৩. অড্ঢৱগ্গো
[৩৭১] ১. দীঘীতিকোসলজাতকৱণ্ণনা
এৱংভূতস্স তে ৰাজাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসম্বকে ভণ্ডনকাৰকে আৰব্ভ কথেসি. তেসঞ্হি জেতৱনং আগন্ত্ৱা খমাপনকালে সত্থা তে আমন্তেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, তুম্হে ময্হং ওৰসা মুখতো জাতা পুত্তা নাম, পুত্তেহি চ পিতৰা দিন্নং ওৱাদং ভিন্দিতুং ন ৱট্টতি, তুম্হে পন মম ওৱাদং ন কৰিত্থ, পোৰাণকপণ্ডিতা অত্তনো মাতাপিতৰো ঘাতেত্ৱা ৰজ্জং গহেত্ৱা ঠিতচোৰেপি অৰঞ্ঞে হত্থপথং আগতে মাতাপিতূহি দিন্নং ওৱাদং ন ভিন্দিস্সামাতি ন মাৰযিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
ইমস্মিং পন জাতকে দ্ৱেপি ৱত্থূনি. সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকে ৱিত্থাৰতো আৱি ভৱিস্সন্তি. সো পন দীঘাৱুকুমাৰো অৰঞ্ঞে অত্তনো অঙ্কে নিপন্নং বাৰাণসিৰাজানং চূড়ায গহেত্ৱা ‘‘ইদানি ময্হং মাতাপিতুঘাতকং চোৰং খণ্ডাখণ্ডং কত্ৱা ছিন্দিস্সামী’’তি অসিং উক্খিপন্তো তস্মিং খণে মাতাপিতূহি দিন্নং ওৱাদং সৰিত্ৱা ‘‘জীৱিতং চজন্তোপি তেসং ওৱাদং ন ভিন্দিস্সামি, কেৱলং ইমং তজ্জেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১১০. ‘‘এৱংভূতস্স তে ৰাজ, আগতস্স ৱসে মম;
অত্থি নু কোচি পৰিযাযো, যো তং দুক্খা পমোচযে’’তি.
তত্থ ৱসে মমাতি মম ৱসং আগতস্স. পৰিযাযোতি কাৰণং.
ততো ৰাজা দুতিযং গাথমাহ –
১১১. ‘‘এৱংভূতস্স মে তাত, আগতস্স ৱসে তৱ;
নত্থি নো কোচি পৰিযাযো, যো মং দুক্খা পমোচযে’’তি.
তত্থ নোতি নিপাতমত্থং, নত্থি কোচি পৰিযাযো, যো মং এতস্মা দুক্খা পমোচযেতি অত্থো.
ততো বোধিসত্তো অৱসেসগাথা অভাসি –
১১২. ‘‘নাঞ্ঞং সুচৰিতং ৰাজ, নাঞ্ঞং ৰাজ সুভাসিতং;
তাযতে মৰণকালে, এৱমেৱিতৰং ধনং.
১১৩. ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;
যে চ তং উপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসং ন সম্মতি.
১১৪. ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;
যে চ তং নুপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসূপসম্মতি.
১১৫. ‘‘ন হি ৱেৰেন ৱেৰানি, সম্মন্তীধ কুদাচনং;
অৱেৰেন চ সম্মন্তি, এস ধম্মো সনন্তনো’’ন্তি.
তত্থ নাঞ্ঞং সুচৰিতন্তি নাঞ্ঞং সুচৰিতা, অযমেৱ ৱা পাঠো, ঠপেত্ৱা সুচৰিতং অঞ্ঞং ন পস্সামীতি অত্থো. ইধ ‘‘সুচৰিত’’ন্তিপি ‘‘সুভাসিত’’ন্তিপি মাতাপিতূহি দিন্নং ওৱাদংযেৱ সন্ধাযাহ. এৱমেৱাতি নিৰত্থকমেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – মহাৰাজ, অঞ্ঞত্ৰ ওৱাদানুসিট্ঠিসঙ্খাতা সুচৰিতসুভাসিতা মৰণকালে তাযিতুং ৰক্খিতুং সমত্থো নাম অঞ্ঞো নত্থি, যং এতং ইতৰং ধনং, তং এৱমেৱ নিৰত্থকমেৱ হোতি, ত্ৱঞ্হি ইদানি ময্হং কোটিসতসহস্সমত্তম্পি ধনং দদন্তো জীৱিতং ন লভেয্যাসি, তস্মা ৱেদিতব্বমেতং ‘‘ধনতো সুচৰিতসুভাসিতমেৱ উত্তৰিতৰ’’ন্তি.
সেসগাথাসুপি অযং সঙ্খেপত্থো – মহাৰাজ, যে পুৰিসা ‘‘অযং মং অক্কোসি, অযং মং পহৰি, অযং মং অজিনি, অযং মম সন্তকং অহাসী’’তি এৱং ৱেৰং উপনয্হন্তি বন্ধিত্ৱা ৱিয হদযে ঠপেন্তি, তেসং ৱেৰং ন উপসম্মতি. যে চ পনেতং ন উপনয্হন্তি হদযে ন ঠপেন্তি, তেসং ৱূপসম্মতি. ৱেৰানি হি ন কদাচি ৱেৰেন সম্মন্তি, অৱেৰেনেৱ পন সম্মন্তি. এস ধম্মো সনন্তনোতি এসো পোৰাণকো ধম্মো চিৰকালপ্পৱত্তো সভাৱোতি.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘অহং, মহাৰাজ, তযি ন দুব্ভামি, ত্ৱং পন মং মাৰেহী’’তি তস্স হত্থে অসিং ঠপেসি. ৰাজাপি ‘‘নাহং তযি দুব্ভামী’’তি সপথং কত্ৱা তেন সদ্ধিং নগৰং গন্ত্ৱা তং অমচ্চানং দস্সেত্ৱা ‘‘অযং, ভণে, কোসলৰঞ্ঞো পুত্তো দীঘাৱুকুমাৰো নাম, ইমিনা ময্হং জীৱিতং দিন্নং, ন লব্ভা ইমং কিঞ্চি কাতু’’ন্তি ৱত্ৱা অত্তনো ধীতৰং দত্ৱা পিতু সন্তকে ৰজ্জে পতিট্ঠাপেসি. ততো পট্ঠায উভোপি সমগ্গা সম্মোদমানা ৰজ্জং কাৰেসুং.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি অহেসুং, দীঘাৱুকুমাৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
দীঘীতিকোসলজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[৩৭২] ২. মিগপোতকজাতকৱণ্ণনা
অগাৰা পচ্চুপেতস্সাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং মহল্লকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰেকং দাৰকং পব্বাজেসি. সামণেৰো তং সক্কচ্চং উপট্ঠহিত্ৱা অপৰভাগে অফাসুকেন কালমকাসি. তস্স কালকিৰিযায মহল্লকো সোকাভিভূতো মহন্তেন সদ্দেন পৰিদেৱন্তো ৱিচৰি. ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তা ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম মহল্লকো সামণেৰস্স কালকিৰিযায পৰিদেৱন্তো ৱিচৰতি, মৰণস্সতিভাৱনায পৰিবাহিৰো এসো ভৱিস্সতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস এতস্মিং মতে পৰিদেৱন্তো ৱিচৰী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সক্কত্তং কাৰেসি. তদা একো কাসিৰট্ঠৱাসী ব্ৰাহ্মণো হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ফলাফলেহি যাপেসি. সো একদিৱসং অৰঞ্ঞে একং মতমাতিকং মিগপোতকং দিস্ৱা অস্সমং আনেত্ৱা গোচৰং দত্ৱা পোসেসি. মিগপোতকো ৱড্ঢন্তো অভিৰূপো অহোসি সোভগ্গপ্পত্তো. তাপসো তং অত্তনো পুত্তকং কত্ৱা পৰিহৰতি. একদিৱসং মিগপোতকো বহুং তিণং খাদিত্ৱা অজীৰকেন কালমকাসি. তাপসো ‘‘পুত্তো মে মতো’’তি পৰিদেৱন্তো ৱিচৰতি. তদা সক্কো দেৱৰাজা লোকং পৰিগ্গণ্হন্তো তং তাপসং দিস্ৱা ‘‘সংৱেজেস্সামি ন’’ন্তি আগন্ত্ৱা আকাসে ঠিতো পঠমং গাথমাহ –
১১৬. ‘‘অগাৰা পচ্চুপেতস্স, অনগাৰস্স তে সতো;
সমণস্স ন তং সাধু, যং পেতমনুসোচসী’’তি.
তং সুত্ৱা তাপসো দুতিযং গাথমাহ –
১১৭. ‘‘সংৱাসেন হৱে সক্ক, মনুস্সস্স মিগস্স ৱা;
হদযে জাযতে পেমং, ন তং সক্কা অসোচিতু’’ন্তি.
তত্থ ন তং সক্কাতি তং মনুস্সং ৱা তিৰচ্ছানং ৱা ন সক্কা অসোচিতুং, সোচামিযেৱাহন্তি.
ততো সক্কো দ্ৱে গাথা অভাসি –
১১৮. ‘‘মতং মৰিস্সং ৰোদন্তি, যে ৰুদন্তি লপন্তি চ;
তস্মা ত্ৱং ইসি মা ৰোদি, ৰোদিতং মোঘমাহু সন্তো.
১১৯. ‘‘ৰোদিতেন হৱে ব্ৰহ্মে, মতো পেতো সমুট্ঠহে;
সব্বে সঙ্গম্ম ৰোদাম, অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ঞাতকে’’তি.
তত্থ মৰিস্সন্তি যো ইদানি মৰিস্সতি, তং. লপন্তি চাতি ৱিলপন্তি চ. ইদং ৱুত্তং হোতি – যে লোকে মতঞ্চ মৰিস্সন্তঞ্চ ৰোদন্তি, তে ৰুদন্তি চেৱ ৱিলপন্তি চ, তেসং অস্সুপচ্ছিজ্জনদিৱসো নাম নত্থি. কিংকাৰণা? সদাপি মতানঞ্চ মৰিস্সন্তানঞ্চ অত্থিতায. তস্মা ত্ৱং ইসি মা ৰোদি. কিংকাৰণা? ৰোদিতং মোঘমাহু সন্তোতি, বুদ্ধাদযো পন পণ্ডিতা ৰোদিতং ‘‘মোঘ’’ন্তি ৱদন্তি. মতো পেতোতি যো এস মতো পেতোতি ৱুচ্চতি, যদি সো ৰোদিতেন সমুট্ঠহেয্য, এৱং সন্তে কিং নিক্কম্মা অচ্ছাম, সব্বেৱ সমাগম্ম অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ঞাতকে ৰোদাম. যস্মা পন তে ৰোদিতকাৰণা ন উট্ঠহন্তি, তস্মা ৰোদিতস্স মোঘভাৱং সাধেতি.
এৱং সক্কস্স কথেন্তস্স তাপসো ‘‘নিৰত্থকং ৰোদিত’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা সক্কস্স থুতিং কৰোন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –
১২০. ‘‘আদিত্তং ৱত মং সন্তং, ঘতসিত্তংৱ পাৱকং;
ৱাৰিনা ৱিয ওসিঞ্চং, সব্বং নিব্বাপযে দৰং.
১২১. ‘‘অব্বহি ৱত মে সল্লং, যমাসি হদযস্সিতং;
যো মে সোকপৰেতস্স, পুত্তসোকং অপানুদি.
১২২. ‘‘সোহং অব্বূড়্হসল্লোস্মি, ৱীতসোকো অনাৱিলো;
ন সোচামি ন ৰোদামি, তৱ সুত্ৱান ৱাসৱা’’তি.
তত্থ যমাসীতি যং মে আসি. হদযস্সিতন্তি হদযে নিস্সিতং. অপানুদীতি নীহৰি. সক্কো তাপসস্স ওৱাদং দত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো.
সত্থা ইধং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা তাপসো মহল্লকো অহোসি, মিগো সামণেৰো, সক্কো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মিগপোতকজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[৩৭৩] ৩. মূসিকজাতকৱণ্ণনা
কুহিং গতা কত্থ গতাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অজাতসত্তুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা থুসজাতকে (জা. ১.৪.১৪৯ আদযো) ৱিত্থাৰিতমেৱ. ইধাপি সত্থা তথেৱ ৰাজানং সকিং পুত্তেন সদ্ধিং কীড়মানং সকিং ধম্মং সুণন্তং দিস্ৱা ‘‘তং নিস্সায ৰঞ্ঞো ভযং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, পোৰাণকৰাজানো আসঙ্কিতব্বং আসঙ্কিত্ৱা অত্তনো পুত্তং ‘অম্হাকং ধূমকালে ৰজ্জং কাৰেতূ’তি একমন্তে অকংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তক্কসিলাযং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা দিসাপামোক্খাচৰিযো অহোসি. তস্স সন্তিকে বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তো যৱকুমাৰো নাম সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা অনুযোগং দত্ৱা গন্তুকামো তং আপুচ্ছি. আচৰিযো ‘‘পুত্তং নিস্সায তস্স অন্তৰাযো ভৱিস্সতী’’তি অঙ্গৱিজ্জাৱসেন ঞত্ৱা ‘‘এতমস্স হৰিস্সামী’’তি একং উপমং উপধাৰেতুং আৰভি. তদা পনস্স একো অস্সো অহোসি, তস্স পাদে ৱণো উট্ঠহি, তং ৱণানুৰক্খণত্থং গেহেযেৱ কৰিংসু. তস্সাৱিদূৰে একো উদপানো অত্থি. অথেকা মূসিকা গেহা নিক্খমিত্ৱা অস্সস্স পাদে ৱণং খাদতি, অস্সো ৱাৰেতুং ন সক্কোতি. সো একদিৱসং ৱেদনং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো মূসিকং খাদিতুং আগতং পাদেন পহৰিত্ৱা মাৰেত্ৱা উদপানে পাতেসি. অস্সগোপকা মূসিকং অপস্সন্তা ‘‘অঞ্ঞেসু দিৱসেসু মূসিকা আগন্ত্ৱা ৱণং খাদতি, ইদানি ন পঞ্ঞাযতি, কহং নু খো গতা’’তি ৱদিংসু.
বোধিসত্তো তং কাৰণং পচ্চক্খং কত্ৱা ‘‘অঞ্ঞে অজানন্তা ‘কহং মূসিকা গতা’তি ৱদন্তি, মূসিকায পন মাৰেত্ৱা উদপানে খিত্তভাৱং অহমেৱ জানামী’’তি ইদমেৱ কাৰণং উপমং কত্ৱা পঠমং গাথং বন্ধিত্ৱা ৰাজকুমাৰস্স অদাসি. সো অপৰং উপমং উপধাৰেন্তো তমেৱ অস্সং পৰুড়্হৱণং নিক্খমিত্ৱা একং যৱৱত্থুং গন্ত্ৱা ‘‘যৱং খাদিস্সামী’’তি ৱতিচ্ছিদ্দেন মুখং পৱেসেন্তং দিস্ৱা তমেৱ কাৰণং উপমং কত্ৱা দুতিযং গাথং বন্ধিত্ৱা তস্স অদাসি. ততিযগাথং পন অত্তনো পঞ্ঞাবলেনেৱ বন্ধিত্ৱা তম্পি তস্স দত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং ৰজ্জে পতিট্ঠায সাযং ন্হানপোক্খৰণিং গচ্ছন্তো যাৱ ধুৰসোপানা পঠমং গাথং সজ্ঝাযন্তো গচ্ছেয্যাসি, তৱ নিৱসনপাসাদং পৱিসন্তো যাৱ সোপানপাদমূলা দুতিযং গাথং সজ্ঝাযন্তো গচ্ছেয্যাসি, ততো যাৱ সোপানমত্থকা ততিযং গাথং সজ্ঝাযন্তো গচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা পেসেসি.
সো কুমাৰো গন্ত্ৱা উপৰাজা হুত্ৱা পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং কাৰেসি, তস্সেকো পুত্তো জাযি. সো সোড়সৱস্সকালে ৰজ্জলোভেন ‘‘পিতৰং মাৰেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা উপট্ঠাকে আহ ‘‘ময্হং পিতা তৰুণো, অহং এতস্স ধূমকালং ওলোকেন্তো মহল্লকো ভৱিস্সামি জৰাজিণ্ণো, তাদিসে কালে লদ্ধেনপি ৰজ্জেন কো অত্থো’’তি. তে আহংসু ‘‘দেৱ, ন সক্কা পচ্চন্তং গন্ত্ৱা চোৰত্তং কাতুং, তৱ পিতৰং কেনচি উপাযেন মাৰেত্ৱা ৰজ্জং গণ্হা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি অন্তোনিৱেসনে ৰঞ্ঞো সাযং ন্হানপোক্খৰণীসমীপং গন্ত্ৱা ‘‘এত্থ নং মাৰেস্সামী’’তি খগ্গং গহেত্ৱা অট্ঠাসি. ৰাজা সাযং মূসিকং নাম দাসিং ‘‘গন্ত্ৱা পোক্খৰণীপিট্ঠিং সোধেত্ৱা এহি, ন্হাযিস্সামী’’তি পেসেসি. সা গন্ত্ৱা পোক্খৰণীপিট্ঠিং সোধেন্তী কুমাৰং পস্সি. কুমাৰো অত্তনো কম্মস্স পাকটভাৱভযেন তং দ্ৱিধা ছিন্দিত্ৱা পোক্খৰণিযং পাতেসি. ৰাজা ন্হাযিতুং অগমাসি. সেসজনো ‘‘অজ্জাপি মূসিকা দাসী ন পুনাগচ্ছতি, কুহিং গতা কত্থ গতা’’তি আহ. ৰাজা –
১২৩. ‘‘কুহিং গতা কত্থ গতা, ইতি লালপ্পতী জনো;
অহমেৱেকো জানামি, উদপানে মূসিকা হতা’’তি. –
পঠমং গাথং ভণন্তো পোক্খৰণীতীৰং অগমাসি.
তত্থ কুহিং গতা কত্থ গতাতি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. ইতি লালপ্পতীতি এৱং ৱিপ্পলপতি. ইতি অযং গাথা ‘‘অজানন্তো জনো মূসিকা দাসী কুহিং গতাতি ৱিপ্পলপতি, ৰাজকুমাৰেন দ্ৱিধা ছিন্দিত্ৱা মূসিকায পোক্খৰণিযং পাতিতভাৱং অহমেৱ একো জানামী’’তি ৰঞ্ঞো অজানন্তস্সেৱ ইমমত্থং দীপেতি.
কুমাৰো ‘‘মযা কতকম্মং ময্হং পিতৰা ঞাত’’ন্তি ভীতো পলাযিত্ৱা তমত্থং উপট্ঠাকানং আৰোচেসি. তে সত্তট্ঠদিৱসচ্চযেন পুন তং আহংসু ‘‘দেৱ, সচে ৰাজা জানেয্য, ন তুণ্হী ভৱেয্য, তক্কগাহেন পন তেন তং ৱুত্তং ভৱিস্সতি, মাৰেহি ন’’ন্তি. সো পুনেকদিৱসং খগ্গহত্থো সোপানপাদমূলে ঠত্ৱা ৰঞ্ঞো আগমনকালে ইতো চিতো চ পহৰণোকাসং ওলোকেসি. ৰাজা –
১২৪. ‘‘যঞ্চেতং ইতি চীতি চ, গদ্ৰভোৱ নিৱত্তসি;
উদপানে মূসিকং হন্ত্ৱা, যৱং ভক্খেতুমিচ্ছসী’’তি. –
দুতিযং গাথং সজ্ঝাযন্তো অগমাসি. অযম্পি গাথা ‘‘যস্মা ত্ৱং ইতি চীতি চ ইতো চিতো চ পহৰণোকাসং ওলোকেন্তো গদ্ৰভোৱ নিৱত্তসি, তস্মা তং জানামি ‘পুৰিমদিৱসে পোক্খৰণিযং মূসিকং দাসিং হন্ত্ৱা অজ্জ মং যৱৰাজানং ভক্খেতুং মাৰেতুং ইচ্ছসী’’’তি ৰঞ্ঞো অজানন্তস্সেৱ ইমমত্থং দীপেতি.
কুমাৰো ‘‘দিট্ঠোম্হি পিতৰা’’তি উত্ৰস্তো পলাযি. সো পুন অড্ঢমাসমত্তং অতিক্কমিত্ৱা ‘‘ৰাজানং দব্বিযা পহৰিত্ৱা মাৰেস্সামী’’তি একং দীঘদণ্ডকং দব্বিপহৰণং গহেত্ৱা ওলুম্বিত্ৱা অট্ঠাসি. ৰাজা –
১২৫. ‘‘দহৰো চাসি দুম্মেধ, পঠমুপ্পত্তিকো সুসু;
দীঘঞ্চেতং সমাসজ্জ, ন তে দস্সামি জীৱিত’’ন্তি. –
ততিযং গাথং সজ্ঝাযন্তো সোপানপাদমত্থকং অভিৰুহি.
তত্থ পঠমুপ্পত্তিকোতি পঠমৱযেন উপ্পত্তিতো উপেতো, পঠমৱযে ঠিতোতি অত্থো. সুসূতি তৰুণো. দীঘন্তি দীঘদণ্ডকং দব্বিপহৰণং. সমাসজ্জাতি গহেত্ৱা, ওলুম্বিত্ৱা ঠিতোসীতি অত্থো. অযম্পি গাথা ‘‘দুম্মেধ, অত্তনো ৱযং পৰিভুঞ্জিতুং ন লভিস্সসি, ন তে দানি নিল্লজ্জস্স জীৱিতং দস্সামি, মাৰেত্ৱা খণ্ডাখণ্ডং ছিন্দিত্ৱা সূলেযেৱ আৱুণাপেস্সামী’’তি ৰঞ্ঞো অজানন্তস্সেৱ কুমাৰং সন্তজ্জযমানা ইমমত্থং দীপেতি.
সো তং দিৱসং পলাযিতুং অসক্কোন্তো ‘‘জীৱিতং মে দেহি, দেৱা’’তি ৰঞ্ঞো পাদমূলে নিপজ্জি. ৰাজা তং তজ্জেত্ৱা সঙ্খলিকাহি বন্ধাপেত্ৱা বন্ধনাগাৰে কাৰেত্ৱা সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা অলঙ্কতৰাজাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘অম্হাকং আচৰিযো দিসাপামোক্খো ব্ৰাহ্মণো ইমং ময্হং অন্তৰাযং দিস্ৱা ইমা তিস্সো গাথা অভাসী’’তি হট্ঠতুট্ঠো উদানং উদানেন্তো সেসগাথা অভাসি –
১২৬. ‘‘নান্তলিক্খভৱনেন, নাঙ্গপুত্তপিনেন ৱা;
পুত্তেন হি পত্থযিতো, সিলোকেহি পমোচিতো.
১২৭. ‘‘সব্বং সুতমধীযেথ, হীনমুক্কট্ঠমজ্ঝিমং;
সব্বস্স অত্থং জানেয্য, ন চ সব্বং পযোজযে;
হোতি তাদিসকো কালো, যত্থ অত্থাৱহং সুত’’ন্তি.
তত্থ নান্তলিক্খভৱনেনাতি অন্তলিক্খভৱনং ৱুচ্চতি দিব্বৱিমানং, অহং অজ্জ অন্তলিক্খভৱনম্পি ন আৰুড়্হো, তস্মা অন্তলিক্খভৱনেনাপি অজ্জ মৰণতো ন পমোচিতোম্হি. নাঙ্গপুত্তপিনেন ৱাতি অঙ্গসৰিক্খকেন ৱা পুত্তপিনেনপি ন পমোচিতো. পুত্তেন হি পত্থযিতোতি অহং পন অত্তনো পুত্তেনেৱ অজ্জ মাৰেতুং পত্থিতো. সিলোকেহি পমোচিতোতি সোহং আচৰিযেন বন্ধিত্ৱা দিন্নাহি গাথাহি পমোচিতো.
সুতন্তি পৰিযত্তিং. অধীযেথাতি গণ্হেয্য সিক্খেয্য. হীনমুক্কট্ঠমজ্ঝিমন্তি হীনং ৱা হোতু উত্তমং ৱা মজ্ঝিমং ৱা, সব্বং অধীযিতব্বমেৱাতি দীপেতি. ন চ সব্বং পযোজযেতি হীনং মন্তং ৱা সিপ্পং ৱা মজ্ঝিমং ৱা ন পযোজযে, উত্তমমেৱ পযোজযেয্যাতি অত্থো. যত্থ অত্থাৱহং সুতন্তি যস্মিং কালে মহোসধপণ্ডিতস্স কুম্ভকাৰকম্মকৰণং ৱিয যংকিঞ্চি সিক্খিতসিপ্পং অত্থাৱহং হোতি, তাদিসোপি কালো হোতিযেৱাতি অত্থো. অপৰভাগে ৰঞ্ঞো অচ্চযেন কুমাৰো ৰজ্জে পতিট্ঠাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দিসাপামোক্খো আচৰিযো অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মূসিকজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[৩৭৪] ৪. চূড়ধনুগ্গহজাতকৱণ্ণনা
সব্বং ভণ্ডন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. তেন ভিক্খুনা ‘‘পুৰাণদুতিযিকা মং, ভন্তে, উক্কণ্ঠাপেতী’’তি ৱুত্তে সত্থা ‘‘এসা ভিক্খু, ইত্থী ন ইদানেৱ তুয্হং অনত্থকাৰিকা, পুব্বেপি তে এতং নিস্সায অসিনা সীসং ছিন্ন’’ন্তি ৱত্ৱা ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সক্কত্তং কাৰেসি. তদা একো বাৰাণসিৱাসী ব্ৰাহ্মণমাণৱো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা ধনুকম্মে নিপ্ফত্তিং পত্তো চূড়ধনুগ্গহপণ্ডিতো নাম অহোসি. অথস্স আচৰিযো ‘‘অযং মযা সদিসং সিপ্পং উগ্গণ্হী’’তি অত্তনো ধীতৰং অদাসি. সো তং গহেত্ৱা ‘‘বাৰাণসিং গমিস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি. অন্তৰামগ্গে একো ৱাৰণো একং পদেসং সুঞ্ঞমকাসি, তং ঠানং অভিৰুহিতুং ন কোচি উস্সহি. চূড়ধনুগ্গহপণ্ডিতো মনুস্সানং ৱাৰেন্তানঞ্ঞেৱ ভৰিযং গহেত্ৱা অটৱিমুখং অভিৰুহি. অথস্স অটৱিমজ্ঝে ৱাৰণো উট্ঠহি, সো তং কুম্ভে সৰেন ৱিজ্ঝি. সৰো ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা পচ্ছাভাগেন নিক্খমি. ৱাৰণো তত্থেৱ পতি, ধনুগ্গহপণ্ডিতো তং ঠানং খেমং কত্ৱা পুৰতো অঞ্ঞং অটৱিং পাপুণি. তত্থাপি পঞ্ঞাস চোৰা মগ্গং হনন্তি. তম্পি সো মনুস্সেহি ৱাৰিযমানো অভিৰুয্হ তেসং চোৰানং মিগে ৱধিত্ৱা মগ্গসমীপে মংসং পচিত্ৱা খাদন্তানং ঠিতট্ঠানং পাপুণি.
তদা তং চোৰা অলঙ্কতপটিযত্তায ভৰিযায সদ্ধিং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘গণ্হিস্সাম ন’’ন্তি উস্সাহং কৰিংসু. চোৰজেট্ঠকো পুৰিসলক্খণকুসলো, সো তং ওলোকেত্ৱাৱ ‘‘উত্তমপুৰিসো অয’’ন্তি ঞত্ৱা একস্সপি উট্ঠহিতুং নাদাসি. ধনুগ্গহপণ্ডিতো ‘‘গচ্ছ ‘অম্হাকম্পি একং মংসসূলং দেথা’তি ৱত্ৱা মংসং আহৰা’’তি তেসং সন্তিকং ভৰিযং পেসেসি. সা গন্ত্ৱা ‘‘একং কিৰ মংসসূলং দেথা’’তি আহ. চোৰজেট্ঠকো ‘‘অনগ্ঘো পুৰিসো’’তি মংসসূলং দাপেসি. চোৰা ‘‘অম্হেহি কিৰ পক্কং খাদিত’’ন্তি অপক্কমংসসূলং অদংসু. ধনুগ্গহো অত্তানং সম্ভাৱেত্ৱা ‘‘ময্হং অপক্কমংসসূলং দদন্তী’’তি চোৰানং কুজ্ঝি. চোৰা ‘‘কিং অযমেৱেকো পুৰিসো, মযং ইত্থিযো’’তি কুজ্ঝিত্ৱা উট্ঠহিংসু. ধনুগ্গহো একূনপঞ্ঞাস জনে একূনপঞ্ঞাসকণ্ডেহি ৱিজ্ঝিত্ৱা পাতেসি. চোৰজেট্ঠকং ৱিজ্ঝিতুং কণ্ডং নাহোসি. তস্স কিৰ কণ্ডনাড়িযং সমপণ্ণাসযেৱ কণ্ডানি. তেসু একেন ৱাৰণং ৱিজ্ঝি, একূনপঞ্ঞাসকণ্ডেহি চোৰে ৱিজ্ঝিত্ৱা চোৰজেট্ঠকং পাতেত্ৱা তস্স উৰে নিসিন্নো ‘‘সীসমস্স ছিন্দিস্সামী’’তি ভৰিযায হত্থতো অসিং আহৰাপেসি. সা তঙ্খণঞ্ঞেৱ চোৰজেট্ঠকে লোভং কত্ৱা চোৰস্স হত্থে থৰুং, সামিকস্স হত্থে ধাৰং ঠপেসি. চোৰো থৰুদণ্ডং পৰামসিত্ৱা অসিং নীহৰিত্ৱা ধনুগ্গহস্স সীসং ছিন্দি.
সো তং ঘাতেত্ৱা ইত্থিং আদায গচ্ছন্তো জাতিগোত্তং পুচ্ছি. সা ‘‘তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খাচৰিযস্স ধীতাম্হী’’তি আহ. ‘‘কথং ত্ৱং ইমিনা লদ্ধা’’তি. ময্হং পিতা ‘‘অযং মযা সদিসং কত্ৱা সিপ্পং সিক্খী’’তি তুস্সিত্ৱা ইমস্স মং অদাসি, সাহং তযি সিনেহং কত্ৱা অত্তনো কুলদত্তিযং সামিকং মাৰাপেসিন্তি. চোৰজেট্ঠকো ‘‘কুলদত্তিযং তাৱেসা সামিকং মাৰেসি, অঞ্ঞং পনেকং দিস্ৱা মম্পি এৱমেৱং কৰিস্সতি, ইমং ছড্ডেতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে একং কুন্নদিং উত্তানতলং তঙ্খণোদকপূৰং দিস্ৱা ‘‘ভদ্দে, ইমিস্সং নদিযং সুসুমাৰা কক্খড়া, কিং কৰোমা’’তি আহ. ‘‘সামি, সব্বং আভৰণভণ্ডং মম উত্তৰাসঙ্গেন ভণ্ডিকং কত্ৱা পৰতীৰং নেত্ৱা পুন আগন্ত্ৱা মং গহেত্ৱা গচ্ছা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সব্বং আভৰণভণ্ডং আদায নদিং ওতৰিত্ৱা তৰন্তো ৱিয পৰতীৰং পত্ৱা তং ছড্ডেত্ৱা পাযাসি. সা তং দিস্ৱা ‘‘সামি, কিং মং ছড্ডেত্ৱা ৱিয গচ্ছসি, কস্মা এৱং কৰোসি, এহি মম্পি আদায গচ্ছা’’তি তেন সদ্ধিং সল্লপন্তী পঠমং গাথমাহ –
১২৮. ‘‘সব্বং ভণ্ডং সমাদায, পাৰং তিণ্ণোসি ব্ৰাহ্মণ;
পচ্চাগচ্ছ লহুং খিপ্পং, মম্পি তাৰেহি দানিতো’’তি.
তত্থ লহুং খিপ্পন্তি লহুং পচ্চাগচ্ছ, খিপ্পং মম্পি তাৰেহি দানি ইতোতি অত্থো.
চোৰো তং সুত্ৱা পৰতীৰে ঠিতোযেৱ দুতিযং গাথমাহ –
১২৯. ‘‘অসন্থুতং মং চিৰসন্থুতেন, নিমীনি ভোতী অধুৱং ধুৱেন;
মযাপি ভোতী নিমিনেয্য অঞ্ঞং, ইতো অহং দূৰতৰং গমিস্স’’ন্তি.
সা হেট্ঠা ৱুত্তত্থাযেৱ –
চোৰো পন ‘‘ইতো অহং দূৰতৰং গমিস্সং, তিট্ঠ ত্ৱ’’ন্তি ৱত্ৱা তস্সা ৱিৰৱন্তিযাৱ আভৰণভণ্ডিকং আদায পলাতো. ততো সা বালা অত্ৰিচ্ছতায এৱৰূপং ব্যসনং পত্তা অনাথা হুত্ৱা অৱিদূৰে একং এড়গলাগুম্বং উপগন্ত্ৱা ৰোদমানা নিসীদি. তস্মিং খণে সক্কো দেৱৰাজা লোকং ওলোকেন্তো তং অত্ৰিচ্ছতাহতং সামিকা চ জাৰা চ পৰিহীনং ৰোদমানং দিস্ৱা ‘‘এতং নিগ্গণ্হিত্ৱা লজ্জাপেত্ৱা আগমিস্সামী’’তি মাতলিঞ্চ পঞ্চসিখঞ্চ আদায তত্থ গন্ত্ৱা নদীতীৰে ঠত্ৱা ‘‘মাতলি, ত্ৱং মচ্ছো ভৱ, পঞ্চসিখ ত্ৱং সকুণো ভৱ, অহং পন সিঙ্গালো হুত্ৱা মুখেন মংসপিণ্ডং গহেত্ৱা এতিস্সা সম্মুখট্ঠানং গমিস্সামি, ত্ৱং মযি তত্থ গতে উদকতো উল্লঙ্ঘিত্ৱা মম পুৰতো পত, অথাহং মুখেন গহিতমংসপিণ্ডং ছড্ডেত্ৱা মচ্ছং গহেতুং পক্খন্দিস্সামি, তস্মিং খণে ত্ৱং, পঞ্চসিখ, তং মংসপিণ্ডং গহেত্ৱা আকাসে উপ্পত, ত্ৱং মাতলি, উদকে পতা’’তি আণাপেসি. ‘‘সাধু, দেৱা’’তি, মাতলি, মচ্ছো অহোসি, পঞ্চসিখো সকুণো অহোসি. সক্কো সিঙ্গালো হুত্ৱা মংসপিণ্ডং মুখেনাদায তস্সা সম্মুখট্ঠানং অগমাসি. মচ্ছো উদকা উপ্পতিত্ৱা সিঙ্গালস্স পুৰতো পতি. সো মুখেন গহিতমংসপিণ্ডং ছড্ডেত্ৱা মচ্ছস্সত্থায পক্খন্দি. মচ্ছো উপ্পতিত্ৱা উদকে পতি, সকুণো মংসপিণ্ডং গহেত্ৱা আকাসে উপ্পতি, সিঙ্গালো উভোপি অলভিত্ৱা এড়গলাগুম্বং ওলোকেন্তো দুম্মুখো নিসীদি. সা তং দিস্ৱা ‘‘অযং অত্ৰিচ্ছতাহতো নেৱ মংসং, ন মচ্ছং লভী’’তি কুটং ভিন্দন্তী ৱিয মহাহসিতং হসি. তং সুত্ৱা সিঙ্গালো ততিযং গাথমাহ –
১৩০. ‘‘কাযং এড়গলাগুম্বে, কৰোতি অহুহাসিযং;
নযীধ নচ্চগীতং ৱা, তাড়ং ৱা সুসমাহিতং;
অনম্হিকালে সুসোণি, কিন্নু জগ্ঘসি সোভনে’’তি.
তত্থ কাযন্তি কা অযং. এড়গলাগুম্বেতি কম্বোজিগুম্বে. অহুহাসিযন্তি দন্তৱিদংসকং মহাহসিতং ৱুচ্চতি, তং কা এসা এতস্মিং গুম্বে কৰোতীতি পুচ্ছতি. নযীধ নচ্চগীতং ৱাতি ইমস্মিং ঠানে কস্সচি নচ্চন্তস্স নচ্চং ৱা গাযন্তস্স গীতং ৱা হত্থে সুসমাহিতে কত্ৱা ৱাদেন্তস্স সুসমাহিতং হত্থতাড়ং ৱা নত্থি, কং দিস্ৱা ত্ৱং হসেয্যাসীতি দীপেতি. অনম্হিকালেতি ৰোদনকালে. সুসোণীতি সুন্দৰসোণি. কিং নু জগ্ঘসীতি কেন কাৰণেন ত্ৱং ৰোদিতুং যুত্তকালে অৰোদমানাৱ মহাহসিতং হসসি. সোভনেতি তং পসংসন্তো আলপতি.
তং সুত্ৱা সা চতুত্থং গাথমাহ –
১৩১. ‘‘সিঙ্গাল বাল দুম্মেধ, অপ্পপঞ্ঞোসি জম্বুক;
জীনো মচ্ছঞ্চ পেসিঞ্চ, কপণো ৱিয ঝাযসী’’তি.
তত্থ জীনোতি জানিপ্পত্তো হুত্ৱা. পেসিন্তি মংসপেসিং. কপণো ৱিয ঝাযসীতি সহস্সভণ্ডিকং পৰাজিতো কপণো ৱিয ঝাযসি সোচসি চিন্তেসি.
ততো সিঙ্গালো পঞ্চমং গাথমাহ –
১৩২. ‘‘সুদস্সং ৱজ্জমঞ্ঞেসং, অত্তনো পন দুদ্দসং;
জীনা পতিঞ্চ জাৰঞ্চ, মঞ্ঞে ত্ৱঞ্ঞেৱ ঝাযসী’’তি.
তত্থ ত্ৱঞ্ঞেৱ ঝাযসীতি পাপধম্মে দুস্সীলে অহং তাৱ মম গোচৰং ন লভিস্সামি, ত্ৱং পন অত্ৰিচ্ছতায হতা তংমুহুত্তদিট্ঠকে চোৰে পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৱা তঞ্চ জাৰং কুলদত্তিযঞ্চ পতিং জীনা, মং উপাদায সতগুণেন সহস্সগুণেন কপণতৰা হুত্ৱা ঝাযসি ৰোদসি পৰিদেৱসীতি লজ্জাপেত্ৱা ৱিপ্পকাৰং পাপেন্তো মহাসত্তো এৱমাহ.
সা তস্স ৱচনং সুত্ৱা গাথমাহ –
১৩৩. ‘‘এৱমেতং মিগৰাজ, যথা ভাসসি জম্বুক;
সা নূনাহং ইতো গন্ত্ৱা, ভত্তু হেস্সং ৱসানুগা’’তি.
তত্থ নূনাতি একংসত্থে নিপাতো. সা অহং ইতো গন্ত্ৱা পুন অঞ্ঞং ভত্তাৰং লভিত্ৱা একংসেনেৱ তস্স ভত্তু ৱসানুগা ৱসৱত্তিনী ভৱিস্সামীতি.
অথস্সা অনাচাৰায দুস্সীলায ৱচনং সুত্ৱা সক্কো দেৱৰাজা ওসানগাথমাহ –
১৩৪. ‘‘যো হৰে মত্তিকং থালং, কংসথালম্পি সো হৰে;
কতংযেৱ তযা পাপং, পুনপেৱং কৰিস্সসী’’তি.
তস্সত্থো – অনাচাৰে কিং কথেসি, যো মত্তিকং থালং হৰতি, সুৱণ্ণথালৰজতথালাদিপ্পভেদং কংসথালম্পি সো হৰতেৱ, ইদঞ্চ তযা পাপং কতমেৱ, ন সক্কা তৱ সদ্ধাতুং, সা ত্ৱং পুনপি এৱং কৰিস্সসিযেৱাতি. এৱং সো তং লজ্জাপেত্ৱা ৱিপ্পকাৰং পাপেত্ৱা সকট্ঠানমেৱ অগমাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.
তদা ধনুগ্গহো উক্কণ্ঠিতভিক্খু অহোসি, সা ইত্থী পুৰাণদুতিযিকা, সক্কো দেৱৰাজা পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
চূড়ধনুগ্গহজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[৩৭৫] ৫. কপোতজাতকৱণ্ণনা
ইদানি খোম্হীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং লোলভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. লোলৱত্থু অনেকসো ৱিত্থাৰিতমেৱ. তং পন সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু, লোলো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ন খো ভিক্খু ইদানেৱ, পুব্বেপি ত্ৱং লোলোসি, লোলতায পন জীৱিতক্খযং পত্তো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো পাৰাৱতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা বাৰাণসিসেট্ঠিনো মহানসে নীড়পচ্ছিযং ৱসতি. অথেকো কাকো মচ্ছমংসলুদ্ধো তেন সদ্ধিং মেত্তিং কত্ৱা তত্থেৱ ৱসি. সো একদিৱসং বহুং মচ্ছমংসং দিস্ৱা ‘‘ইমং খাদিস্সামী’’তি নিত্থুনন্তো নীড়পচ্ছিযংযেৱ নিপজ্জিত্ৱা পাৰাৱতেন ‘‘এহি, সম্ম, গোচৰায গমিস্সামা’’তি ৱুচ্চমানোপি ‘‘অজীৰকেন নিপন্নোম্হি, গচ্ছ ত্ৱ’’ন্তি ৱত্ৱা তস্মিং গতে ‘‘গতো মে পচ্চামিত্তকণ্টকো, ইদানি যথাৰুচি মচ্ছমংসং খাদিস্সামী’’তি চিন্তেন্তো পঠমং গাথমাহ –
১৩৫. ‘‘ইদানি খোম্হি সুখিতো অৰোগো, নিক্কণ্টকো নিপ্পতিতো কপোতো;
কাহামি দানী হদযস্স তুট্ঠিং, তথা হি মং মংসসাকং বলেতী’’তি.
তত্থ নিপ্পতিতোতি নিগ্গতো. কপোতোতি পাৰাৱতো. কাহামি দানীতি কৰিস্সামি দানি. তথা হি মং মংসসাকং বলেতীতি তথা হি মংসঞ্চ অৱসেসং সাকঞ্চ ময্হং বলং কৰোতি, উট্ঠেহি খাদাতি ৱদমানং ৱিয উস্সাহং মমং কৰোতীতি অত্থো.
সো ভত্তকাৰকে মচ্ছমংসং পচিত্ৱা মহানসা নিক্খম্ম সৰীৰতো সেদং পৱাহেন্তে পচ্ছিতো নিক্খমিত্ৱা ৰসকৰোটিযং নিলীযিত্ৱা ‘‘কিৰি কিৰী’’তি সদ্দমকাসি. ভত্তকাৰকো ৱেগেনাগন্ত্ৱা কাকং গহেত্ৱা সব্বপত্তানি লুঞ্জিত্ৱা অল্লসিঙ্গীৱেৰঞ্চ সিদ্ধত্থকে চ পিসিত্ৱা লসুণং পূতিতক্কেন মদ্দিত্ৱা সকলসৰীৰং মক্খেত্ৱা একং কঠলং ঘংসিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা সুত্তকেন তস্স গীৱাযং বন্ধিত্ৱা নীড়পচ্ছিযংযেৱ তং পক্খিপিত্ৱা অগমাসি. পাৰাৱতো আগন্ত্ৱা তং দিস্ৱা ‘‘কা এসা বলাকা মম সহাযস্স পচ্ছিযং নিপন্না, চণ্ডো হি সো আগন্ত্ৱা ঘাতেয্যাপি ন’’ন্তি পৰিহাসং কৰোন্তো দুতিযং গাথমাহ –
১৩৬. ‘‘কাযং বলাকা সিখিনী, চোৰী লঙ্ঘিপিতামহা;
ওৰং বলাকে আগচ্ছ, চণ্ডো মে ৱাযসো সখা’’তি.
সা হেট্ঠা (জা. অট্ঠ. ২.৩.৭০) ৱুত্তত্থাযেৱ.
তং সুত্ৱা কাকো ততিযং গাথমাহ –
১৩৭. ‘‘অলঞ্হি তে জগ্ঘিতাযে, মমং দিস্ৱান এদিসং;
ৱিলূনং সূদপুত্তেন, পিট্ঠমণ্ডেন মক্খিত’’ন্তি.
তত্থ অলন্তি পটিসেধত্থে নিপাতো. জগ্ঘিতাযেতি হসিতুং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইদানি মং এদিসং এৱং দুক্খপ্পত্তং দিস্ৱা তৱ অলং হসিতুং, মা এদিসে কালে পৰিহাসকেড়িং কৰোহীতি.
সো পৰিহাসকেড়িং কৰোন্তোৱ পুন চতুত্থং গাথমাহ –
১৩৮. ‘‘সুন্হাতো সুৱিলিত্তোসি, অন্নপানেন তপ্পিতো;
কণ্ঠে চ তে ৱেড়ুৰিযো, অগমা নু কজঙ্গল’’ন্তি.
তত্থ কণ্ঠে চ তে ৱেড়ুৰিযোতি অযং তে ৱেড়ুৰিযমণিপি কণ্ঠে পিড়ন্ধো, ত্ৱং এত্তকং কালং অম্হাকং এতং ন দস্সেসীতি কপালং সন্ধাযেৱমাহ. কজঙ্গলন্তি ইধ বাৰাণসীযেৱ ‘‘কজঙ্গলা’’তি অধিপ্পেতা. ইতো নিক্খমিত্ৱা কচ্চি অন্তোনগৰং গতোসীতি পুচ্ছতি.
ততো কাকো পঞ্চমং গাথমাহ –
১৩৯. ‘‘মা তে মিত্তো অমিত্তো ৱা, অগমাসি কজঙ্গলং;
পিঞ্ছানি তত্থ লাযিত্ৱা, কণ্ঠে বন্ধন্তি ৱট্টন’’ন্তি.
তত্থ পিঞ্ছানীতি পত্তানি. তত্থ লাযিত্ৱাতি তস্মিং বাৰাণসিনগৰে লুঞ্চিত্ৱা. ৱট্টনন্তি কঠলিকং.
তং সুত্ৱা পাৰাৱতো ওসানগাথমাহ –
১৪০. ‘‘পুনপাপজ্জসী সম্ম, সীলঞ্হি তৱ তাদিসং;
ন হি মানুসকা ভোগা, সুভুঞ্জা হোন্তি পক্খিনা’’তি.
তত্থ পুনপাপজ্জসীতি পুনপি এৱৰূপং আপজ্জিস্সসি. এৱৰূপঞ্হি তে সীলন্তি.
ইতি নং সো ওৱদিত্ৱা তত্থ অৱসিত্ৱা পক্খে পসাৰেত্ৱা অঞ্ঞত্থ অগমাসি. কাকোপি তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে লোলভিক্খু অনাগামিফলে পতিট্ঠহি. তদা কাকো লোলভিক্খু অহোসি, কপোতো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
কপোতজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
অড্ঢৱগ্গো ততিযো.
জাতকুদ্দানং –
মণিকুণ্ডল সুজাতা, ৱেনসাখঞ্চ ওৰগং;
ঘটং কোৰণ্ডি লটুকি, ধম্মপালং মিগং তথা.
সুযোনন্দী ৱণ্ণাৰোহ, সীলং হিৰী খজ্জোপনং;
অহি গুম্বিয সাড়িযং, তচসাৰং মিত্তৱিন্দং.
পলাসঞ্চেৱ দীঘিতি, মিগপোতক মূসিকং;