১. আনিসংসৱগ্গো
১. কিমত্থিযসুত্তৱণ্ণনা
১. দসকনিপাতস্স পঠমে কুসলানি সীলানীতি অনৱজ্জসীলানি. অমঙ্কুভাৱস্স অৱিপ্পটিসাৰস্স অত্থায সংৱত্তন্তীতি অৱিপ্পটিসাৰত্থানি. সো নেসং আনিসংসোতি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানি. যথাভূতঞাণদস্সনত্থোতিআদীসু যথাভূতঞাণদস্সনং নাম তৰুণৱিপস্সনা, নিব্বিদা নাম বলৱৱিপস্সনা, ৱিৰাগো নাম মগ্গো, ৱিমুত্তি নাম অৰহত্তফলং, ঞাণদস্সনং নাম পচ্চৱেক্খণঞাণং. অগ্গায পৰেন্তীতি অৰহত্তত্থায গচ্ছন্তি.
২. চেতনাকৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
২. দুতিযে ন চেতনায কৰণীযন্তি ন চেতেত্ৱা কপ্পেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা কাতব্বং. ধম্মতা এসাতি ধম্মসভাৱো এসো কাৰণনিযমো অযং. অভিসন্দেন্তীতি পৱত্তেন্তি. পৰিপূৰেন্তীতি পৰিপুণ্ণং কৰোন্তি. অপাৰা পাৰং গমনাযাতি ওৰিমতীৰভূতা তেভূমকৱট্টা নিব্বানপাৰং গমনত্থায.
৩-৫. উপনিসসুত্তত্তযৱণ্ণনা
৩-৫. ততিযে হতূপনিসোতি হতকাৰণো. চতুত্থপঞ্চমেসু দ্ৱীহি থেৰেহি কথিতভাৱোৱ ৱিসেসো.
৬. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা
৬. ছট্ঠে নেৱ পথৱিযং পথৱীসঞ্ঞী অস্সাতি পথৱিং আৰম্মণং কত্ৱা পথৱীতি এৱং উপ্পন্নায সঞ্ঞায সঞ্ঞী ন ভৱেয্য. আপাদীসুপি এসেৱ নযো. ন ইধলোকেতি ইধলোকে উপ্পজ্জনকচতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞায ন সঞ্ঞী ভৱেয্য. ন পৰলোকেতি পৰলোকে উপ্পজ্জনকচতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞায ন সঞ্ঞী ভৱেয্য. সঞ্ঞী চ পন অস্সাতি অথ চ পনস্স সমাপত্তি সৱিতক্কসমাপত্তিযেৱ অস্সাতি ৱুচ্চতি. এতং সন্তং এতং পণীতন্তি সন্তং সন্তন্তি অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্স দিৱসম্পি চিত্তুপ্পাদো ‘‘সন্তং সন্ত’’ন্তেৱ পৱত্ততি, পণীতং পণীতন্তি অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্স দিৱসম্পি চিত্তুপ্পাদো ‘‘পণীতং পণীত’’ন্তেৱ পৱত্ততি. যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথোতি নিব্বানং নিব্বানন্তি অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্স দিৱসম্পি চিত্তুপ্পাদো ‘‘নিব্বানং নিব্বান’’ন্তেৱ পৱত্ততীতি সব্বম্পেতং ফলসমাপত্তিসমাধিং সন্ধায ৱুত্তং.
৭. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৭. সত্তমে সঞ্ঞী চ পনাহং, আৱুসো, তস্মিং সমযে অহোসিন্তি, আৱুসো, তস্মিং সমযে অহং ‘‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’’ন্তি ইমায ফলসমাপত্তিসঞ্ঞায সঞ্ঞী অহোসিং. সচিত্তকা মে সা সমাপত্তি অহোসীতি পচ্চৱেক্খণা কথিতা.
৮. ঝানসুত্তৱণ্ণনা
৮. অট্ঠমে সমন্তপাসাদিকোতি পসাদাৱহানংযেৱ কাযকম্মাদীনং সব্ভাৱতো সমন্তো পাসাদিকো. সব্বাকাৰপৰিপূৰোতি সব্বেহি কাৰণেহি পৰিপুণ্ণো.
৯. সন্তৱিমোক্খসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে সন্তাতি আৰম্মণসন্ততাযপি অঙ্গসন্ততাযপি সন্তা. ৱিমোক্খাতি পচ্চনীকধম্মেহি ৱিমুত্তত্তা আৰম্মণে চ নিৰাসঙ্কভাৱেন সুট্ঠু মুত্তত্তা এৱংলদ্ধনামা. অতিক্কম্ম ৰূপেতি ৰূপজ্ঝানানি অতিক্কমিত্ৱা পৱত্তা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
আনিসংসৱগ্গো পঠমো.
২. নাথৱগ্গো
১. সেনাসনসুত্তৱণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে পঞ্চঙ্গসমন্নাগতোতি পঞ্চহি গুণঙ্গেহি সমন্নাগতো. নাতিদূৰং হোতি নাচ্চাসন্নন্তি যঞ্হি অতিদূৰে হোতি, পিণ্ডায চৰিত্ৱা তত্থ গচ্ছন্তস্স কাযচিত্তদৰথা হোতি, ততো অনুপ্পন্নং ৱা সমাধিং উপ্পাদেতুং উপ্পন্নং ৱা থিৰং কাতুং ন সক্কোতি. অচ্চাসন্নং বহুজনাকিণ্ণং হোতি. চত্তালীসউসভমত্তে পন পদেসে ৱসতং দূৰাসন্নদোসৱিমুত্তঞ্চ গমনাগমনসম্পন্নং নাম হোতি. দিৱাঅপ্পাকিণ্ণন্তি দিৱসভাগে মহাজনেন অনাকিণ্ণং.
২. পঞ্চঙ্গসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে কেৱলীতি কেৱলেহি সকলেহি গুণেহি সমন্নাগতো. ৱুসিতৱাতি ৱুত্থব্ৰহ্মচৰিযৱাসো. অসেখেনাতি অসেখধম্মপৰিযাপন্নেন লোকুত্তৰেন. সীলক্খন্ধেনাতি সীলৰাসিনা. ৱিমুত্তিক্খন্ধেনাতি এত্থ ঠপেত্ৱা সীলাদযো তযো সেসা ফলধম্মা ৱিমুত্তি নাম, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং পচ্চৱেক্খণঞাণং, তং লোকিযমেৱ.
৩-৪. সংযোজনসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৩-১৪. ততিযে ওৰম্ভাগিযানীতি হেট্ঠাভাগিযানি. উদ্ধম্ভাগিযানীতি উপৰিভাগিযানি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং. চতুত্থে খিলৱিনিবন্ধা পঞ্চকনিপাতে ৱিত্থাৰিতাযেৱ. আৰোহপৰিণাহেনাতি দীঘপুথুলন্তেন.
৫. অপ্পমাদসুত্তৱণ্ণনা
১৫. পঞ্চমে এৱমেৱ খোতি যথা সব্বসত্তানং সম্মাসম্বুদ্ধো অগ্গো, এৱং সব্বেসং কুসলধম্মানং কাৰাপকঅপ্পমাদো অগ্গোতি দট্ঠব্বো. ননু চেস লোকিযোৱ, কুসলধম্মা পন লোকুত্তৰাপি. অযঞ্চ কামাৱচৰোৱ, কুসলধম্মা পন চতুভূমকা. কথমেস তেসং অগ্গোতি? পটিলাভকত্তেন. অপ্পমাদেন হি তে পটিলভন্তি, তস্মা সো তেসং অগ্গো. তেনেৱ ৱুত্তং – সব্বে তে অপ্পমাদমূলকাতি.
জঙ্গলানন্তি পথৱিতলচাৰীনং. পাণানন্তি সপাদকপাণানং. পদজাতানীতি পদানি. সমোধানং গচ্ছন্তীতি ওধানং পক্খেপং গচ্ছন্তি. অগ্গমক্খাযতীতি সেট্ঠমক্খাযতি. যদিদং মহন্তত্তেনাতি মহন্তভাৱেন অগ্গমক্খাযতি, ন গুণগ্গেনাতি অত্থো. ৱস্সিকন্তি সুমনপুপ্ফং. ইদং কিৰ সুত্তং সুত্ৱা ভাতিযমহাৰাজা ৱীমংসিতুকামতায একস্মিং গব্ভে চতুজাতিগন্ধেহি পৰিভণ্ডং কত্ৱা সুগন্ধপুপ্ফানি আহৰাপেত্ৱা একস্স সমুগ্গস্স মজ্ঝে সুমনপুপ্ফমুট্ঠিং ঠপেত্ৱা সেসানি তস্স সমন্ততো মুট্ঠিং কত্ৱা ঠপেত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায বহি নিক্খন্তো. অথস্স মুহুত্তং বহি ৱীতিনামেত্ৱা দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা পৱিসন্তস্স সব্বপঠমং সুমনপুপ্ফগন্ধো ঘানং পহৰি. সো মহাতলস্মিংযেৱ মহাচেতিযাভিমুখো নিপজ্জিত্ৱা ‘‘ৱস্সিকং তেসং অগ্গন্তি কথেন্তেন সুকথিতং সম্মাসম্বুদ্ধেনা’’তি চেতিযং ৱন্দি. খুদ্দৰাজানোতি খুদ্দকৰাজানো. কূটৰাজানোতিপি পাঠো.
৬. আহুনেয্যসুত্তৱণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে গোত্ৰভূতি সিখাপত্তৱিপস্সনাভূতেন নিব্বানাৰম্মণেন গোত্ৰভুঞাণেন সমন্নাগতো.
৭. পঠমনাথসুত্তৱণ্ণনা
১৭. সত্তমে সনাথাতি সঞাতকা বহুঞাতিৱগ্গা হুত্ৱা ৱিহৰথ. নাথং কৰোন্তীতি নাথকৰণা, অত্তনো সনাথভাৱকৰা পতিট্ঠাকৰাতি অত্থো. কল্যাণমিত্তোতিআদীসু সীলাদিগুণসম্পন্না কল্যাণা মিত্তা অস্সাতি কল্যাণমিত্তো. তেৱস্স ঠাননিসজ্জাদীসু সহ অযনতো সহাযাতি কল্যাণসহাযো. চিত্তেন চেৱ কাযেন চ কল্যাণমিত্তেসুযেৱ সম্পৱঙ্কো ওণতোতি কল্যাণসম্পৱঙ্কো. সুৱচো হোতীতি সুখেন ৱত্তব্বো হোতি, সুখেন অনুসাসিতব্বো. খমোতি গাড়্হেন ফৰুসেন কক্খড়েন ৱুত্তো খমতি ন কুপ্পতি. পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিন্তি যথা একচ্চো ওৱদিযমানো ৱামতো গণ্হাতি, পটিপ্ফৰতি ৱা, অস্সুণন্তো ৱা গচ্ছতি, এৱং অকত্ৱা ‘‘ওৱদথ, ভন্তে, অনুসাসথ, তুম্হেসু অনোৱদন্তেসু কো অঞ্ঞো ওৱদিস্সতী’’তি পদক্খিণং গণ্হাতি.
উচ্চাৱচানীতি উচ্চনীচানি. কিংকৰণীযানীতি ‘‘কিং কৰোমী’’তি এৱং ৱত্ৱা কত্তব্বকম্মানি. তত্থ উচ্চকম্মং নাম চীৱৰস্স কৰণং ৰজনং, চেতিযে সুধাকম্মং, উপোসথাগাৰচেতিযঘৰবোধিঘৰেসু কত্তব্বকম্মন্তি এৱমাদি. অৱচকম্মং নাম পাদধোৱনমক্খনাদিখুদ্দককম্মং. তত্ৰূপাযাযাতি তত্ৰুপগমনিযায. অলং কাতুন্তি কাতুং সমত্থো হোতি. অলং সংৱিধাতুন্তি ৱিচাৰেতুং সমত্থো হোতি.
ধম্মে অস্স কামো সিনেহোতি ধম্মকামো, তেপিটকং বুদ্ধৱচনং পিযাযতীতি অত্থো. পিযসমুদাহাৰোতি পৰস্মিং কথেন্তে সক্কচ্চং সুণাতি, সযঞ্চ পৰেসং দেসেতুকামো হোতীতি অত্থো. অভিধম্মে অভিৱিনযেতি এত্থ ধম্মো অভিধম্মো, ৱিনযো অভিৱিনযোতি চতুক্কং ৱেদিতব্বং. তত্থ ধম্মোতি সুত্তন্তপিটকং. অভিধম্মোতি সত্ত পকৰণানি. ৱিনযোতি উভতোৱিভঙ্গো. অভিৱিনযোতি খন্ধকপৰিৱাৰা. অথ ৱা সুত্তন্তপিটকম্পি অভিধম্মপিটকম্পি ধম্মো এৱ, মগ্গফলানি অভিধম্মো. সকলৱিনযপিটকং ৱিনযো, কিলেসৱূপসমকৰণং অভিৱিনযো. ইতি সব্বস্মিম্পি এত্থ ধম্মে চ অভিধম্মে চ ৱিনযে চ অভিৱিনযে চ উড়াৰপামোজ্জো হোতীতি অত্থো. কুসলেসু ধম্মেসূতি কাৰণত্থে ভুম্মং, চাতুভূমককুসলধম্মকাৰণা তেসং অধিগমত্থায অনিক্খিত্তধুৰো হোতীতি অত্থো.
৮. দুতিযনাথসুত্তৱণ্ণনা
১৮. অট্ঠমে থেৰানুকম্পিতস্সাতি থেৰেহি ওৱাদানুসাসনিদানসমুস্সাহিতায হিতফৰণায অনুকম্পিতস্স.
৯. পঠমঅৰিযাৱাসসুত্তৱণ্ণনা
১৯. নৱমে অৰিযৱাসাতি অৰিযানং আৱাসো, তে আৱসিংসু আৱসন্তি আৱসিস্সন্তীতি অৰিযাৱাসা. যদৰিযাতি যে ৱাসে অৰিযা.
১০. দুতিযঅৰিযাৱাসসুত্তৱণ্ণনা
২০. দসমং যস্মা কুৰুৰট্ঠৱাসিনো ভিক্খূ গম্ভীৰপঞ্ঞাকাৰকা যুত্তপ্পযুত্তা, তস্মা যথা তেসং দীঘনিকাযাদীসু মহানিদানাদীনি কথিতানি, এৱমিদম্পি গম্ভীৰং সুখুমং তিলক্খণাহতং সুত্তং তত্থেৱ অৱোচ. তত্থ পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনোতি পঞ্চহি অঙ্গেহি ৱিপ্পযুত্তো হুত্ৱা খীণাসৱো অৱসি ৱসতি ৱসিস্সতি. তস্মা অযং পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনতা অৰিযাৱাসোতি ৱুত্তো. এস নযো সব্বত্থ. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছড়ঙ্গসমন্নাগতো হোতীতি ছড়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতো হোতি. ছড়ঙ্গুপেক্খা ধম্মা নাম কেতি? ঞাণাদযো. ‘‘ঞাণ’’ন্তি ৱুত্তে কিৰিযতো চত্তাৰি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তানি লব্ভন্তি, ‘‘সততৱিহাৰো’’তি ৱুত্তে অট্ঠ মহাচিত্তানি, ‘‘ৰজ্জনদুস্সনং নত্থী’’তি ৱুত্তে দস চিত্তানি লব্ভন্তি. সোমনস্সং আসেৱনৱসেন লব্ভতি. সতাৰক্খেন চেতসাতি খীণাসৱস্স হি তীসু দ্ৱাৰেসু সব্বকালে সতি আৰক্খকিচ্চং সাধেতি. তেনেৱস্স চৰতো চ তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগৰস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং হোতীতি ৱুচ্চতি.
পুথুসমণব্ৰাহ্মণানন্তি বহূনং সমণব্ৰাহ্মণানং. এত্থ সমণাতি পব্বজ্জূপগতা, ব্ৰাহ্মণাতি ভোৱাদিনো. পুথুপচ্চেকসচ্চানীতি বহূনি পাটেক্কসচ্চানি. ‘‘ইদমেৱ দস্সনং সচ্চং, ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি এৱং পাটিযেক্কং গহিতানি বহূনি সচ্চানীতি অত্থো. নুণ্ণানীতি নীহটানি. পনুণ্ণানীতি সুট্ঠু নীহটানি. চত্তানীতি ৱিস্সট্ঠানি. ৱন্তানীতি ৱমিতানি. মুত্তানীতি ছিন্নবন্ধনানি কতানি. পহীনানীতি পজহিতানি. পটিনিস্সট্ঠানীতি যথা ন পুন চিত্তং আৰোহন্তি, এৱং পটিনিস্সজ্জিতানি. সব্বানেৱ তানি গহিতগ্গহণস্স ৱিস্সট্ঠভাৱৱেৱচনানি.
সমৱযসট্ঠেসনোতি এত্থ অৱযাতি অনূনা, সট্ঠাতি ৱিস্সট্ঠা. সম্মা অৱযা সট্ঠা এসনা অস্সাতি সমৱযসট্ঠেসনো, সুট্ঠুৱিস্সট্ঠসব্বএসনোতি অত্থো. ৰাগা চিত্তং ৱিমুত্তন্তিআদীহি মগ্গস্স কিচ্চনিপ্ফত্তি কথিতা. ৰাগো মে পহীনোতিআদীহি পচ্চৱেক্খণফলং কথিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
নাথৱগ্গো দুতিযো.
৩. মহাৱগ্গো
১. সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে ৱিসমগতেতি ৱিসমট্ঠানেসু গোচৰেসু গতে. সঙ্ঘাতং আপাদেসিন্তি ঘাতং ৱধং পাপেসিং. তস্স হি উস্সন্নতেজতায খুদ্দকেসু পাণেসু অনুকম্পা হোতি. তস্মা যে পটিসত্তুভাৱেন সণ্ঠাতুং সক্খিস্সন্তি, যে দুব্বলা পলাযিতুকামা ভৱিস্সন্তি, তে পলাযিস্সন্তীতি সীহনাদং নদিত্ৱাৱ গোচৰায পক্কমতি. তথাগতস্সেতং অধিৱচনন্তি যদি হি সহনতায হননতায চ সীহো, তথাগতো হি সব্বানি চ ইট্ঠানিট্ঠানি সহতি, সব্বপৰপ্পৱাদিনো চ ৱাদানং নিম্মথনেন হনতি. ইদমস্স হোতি সীহনাদস্মিন্তি অযমস্স সীহনাদো.
তথাগতবলানীতি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানি তথাগতস্সেৱ বলানি. যথা ৱা পুব্ববুদ্ধানং বলানি পুঞ্ঞসম্পত্তিযা আগতানি, তথা আগতবলানীতিপি অত্থো. তত্থ দুৱিধং তথাগতস্স বলং কাযবলং ঞাণবলং. তেসু কাযবলং হত্থিকুলানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং পোৰাণেহি –
‘‘কালাৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;
গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি.
ইমানি দস হত্থিকুলানি. তত্থ কালাৱকন্তি পকতিহত্থিকুলং দট্ঠব্বং. যং দসন্নং পুৰিসানং কাযবলং, তং একস্স কালাৱকস্স হত্থিনো. যং দসন্নং কালাৱকানং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্স. যং দসন্নং গঙ্গেয্যানং, তং একস্স পণ্ডৰস্স. যং দসন্নং পণ্ডৰানং, তং একস্স তম্বস্স. যং দসন্নং তম্বানং, তং একস্স পিঙ্গলস্স. যং দসন্নং পিঙ্গলানং, তং একস্স গন্ধহত্থিনো. যং দসন্নং গন্ধহত্থীনং, তং একস্স মঙ্গলস্স. যং দসন্নং মঙ্গলানং, তং একস্স হেমস্স. যং দসন্নং হেমানং, তং একস্স উপোসথস্স. যং দসন্নং উপোসথানং, তং একস্স ছদ্দন্তস্স. যং দসন্নং ছদ্দন্তানং, তং একস্স তথাগতস্স. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তিপি ইদমেৱ ৱুচ্চতি. তদেতং পকতিহত্থিগণনায হত্থীনং কোটিসহস্সানং, পুৰিসগণনায দসন্নং পুৰিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি. ইদং তাৱ তথাগতস্স কাযবলং.
ঞাণবলং পন পাড়িযং তাৱ আগতমেৱ. দসবলঞাণং, মজ্ঝিমে আগতং চতুৱেসাৰজ্জঞাণং, অট্ঠসু পৰিসাসু অকম্পনঞাণং, চতুযোনিপৰিচ্ছেদঞাণং, পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদঞাণং, সংযুত্তকে (সং. নি. ২.৩৩) আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি সত্তসত্ততি ঞাণানীতি, এৱং অঞ্ঞানিপি অনেকানি ঞাণবলং নাম. ইধাপি ঞাণবলমেৱ অধিপ্পেতং. ঞাণঞ্হি অকম্পিযট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চ বলন্তি ৱুত্তং.
আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৱা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৱসতজেট্ঠকো উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. ৱজসতজেট্ঠকো ৱা উসভো, ৱজসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. সব্বগৱসেট্ঠো সব্বপৰিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভাৰৱহো অসনিসতসদ্দেহিপি অসম্পকম্পিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পৰিযাযৱচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানং. ইদং পন আসভং ৱিযাতি আসভং. যথেৱ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো উসভবলেন সমন্নাগতো চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৱং তথাগতোপি দসহি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো চতূহি ৱেসাৰজ্জপাদেহি অট্ঠপৰিসপথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা সদেৱকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৱং তিট্ঠমানো চ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি অত্তনি আৰোপেতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.
পৰিসাসূতি অট্ঠসু পৰিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং নদতি, অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতি. তত্ৰাযং উপমা – যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৱং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পৰিসাসু ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো ‘‘ইতি সক্কাযো’’তিআদিনা নযেন নানাৱিধদেসনাৱিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.
ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতীতি এত্থ ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং ৱিসিট্ঠং. চক্কন্তি ধম্মচক্কং. তং পনেতং দুৱিধং হোতি পটিৱেধঞাণঞ্চেৱ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৱিতং অত্তনো অৰিযফলাৱহং পটিৱেধঞাণং, কৰুণাপভাৱিতং সাৱকানং অৰিযফলাৱহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৱেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৱিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৱনতো ৱা যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্কৰতো ৱা পট্ঠায যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৱত্তমানং পৱত্তন্তি দুৱিধং. তঞ্হি যাৱ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৱত্তমানং, ফলক্খণে পৱত্তং নাম. তেসু পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং, বুদ্ধানংযেৱ ওৰসঞাণং.
ইদানি যেহি দসহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, তানি ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং কতমানি দস? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতোতিআদিমাহ. তত্থ ঠানঞ্চ ঠানতোতি কাৰণঞ্চ কাৰণতো. কাৰণঞ্হি যস্মা তত্থ ফলং তিট্ঠতি, তদাযত্তৱুত্তিতায উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চ, তস্মা ঠানন্তি ৱুচ্চতি. তং ভগৱা ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং ঠানং. যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং অট্ঠান’’ন্তি পজানন্তো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. অভিধম্মে পনেতং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং ঞাণ’’ন্তিআদিনা (ৱিভ. ৮০৯) নযেন ৱিত্থাৰিতমেৱ. যম্পীতি যেন ঞাণেন. ইদম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতস্সাতি ইদম্পি ঠানাট্ঠানঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং নাম হোতীতি অত্থো. এৱং সব্বপদেসু যোজনা ৱেদিতব্বা.
কম্মসমাদানানন্তি সমাদিযিত্ৱা কতানং কুসলাকুসলকম্মানং, কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানং. ঠানসো হেতুসোতি পচ্চযতো চেৱ হেতুতো চ. তত্থ গতিউপধিকালপযোগা ৱিপাকস্স ঠানং, কম্মং হেতু. ইমস্স পন ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা ‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি গতিসম্পত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১০) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.
সব্বত্থগামিনিন্তি সব্বগতিগামিনিঞ্চ অগতিগামিনিঞ্চ. পটিপদন্তি মগ্গং. যথাভূতং পজানাতীতি বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৱ পাণং ঘাতেন্তেসু ‘‘ইমস্স চেতনা নিৰযগামিনী ভৱিস্সতি, ইমস্স তিৰচ্ছানযোনিগামিনী’’তি ইমিনা নযেন একৱত্থুস্মিম্পি কুসলাকুসলচেতনাসঙ্খাতানং পটিপত্তীনং অৱিপৰীততো সভাৱং জানাতি. ইমস্সপি চ ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো অযং মগ্গো অযং পটিপদা নিৰযগামিনীতি পজানাতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮১১) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.
অনেকধাতুন্তি চক্খুধাতুআদীহি কামধাতুআদীহি ৱা ধাতূহি বহুধাতুং. নানাধাতুন্তি তাসংযেৱ ধাতূনং ৱিলক্খণতায নানপ্পকাৰধাতুং. লোকন্তি খন্ধাযতনধাতুলোকং. যথাভূতং পজানাতীতি তাসং ধাতূনং অৱিপৰীততো সভাৱং পটিৱিজ্ঝতি. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো খন্ধনানত্তং পজানাতী’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতমেৱ.
নানাধিমুত্তিকতন্তি হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৱং. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো পজানাতি সন্তি সত্তা হীনাধিমুত্তিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতমেৱ.
পৰসত্তানন্তি পধানসত্তানং. পৰপুগ্গলানন্তি ততো অঞ্ঞেসং হীনসত্তানং. একত্থমেৱ ৱা এতং পদদ্ৱযং, ৱেনেয্যৱসেন দ্ৱিধা ৱুত্তং. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তন্তি সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং পৰভাৱঞ্চ অপৰভাৱঞ্চ, ৱুদ্ধিঞ্চ হানিঞ্চাতি অত্থো. ইমস্সাপি ঞাণস্স ৱিত্থাৰকথা ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো সত্তানং আসযং পজানাতী’’তি (ৱিভ. ৮১৪) আদিনা নযেন অভিধম্মে আগতাযেৱ.
ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনন্তি পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানং, ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনং অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং, সৱিতক্কসৱিচাৰাদীনং তিণ্ণং সমাধীনং, পঠমজ্ঝানসমাপত্তিআদীনঞ্চ নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনং. সংকিলেসন্তি হানভাগিযধম্মং. ৱোদানন্তি ৱিসেসভাগিযধম্মং. ৱুট্ঠানন্তি ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং, তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি (ৱিভ. ৮২৮) এৱং ৱুত্তং পগুণজ্ঝানঞ্চেৱ ভৱঙ্গফলসমাপত্তিযো চ. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমঞ্হি পগুণজ্ঝানং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদট্ঠানং হোতি, তস্মা ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ভৱঙ্গেন পন সব্বজ্ঝানেহি ৱুট্ঠানং হোতি, ফলসমাপত্তিযা নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানং হোতি. তং সন্ধায চ ‘‘তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৱোদানং ৱুট্ঠানং যথাভূতং ঞাণং? ঝাযীতি চত্তাৰো ঝাযী, অত্থেকচ্চো ঝাযী সম্পত্তিংযেৱ সমানং ৱিপত্তীতি পচ্চেতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮২৮) নযেন অভিধম্মে ৱিত্থাৰিতমেৱ. সব্বঞাণানং ৱিত্থাৰকথায ৱিনিচ্ছযো সম্মোহৱিনোদনিযা ৱিভঙ্গট্ঠকথায ৱুত্তো, পুব্বেনিৱাসানুস্সতিদিব্বচক্খুঞাণকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতা, আসৱক্খযকথা হেট্ঠা ৱুত্তাযেৱাতি.
তত্থ পৰৱাদীকথা হোতি ‘‘দসবলঞাণং নাম পাটিযেক্কং ঞাণং নত্থি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সেৱাযং পভেদো’’তি. তং ন তথা দট্ঠব্বং. অঞ্ঞমেৱ হি দসবলঞাণং, অঞ্ঞং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দসবলঞাণঞ্হি সকসককিচ্চমেৱ জানাতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং তম্পি ততো অৱসেসম্পি জানাতি. দসবলঞাণেসু হি পঠমং কাৰণাকাৰণমেৱ জানাতি, দুতিযং কম্মৱিপাকন্তৰমেৱ, ততিযং কম্মপৰিচ্ছেদমেৱ, চতুত্থং ধাতুনানত্তকাৰণমেৱ, পঞ্চমং সত্তানং অজ্ঝাসযাধিমুত্তিমেৱ, ছট্ঠং ইন্দ্ৰিযানং তিক্খমুদুভাৱমেৱ, সত্তমং ঝানাদীহি সদ্ধিং তেসং সংকিলেসাদিমেৱ, অট্ঠমং পুব্বেনিৱুত্থক্খন্ধসন্ততিমেৱ, নৱমং সত্তানং চুতিপটিসন্ধিমেৱ, দসমং সচ্চপৰিচ্ছেদমেৱ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন এতেহি জানিতব্বঞ্চ ততো উত্তৰিঞ্চ পজানাতি, এতেসং পন কিচ্চং ন সব্বং কৰোতি. তঞ্হি ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতুং ন সক্কোতি, ইদ্ধি হুত্ৱা ৱিকুব্বিতুং ন সক্কোতি, মগ্গো হুত্ৱা কিলেসে খেপেতুং ন সক্কোতি.
অপিচ পৰৱাদী এৱং পুচ্ছিতব্বো ‘‘দসবলঞাণং নামেতং সৱিতক্কসৱিচাৰং অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং অৱিতক্কঅৱিচাৰং, কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং, লোকিযং লোকুত্তৰ’’ন্তি. জানন্তো ‘‘পটিপাটিযা সত্ত ঞাণানি সৱিতক্কসৱিচাৰানী’’তি ৱক্খতি, ‘‘ততো পৰানি দ্ৱে অৱিতক্কঅৱিচাৰানী’’তি ৱক্খতি. ‘‘আসৱক্খযঞাণং সিযা সৱিতক্কসৱিচাৰং সিযা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং, সিযা অৱিতক্কঅৱিচাৰ’’ন্তি ৱক্খতি. তথা ‘‘পটিপাটিযা সত্ত কামাৱচৰানি, ততো দ্ৱে ৰূপাৱচৰানি, অৱসানে একং লোকুত্তৰ’’ন্তি ৱক্খতি. ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন সৱিতক্কসৱিচাৰমেৱ লোকিযমেৱা’’তি ৱক্খতি.
এৱমেত্থ অনুপদৱণ্ণনং ঞত্ৱা ইদানি যস্মা তথাগতো পঠমংযেৱ ঠানাট্ঠানঞাণেন ৱেনেয্যসত্তানং আসৱক্খযাধিগমস্স চেৱ অনধিগমস্স চ ঠানাট্ঠানভূতং কিলেসাৱৰণাভাৱং পস্সতি লোকিযসম্মাদিট্ঠিট্ঠানাদিদস্সনতো নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিট্ঠানাভাৱদস্সনতো চ. অথ নেসং কম্মৱিপাকঞাণেন ৱিপাকাৱৰণাভাৱং পস্সতি তিহেতুকপ্পটিসন্ধিদস্সনতো, সব্বত্থগামিনিপটিপদাঞাণেন কম্মাৱৰণাভাৱং পস্সতি আনন্তৰিযকম্মাভাৱদস্সনতো. এৱমনাৱৰণানং অনেকধাতুনানাধাতুঞাণেন অনুকূলধম্মদেসনত্থং চৰিযাৱিসেসং পস্সতি ধাতুৱেমত্তদস্সনতো. অথ নেসং নানাধিমুত্তিকতঞাণেন অধিমুত্তিং পস্সতি পযোগং অনাদিযিত্ৱাপি অধিমুত্তিৱসেন ধম্মদেসনত্থং. অথেৱং দিট্ঠাধিমুত্তীনং যথাসত্তি যথাবলং ধম্মং দেসেতুং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তিঞাণেন ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং পস্সতি সদ্ধাদীনং তিক্খমুদুভাৱদস্সনতো. এৱং পৰিঞ্ঞাতিন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তা পন তে সচে দূৰে হোন্তি, অথ ঝানাদিঞাণেন ঝানাদীসু ৱসীভূতত্তা ইদ্ধিৱিসেসেন তে খিপ্পং উপগচ্ছতি. উপগন্ত্ৱা চ নেসং পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন পুব্বজাতিভৱং, দিব্বচক্খানুভাৱতো পত্তব্বেন চেতোপৰিযঞাণেন সম্পতি চিত্তৱিসেসং পস্সন্তো আসৱক্খযঞাণানুভাৱেন আসৱক্খযগামিনিযা পটিপদায ৱিগতসম্মোহত্তা আসৱক্খযায ধম্মং দেসেতি. তস্মা ইমিনানুক্কমেন ইমানি বলানি ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি.
২. অধিৱুত্তিপদসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে যে তে ধম্মাতি যে তে দসবলঞাণং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণধম্মা. অধিৱুত্তিপদানন্তি অধিৱচনপদানং, খন্ধাযতনধাতুধম্মানন্তি অত্থো. অধিৱুত্তিযোতি হি অধিৱচনানি ৱুচ্চন্তি, তেসং যে পদভূতা দেসনায পদট্ঠানত্তা. অতীতা বুদ্ধাপি হি এতে ধম্মে কথযিংসু, অনাগতাপি এতেৱ কথযিস্সন্তি. তস্মা খন্ধাদযো অধিৱুত্তিপদানি নাম. তেসং অধিৱুত্তিপদানং. অথ ৱা ভূতমত্থং অভিভৱিত্ৱা যথাসভাৱতো অগ্গহেত্ৱা ৱত্তনতো অধিৱুত্তিযোতি দিট্ঠিযো ৱুচ্চন্তি, অধিৱুত্তীনং পদানি অধিৱুত্তিপদানি, দিট্ঠিদীপকানি ৱচনানীতি অত্থো. তেসং অধিৱুত্তিপদানং দিট্ঠিৱোহাৰানং. অভিঞ্ঞা সচ্ছিকিৰিযাযাতি জানিত্ৱা পচ্চক্খকৰণত্থায. ৱিসাৰদোতি ঞাণসোমনস্সপ্পত্তো. তত্থাতি তেসু ধম্মেসু তেসং তেসং তথা তথা ধম্মং দেসেতুন্তি তেসং তেসং দিট্ঠিগতিকানং ৱা ইতৰেসং ৱা আসযং ঞত্ৱা তথা তথা ধম্মং দেসেতুং. হীনং ৱা হীনন্তি ঞস্সতীতি হীনং ৱা ধম্মং ‘‘হীনো ধম্মো’’তি জানিস্সতি. ঞাতেয্যন্তি ঞাতব্বং. দট্ঠেয্যন্তি দট্ঠব্বং. সচ্ছিকৰেয্যন্তি সচ্ছিকাতব্বং. তত্থ তত্থ যথাভূতঞাণন্তি তেসু তেসু ধম্মেসু যথাসভাৱঞাণং. ইমিনা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং দস্সেতি. এৱং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং দস্সেত্ৱা পুন দসবলঞাণং দস্সেন্তো দসযিমানীতিআদিমাহ. দসবলঞাণম্পি হি তত্থ তত্থ যথাভূতঞাণমেৱাতি.
৩. কাযসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে আপন্নো হোতি কঞ্চিদেৱ দেসন্তি কঞ্চি আপত্তিকোট্ঠাসং আপন্নো হোতি. অনুৱিচ্চাতি অনুপৱিসিত্ৱা পৰিযোগাহেত্ৱা. কাযদুচ্চৰিতন্তি তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং. ৱচীদুচ্চৰিতন্তি চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং. পাপিকা ইস্সাতি লামিকা উসূযা. পঞ্ঞায দিস্ৱাতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায পস্সিত্ৱা পস্সিত্ৱা পহাতব্বা. ইজ্ঝতীতি সমিজ্ঝতি. উপৱাসস্সাতি নিস্সায উপসঙ্কমিত্ৱা ৱসন্তস্স. অভিভুয্যাতি অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা মদ্দিত্ৱা. ইৰীযতীতি ৱত্ততি. ইমস্মিং সুত্তে সহৱিপস্সনায মগ্গো কথিতো.
৪. মহাচুন্দসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে জানামিমং ধম্মন্তি ইমিনা ঞাণৱাদস্স ৱদনাকাৰো ৱুত্তো. ভাৱিতকাযোম্হীতিআদীহি ভাৱনাৱাদস্স. ততিযৱাৰে দ্ৱেপি ৱাদা একতো ৱুত্তা, তযোপি চেতে অৰহত্তমেৱ পটিজানন্তি. অড্ঢৱাদং ৱদেয্যাতি অড্ঢোহমস্মীতি ৱাদং ৱদেয্য. উপনীহাতুন্তি নীহৰিত্ৱা দাতুং.
৫. কসিণসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে সকলট্ঠেন কসিণানি, তদাৰম্মণানং ধম্মানং খেত্তট্ঠেন অধিট্ঠানট্ঠেন ৱা আযতনানীতি কসিণাযতনানি. উদ্ধন্তি উপৰি গগণতলাভিমুখং. অধোতি হেট্ঠা ভূমিতলাভিমুখং. তিৰিযন্তি খেত্তমণ্ডলং ৱিয সমন্তা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. একচ্চো হি উদ্ধমেৱ কসিণং ৱড্ঢেতি, একচ্চো অধো, একচ্চো সমন্ততো. তেন তেন ৱা কাৰণেন এৱং পসাৰেতি আলোকমিৱ ৰূপদস্সনকামো. তেন ৱুত্তং – ‘‘পথৱীকসিণমেকো সঞ্জানাতি উদ্ধং অধো তিৰিয’’ন্তি. অদ্ৱযন্তি ইদং পন একস্স অঞ্ঞভাৱানুপগমনত্থং ৱুত্তং. যথা হি উদকং পৱিট্ঠস্স সব্বদিসাসু উদকমেৱ হোতি ন অঞ্ঞং, এৱমেৱ পথৱীকসিণং পথৱীকসিণমেৱ হোতি. নত্থি তস্স অঞ্ঞকসিণসম্ভেদোতি. এসেৱ নযো সব্বত্থ. অপ্পমাণন্তি ইদং তস্স তস্স ফৰণঅপ্পমাণৱসেন ৱুত্তং. তঞ্হি চেতসা ফৰন্তো সকলমেৱ ফৰতি, ‘‘অযমস্স আদি, ইদং মজ্ঝ’’ন্তি পমাণং ন গণ্হাতি. ৱিঞ্ঞাণকসিণন্তি চেত্থ কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৱত্তৱিঞ্ঞাণং. তত্থ কসিণৱসেন কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসৱসেন তত্থ পৱত্তৱিঞ্ঞাণে উদ্ধংঅধোতিৰিযতা ৱেদিতব্বা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, কম্মট্ঠানভাৱনানযেন পনেতানি পথৱীকসিণাদীনি ৱিত্থাৰতো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৫১ আদযো) ৱুত্তানেৱ.
৬. কাড়ীসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে কুমাৰিপঞ্হেসূতি কুমাৰীনং মাৰধীতানং পুচ্ছাসু. অত্থস্স পত্তিং হদযস্স সন্তিন্তি দ্ৱীহিপি পদেহি অৰহত্তমেৱ কথিতং. সেনন্তি ৰাগাদিকিলেসসেনং. পিযসাতৰূপন্তি পিযজাতিকেসু চ সাতজাতিকেসু চ ৱত্থূসু উপ্পজ্জনতো এৱংলদ্ধনামং. একোহং ঝাযং সুখমনুবোধিন্তি এৱং কিলেসসেনং জিনিত্ৱা অহং এককোৱ ঝাযন্তো সুখং অনুবুজ্ঝিং সচ্ছিঅকাসিং. সক্খিন্তি সক্খিভাৱপ্পত্তং ধম্মসক্খিং. ন সম্পজ্জতি কেনচি মেতি ময্হং কেনচি সদ্ধিং মিত্তধম্মো নাম নত্থি. পথৱীকসিণসমাপত্তিপৰমা খো, ভগিনি, একে সমণব্ৰাহ্মণা অত্থোতি অভিনিব্বত্তেসুন্তি পথৱীকসিণসমাপত্তিপৰমো উত্তমো অত্থোতি গহেত্ৱা অভিনিব্বত্তেসুং. যাৱতা খো, ভগিনি, পথৱীকসিণসমাপত্তিপৰমতাতি যত্তকা পথৱীকসিণসমাপত্তিযা উত্তমকোটি. তদভিঞ্ঞাসি ভগৱাতি তং ভগৱা অভিঞ্ঞাপঞ্ঞায অভিঞ্ঞাসি. অস্সাদমদ্দসাতি সমুদযসচ্চং অদ্দস. আদীনৱমদ্দসাতি দুক্খসচ্চং অদ্দস. নিস্সৰণমদ্দসাতি নিৰোধসচ্চং অদ্দস. মগ্গামগ্গঞাণদস্সনমদ্দসাতি মগ্গসচ্চং অদ্দস. অত্থস্স পত্তীতি এতেসং চতুন্নং সচ্চানং দিট্ঠত্তা অৰহত্তসঙ্খাতস্স অত্থস্স পত্তি, সব্বদৰথপৰিড়াহৱূপসন্ততায হদযস্স সন্তীতি.
৭. পঠমমহাপঞ্হসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে অভিজানাথাতি অভিজানিত্ৱা পচ্চক্খং কত্ৱা ৱিহৰথ. অভিঞ্ঞাযাতি অভিজানিত্ৱা. ইধাতি ইমায. ধম্মদেসনায ৱা ধম্মদেসনন্তি যদিদং সমণস্স গোতমস্স ধম্মদেসনায সদ্ধিং অম্হাকং ধম্মদেসনং, অম্হাকং ৱা ধম্মদেসনায সদ্ধিং সমণস্স গোতমস্স ধম্মদেসনং আৰব্ভ নানাকৰণং ৱুচ্চেথ, তং কিং নামাতি ৱদন্তি. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. ইতি তে মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণং ৱিয সাসনেন সদ্ধিং অত্তনো লদ্ধিং ৱচনমত্তেন সমধুৰং ঠপযিংসু. নেৱ অভিনন্দিংসূতি ‘‘এৱমেত’’ন্তি ন সম্পটিচ্ছিংসু. নপ্পটিক্কোসিংসূতি ‘‘ন ইদং এৱ’’ন্তি নপ্পটিসেধেসুং. কস্মা? তে কিৰ ‘‘তিত্থিযা নাম অন্ধসদিসা জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা কথেয্যু’’ন্তি নাভিনন্দিংসু.
ন সম্পাযিস্সন্তীতি সম্পাদেত্ৱা কথেতুং ন সক্খিস্সন্তি. উত্তৰি চ ৱিঘাতন্তি অসম্পাদনতো উত্তৰিম্পি দুক্খং আপজ্জিস্সন্তি. সম্পাদেত্ৱা কথেতুং অসক্কোন্তানঞ্হি দুক্খং উপ্পজ্জতি. যথা তং, ভিক্খৱে, অৱিসযস্মিন্তি এত্থ চ তন্তি নিপাতমত্তং. যথাতি কাৰণৱচনং, যস্মা অৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছিতা হোন্তীতি অত্থো. ইতো ৱা পন সুত্ৱাতি ইতো ৱা পন মম সাসনতো সুত্ৱা. ইতোতি তথাগততোপি তথাগতসাৱকতোপি. আৰাধেয্যাতি পৰিতোসেয্য, অঞ্ঞথা আৰাধনং নাম নত্থীতি দস্সেতি.
একধম্মেতি একস্মিং ধম্মে. ইমিনা উদ্দেসো দস্সিতো. পৰতো কতমস্মিং একধম্মেতি ইমিনা পঞ্হো দস্সিতো. সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকাতি ইদং পনেত্থ ৱেয্যাকৰণং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. সম্মা নিব্বিন্দমানোতিআদীসু পন সম্মা হেতুনা নযেন নিব্বিদানুপস্সনায নিব্বিন্দন্তো উক্কণ্ঠন্তো, ৱিৰাগানুপস্সনায ৱিৰজ্জন্তো, পটিসঙ্খানুপস্সনায মুচ্চনস্স উপাযং কত্ৱা ৱিমুচ্চমানো, অধিমোক্খৱসেন ৱা ৱিমুচ্চমানো সন্নিট্ঠানং কুৰুমানোতি অত্থো. উদযব্বযেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পুব্বন্তাপৰন্তদস্সনেন সম্মা পৰিযন্তদস্সাৱী. সম্মদত্থং অভিসমেচ্চাতি সম্মা সভাগত্থং ঞাণেন অভিসমাগন্ত্ৱা. দুক্খস্সন্তকৰো হোতীতি সকলৱট্টদুক্খস্স পৰিযন্তং পৰিৱটুমং কৰো হোতি.
সব্বে সত্তাতি কামভৱাদীসু একৱোকাৰভৱাদীসু চ সব্বভৱেসু সব্বে সত্তা. আহাৰট্ঠিতিকাতি আহাৰতো ঠিতি এতেসন্তি আহাৰট্ঠিতিকা. ইতি সব্বসত্তানম্পি ঠিতিহেতু আহাৰো নাম একো ধম্মো, তস্মিং একধম্মে. ননু চ এৱং সন্তে যং ৱুত্তং – ‘‘অসঞ্ঞসত্তা দেৱা অহেতুকা অনাহাৰা অফস্সকা’’তিআদি (ৱিভ. ১০১৭), তং ৱিৰুজ্ঝতীতি. ন ৱিৰুজ্ঝতি. তেসঞ্হি ঝানং আহাৰো হোতি. এৱং সন্তেপি ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, আহাৰা’’তি (সং. নি. ২.১১) ইদং ৱিৰুজ্ঝতীতি. ইদম্পি ন ৱিৰুজ্ঝতি. এতস্মিঞ্হি সুত্তে নিপ্পৰিযাযেন আহাৰলক্খণা ধম্মা আহাৰাতি ৱুত্তা, ইধ পন পৰিযাযেন পচ্চযো আহাৰোতি ৱুত্তো. সব্বধম্মানঞ্হি পচ্চযো লদ্ধুং ৱট্টতি. সো চ যং যং ফলং জনেতি, তং তং আহৰতি নাম. তস্মা আহাৰোতি ৱুচ্চতি. তেনেৱাহ – ‘‘অৱিজ্জম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চ, ভিক্খৱে, অৱিজ্জায আহাৰো? পঞ্চ নীৱৰণাতিস্স ৱচনীয’’ন্তি (অ. নি. ১০.৬১). অযং ইধ অধিপ্পেতো. এতস্মিঞ্হি পচ্চযাহাৰে গহিতে পৰিযাযাহাৰোপি নিপ্পৰিযাযাহাৰোপি সব্বো গহিতোৱ হোতি.
তত্থ অসঞ্ঞীভৱে পচ্চযাহাৰো লব্ভতি. অনুপ্পন্নে হি বুদ্ধে তিত্থাযতনে পব্বজিতা ৱাযোকসিণে পৰিকম্মং কত্ৱা চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ততো ৱুট্ঠায ‘‘ধি চিত্তং, ধি ৱতেতং চিত্তং, চিত্তস্স নাম অভাৱোযেৱ সাধু. চিত্তঞ্হি নিস্সায ৱধবন্ধাদিপচ্চযং দুক্খং উপ্পজ্জতি. চিত্তে অসতি নত্থেত’’ন্তি খন্তিং ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানা কালং কত্ৱা অসঞ্ঞীভৱে নিব্বত্তন্তি. যো যস্স ইৰিযাপথো মনুস্সলোকে পণিহিতো অহোসি, সো তেন ইৰিযাপথেন নিব্বত্তিত্ৱা চিত্তৰূপসদিসো হুত্ৱা পঞ্চ কপ্পসতানি তিট্ঠতি. এত্তকং অদ্ধানং সযিতো ৱিয হোতি. এৱৰূপানম্পি সত্তানং পচ্চযাহাৰো লব্ভতি. তে হি যং ঝানং ভাৱেত্ৱা নিব্বত্তা, তদেৱ নেসং পচ্চযো হোতি. যথা জিযাৱেগেন খিত্তসৰো যাৱ জিযাৱেগো অত্থি, তাৱ গচ্ছতি. এৱং যাৱ ঝানপচ্চযো অত্থি, তাৱ তিট্ঠন্তি. তস্মিং নিট্ঠিতে খীণৱেগো ৱিয সৰো পতন্তি. চৱনকালে চ তেসং সো ৰূপকাযো অন্তৰধাযতি, কামাৱচৰসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তেন সঞ্ঞুপ্পাদেন তে দেৱা তম্হা কাযা চুতাতি পঞ্ঞাযন্তি.
যে পন তে নেৰযিকা নেৱ ৱুট্ঠানফলূপজীৱী, ন পুঞ্ঞফলূপজীৱীতি ৱুত্তা, তেসং কো আহাৰোতি? তেসং কম্মমেৱ আহাৰো. কিং পঞ্চ আহাৰা অত্থীতি? পঞ্চ, ন পঞ্চাতি ইদং ন ৱত্তব্বং, ননু ‘‘পচ্চযো আহাৰো’’তি ৱুত্তমেতং. তস্মা যেন কম্মেন নিৰযে নিব্বত্তন্তি, তদেৱ তেসং ঠিতিপচ্চযত্তা আহাৰো হোতি. যং সন্ধায ইদং ৱুত্তং – ‘‘ন চ তাৱ কালং কৰোতি, যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তী হোতী’’তি (ম. নি. ৩.২৫০, ২৬৮; অ. নি. ৩.৩৬).
কবড়ীকাৰাহাৰং আৰব্ভাপি চেত্থ ৱিৱাদো ন কাতব্বো. মুখে উপ্পজ্জনখেড়োপি হি তেসং আহাৰকিচ্চং সাধেতি. খেড়ো হি নিৰযে দুক্খৱেদনীযো হুত্ৱা পচ্চযো হোতি, সগ্গে সুখৱেদনিযো. ইতি কামভৱে নিপ্পৰিযাযেন চত্তাৰো আহাৰা, ৰূপাৰূপভৱেসু ঠপেত্ৱা অসঞ্ঞে সেসানং তযো, অসঞ্ঞানঞ্চেৱ অৱসেসানঞ্চ পচ্চযাহাৰোতি ইমিনা আকাৰেন সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ চত্তাৰো আহাৰো যো ৱা পন কোচি পচ্চযাহাৰো দুক্খসচ্চং, আহাৰসমুট্ঠাপিকা পুৰিমতণ্হা সমুদযসচ্চং, উভিন্নং অপ্পৱত্তি নিৰোধসচ্চং, নিৰোধপ্পজাননা পঞ্ঞা মগ্গসচ্চন্তি এৱং চতুসচ্চৱসেন সব্বৱাৰেসু যোজনা কাতব্বা.
৮. দুতিযমহাপঞ্হসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে কজঙ্গলাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. কজঙ্গলাতি কজঙ্গলাৱাসিনো. মহাপঞ্হেসূতি মহন্তঅত্থপৰিগ্গাহকেসু পঞ্হেসু. যথা মেত্থ খাযতীতি যথা মে এত্থ উপট্ঠাতি. সম্মা সুভাৱিতচিত্তোতি হেতুনা নযেন সুট্ঠু ভাৱিতচিত্তো. এসো চেৱ তস্স অত্থোতি কিঞ্চাপি ভগৱতা ‘‘চত্তাৰো ধম্মা’’তিআদযো পঞ্হা ‘‘চত্তাৰো আহাৰা’’তিআদিনা নযেন ৱিস্সজ্জিতা, যস্মা পন চতূসু আহাৰেসু পৰিঞ্ঞাতেসু চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা হোন্তি, তেসু চ ভাৱিতেসু চত্তাৰো আহাৰা পৰিঞ্ঞাতাৱ হোন্তি. তস্মা দেসনাৱিলাসেন ব্যঞ্জনমেৱেত্থ নানং, অত্থো পন একোযেৱ. ইন্দ্ৰিযাদীসুপি এসেৱ নযো. তেন ৱুত্তং – ‘‘এসো চেৱ তস্স অত্থো’’তি. অত্থতো হি উভযম্পেতং মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণমিৱ হোতি.
৯. পঠমকোসলসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে যাৱতাতি যত্তকা. কাসিকোসলাতি কাসিকোসলজনপদা. অত্থেৱ অঞ্ঞথত্তন্তি ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং অত্থিযেৱ. অত্থি ৱিপৰিণামোতি মৰণম্পি অত্থিযেৱ. তস্মিম্পি নিব্বিন্দতীতি তস্মিম্পি সম্পত্তিজাতে উক্কণ্ঠতি. অগ্গে ৱিৰজ্জতীতি সম্পত্তিযা অগ্গে কোসলৰাজভাৱে ৱিৰজ্জতি. পগেৱ হীনস্মিন্তি পঠমতৰংযেৱ হীনে ইত্তৰমনুস্সানং পঞ্চ কামগুণজাতে.
মনোমযাতি ঝানমনেন নিব্বত্তা. বাৰাণসেয্যকন্তি বাৰাণসিযং উপ্পন্নং. তত্থ কিৰ কপ্পাসোপি মুদু, সুত্তকন্তিকাযোপি তন্তৱাযাপি ছেকা, উদকম্পি সুচি সিনিদ্ধং. উভতোভাগৱিমট্ঠন্তি দ্ৱীসুপি পস্সেসু মট্ঠং মুদু সিনিদ্ধং খাযতি. চতস্সো পটিপদা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সিকা কথিতা. সঞ্ঞাসু পঠমা কামাৱচৰসঞ্ঞা, দুতিযা ৰূপাৱচৰসঞ্ঞা, ততিযা লোকুত্তৰসঞ্ঞা, চতুত্থা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা. যস্মা পন সা সঞ্ঞা অগ্গাতি আগতা, ততো পৰং সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তি নাম নত্থি, তস্মা অগ্গন্তি ৱুত্তা.
বাহিৰকানন্তি সাসনতো বহিদ্ধা পৱত্তানং. নো চস্সং নো চ মে সিযাতি সচে অহং অতীতে ন ভৱিস্সং, এতৰহিপি মে অযং অত্তভাৱো ন সিযা. ন ভৱিস্সামি ন মে ভৱিস্সতীতি সচেপি অনাগতে ন ভৱিস্সামি, ন চ মে কিঞ্চি পলিবোধজাতং ভৱিস্সতি. অগ্গে ৱিৰজ্জতীতি উচ্ছেদদিট্ঠিযং ৱিৰজ্জতি. উচ্ছেদদিট্ঠি হি ইধ নিব্বানস্স সন্ততায অগ্গন্তি জাতা.
পৰমত্থৱিসুদ্ধিন্তি উত্তমত্থৱিসুদ্ধিং. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা এতং অধিৱচনং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনঞ্হি ৱিপস্সনাপদট্ঠানত্তা অগ্গং নাম জাতং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং দীঘাযুকত্তা. পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানন্তি ইমস্মিঞ্ঞেৱ অত্তভাৱে পৰমনিব্বানং. অনুপাদা ৱিমোক্খোতি চতূহি উপাদানেহি অগ্গহেত্ৱা চিত্তস্স ৱিমোক্খো. অৰহত্তস্সেতং নামং. পৰিঞ্ঞন্তি সমতিক্কমং. তত্থ ভগৱা পঠমজ্ঝানেন কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, অৰূপাৱচৰেহি ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, অনুপাদানিব্বানেন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. নিব্বানঞ্হি সব্বৱেদযিতপ্পহানত্তা ৱেদনানং পৰিঞ্ঞা নাম. অনুপাদাপৰিনিব্বানন্তি অপচ্চযপৰিনিব্বানং. ইদং পন সুত্তং কথেন্তো ভগৱা অনভিৰতিপীড়িতানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি দিস্ৱা তেসং অনভিৰতিৱিনোদনত্থং কথেসি. তেপি অনভিৰতিং ৱিনোদেত্ৱা দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা সোতাপন্না হুত্ৱা অপৰভাগে ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসূতি.
১০. দুতিযকোসলসুত্তৱণ্ণনা
৩০. দসমে উয্যোধিকা নিৱত্তো হোতীতি যুদ্ধতো নিৱত্তো হোতি. লদ্ধাধিপ্পাযোতি মহাকোসলৰঞ্ঞা কিৰ বিম্বিসাৰস্স ধীতৰং দেন্তেন দ্ৱিন্নং ৰজ্জানং অন্তৰে সতসহস্সুট্ঠানো কাসিগামো নাম ধীতু দিন্নো. অজাতসত্তুনা পিতৰি মাৰিতে মাতাপিস্স ৰঞ্ঞো ৱিযোগসোকেন নচিৰস্সেৱ মতা. ততো ৰাজা পসেনদিকোসলো ‘‘অজাতসত্তুনা মাতাপিতৰো মাৰিতা, মম পিতু সন্তকো গামো’’তি তস্সত্থায অট্টং কৰোতি, অজাতসত্তুপি ‘‘মম মাতু সন্তকো’’তি তস্স গামস্সত্থায. দ্ৱেপি মাতুলভাগিনেয্যা চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা যুজ্ঝিংসু. তত্থ পসেনদিকোসলো দ্ৱে ৱাৰে অজাতসত্তুনা পৰাজিতো নগৰমেৱ পাৱিসি. ততিযৱাৰে ‘‘কথং নু খো মে জযো ভৱেয্যা’’তি উপস্সুতিৱসেন যুজ্ঝিতব্বাকাৰং ঞত্ৱা ব্যূহং ৰচযিত্ৱা উভোহি পস্সেহি পৰিক্খিপিত্ৱা অজাতসত্তুং গণ্হি. তাৱদেৱ জযাধিপ্পাযস্স লদ্ধত্তা লদ্ধাধিপ্পাযো নাম অহোসি.
যেন আৰামো তেন পাযাসীতি বহিনগৰে জযখন্ধাৱাৰং নিৱেসেত্ৱা ‘‘যাৱ নগৰং অলঙ্কৰোন্তি, তাৱ দসবলং ৱন্দিস্সামি. নগৰং পৱিট্ঠকালতো পট্ঠায হি পপঞ্চো হোতী’’তি অমচ্চগণপৰিৱুতো যেনাৰামো তেন পাযাসি, আৰামং পাৱিসি. কস্মিং কালে পাৱিসীতি? পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তানং ভিক্খূনং ওৱাদং দত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধে গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে ভিক্খুসঙ্ঘে চ ওৱাদং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি গতে. চঙ্কমন্তীতি কস্মিং সমযে চঙ্কমন্তি? পণীতভোজনপচ্চযস্স থিনমিদ্ধস্স ৱিনোদনত্থং, দিৱা পধানিকা ৱা তে. তাদিসানঞ্হি পচ্ছাভত্তং চঙ্কমিত্ৱা ন্হত্ৱা সৰীৰং উতুং গাহাপেত্ৱা নিসজ্জ সমণধম্মং কৰোন্তানং চিত্তং একগ্গং হোতি. যে তে ভিক্খূতি সো কিৰ ‘‘কহং সত্থা কহং সুগতোতি পৰিৱেণেন পৰিৱেণং আগন্ত্ৱা পুচ্ছিত্ৱাৱ পৱিসিস্সামী’’তি ৱিলোকেন্তো অৰঞ্ঞহত্থী ৱিয মহাচঙ্কমে চঙ্কমমানে পংসুকূলিকে ভিক্খূ দিস্ৱা তেসং সন্তিকং অগমাসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দস্সনকামাতি পস্সিতুকামা. ৱিহাৰোতি গন্ধকুটিং সন্ধায আহংসু. অতৰমানোতি অতুৰিতো, সণিকং পদপমাণট্ঠানে পদং নিক্খিপন্তো ৱত্তং কত্ৱা সুসম্মট্ঠং মুত্তজালসিন্দুৱাৰসদিসং ৱালুকং অৱিনাসেন্তোতি অত্থো. আলিন্দন্তি পমুখং. অগ্গড়ন্তি কৱাটং. উক্কাসিত্ৱাতি উক্কাসিতসদ্দং কত্ৱা. আকোটেহীতি অগ্গনখেন ঈসকং কুঞ্চিকাছিদ্দসমীপে কোটেহীতি ৱুত্তং হোতি. দ্ৱাৰং কিৰ অতিউপৰি অমনুস্সা, অতিহেট্ঠা দীঘজাতিকা কোটেন্তি. তথা অকোটেত্ৱা মজ্ঝে ছিদ্দসমীপে কোটেতব্বন্তি ইদং দ্ৱাৰকোটনৱত্তন্তি ৱদন্তি. ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰন্তি ন ভগৱা উট্ঠায দ্ৱাৰং ৱিৱৰতি, ৱিৱৰতূতি পন হত্থং পসাৰেতি. ততো ‘‘ভগৱা তুম্হেহি অনেককপ্পকোটীসু দানং দদমানেহি ন সহত্থা দ্ৱাৰৱিৱৰণকম্মং কত’’ন্তি সযমেৱ দ্ৱাৰং ৱিৱটং. তং পন যস্মা ভগৱতো মনেন ৱিৱটং, তস্মা ‘‘ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰ’’ন্তি ৱত্তুং ৱট্টতি.
মেত্তূপহাৰন্তি মেত্তাসম্পযুত্তং কাযিকৱাচসিকউপহাৰং. কতঞ্ঞুতন্তি অযঞ্হি ৰাজা পুব্বে থূলসৰীৰো অহোসি, দোণপাকং ভুঞ্জতি. অথস্স ভগৱা দিৱসে দিৱসে থোকং থোকং হাপনত্থায –
‘‘মনুজস্স সদা সতীমতো,
মত্তং জানতো লদ্ধভোজনে;
তনুকস্স ভৱন্তি ৱেদনা,
সণিকং জীৰতি আযুপালয’’ন্তি. (সং. নি. ১.১২৪) –
ইমং ওৱাদং অদাসি. সো ইমস্মিং ওৱাদে ঠত্ৱা দিৱসে দিৱসে থোকং থোকং হাপেত্ৱা অনুক্কমেন নাড়িকোদনপৰমতায সণ্ঠাসি, গত্তানিপিস্স তনূনি থিৰানি জাতানি. তং ভগৱতা কতং উপকাৰং সন্ধায ‘‘কতঞ্ঞুতং খো অহং, ভন্তে, কতৱেদিতং সম্পস্সমানো’’তি আহ. অৰিযে ঞাযেতি সহৱিপস্সনকে মগ্গে. ৱুদ্ধসীলোতি ৱড্ঢিতসীলো. অৰিযসীলোতি অপোথুজ্জনিকেহি সীলেহি সমন্নাগতো. কুসলসীলোতি অনৱজ্জেহি সীলেহি সমন্নাগতো. আৰঞ্ঞকোতি জাযমানোপি অৰঞ্ঞে জাতো, অভিসম্বুজ্ঝমানোপি অৰঞ্ঞে অভিসম্বুদ্ধো, দেৱৱিমানকপ্পায গন্ধকুটিযা ৱসন্তোপি অৰঞ্ঞেযেৱ ৱসীতি দস্সেন্তো এৱমাহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
মহাৱগ্গো ততিযো.
৪. উপালিৱগ্গো
১. উপালিসুত্তৱণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে সঙ্ঘসুট্ঠুতাযাতিআদীসু সঙ্ঘসুট্ঠুতা নাম সঙ্ঘস্স সুট্ঠুভাৱো, ‘‘সুট্ঠু দেৱা’’তি আগতট্ঠানে ৱিয ‘‘সুট্ঠু, ভন্তে’’তি ৱচনসম্পটিচ্ছনভাৱো. যো চ তথাগতস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছতি, তস্স তং দীঘৰত্তং হিতায সুখায সংৱত্ততি. তস্মা সঙ্ঘস্স ‘‘সুট্ঠু, ভন্তে’’তি ৱচনসম্পটিচ্ছনত্থং পঞ্ঞত্তং, অসম্পটিচ্ছনে আদীনৱং, সম্পটিচ্ছনে আনিসংসং দস্সেত্ৱা, ন বলক্কাৰেন অভিভৱিত্ৱাতি এতমত্থং আৱিকৰোন্তো আহ – সঙ্ঘসুট্ঠুতাযাতি. সঙ্ঘফাসুতাযাতি সঙ্ঘস্স ফাসুভাৱায, সহজীৱিতায সুখৱিহাৰত্থাযাতি অত্থো.
দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযাতি দুম্মঙ্কূনাম দুস্সীলপুগ্গলা, যে মঙ্কুতং আপাদিযমানাপি দুক্খেন আপজ্জন্তি, ৱীতিক্কমং কৰোন্তা ৱা কত্ৱা ৱা ন লজ্জন্তি, তেসং নিগ্গহত্থায. তে হি সিক্খাপদে অসতি ‘‘কিং তুম্হেহি দিট্ঠং, কিং সুতং, কিং অম্হেহি কতং, কতমস্মিং ৱত্থুস্মিং কতমং আপত্তিং ৰোপেত্ৱা অম্হে নিগ্গণ্হথা’’তি সঙ্ঘং ৱিহেঠেয্যুং. সিক্খাপদে পন সতি তে সঙ্ঘো সিক্খাপদং দস্সেত্ৱা সহ ধম্মেন নিগ্গহেস্সতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযা’’তি.
পেসলানন্তি পিযসীলানং ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰত্থায. পিযসীলা হি ভিক্খূ কত্তব্বাকত্তব্বং সাৱজ্জানৱজ্জং ৱেলং মৰিযাদঞ্চ অজানন্তা সিক্খাত্তযপাৰিপূৰিযা ঘটমানা কিলমন্তি, তে পন সাৱজ্জানৱজ্জং ৱেলং মৰিযাদঞ্চ ঞত্ৱা সিক্খাপাৰিপূৰিযা ঘটমানা ন কিলমন্তি. তেন তেসং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং ফাসুৱিহাৰায সংৱত্ততিযেৱ. যো ৱা দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহো, স্ৱেৱ তেসং ফাসুৱিহাৰো. দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সায হি উপোসথপ্পৱাৰণা ন তিট্ঠন্তি, সঙ্ঘকম্মানি নপ্পৱত্তন্তি, সামগ্গী ন হোতি, ভিক্খূ অনেকগ্গা উদ্দেসাদীসু অনুযুঞ্জিতুং ন সক্কোন্তি. দুস্সীলেসু পন নিগ্গহিতেসু সব্বোপি অযং উপদ্দৱো ন হোতি, ততো পেসলা ভিক্খূ ফাসু ৱিহৰন্তি. এৱং ‘‘পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰাযা’’তি এত্থ দ্ৱিধা অত্থো ৱেদিতব্বো.
দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰাযাতি দিট্ঠধম্মিকা আসৱা নাম অসংৱৰে ঠিতেন তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে পত্তব্বা পাণিপ্পহাৰদণ্ডপ্পহাৰসত্থপ্পহাৰহত্থচ্ছেদপাদচ্ছেদঅকিত্তিঅযসৱিপ্পটিসাৰাদযো দুক্খৱিসেসো, তেসং সংৱৰায পিদহনায আগমনমগ্গথকনাযাতি অত্থো. সম্পৰাযিকানন্তি সম্পৰাযিকা আসৱা নাম অসংৱৰে ঠিতেন কতপাপকম্মমূলকা সম্পৰাযে নৰকাদীসু পত্তব্বা দুক্খৱিসেসা, তেসং পটিঘাতত্থায ৱূপসমত্থায.
অপ্পসন্নানন্তি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা হি সতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিং ঞত্ৱা ৱা, যথাপঞ্ঞত্তং পটিপজ্জমানে ভিক্খূ দিস্ৱা ৱা, যেপি অপ্পসন্না পণ্ডিতমনুস্সা, তে ‘‘যানি ৱত লোকে মহাজনস্স ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনট্ঠানানি, তেহি ইমে সমণা আৰকা ৱিৰতা ৱিহৰন্তি, দুক্কৰং ৱত কৰোন্তী’’তি পসাদং আপজ্জন্তি ৱিনযপিটকপোত্থকং দিস্ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিকতৱেদিব্ৰাহ্মণা ৱিয. তেন ৱুত্তং – ‘‘অপ্পসন্নানং পসাদাযা’’তি.
পসন্নানন্তি যেপি সাসনে পসন্না কুলপুত্তা, তেপি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিং ৱা ঞত্ৱা, যথাপঞ্ঞত্তং পটিপজ্জমানে ভিক্খূ ৱা দিস্ৱা ‘‘অহো অয্যা দুক্কৰং কৰোন্তি, যে যাৱজীৱং একভত্তা ৱিনযসংৱৰং পালেন্তী’’তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পসন্নানং ভিয্যোভাৱাযা’’তি.
সদ্ধম্মট্ঠিতিযাতি তিৱিধো সদ্ধম্মো পৰিযত্তিসদ্ধম্মো পটিপত্তিসদ্ধম্মো অধিগমসদ্ধম্মোতি. তত্থ সকলম্পি বুদ্ধৱচনং পৰিযত্তিসদ্ধম্মো নাম. তেৰস ধুতগুণা চাৰিত্তৱাৰিত্তসীলসমাধিৱিপস্সনাতি অযং পটিপত্তিসদ্ধম্মো নাম. নৱলোকুত্তৰধম্মো অধিগমসদ্ধম্মো নাম. সো সব্বোপি যস্মা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা সতি ভিক্খূ সিক্খাপদঞ্চ তস্স ৱিভঙ্গঞ্চ তদত্থজোতনত্থং অঞ্ঞঞ্চ বুদ্ধৱচনং পৰিযাপুণন্তি, যথাপঞ্ঞত্তঞ্চ পটিপজ্জমানা পটিপত্তিং পূৰেত্ৱা পটিপত্তিযা অধিগন্তব্বং লোকুত্তৰধম্মং অধিগচ্ছন্তি, তস্মা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা সদ্ধম্মো চিৰট্ঠিতিকো হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সদ্ধম্মট্ঠিতিযা’’তি.
ৱিনযানুগ্গহাযাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা সতি সংৱৰৱিনযো, পহানৱিনযো, সমথৱিনযো, পঞ্ঞত্তিৱিনযোতি চতুব্বিধো ৱিনযো অনুগ্গহিতো হোতি সূপত্থম্ভিতো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱিনযানুগ্গহাযা’’তি.
২. পাতিমোক্খট্ঠপনাসুত্তৱণ্ণনা
৩২. দুতিযে পাৰাজিকোতি পাৰাজিকাপত্তিং আপন্নো. পাৰাজিককথা ৱিপ্পকতা হোতীতি ‘‘অসুকপুগ্গলো পাৰাজিকং আপন্নো নু খো নো’’তি এৱং কথা আৰভিত্ৱা অনিট্ঠাপিতা হোতি. এস নযো সব্বত্থ.
৩. উব্বাহিকাসুত্তৱণ্ণনা
৩৩. ততিযে উব্বাহিকাযাতি সম্পত্তঅধিকৰণং ৱূপসমেতুং সঙ্ঘতো উব্বাহিত্ৱা উদ্ধৰিত্ৱা গহণত্থায. ৱিনযে খো পন ঠিতো হোতীতি ৱিনযলক্খণে পতিট্ঠিতো হোতি. অসংহীৰোতি ন অঞ্ঞস্স ৱচনমত্তেনেৱ অত্তনো লদ্ধিং ৱিস্সজ্জেতি. পটিবলোতি কাযবলেনপি ঞাণবলেনপি সমন্নাগতো. সঞ্ঞাপেতুন্তি জানাপেতুং. পঞ্ঞাপেতুন্তি সম্পজানাপেতুং. নিজ্ঝাপেতুন্তি ওলোকাপেতুং. পেক্খতুন্তি পস্সাপেতুং. পসাদেতুন্তি সঞ্জাতপসাদং কাতুং. অধিকৰণন্তি ৱিৱাদাধিকৰণাদিচতুব্বিধং. অধিকৰণসমুদযন্তি ৱিৱাদমূলাদিকং অধিকৰণকাৰকং. অধিকৰণনিৰোধন্তি অধিকৰণানং ৱূপসমং. অধিকৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদন্তি সত্তৱিধঅধিকৰণসমথং.
৪. উপসম্পদাসুত্তৱণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে অনভিৰতিন্তি উক্কণ্ঠিতভাৱং. ৱূপকাসেতুন্তি ৱিনেতুং. অধিসীলেতি উত্তমসীলে. চিত্তপঞ্ঞাসুপি এসেৱ নযো.
৭. সঙ্ঘভেদসুত্তৱণ্ণনা
৩৭. সত্তমে ৱত্থূহীতি কাৰণেহি. অৱকস্সন্তীতি পৰিসং আকড্ঢন্তি ৱিজটেন্তি একমন্তং উস্সাৰেন্তি. অপকস্সন্তীতি অতিৱিয আকড্ঢন্তি, যথা ৱিসংসট্ঠা হোন্তি, এৱং কৰোন্তি. আৱেনি কম্মানি কৰোন্তীতি ৱিসুং সঙ্ঘকম্মানি কৰোন্তি.
৯-১০. আনন্দসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা
৩৯-৪০. নৱমে কপ্পট্ঠিকন্তি আযুকপ্পং নিৰযম্হি ঠিতিকাৰণং. কিব্বিসং পসৱতীতি পাপং পটিলভতি. আপাযিকোতি অপাযগমনীযো. নেৰযিকোতি নিৰযে নিব্বত্তনকো. ৱগ্গৰতোতি ভেদৰতো. যোগক্খেমা পধংসতীতি যোগেহি খেমতো অৰহত্ততো ধংসতি ৱিগচ্ছতি. দসমে অনুগ্গহোতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সঙ্গহানুগ্গহো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
উপালিৱগ্গো চতুত্থো.
৫. অক্কোসৱগ্গো
৪. কুসিনাৰসুত্তৱণ্ণনা
৪৪. পঞ্চমস্স চতুত্থে কুসিনাৰাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. দেৱতানং অত্থায বলিং হৰন্তি এত্থাতি বলিহৰণো, তস্মিং বলিহৰণে. অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেনাতিআদীসু যেন কেনচিদেৱ পহটো ৱা হোতি, ৱেজ্জকম্মাদীনি ৱা কতানি, তস্স কাযসমাচাৰো উপচিকাদীহি খাযিততালপণ্ণং ৱিয ছিদ্দো চ, পটিমসিতুং যত্থ কত্থচি গহেত্ৱা আকড্ঢিতুং সক্কুণেয্যতায পটিমংসো চ হোতি, ৱিপৰীতো অচ্ছিদ্দো অপ্পটিমংসো নাম. ৱচীসমাচাৰো পন মুসাৱাদওমসৱাদপেসুঞ্ঞঅমূলকানুদ্ধংসনাদীহি ছিদ্দো সপ্পটিমংসো চ হোতি, ৱিপৰীতো অচ্ছিদ্দো অপ্পটিমংসো. মেত্তং নু খো মে চিত্তন্তি পলিবোধং ছিন্দিত্ৱা কম্মট্ঠানভাৱনানুযোগেন অধিগতং মে মেত্তচিত্তং. অনাঘাতন্তি আঘাতৱিৰহিতং, ৱিক্খম্ভনেন ৱিহতাঘাতন্তি অত্থো. কত্থ ৱুত্তন্তি ইদং সিক্খাপদং কিস্মিং নগৰে ৱুত্তং.
কালেন ৱক্খামীতিআদীসু একো একং ওকাসং কাৰেত্ৱা চোদেন্তো কালেন ৱদতি নাম. সঙ্ঘমজ্ঝে ৱা গণমজ্ঝে ৱা সলাকগ্গযাগগ্গৱিতক্কমাড়কভিক্খাচাৰমগ্গআসনসালাদীসু ৱা উপট্ঠাকেহি পৰিৱাৰিতক্খণে ৱা চোদেন্তো অকালেন ৱদতি নাম. তচ্ছেন ৱদন্তো ভূতেন ৱদতি নাম. ‘‘দহৰমহল্লকপৰিসাৱচৰকপংসুকূলিকধম্মকথিকপতিৰূপং তৱ ইদ’’ন্তি ৱদন্তো ফৰুসেন ৱদতি নাম. কাৰণনিস্সিতং পন কত্ৱা, ‘‘ভন্তে মহল্লকত্থ, পৰিসাৱচৰকত্থ, পংসুকূলিকত্থ, ধম্মকথিকত্থপতিৰূপং তুম্হাকমিদ’’ন্তি ৱদন্তো সণ্হেন ৱদতি নাম. কাৰণনিস্সিতং কত্ৱা ৱদন্তো অত্থসংহিতেন ৱদতি নাম. মেত্তচিত্তো ৱক্খামি নো দোসন্তৰোতি মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ৱক্খামি, ন দুট্ঠচিত্তো হুত্ৱা.
৫. ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনসুত্তৱণ্ণনা
৪৫. পঞ্চমে কতং ৱা কৰিস্সন্তি ৱাতি মেথুনৱীতিক্কমং কৰিংসু ৱা কৰিস্সন্তি ৱা. ৰতনন্তি মণিৰতনাদীসু যংকিঞ্চি. পত্থেতীতি মাৰেতুং ইচ্ছতি. হত্থিসম্বাধন্তি হত্থীহি সম্বাধং. হত্থিসম্মদ্দন্তি ৱা পাঠো, তস্সত্থো – হত্থীহি সম্মদ্দো এত্থাতি হত্থিসম্মদ্দং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ৰজনীযানি ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বানীতি এতানি ৰাগজনকানি ৰূপাদীনি তত্থ পৰিপূৰানি হোন্তি.
৬. সক্কসুত্তৱণ্ণনা
৪৬. ছট্ঠে সোকসভযেতি সোকেন সভযে. সোকভযেতি ৱা পাঠো, অযমেৱত্থো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. যেন কেনচি কম্মট্ঠানেনাতি কসিৱণিজ্জাদিকম্মেসু যেন কেনচি কম্মেন. অনাপজ্জ অকুসলন্তি কিঞ্চি অকুসলং অনাপজ্জিত্ৱা. নিব্বিসেয্যাতি উপ্পাদেয্য আচিনেয্য. দক্খোতি ছেকো. উট্ঠানসম্পন্নোতি উট্ঠানৱীৰিযেন সমন্নাগতো. অলং ৱচনাযাতি যুত্তো ৱচনায. একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্যাতি একন্তমেৱ কাযিকচেতসিকসুখং ঞাণেন পটিসংৱেদেন্তো ৱিহৰেয্য. অনিচ্চাতি হুত্ৱা অভাৱতো. তুচ্ছাতি সাৰৰহিতা. মুসাতি নিচ্চসুভসুখা ৱিয খাযমানাপি তথা ন হোন্তীতি মুসা. মোসধম্মাতি নস্সনসভাৱা. তস্মা তে পটিচ্চ দুক্খং উপ্পজ্জতীতি সন্দস্সেতি. ইধ পন ৱোতি এত্থ ৱো তি নিপাতমত্তং. অপণ্ণকং ৱা সোতাপন্নোতি অৱিৰাধিতং একংসেন সোতাপন্নো ৱা হোতি. সোপি ঝানং নিব্বত্তেতি, ব্ৰহ্মলোকং ৱা গন্ত্ৱা ছসু ৱা কামসগ্গেসু একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী হুত্ৱা ৱিহৰেয্য. ইমস্মিং সুত্তে সত্থা অট্ঠঙ্গুপোসথস্স গুণং কথেসি.
৭. মহালিসুত্তৱণ্ণনা
৪৭. সত্তমে মিচ্ছাপণিহিতন্তি মিচ্ছা ঠপিতং. অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাতি অকুসলকম্মপথৱসেন অধম্মচৰিযসঙ্খাতা ৱিসমচৰিযা. কুসলকম্মপথৱসেন ইতৰা ৱেদিতব্বা. এৱমিধ ৱট্টমেৱ কথিতং.
৮. পব্বজিতঅভিণ্হসুত্তৱণ্ণনা
৪৮. অট্ঠমে পব্বজিতেনাতি ঘৰাৱাসং পহায সাসনে পব্বজ্জং উপগতেন. অভিণ্হন্তি অভিক্খণং পুনপ্পুনং, পচ্চৱেক্খিতব্বা ওলোকেতব্বা সল্লক্খেতব্বা. ৱেৱণ্ণিযন্তি ৱিৱণ্ণভাৱং. তং পনেতং ৱেৱণ্ণিযং দুৱিধং হোতি সৰীৰৱেৱণ্ণিযং পৰিক্খাৰৱেৱণ্ণিযঞ্চ. তত্থ কেসমস্সুওৰোপনেন সৰীৰৱেৱণ্ণিযং ৱেদিতব্বং. পুব্বে পন নানাৱিৰাগানি সুখুমৱত্থানি নিৱাসেত্ৱাপি নানগ্গৰসভোজনং সুৱণ্ণৰজতভাজনেসু ভুঞ্জিত্ৱাপি সিৰিগব্ভে ৱৰসযনাসনেসু নিপজ্জিত্ৱাপি নিসীদিত্ৱাপি সপ্পিনৱনীতাদীহি ভেসজ্জং কত্ৱাপি পব্বজিতকালতো পট্ঠায ছিন্নসঙ্ঘটিতকসাৱৰসপীতানি ৱত্থানি নিৱাসেতব্বানি, অযপত্তে ৱা মত্তিকপত্তে ৱা মিস্সকোদনো ভুঞ্জিতব্বো, ৰুক্খমূলাদিসেনাসনে মুঞ্জতিণসন্থৰণাদীসু নিপজ্জিতব্বং, চম্মখণ্ডতট্টিকাদীসু নিসীদিতব্বং, পূতিমুত্তাদীহি ভেসজ্জং কত্তব্বং হোতি. এৱমেত্থ পৰিক্খাৰৱেৱণ্ণিযং ৱেদিতব্বং. এৱং পচ্চৱেক্খতো কোপো চ মানো চ পহীযতি.
পৰপটিবদ্ধা মে জীৱিকাতি ময্হং পৰেসু পটিবদ্ধা পৰাযত্তা চতুপচ্চযজীৱিকাতি. এৱং পচ্চৱেক্খতো হি আজীৱো পৰিসুজ্ঝতি, পিণ্ডপাতো চ অপচিতো হোতি, চতূসু পচ্চযেসু অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো নাম ন হোতি. অঞ্ঞো মে আকপ্পো কৰণীযোতি যো গিহীনং উৰং অভিনীহৰিত্ৱা গীৱং পগ্গহেত্ৱা ললিতেনাকাৰেন অনিযতপদৱীতিহাৰেন গমনাকপ্পো হোতি, ততো অঞ্ঞোৱ আকপ্পো মযা কৰণীযো, সন্তিন্দ্ৰিযেন সন্তমানসেন যুগমত্তদস্সিনা ৱিসমট্ঠানে উদকসকটেনেৱ মন্দমিতপদৱীতিহাৰেন হুত্ৱা গন্তব্বন্তি পচ্চৱেক্খিতব্বং. এৱং পচ্চৱেক্খতো হি ইৰিযাপথো সাৰুপ্পো হোতি, তিস্সো সিক্খা পৰিপূৰেন্তি. কচ্চিনুখোতি সলক্খণে নিপাতসমুদাযো. অত্তাতি চিত্তং. সীলতো ন উপৱদতীতি অপৰিসুদ্ধং তে সীলন্তি সীলপচ্চযো ন উপৱদতি. এৱং পচ্চৱেক্খতো হি অজ্ঝত্তং হিৰী সমুট্ঠাতি, সা তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰং সাধেতি, তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং হোতি, চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে ঠিতো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হাতি. অনুৱিচ্চ ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰীতি পণ্ডিতা সব্ৰহ্মচাৰিনো অনুৱিচাৰেত্ৱা. এৱং পচ্চৱেক্খতো হি বহিদ্ধা ওত্তপ্পং সণ্ঠাতি, তং তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰং সাধেতীতি অনন্তৰনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
নানাভাৱো ৱিনাভাৱোতি জাতিযা নানাভাৱো, মৰণেন ৱিনাভাৱো. এৱং পচ্চৱেক্খতো হি তীসু দ্ৱাৰেসু অসংৱুতাকাৰো নাম ন হোতি, মৰণস্সতি সূপট্ঠিতা হোতি. কম্মস্সকোম্হীতিআদীসু কম্মং ময্হং সকং অত্তনো সন্তকন্তি কম্মস্সকা. কম্মেন দাতব্বং ফলং দাযং, কম্মস্স দাযং কম্মদাযং, তং আদীযামীতি কম্মদাযাদো. কম্মং ময্হং যোনি কাৰণন্তি কম্মযোনি. কম্মং ময্হং বন্ধু ঞাতকোতি কম্মবন্ধু. কম্মং ময্হং পটিসৰণং পতিট্ঠাতি কম্মপটিসৰণো. তস্স দাযাদো ভৱিস্সামীতি তস্স কম্মস্স দাযাদো তেন দিন্নফলং পটিগ্গাহকো ভৱিস্সামি. এৱং কম্মস্সকতং পন পচ্চৱেক্খতো পাপকৰণং নাম ন হোতি. কথংভূতস্স মে ৰত্তিন্দিৱা ৱীতিৱত্তন্তীতি কিন্নু খো মে ৱত্তপ্পটিপত্তিং কৰোন্তস্স, উদাহু অকৰোন্তস্স, বুদ্ধৱচনং সজ্ঝাযন্তস্স, উদাহু অসজ্ঝাযন্তস্স, যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং কৰোন্তস্স, উদাহু অকৰোন্তস্সাতি কথংভূতস্স মে ৰত্তিন্দিৱা ৱীতিৱত্তন্তি, পৰিৱত্তন্তীতি অত্থো. এৱং পচ্চৱেক্খতো হি অপ্পমাদো পৰিপূৰতি.
সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰমামীতি ৱিৱিত্তোকাসে সব্বিৰিযাপথেসু এককোৱ হুত্ৱা কচ্চি নু খো অভিৰমামীতি অত্থো. এৱং পচ্চৱেক্খতো কাযৱিৱেকো পৰিপূৰতি. উত্তৰিমনুস্সধম্মোতি উত্তৰিমনুস্সানং উক্কট্ঠমনুস্সভূতানং ঝাযীনঞ্চেৱ অৰিযানঞ্চ ঝানাদিধম্মো, দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতমনুস্সধম্মতো ৱা উত্তৰিতৰো ৱিসিট্ঠতৰো ধম্মো মে মম সন্তানে অত্থি নু খো, সন্তি নু খোতি অত্থো. অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসোতি মহগ্গতলোকুত্তৰপঞ্ঞা পজাননট্ঠেন ঞাণং, চক্খুনা দিট্ঠমিৱ ধম্মং পচ্চক্খকৰণতো দস্সনট্ঠেন দস্সনন্তি ঞাণদস্সনং, অৰিযং ৱিসুদ্ধং উত্তমং ঞাণদস্সনন্তি অৰিযঞাণদস্সনং, অলং পৰিযত্তকং কিলেসৱিদ্ধংসনসমত্থং অৰিযঞাণদস্সনমেত্থ, অস্স ৱাতি অলমৰিযঞাণদস্সনো, ঝানাদিভেদো উত্তৰিমনুস্সধম্মো অলমৰিযঞাণদস্সনো চ সো ৱিসেসো চাতি অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো. অথ ৱা তমেৱ কিলেসৱিদ্ধংসনসমত্থং ৱিসুদ্ধং ঞাণদস্সনমেৱ ৱিসেসোতি অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো ৱা. অধিগতোতি পটিলদ্ধো মে অত্থি নু খো. সোহন্তি পটিলদ্ধৱিসেসো সো অহং. পচ্ছিমে কালেতি মৰণমঞ্চে নিপন্নকালে. পুট্ঠোতি সব্ৰহ্মচাৰীহি অধিগতগুণৱিসেসং পুচ্ছিতো. ন মঙ্কু ভৱিস্সামীতি পতিতক্খন্ধো নিত্তেজো ন হেস্সামীতি. এৱং পচ্চৱেক্খন্তস্স হি মোঘকালকিৰিযা নাম ন হোতি.
৯-১০. সৰীৰট্ঠধম্মসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪৯-৫০. নৱমে পোনোব্ভৱিকোতি পুনব্ভৱনিব্বত্তকো. ভৱসঙ্খাৰোতি ভৱসঙ্খৰণকম্মং. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং. দসমে সীলবাহুসচ্চৱীৰিযসতিপঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তৰামিস্সিকা কথিতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
অক্কোসৱগ্গো পঞ্চমো.
পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.
২. দুতিযপণ্ণাসকং
(৬) ১. সচিত্তৱগ্গো
১-৪. সচিত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা
৫১-৫৪. দুতিযস্স পঠমে সচিত্তপৰিযাযকুসলোতি অত্তনো চিত্তৱাৰকুসলো. ৰজন্তি আগন্তুকউপক্কিলেসং. অঙ্গণন্তি তত্থজাতকঅঙ্গকাড়তিলকাদিং. আসৱানং খযাযাতি অৰহত্তত্থায. ততিযে পটিভানেনাতি ৱচনসণ্ঠানেন. চতুত্থে অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযাতি সঙ্খাৰপৰিগ্গাহকৱিপস্সনায.
৮. মূলকসুত্তৱণ্ণনা
৫৮. অট্ঠমে অমতোগধাতি এত্থ সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু কথিতা, নিব্বানপৰিযোসানাতি এত্থ অনুপাদিসেসা. অনুপাদিসেসং পত্তস্স হি সব্বে ধম্মা পৰিযোসানপ্পত্তা নাম হোন্তি. সেসপদানি হেট্ঠা ৱুত্তত্থানেৱ.
৯. পব্বজ্জাসুত্তৱণ্ণনা
৫৯. নৱমে তস্মাতি যস্মা এৱং অপৰিচিতচিত্তস্স সামঞ্ঞত্থো ন সম্পজ্জতি, তস্মা. যথাপব্বজ্জাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতীতি যথা পব্বজ্জানুৰূপেন পৰিচিতং. যে হি কেচি পব্বজন্তি নাম, সব্বে তে অৰহত্তং পত্থেত্ৱা. তস্মা যং চিত্তং অৰহত্তাধিগমত্থায পৰিচিতং ৱড্ঢিতং, তং যথাপব্বজ্জাপৰিচিতং নামাতি ৱেদিতব্বং. এৱৰূপং পন চিত্তং ভৱিস্সতীতি সিক্খিতব্বং. লোকস্স সমঞ্চ ৱিসমঞ্চাতি সত্তলোকস্স সুচৰিতদুচ্চৰিতানি. লোকস্স ভৱঞ্চ ৱিভৱঞ্চাতি তস্স ৱড্ঢিঞ্চ ৱিনাসঞ্চ, তথা সম্পত্তিঞ্চ ৱিপত্তিঞ্চ. লোকস্স সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চাতি পন সঙ্খাৰলোকং সন্ধায ৱুত্তং, খন্ধানং নিব্বত্তিঞ্চ ভেদঞ্চাতি অত্থো.
১০. গিৰিমানন্দসুত্তৱণ্ণনা
৬০. দসমে অনুকম্পং উপাদাযাতি গিৰিমানন্দত্থেৰে অনুকম্পং পটিচ্চ. চক্খুৰোগোতিআদযো ৱত্থুৱসেন ৱেদিতব্বা. নিব্বত্তিতপ্পসাদানঞ্হি ৰোগো নাম নত্থি. কণ্ণৰোগোতি বহিকণ্ণে ৰোগো. পিনাসোতি বহিনাসিকায ৰোগো. নখসাতি নখেহি ৱিলেখিতট্ঠানে ৰোগো. পিত্তসমুট্ঠানাতি পিত্তসমুট্ঠিতা. তে কিৰ দ্ৱত্তিংস হোন্তি. সেম্হসমুট্ঠানাদীসুপি এসেৱ নযো. উতুপৰিণামজাতি উতুপৰিণামেন অচ্চুণ্হাতিসীতেন উপ্পজ্জনকৰোগা. ৱিসমপৰিহাৰজাতি অতিচিৰট্ঠাননিসজ্জাদিনা ৱিসমপৰিহাৰেন জাতা. ওপক্কমিকাতি ৱধবন্ধনাদিনা উপক্কমেন জাতা. কম্মৱিপাকজাতি বলৱকম্মৱিপাকসম্ভূতা. সন্তন্তি ৰাগাদিসন্ততায সন্তং. অতপ্পকট্ঠেন পণীতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সচিত্তৱগ্গো পঠমো.