১. পঠমৱগ্গো
১. অট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা
২০২. লক্খণসংযুত্তে য্ৱাযং আযস্মা চ লক্খণোতি লক্খণত্থেৰো ৱুত্তো, এস জটিলসহস্সব্ভন্তৰে এহিভিক্খূপসম্পদায উপসম্পন্নো আদিত্তপৰিযাযাৱসানে অৰহত্তং পত্তো একো মহাসাৱকোতি ৱেদিতব্বো. যস্মা পনেস লক্খণসম্পন্নেন সব্বাকাৰপৰিপূৰেন ব্ৰহ্মসমেন অত্তভাৱেন সমন্নাগতো, তস্মা ‘‘লক্খণো’’তি সঙ্খং গতো. মহামোগ্গল্লানো পন পব্বজিতদিৱসতো সত্তমে দিৱসে অৰহত্তং পত্তো দুতিযো অগ্গসাৱকো.
সিতং পাত্ৱাকাসীতি মন্দহসিতং পাতুঅকাসি, পকাসযি দস্সেসীতি ৱুত্তং হোতি. কিং পন দিস্ৱা থেৰো সিতং পাত্ৱাকাসীতি? উপৰি পাড়িযং আগতং অট্ঠিকসঙ্খলিকং একং পেতলোকে নিব্বত্তং সত্তং দিস্ৱা. তঞ্চ খো দিব্বেন চক্খুনা, ন পসাদচক্খুনা. পসাদচক্খুস্স হি এতে অত্তভাৱা ন আপাথং আগচ্ছন্তি. এৱৰূপং পন অত্তভাৱং দিস্ৱা কাৰুঞ্ঞে কত্তব্বে কস্মা সিতং পাত্ৱাকাসীতি? অত্তনো চ বুদ্ধঞাণস্স চ সম্পত্তিং সমনুস্সৰণতো. তঞ্হি দিস্ৱা থেৰো ‘‘অদিট্ঠসচ্চেন নাম পুগ্গলেন পটিলভিতব্বা এৱৰূপা অত্তভাৱা মুত্তো অহং, লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে’’তি অত্তনো চ সম্পত্তিং অনুস্সৰিত্ৱা – ‘‘অহো বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণসম্পত্তি, ‘যো কম্মৱিপাকো, ভিক্খৱে, অচিন্তেয্যো ন চিন্তেতব্বো’তি দেসেসি, পচ্চক্খং ৱত কত্ৱা বুদ্ধা দেসেন্তি, সুপ্পটিৱিদ্ধা বুদ্ধানং ধম্মধাতূ’’তি এৱং বুদ্ধঞাণসম্পত্তিঞ্চ অনুস্সৰিত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসীতি.
অথ লক্খণত্থেৰো কস্মা ন অদ্দস, কিমস্স দিব্বচক্খু নত্থীতি? নো নত্থি, মহামোগ্গল্লানো পন আৱজ্জেন্তো অদ্দস, ইতৰো পন অনাৱজ্জনেন ন অদ্দস. যস্মা পন খীণাসৱা নাম ন অকাৰণা সিতং কৰোন্তি, তস্মা তং লক্খণত্থেৰো পুচ্ছি কো নু খো, আৱুসো মোগ্গল্লান, হেতু, কো পচ্চযো সিতস্স পাতুকম্মাযাতি? থেৰো পন যস্মা যেহি অযং উপপত্তি সামং অদিট্ঠা, তে দুস্সদ্ধাপযা হোন্তি, তস্মা ভগৱন্তং সক্খিং কত্ৱা ব্যাকাতুকামতায অকালো খো, আৱুসোতিআদিমাহ. ততো ভগৱতো সন্তিকে পুট্ঠো ইধাহং, আৱুসোতিআদিনা নযেন ব্যাকাসি.
তত্থ অট্ঠিকসঙ্খলিকন্তি সেতং নিম্মংসলোহিতং অট্ঠিসঙ্ঘাতং. গিজ্ঝাপি কাকাপি কুললাপীতি এতেপি যক্খগিজ্ঝা চেৱ যক্খকাকা চ যক্খকুললা চ পচ্চেতব্বা. পাকতিকানং পন গিজ্ঝাদীনং আপাথম্পি এতং ৰূপং নাগচ্ছতি. অনুপতিত্ৱা অনুপতিত্ৱাতি অনুবন্ধিত্ৱা অনুবন্ধিত্ৱা. ৱিতুদেন্তীতি অসিধাৰূপমেহি তিখিণেহি লোহতুণ্ডকেহি ৱিজ্ঝিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা ইতো চিতো চ চৰন্তি গচ্ছন্তি. সা সুদং অট্টস্সৰং কৰোতীতি এত্থ সুদন্তি নিপাতো, সা অট্ঠিকসঙ্খলিকা অট্টস্সৰং আতুৰস্সৰং কৰোতীতি অত্থো. অকুসলৱিপাকানুভৱনত্থং কিৰ যোজনপ্পমাণাপি তাদিসা অত্তভাৱা নিব্বত্তন্তি, পসাদুস্সদা চ হোন্তি পক্কগণ্ডসদিসা. তস্মা সা অট্ঠিকসঙ্খলিকা বলৱৱেদনাতুৰা তাদিসং সদ্দমকাসীতি.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা পুন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ‘‘ৱট্টগামিসত্তা নাম এৱৰূপা অত্তভাৱা ন মুচ্চন্তী’’তি সত্তেসু কাৰুঞ্ঞং পটিচ্চ উপ্পন্নং ধম্মসংৱেগং দস্সেন্তো তস্স ময্হং, আৱুসো, এতদহোসি অচ্ছৰিযং ৱত ভোতিআদিমাহ. ততো ভগৱা থেৰস্স আনুভাৱং পকাসেন্তো চক্খুভূতা ৱত, ভিক্খৱে, সাৱকা ৱিহৰন্তীতিআদিমাহ. তত্থ চক্খু ভূতং জাতং উপ্পন্নং এতেসন্তি চক্খুভূতা, ভূতচক্খুকা উপ্পন্নচক্খুকা চক্খুং উপ্পাদেত্ৱা ৱিহৰন্তীতি অত্থো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. যত্ৰ হি নামাতি এত্থ যত্ৰাতি কাৰণৱচনং. তত্ৰাযং অত্থযোজনা – যস্মা নাম সাৱকোপি এৱৰূপং ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সক্খিং ৱা কৰিস্সতি, তস্মা অৱোচুম্হ – ‘‘চক্খুভূতা ৱত, ভিক্খৱে, সাৱকা ৱিহৰন্তি, ঞাণভূতা ৱত, ভিক্খৱে, সাৱকা ৱিহৰন্তী’’তি. পুব্বেৱ মে সো, ভিক্খৱে, সত্তো দিট্ঠোতি বোধিমণ্ডে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিৱেধেন অপ্পমাণেসু চক্কৱাড়েসু অপ্পমাণে সত্তনিকাযে ভৱগতিযোনিঠিতিনিৱাসে চ পচ্চক্খং কৰোন্তেন মযা পুব্বেৱ সো সত্তো দিট্ঠোতি ৱদতি.
গোঘাতকোতি গাৱো ৱধিত্ৱা অট্ঠিতো মংসং মোচেত্ৱা ৱিক্কিণিত্ৱা জীৱিকং কপ্পনকসত্তো. তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেনাতি তস্স নানাচেতনাহি আযূহিতস্স অপৰাপৰিযকম্মস্স. তত্ৰ হি যায চেতনায নৰকে পটিসন্ধি জনিতা, তস্সা ৱিপাকে পৰিক্খীণে অৱসেসকম্মং ৱা কম্মনিমিত্তং ৱা আৰম্মণং কত্ৱা পুন পেতাদীসু পটিসন্ধি নিব্বত্ততি, তস্মা সা পটিসন্ধি কম্মসভাগতায আৰম্মণসভাগতায ৱা ‘‘তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসো’’তি ৱুচ্চতি. অযঞ্চ সত্তো এৱং উপ্পন্নো. তেনাহ – ‘‘তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেনা’’তি. তস্স কিৰ নৰকা চৱনকালে নিম্মংসকতানং গুন্নং অট্ঠিৰাসিযেৱ নিমিত্তং অহোসি. সো পটিচ্ছন্নম্পি তং কম্মং ৱিঞ্ঞূনং পাকটং ৱিয কৰোন্তো অট্ঠিসঙ্খলিকপেতো জাতো. পঠমং.
২. পেসিসুত্তৱণ্ণনা
২০৩. মংসপেসিৱত্থুস্মিং গোঘাতকোতি গোমংসপেসিযো কত্ৱা সুক্খাপেত্ৱা ৱল্লূৰৱিক্কযেন অনেকানি ৱস্সানি জীৱিকং কপ্পেসি, তেনস্স নৰকা চৱনকালে মংসপেসিযেৱ নিমিত্তং অহোসি. সো মংসপেসিপেতো জাতো. দুতিযং.
৩. পিণ্ডসুত্তৱণ্ণনা
২০৪. মংসপিণ্ডৱত্থুস্মিং সাকুণিকোতি সকুণে গহেত্ৱা ৱিক্কিণনকালে নিপ্পক্খচম্মে মংসপিণ্ডমত্তে কত্ৱা ৱিক্কিণন্তো জীৱিকং কপ্পেসি, তেনস্স নৰকা চৱনকালে মংসপিণ্ডোৱ নিমিত্তং অহোসি. সো মংসপিণ্ডপেতো জাতো. ততিযং.
৪. নিচ্ছৱিসুত্তৱণ্ণনা
২০৫. নিচ্ছৱিৱত্থুস্মিং তস্স ওৰব্ভিকস্স এড়কে ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা নিচ্চম্মে কত্ৱা কপ্পিতজীৱিকস্স পুৰিমনযেনেৱ নিচ্চম্মং এড়কসৰীৰং নিমিত্তং অহোসি. সো নিচ্ছৱিপেতো জাতো. চতুত্থং.
৫. অসিলোমসুত্তৱণ্ণনা
২০৬. অসিলোমৱত্থুস্মিং সো সূকৰিকো দীঘৰত্তং নিৱাপপুট্ঠে সূকৰে অসিনা ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা দীঘৰত্তং জীৱিকং কপ্পেসি, তস্স উক্খিত্তাসিকভাৱোৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা অসিলোমপেতো জাতো. পঞ্চমং.
৬. সত্তিসুত্তৱণ্ণনা
২০৭. সত্তিলোমৱত্থুস্মিং সো মাগৱিকো একং মিগঞ্চ সত্তিঞ্চ গহেত্ৱা ৱনং গন্ত্ৱা তস্স মিগস্স সমীপং আগতাগতে মিগে সত্তিযা ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেসি, তস্স সত্তিযা ৱিজ্ঝনকভাৱোযেৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা সত্তিলোমপেতো জাতো. ছট্ঠং.
৭. উসুলোমসুত্তৱণ্ণনা
২০৮. উসুলোমৱত্থুস্মিং কাৰণিকোতি ৰাজাপৰাধিকে অনেকাহি কাৰণাহি পীড়েত্ৱা অৱসানে কণ্ডেন ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰণকপুৰিসো. সো কিৰ ‘‘অমুকস্মিং পদেসে ৱিদ্ধো মৰতী’’তি ঞত্ৱাৱ ৱিজ্ঝতি. তস্সেৱং জীৱিকং কপ্পেত্ৱা নৰকে উপ্পন্নস্স ততো পক্কাৱসেসেন ইধূপপত্তিকালে উসুনা ৱিজ্ঝনভাৱোযেৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা উসুলোমপেতো জাতো. সত্তমং.
৮. সূচিলোমসুত্তৱণ্ণনা
২০৯. সূচিলোমৱত্থুস্মিং সূতোতি অস্সদমকো. গোদমকোতিপি ৱদন্তিযেৱ. তস্স পতোদসূচিযা ৱিজ্ঝনভাৱোযেৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা সূচিলোমপেতো জাতো. অট্ঠমং.
৯. দুতিযসূচিলোমসুত্তৱণ্ণনা
২১০. দুতিযে সূচিলোমৱত্থুস্মিং সূচকোতি পেসুঞ্ঞকাৰকো. সো কিৰ মনুস্সে অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ ভিন্দি, ৰাজকুলে চ ‘‘ইমস্স ইমং নাম অত্থি, ইমিনা ইদং নাম কত’’ন্তি সূচেত্ৱা সূচেত্ৱা অনযব্যসনং পাপেসি. তস্মা যথা তেন সূচেত্ৱা মনুস্সা ভিন্না, তথা সূচীহি ভেদনদুক্খং পচ্চনুভোতুং কম্মমেৱ নিমিত্তং কত্ৱা সূচিলোমপেতো জাতো. নৱমং.
১০. কুম্ভণ্ডসুত্তৱণ্ণনা
২১১. অণ্ডভাৰিৱত্থুস্মিং গামকূটকোতি ৱিনিচ্ছযামচ্চো. তস্স কম্মসভাগতায কুম্ভমত্তা মহাঘটপ্পমাণা অণ্ডা অহেসুং. সো হি যস্মা ৰহো পটিচ্ছন্নে ঠানে লঞ্জং গহেত্ৱা কূটৱিনিচ্ছযেন পাকটং দোসং কৰোন্তো সামিকে অস্সামিকে অকাসি, তস্মাস্স ৰহস্সং অঙ্গং পাকটং নিব্বত্তং. যস্মা দণ্ডং পট্ঠপেন্তো পৰেসং অসয্হং ভাৰং আৰোপেসি, তস্মাস্স ৰহস্সং অঙ্গং অসয্হভাৰো হুত্ৱা নিব্বত্তং. যস্মা যস্মিং ঠানে ঠিতেন সমেন ভৱিতব্বং, তস্মিং ঠত্ৱা ৱিসমো অহোসি, তস্মাস্স ৰহস্সঙ্গে ৱিসমা নিসজ্জাৱ অহোসীতি. দসমং.
পঠমো ৱগ্গো.