৰঘৰে গন্তব্বং. দুতিযসিক্খাপদে – গলৱাটকতো পট্ঠায সীসং মণিবন্ধতো পট্ঠায হত্থে পিণ্ডিকমংসতো চ পট্ঠায পাদে ৱিৱৰিত্ৱা নিসীদিতব্বং.
৫৭৯. ৱাসূপগতস্সাতি ৱাসত্থায উপগতস্স ৰত্তিভাগে ৱা দিৱসভাগে ৱা কাযং ৱিৱৰিত্ৱাপি নিসীদতো অনাপত্তি.
৫৮০. সুসংৱুতোতি হত্থং ৱা পাদং ৱা অকীড়াপেন্তো; সুৱিনীতোতি অত্থো.
৫৮২. ওক্খিত্তচক্খূতি হেট্ঠা খিত্তচক্খু হুত্ৱা. যুগমত্তং পেক্খমানোতি যুগযুত্তকো হি দন্তো আজানেয্যো যুগমত্তং পেক্খতি, পুৰতো চতুহত্থপ্পমাণং ভূমিভাগং; ইমিনাপি এত্তকং পেক্খন্তেন গন্তব্বং. যো অনাদৰিযং পটিচ্চ তহং তহং ওলোকেন্তোতি যো তংতংদিসাভাগং পাসাদং কূটাগাৰং ৱীথিং ওলোকেন্তো গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. একস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা হত্থিঅস্সাদিপৰিস্সযাভাৱং ওলোকেতুং ৱট্টতি. নিসীদন্তেনাপি ওক্খিত্তচক্খুনাৱ নিসীদিতব্বং.
৫৮৪. উক্খিত্তকাযাতি উক্খেপেন; ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং একতো ৱা উভতো ৱা উক্খিত্তচীৱৰো হুত্ৱাতি অত্থো. অন্তোইন্দখীলতো পট্ঠায ন এৱং গন্তব্বং. নিসিন্নকালে পন ধমকৰণং নীহৰন্তেনাপি চীৱৰং অনুক্খিপিত্ৱাৱ নীহৰিতব্বন্তি.
পঠমো ৱগ্গো.
২. উজ্জগ্ঘিকৱগ্গৱণ্ণনা
৫৮৬. উজ্জগ্ঘিকাযাতি মহাহসিতং হসন্তো. ৱুত্তনযেনেৱেত্থ কৰণৱচনং.
৫৮৮. অপ্পসদ্দো অন্তৰঘৰেতি এত্থ কিত্তাৱতা অপ্পসদ্দো হোতি? দ্ৱাদসহত্থে গেহে আদিম্হি সঙ্ঘত্থেৰো, মজ্ঝে দুতিযত্থেৰো, অন্তে ততিযত্থেৰোতি এৱং নিসিন্নেসু সঙ্ঘত্থেৰো দুতিযেন সদ্ধিং মন্তেতি, দুতিযত্থেৰো তস্স সদ্দঞ্চেৱ সুণাতি, কথঞ্চ ৱৱত্থপেতি. ততিযত্থেৰো পন সদ্দমেৱ সুণাতি, কথং ন ৱৱত্থপেতি. এত্তাৱতা অপ্পসদ্দো হোতি. সচে পন ততিযত্থেৰো কথং ৱৱত্থপেতি, মহাসদ্দো নাম হোতি.
৫৯০. কাযং পগ্গহেত্ৱাতি নিচ্চলং কত্ৱা উজুকেন কাযেন সমেন ইৰিযাপথেন গন্তব্বঞ্চেৱ নিসীদিতব্বঞ্চ.
৫৯২. বাহুং পগ্গহেত্ৱাতি নিচ্চলং কত্ৱা.
৫৯৪. সীসং পগ্গহেত্ৱাতি নিচ্চলং উজুং ঠপযিত্ৱা.
দুতিযো ৱগ্গো.
৩. খম্ভকতৱগ্গৱণ্ণনা
৫৯৬-৮. খম্ভকতো নাম কটিযং হত্থং ঠপেত্ৱা কতখম্ভো. ওগুণ্ঠিতোতি সসীসং পাৰুতো.
৬০০. উক্কুটিকাযাতি এত্থ উক্কুটিকা ৱুচ্চতি পণ্হিযো উক্খিপিত্ৱা অগ্গপাদেহি ৱা, অগ্গপাদে ৱা উক্খিপিত্ৱা পণ্হীহিযেৱ ৱা ভূমিং ফুসন্তস্স গমনং. কৰণৱচনং পনেত্থ ৱুত্তলক্খণমেৱ.
৬০১. দুস্সপল্লত্থিকাযাতি এত্থ আযোগপল্লত্থিকাপি দুস্সপল্লত্থিকা এৱ.
৬০২. সক্কচ্চন্তি সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.
৬০৩. আকিৰন্তেপীতি পিণ্ডপাতং দেন্তেপি. পত্তসঞ্ঞীতি পত্তে সঞ্ঞং কত্ৱা.
৬০৪. সমসূপকো নাম যত্থ ভত্তস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো সূপো হোতি. মুগ্গসূপো মাসসূপোতি এত্থ কুলত্থাদীহি কতসূপাপি সঙ্গহং গচ্ছন্তিযেৱাতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. ৰসৰসেতি এত্থ ঠপেত্ৱা দ্ৱে সূপে অৱসেসানি ওলোণীসাকসূপেয্যমচ্ছৰসমংসৰসাদীনি ৰসৰসাতি ৱেদিতব্বানি. তং ৰসৰসং বহুম্পি গণ্হন্তস্স অনাপত্তি.
৬০৫. সমতিত্তিকন্তি সমপুণ্ণং সমভৰিতং. থূপীকতং পিণ্ডপাতং পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ থূপীকতো নাম পত্তস্স অন্তোমুখৱট্টিলেখং অতিক্কমিত্ৱা কতো; পত্তে পক্খিত্তো ৰচিতো পূৰিতোতি অত্থো. এৱং কতং অগহেত্ৱা অন্তোমুখৱট্টিলেখাসমপ্পমাণো গহেতব্বো.
তত্থ থূপীকতং নাম ‘‘পঞ্চহি ভোজনেহি কত’’ন্তি অভযত্থেৰো আহ. তিপিটকচূড়নাগত্থেৰো পন ‘‘পিণ্ডপাতো নাম যাগুপি ভত্তম্পি খাদনীযম্পি চুণ্ণপিণ্ডোপি দন্তকট্ঠম্পি দসিকসুত্তম্পী’’তি ইদং সুত্তং ৱত্ৱা দসিকসুত্তম্পি থূপীকতং ন ৱট্টতীতি আহ. তেসং ৱাদং সুত্ৱা ভিক্খূ ৰোহণং গন্ত্ৱা চূড়সুমনত্থেৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে থূপীকতপিণ্ডপাতো কেন পৰিচ্ছিন্নো’’তি? তেসঞ্চ থেৰানং ৱাদং আৰোচেসুং. থেৰো সুত্ৱা আহ – ‘‘অহো, চূড়নাগো সাসনতো ভট্ঠো, অহং এতস্স সত্তক্খত্তুং ৱিনযং ৱাচেন্তো ন কদাচি এৱং অৱচং, অযং কুতো লভিত্ৱা এৱং ৱদসী’’তি. ভিক্খূ থেৰং যাচিংসু – ‘‘কথেথ দানি, ভন্তে, কেন পৰিচ্ছিন্নো’’তি? ‘‘যাৱকালিকেনাৱুসো’’তি থেৰো আহ. তস্মা যংকিঞ্চি যাগুভত্তং ৱা ফলাফলং ৱা আমিসজাতিকং সমতিত্তিকমেৱ গহেতব্বং. তঞ্চ খো অধিট্ঠানুপগেন পত্তেন, ইতৰেন পন থূপীকতম্পি ৱট্টতি. যামকালিকসত্তাহকালিকযাৱজীৱিকানি পন অধিট্ঠানুপগপত্তেপি থূপীকতানি ৱট্টন্তি. দ্ৱীসু পত্তেসু ভত্তং গহেত্ৱা একস্মিং পূৰেত্ৱা ৱিহাৰং পেসেতুং ৱট্টতীতি মহাপচ্চৰিযং পন ৱুত্তং. যং পত্তে পক্খিপিযমানং পূৱউচ্ছুখণ্ডফলাফলাদি হেট্ঠা ওৰোহতি, তং থূপীকতং নাম ন হোতি. পূৱৱটংসকং ঠপেত্ৱা পিণ্ডপাতং দেন্তি, থূপীকতমেৱ হোতি. পুপ্ফৱটংসকতক্কোলকটুকফলাদিৱটংসকে পন ঠপেত্ৱা দিন্নং থূপীকতং ন হোতি. ভত্তস্স উপৰি থালকং ৱা পত্তং ৱা ঠপেত্ৱা পূৰেত্ৱা গণ্হাতি, থূপীকতং নাম ন হোতি. কুৰুন্দিযম্পি ৱুত্তং – ‘‘থালকে ৱা পণ্ণে ৱা পক্খিপিত্ৱা তং পত্তমত্থকে ঠপেত্ৱা দেন্তি, পাটেক্কভাজনং ৱট্টতী’’তি.
ইধ অনাপত্তিযং গিলানো ন আগতো, তস্মা গিলানস্সপি থূপীকতং ন ৱট্টতি. সব্বত্থ পন পটিগ্গহেতুমেৱ ন ৱট্টতি. পটিগ্গহিতং পন সুপটিগ্গহিতমেৱ হোতি, পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি.
ততিযো ৱগ্গো.
৪. সক্কচ্চৱগ্গৱণ্ণনা
৬০৬. সক্কচ্চন্তি এত্থাপি অসক্কচ্চং পটিগ্গহণেযেৱ আপত্তি, পটিগ্গহিতং পন সুপটিগ্গহিতমেৱ. সক্কচ্চন্তি চ পত্তসঞ্ঞীতি চাতি উভযং ৱুত্তনযমেৱ.
৬০৮. সপদানন্তি তত্থ তত্থ ওধিং অকত্ৱা অনুপটিপাটিযা. সমসূপকে ৱত্তব্বং ৱুত্তমেৱ.
৬১০. থূপকতোতি মত্থকতো; ৱেমজ্ঝতোতি অত্থো.
৬১১. পটিচ্ছাদেত্ৱা দেন্তীতি মাঘাতসমযাদীসু পটিচ্ছন্নং ব্যঞ্জনং কত্ৱা দেন্তি. ৱিঞ্ঞত্তিযং ৱত্তব্বং নত্থি.
৬১৪. উজ্ঝানসঞ্ঞীসিক্খাপদেপি গিলানো ন মুচ্চতি.
৬১৫. নাতিমহন্তো কবড়োতি মযূৰণ্ডং অতিমহন্তং, কুক্কুটণ্ডং অতিখুদ্দকং, তেসং ৱেমজ্ঝপ্পমাণো. খজ্জকেতি এত্থ মূলখাদনীযাদি সব্বং গহেতব্বং.
চতুত্থো ৱগ্গো.
৫. কবড়ৱগ্গৱণ্ণনা
৬১৭. অনাহটেতি অনাহৰিতে; মুখদ্ৱাৰং অসম্পাপিতেতি অত্থো.
৬১৮. সব্বং হত্থন্তি সকলহত্থং.
৬১৯. সকবড়েনাতি এত্থ ধম্মং কথেন্তো হৰীতকং ৱা লট্ঠিমধুকং ৱা মুখে পক্খিপিত্ৱা কথেতি. যত্তকেন ৱচনং অপৰিপুণ্ণং ন হোতি, তত্তকে মুখম্হি সন্তে কথেতুং ৱট্টতি.
৬২০. পিণ্ডুক্খেপকন্তি পিণ্ডং উক্খিপিত্ৱা উক্খিপিত্ৱা.
৬২১. কবড়াৱচ্ছেদকন্তি কবড়ং অৱচ্ছিন্দিত্ৱা অৱচ্ছিন্দিত্ৱা.
৬২২. অৱগণ্ডকাৰকন্তি মক্কটো ৱিয গণ্ডে কত্ৱা কত্ৱা.
৬২৩. হত্থনিদ্ধুনকন্তি হত্থং নিদ্ধুনিত্ৱা নিদ্ধুনিত্ৱা.
৬২৪. সিত্থাৱকাৰকন্তি সিত্থানি অৱকিৰিত্ৱা অৱকিৰিত্ৱা.
৬২৫. জিৱ্হানিচ্ছাৰকন্তি জিৱ্হং নিচ্ছাৰেত্ৱা নিচ্ছাৰেত্ৱা.
৬২৬. চপুচপুকাৰকন্তি চপু চপূতি এৱং সদ্দং কত্ৱা কত্ৱা.
পঞ্চমো ৱগ্গো.
৬. সুৰুসুৰুৱগ্গৱণ্ণনা
৬২৭. সুৰুসুৰুকাৰকন্তি সুৰুসুৰূতি এৱং সদ্দং কত্ৱা কত্ৱা. দৱোতি পৰিহাসৱচনং; তং যেন কেনচি পৰিযাযেন ‘‘কিং বুদ্ধো, সিলকবুদ্ধো, পটিবুদ্ধো; কিং ধম্মো, গোধম্মো, অজধম্মো; কিং সঙ্ঘো, মিগসঙ্ঘো, পসুসঙ্ঘো’’তিআদিনা নযেন তীণি ৰতনানি আৰব্ভ ন কাতব্বন্তি অত্থো.
৬২৮. হত্থনিল্লেহকন্তি হত্থং নিল্লেহিত্ৱা নিল্লেহিত্ৱা. ভুঞ্জন্তেন হি অঙ্গুলিমত্তম্পি নিল্লেহিতুং ন ৱট্টতি. ঘনযাগুফাণিতপাযাসাদিকে পন অঙ্গুলীহি গহেত্ৱা অঙ্গুলিযো মুখে পৱেসেত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. পত্তনিল্লেহকওট্ঠনিল্লেহকেসুপি এসেৱ নযো. তস্মা একঙ্গুলিযাপি পত্তো ন নিল্লেহিতব্বো, একওট্ঠোপি জিৱ্হায ন নিল্লেহিতব্বো, ওট্ঠমংসেহি এৱ পন গহেত্ৱা অন্তো পৱেসেতুং ৱট্টতি.
৬৩১. কোকনদেতি এৱংনামকে. কোকনদন্তি পদুমং ৱুচ্চতি, সো চ পাসাদো পদুমসণ্ঠানো, তেনস্স কোকনদোত্ৱেৱ নামং অকংসু. ন সামিসেন হত্থেন পানীযথালকন্তি এতং পটিক্কূলৱসেন পটিক্খিত্তং, তস্মা সঙ্ঘিকম্পি পুগ্গলিকম্পি গিহিসন্তকম্পি অত্তনো সন্তকম্পি সঙ্খম্পি সৰাৱম্পি থালকম্পি ন গহেতব্বমেৱ, গণ্হন্তস্স দুক্কটং. সচে পন হত্থস্স একদেসো আমিসমক্খিতো ন হোতি, তেন পদেসেন গহেতুং ৱট্টতি.
৬৩২. উদ্ধৰিত্ৱা ৱাতি সিত্থানি উদকতো উদ্ধৰিত্ৱা একস্মিং ঠানে ৰাসিং কত্ৱা উদকং ছড্ডেতি. ভিন্দিত্ৱা ৱাতি সিত্থানি ভিন্দিত্ৱা উদকগতিকানি কত্ৱা ছড্ডেতি. পটিগ্গহে ৱাতি পটিগ্গহেন পটিচ্ছন্তো নং পটিগ্গহে ছড্ডেতি. নীহৰিত্ৱাতি বহি নীহৰিত্ৱা ছড্ডেতি; এৱং ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তি.
৬৩৪. সেতচ্ছত্তন্তি ৱত্থপলিগুণ্ঠিতং পণ্ডৰচ্ছত্তং. কিলঞ্জচ্ছত্তন্তি ৱিলীৱচ্ছত্তং. পণ্ণচ্ছত্তন্তি তালপণ্ণাদীহি যেহি কেহিচি কতং. মণ্ডলবদ্ধং সলাকবদ্ধন্তি ইদং পন তিণ্ণম্পি ছত্তানং পঞ্জৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. তানি হি মণ্ডলবদ্ধানি চেৱ হোন্তি সলাকবদ্ধানি চ. যম্পি তত্থজাতকদণ্ডকেন কতং একপণ্ণচ্ছত্তং হোতি, তম্পি ছত্তমেৱ. এতেসু যংকিঞ্চি ছত্তং পাণিম্হি অস্সাতি ছত্তপাণি. সো তং ছত্তং ধাৰযমানো ৱা অংসে ৱা কত্ৱা ঊৰুম্হি ৱা ঠপেত্ৱা যাৱ হত্থেন ন মুচ্চতি, তাৱস্স ধম্মং দেসেতুং ন ৱট্টতি, দেসেন্তস্স ৱুত্তনযেন দুক্কটং. সচে পনস্স অঞ্ঞো ছত্তং ধাৰেতি, ছত্তপাদুকায ৱা ঠিতং হোতি, হত্থতো অপগতমত্তে ছত্তপাণি নাম ন হোতি. তস্স ধম্মং দেসেতুং ৱট্টতি. ধম্মপৰিচ্ছেদো পনেত্থ পদসোধম্মে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
৬৩৫. দণ্ডপাণিস্সাতি এত্থ দণ্ডো নাম মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স চতুহত্থপ্পমাণো দণ্ডপাণিভাৱো পনস্স ছত্তপাণিম্হি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
৬৩৬. সত্থপাণিম্হিপি এসেৱ নযো. অসিং সন্নহিত্ৱা ঠিতোপি হি সত্থপাণিসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি.
৬৩৭. আৱুধপাণিস্সাতি এত্থ কিঞ্চাপি ৱুত্তং – ‘‘আৱুধং নাম চাপো কোদণ্ডো’’তি, অথ খো সব্বাপি ধনুৱিকতি সদ্ধিং সৰৱিকতিযা আৱুধন্তি ৱেদিতব্বং. তস্মা সদ্ধিং ৱা সৰেন ধনুং গহেত্ৱা সুদ্ধধনুং ৱা সুদ্ধসৰং ৱা সজিযধনুং ৱা নিজ্জিযধনুং ৱা গহেত্ৱা ঠিতস্স ৱা নিসিন্নস্স ৱা ধম্মো দেসেতুং ন ৱট্টতি. সচে পনস্স ধনুং কণ্ঠেপি পটিমুক্কং হোতি, যাৱ হত্থেন ন গণ্হাতি, তাৱ ধম্মং দেসেতুং ৱট্টতিযেৱাতি.
ছট্ঠো ৱগ্গো.
৭. পাদুকৱগ্গৱণ্ণনা
৬৩৮. অক্কন্তস্সাতি ছত্তদণ্ডকে অঙ্গুলন্তৰং অপ্পৱেসেত্ৱা কেৱলং পাদুকং অক্কমিত্ৱা ঠিতস্স. পটিমুক্কস্সাতি পটিমুঞ্চিত্ৱা ঠিতস্স. উপাহনাযপি এসেৱ নযো. ওমুক্কোতি পনেত্থ পণ্হিকবদ্ধং ওমুঞ্চিত্ৱা ঠিতো ৱুচ্চতি.
৬৪০. যানগতস্সাতি এত্থ সচেপি দ্ৱীহি জনেহি হত্থসঙ্ঘাটেন গহিতো, সাটকে ৱা ঠপেত্ৱা ৱংসেন ৱয্হতি, অযুত্তে ৱা ৱয্হাদিকে যানে, ৱিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা ঠপিতে চক্কমত্তেপি নিসিন্নো যানগতোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সচে পন দ্ৱেপি একযানে নিসিন্না হোন্তি, ৱট্টতি. ৱিসুং নিসিন্নেসুপি উচ্চে যানে নিসিন্নেন নীচে নিসিন্নস্স দেসেতুং ৱট্টতি, সমপ্পমাণেপি ৱট্টতি. পুৰিমে যানে নিসিন্নেন পচ্ছিমে নিসিন্নস্স ৱট্টতি. পচ্ছিমে পন উচ্চতৰেপি নিসিন্নেন দেসেতুং ন ৱট্টতি.
৬৪১. সযনগতস্সাতি অন্তমসো কটসাৰকেপি পকতিভূমিযম্পি নিপন্নস্স উচ্চেপি মঞ্চপীঠে ৱা ভূমিপদেসে ৱা ঠিতেন নিসিন্নেন ৱা দেসেতুং ন ৱট্টতি. সযনগতেন পন সযনগতস্স উচ্চতৰে ৱা সমপ্পমাণে ৱা নিপন্নেন দেসেতুং ৱট্টতি. নিপন্নেন চ ঠিতস্স ৱা নিসিন্নস্স ৱা দেসেতুং ৱট্টতি, নিসিন্নেনাপি ঠিতস্স ৱা নিসিন্নস্স ৱা ৱট্টতি. ঠিতেন ঠিতস্সেৱ ৱট্টতি.
৬৪২. পল্লত্থিকাযাতি আযোগপল্লত্থিকায ৱা হত্থপল্লত্থিকায ৱা দুস্সপল্লত্থিকায ৱা যায কাযচি পল্লত্থিকায নিসিন্নস্স অগিলানস্স দেসেতুং ন ৱট্টতি.
৬৪৩. ৱেঠিতসীসস্সাতি দুস্সৱেঠনেন ৱা মোড়িআদীহি ৱা যথা কেসন্তো ন দিস্সতি; এৱং ৱেঠিতসীসস্স.
৬৪৪. ওগুণ্ঠিতসীসস্সাতি সসীসং পাৰুতস্স.
৬৪৫. ছমাযং নিসিন্নেনাতি ভূমিযং নিসিন্নেন. আসনে নিসিন্নস্সাতি অন্তমসো ৱত্থম্পি তিণানিপি সন্থৰিত্ৱা নিসিন্নস্স.
৬৪৭. ছপকস্সাতি চণ্ডালস্স. ছপকীতি চণ্ডালী. নিলীনোতি পটিচ্ছন্নো হুত্ৱা. যত্ৰ হি নামাতি যো হি নাম. সব্বমিদং চৰিমং কতন্তি তত্থেৱ পৰিপতীতি ‘‘সব্বো অযং লোকো সঙ্কৰং গতো নিম্মৰিযাদো’’তি ইমং ৱচনং ৱত্ৱা তত্থেৱ তেসং দ্ৱিন্নম্পি অন্তৰা ৰুক্খতো পতিতো. পতিত্ৱা চ পন উভিন্নম্পি পুৰতো ঠত্ৱা ইমং গাথং অভাসি –
‘‘উভো অত্থং ন জানন্তি…পে… অস্মা কুম্ভমিৱাভিদা’’তি.
তত্থ উভো অত্থং ন জানন্তীতি দ্ৱেপি জনা পাড়িযা অত্থং ন জানন্তি. ধম্মং ন পস্সৰেতি পাড়িং ন পস্সন্তি. কতমে তে উভোতি? ‘‘যো চাযং মন্তং ৱাচেতি, যো চাধম্মেনধীযতী’’তি. এৱং ব্ৰাহ্মণঞ্চ ৰাজানঞ্চ উভোপি অধম্মিকভাৱে ঠপেসি.
ততো ব্ৰাহ্মণো সালীনন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – জানামহং ভো ‘‘অযং অধম্মো’’তি; অপি চ খো মযা দীঘৰত্তং সপুত্তদাৰপৰিজনেন ৰঞ্ঞো সন্তকো সালীনং ওদনো ভুত্তো. সুচিমংসূপসেচনোতি নানপ্পকাৰৱিকতিসম্পাদিতং সুচিমংসূপসেচনং মিস্সীকৰণমস্সাতি সুচিমংসূপসেচনো. তস্মা ধম্মে ন ৱত্তামীতি যস্মা এৱং মযা ৰঞ্ঞো ওদনো ভুত্তো, অঞ্ঞে চ বহূ লাভা লদ্ধা, তস্মা ধম্মে অহং ন ৱত্তামি উদৰে বদ্ধো হুত্ৱা, ন ধম্মং অজানন্তো. অযঞ্হি ধম্মো অৰিযেহি ৱণ্ণিতো পসত্থো থোমিতোতি জানামি.
অথ নং ছপকো ‘‘ধিৰত্থূ’’তিআদিনা গাথাদ্ৱযেন অজ্ঝভাসি. তস্সত্থো – যো তযা ধনলাভো চ যসলাভো চ লদ্ধো, ধিৰত্থু তং ধনলাভং যসলাভঞ্চ ব্ৰাহ্মণ. কস্মা? যস্মা অযং তযা লদ্ধো লাভো আযতিং অপাযেসু ৱিনিপাতনহেতুনা সম্পতি চ অধম্মচৰণেন ৱুত্তি নাম হোতি. এৱৰূপা যা ৱুত্তি আযতিং ৱিনিপাতেন ইধ অধম্মচৰণেন ৱা নিপ্পজ্জতি, কিং তায ৱুত্তিযা? তেন ৱুত্তং –
‘‘ধিৰত্থু তং ধনলাভং, যসলাভঞ্চ ব্ৰাহ্মণ;
যা ৱুত্তি ৱিনিপাতেন, অধম্মচৰণেন ৱা’’তি.
পৰিব্বজ মহাব্ৰহ্মেতি মহাব্ৰাহ্মণ ইতো দিসা সীঘং পলাযস্সু. পচন্তঞ্ঞেপি পাণিনোতি অঞ্ঞেপি সত্তা পচন্তি চেৱ ভুঞ্জন্তি চ; ন কেৱলং ত্ৱঞ্চেৱ ৰাজা চ. মা ত্ৱং অধম্মো আচৰিতো অস্মা কুম্ভমিৱাভিদাতি সচে হি ত্ৱং ইতো অপৰিব্বজিত্ৱা ইমং অধম্মং আচৰিস্সসি, ততো ত্ৱং সো অধম্মো এৱং আচৰিতো যথা উদককুম্ভং পাসাণো ভিন্দেয্য; এৱং ভেচ্ছতি, তেন মযং তং ৱদাম –
‘‘পৰিব্বজ মহাব্ৰহ্মে, পচন্তঞ্ঞেপি পাণিনো;
মা ত্ৱং অধম্মো আচৰিতো, অস্মা কুম্ভমিৱাভিদা’’তি.
উচ্চে আসনেতি অন্তমসো ভূমিপ্পদেসেপি উন্নতট্ঠানে নিসিন্নস্স দেসেতুং ন ৱট্টতি.
৬৪৮. ন ঠিতো নিসিন্নস্সাতি সচেপি থেৰুপট্ঠানং গন্ত্ৱা ঠিতং দহৰভিক্খুং আসনে নিসিন্নো মহাথেৰো পঞ্হং পুচ্ছতি, ন কথেতব্বং. গাৰৱেন পন থেৰং উট্ঠহিত্ৱা পুচ্ছথাতি ৱত্তুং ন সক্কা, পস্সে ঠিতভিক্খুস্স কথেমীতি কথেতুং ৱট্টতি.
৬৪৯. ন পচ্ছতো গচ্ছন্তেনাতি এত্থ সচে পুৰতো গচ্ছন্তো পচ্ছতো গচ্ছন্তং পঞ্হং পুচ্ছতি, ন কথেতব্বং. পচ্ছিমস্স ভিক্খুনো কথেমীতি কথেতুং ৱট্টতি. সদ্ধিং উগ্গহিতধম্মং পন সজ্ঝাযিতুং ৱট্টতি. সমধুৰেন গচ্ছন্তস্স কথেতুং ৱট্টতি.
৬৫০. ন উপ্পথেনাতি এত্থাপি সচে দ্ৱেপি সকটপথে একেকচক্কপথেন ৱা উপ্পথেন ৱা সমধুৰং গচ্ছন্তি, ৱট্টতি.
৬৫১. অসঞ্চিচ্চাতি পটিচ্ছন্নট্ঠানং গচ্ছন্তস্স সহসা উচ্চাৰো ৱা পস্সাৱো ৱা নিক্খমতি, অসঞ্চিচ্চ কতো নাম অনাপত্তি.
৬৫২. ন হৰিতেতি এত্থ যম্পি জীৱৰুক্খস্স মূলং পথৱিযং দিস্সমানং গচ্ছতি, সাখা ৱা ভূমিলগ্গা গচ্ছতি, সব্বং হৰিতসঙ্খাতমেৱ. খন্ধে নিসীদিত্ৱা অপ্পহৰিতট্ঠানে পাতেতুং ৱট্টতি. অপ্পহৰিতট্ঠানং ওলোকেন্তস্সেৱ সহসা নিক্খমতি, গিলানট্ঠানে ঠিতো হোতি, ৱট্টতি. অপ্পহৰিতে কতোতি অপ্পহৰিতং অলভন্তেন তিণণ্ডুপকং ৱা পলালণ্ডুপকং ৱা ঠপেত্ৱা কতোপি পচ্ছা হৰিতং ওত্থৰতি, ৱট্টতিযেৱ. খেড়েন চেত্থ সিঙ্ঘাণিকাপি সঙ্গহিতাতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং.
৬৫৩. ন উদকেতি এতং পৰিভোগউদকমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, ৱচ্চকুটিসমুদ্দাদিউদকেসু পন অপৰিভোগেসু অনাপত্তি. দেৱে ৱস্সন্তে সমন্ততো উদকোঘো হোতি, অনুদকট্ঠানং ওলোকেন্তস্সেৱ নিক্খমতি, ৱট্টতি. মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং – ‘‘এতাদিসে কালে অনুদকট্ঠানং অলভন্তেন কাতুং ৱট্টতী’’তি. সেসং সব্বসিক্খাপদেসু উত্তানত্থমেৱ.
সত্তমো ৱগ্গো.
সমুট্ঠানাদিদীপনত্থায পনেত্থ ইদং পকিণ্ণকং – উজ্জগ্ঘিকউচ্চাসদ্দপটিসংযুত্তানি চত্তাৰি, সকবড়েন মুখেন ব্যাহৰণং একং, ছমানীচাসনঠানপচ্ছতোগমনউপ্পথগমনপটিসংযুত্তানি পঞ্চাতি ইমানি দস সিক্খাপদানি সমনুভাসনসমুট্ঠানানি কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠহন্তি, কিৰিযানি, সঞ্ঞাৱিমোক্খানি, সচিত্তকানি, লোকৱজ্জানি, কাযকম্মৱচীকম্মানি, অকুসলচিত্তানি, দুক্খৱেদনানীতি.
সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং থেয্যসত্থসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.
ছত্তপাণিদণ্ডপাণিসত্থপাণিআৱুধপাণিপাদুকউপাহনযানসযনপল্লত্থিকৱেঠিতওগুণ্ঠিতনামকানি একাদস সিক্খাপদানি ধম্মদেসনসমুট্ঠানানি ৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠহন্তি, কিৰিযাকিৰিযানি, সঞ্ঞাৱিমোক্খানি, সচিত্তকানি, লোকৱজ্জানি, ৱচীকম্মানি, অকুসলচিত্তানি, দুক্খৱেদনানীতি.
অৱসেসানি তেপণ্ণাস সিক্খাপদানি পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানানীতি.
সব্বসেখিযেসু আবাধপচ্চযা অনাপত্তি, থূপীকতপিণ্ডপাতে সূপব্যঞ্জনেন পটিচ্ছাদনে উজ্ঝানসঞ্ঞিম্হীতি তীসু সিক্খাপদেসু গিলানো নত্থীতি.
সেখিযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সেখিযকণ্ডং নিট্ঠিতং.