৪. ধাতুযমকং
১. পণ্ণত্তিৱাৰো
(ক) উদ্দেসো
১. অট্ঠাৰস ধাতুযো – চক্খুধাতু, সোতধাতু, ঘানধাতু, জিৱ্হাধাতু, কাযধাতু, ৰূপধাতু, সদ্দধাতু, গন্ধধাতু, ৰসধাতু, ফোট্ঠব্বধাতু, চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু, সোতৱিঞ্ঞাণধাতু, ঘানৱিঞ্ঞাণধাতু, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণধাতু, কাযৱিঞ্ঞাণধাতু, মনোধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু, ধম্মধাতু.
১. পদসোধনৱাৰো
(ক) অনুলোমং
২. (ক) চক্খু চক্খুধাতু?
(খ) চক্খুধাতু চক্খু?
(ক) সোতং সোতধাতু?
(খ) সোতধাতু সোতং?…পে…
(ক) চক্খুৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু?
(খ) চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু চক্খুৱিঞ্ঞাণং?…পে…
(ক) মনো মনোধাতু?
(খ) মনোধাতু মনো?
(ক) মনোৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণধাতু?
(খ) মনোৱিঞ্ঞাণধাতু মনোৱিঞ্ঞাণং?
(ক) ধম্মো ধম্মধাতু?
(খ) ধম্মধাতু ধম্মো?
(খ) পচ্চনীকং
৩. (ক) ন চক্খু ন চক্খুধাতু?
(খ) ন চক্খুধাতু ন চক্খু?
(ক) ন সোতং ন সোতধাতু?
(খ) ন সোতধাতু ন সোতং?…পে…
(ক) ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু?
(খ) ন চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং?…পে…
(ক) ন মনো ন মনোধাতু?
(খ) ন মনোধাতু ন মনো?
(ক) ন মনোৱিঞ্ঞাণং ন মনোৱিঞ্ঞাণধাতু?
(খ) ন মনোৱিঞ্ঞাণধাতু ন মনোৱিঞ্ঞাণং?
(ক) ন ধম্মো ন ধম্মধাতু?
(খ) ন ধম্মধাতু ন ধম্মো?
২. পদসোধনমূলচক্কৱাৰো
(ক) অনুলোমং
৪. (ক) চক্খু চক্খুধাতু?
(খ) ধাতূ [ধাতু (সী. ক.) অঞ্ঞেহি যমকেহি সংসন্দিতব্বং] সোতধাতু?…পে…
(ক) চক্খু চক্খুধাতু?
(খ) ধাতূ ধম্মধাতু?
(যথা আযতনযমকে চক্কং বন্ধিতং এৱমিধ চক্কং বন্ধিতব্বং.)
(খ) পচ্চনীকং
৫. (ক) ন চক্খু ন চক্খুধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন সোতধাতু?
(ক) ন চক্খু ন চক্খুধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন ঘানধাতু?…পে…
(ক) ন চক্খু ন চক্খুধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন ধম্মধাতু?…পে…
(ক) ন ধম্মো ন ধম্মধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন চক্খুধাতু?…পে…
(ক) ন ধম্মো ন ধম্মধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন মনোৱিঞ্ঞাণধাতু? (চক্কং বন্ধিতব্বং).
৩. সুদ্ধধাতুৱাৰো
(ক) অনুলোমং
৬. (ক) চক্খু ধাতু?
(খ) ধাতূ চক্খু?
(ক) সোতং ধাতু?
(খ) ধাতূ সোতং?
ঘানং ধাতু?…পে… জিৱ্হা ধাতু?… কাযো ধাতু?… ৰূপং ধাতু?… সদ্দো ধাতু?… গন্ধো ধাতু?… ৰসো ধাতু?… ফোট্ঠব্বো ধাতু?…
(ক) চক্খুৱিঞ্ঞাণং ধাতু?
(খ) ধাতূ চক্খুৱিঞ্ঞাণং?
(ক) সোতৱিঞ্ঞাণং ধাতু?
(খ) ধাতূ সোতৱিঞ্ঞাণং?
… ঘানৱিঞ্ঞাণং?…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং?… কাযৱিঞ্ঞাণং?
(ক) মনো ধাতু?
(খ) ধাতূ মনো?
(ক) মনোৱিঞ্ঞাণং ধাতু?
(খ) ধাতূ মনোৱিঞ্ঞাণং?
(ক) ধম্মো ধাতু?
(খ) ধাতূ ধম্মো?
(খ) পচ্চনীকং
৭. (ক) ন চক্খু ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন চক্খু?
(ক) ন সোতং ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন সোতং?
… ন ঘানং?… ন জিৱ্হা?… ন কাযো?… ন ৰূপং? … ন সদ্দো?… ন গন্ধো?… ন ৰসো?… ন ফোট্ঠব্বো?
(ক) ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন চক্খুৱিঞ্ঞাণং?
… ন সোতৱিঞ্ঞাণং?…পে… ন ঘানৱিঞ্ঞাণং?… ন জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং?
(ক) ন কাযৱিঞ্ঞাণং ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন কাযৱিঞ্ঞাণং?
(ক) ন মনো ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন মনো?
(ক) ন মনোৱিঞ্ঞাণং ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন মনোৱিঞ্ঞাণং?
(ক) ন ধম্মো ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন ধম্মো?
৪. সুদ্ধধাতুমূলচক্কৱাৰো
(ক) অনুলোমং
৮. (ক) চক্খু ধাতু?
(খ) ধাতূ সোতং?…পে…
(ক) চক্খু ধাতু?
(খ) ধাতূ ধম্মো?…পে…
(ক) ধম্মো ধাতু?
(খ) ধাতূ চক্খু?…পে…
(ক) ধম্মো ধাতু?
(খ) ধাতূ মনোৱিঞ্ঞাণং? (চক্কং বন্ধিতব্বং).
(খ) পচ্চনীকং
৯. (ক) ন চক্খু ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন সোতং?
(ক) ন চক্খু ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন ঘানং?…পে….
(ক) ন চক্খু ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন ধম্মো?…পে…
(ক) ন ধম্মো ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন চক্খু?…পে…
(ক) ন ধম্মো ন ধাতু?
(খ) ন ধাতূ ন মনোৱিঞ্ঞাণং? (চক্কং বন্ধিতব্বং).
পণ্ণত্তিউদ্দেসৱাৰো.
(খ) নিদ্দেসো
১. পদসোধনৱাৰো
(ক) অনুলোমং
১০. (ক) চক্খু চক্খুধাতূতি?
দিব্বচক্খু পঞ্ঞাচক্খু চক্খু, ন চক্খুধাতু. চক্খুধাতু চক্খু চেৱ চক্খুধাতু চ.
(খ) চক্খুধাতু চক্খূতি? আমন্তা.
(ক) সোতং সোতধাতূতি?
দিব্বসোতং তণ্হাসোতং সোতং, ন সোতধাতু. সোতধাতু সোতঞ্চেৱ সোতধাতু চ.
(খ) সোতধাতু সোতন্তি? আমন্তা.
(ক) ঘানং ঘানধাতূতি? আমন্তা.
(খ) ঘানধাতু ঘানন্তি? আমন্তা. (জিৱ্হাপি ঘানধাতুসদিসা).
(ক) কাযো কাযধাতূতি?
কাযধাতুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো কাযো [অৱসেসো কাযো কাযো (স্যা.)], ন কাযধাতু. কাযধাতু কাযো চেৱ কাযধাতু চ.
(খ) কাযধাতু কাযোতি? আমন্তা.
(ক) ৰূপং ৰূপধাতূতি?
ৰূপধাতুং ঠপেত্ৱা অৱসেসং ৰূপং, ন ৰূপধাতু. ৰূপধাতু ৰূপঞ্চেৱ ৰূপধাতু চ.
(খ) ৰূপধাতু ৰূপন্তি? আমন্তা. (সদ্দো ঘানসদিসো).
(ক) গন্ধো গন্ধধাতূতি?
সীলগন্ধো সমাধিগন্ধো পঞ্ঞাগন্ধো গন্ধো, ন গন্ধধাতু. গন্ধধাতু গন্ধো চেৱ গন্ধধাতু চ.
(খ) গন্ধধাতু গন্ধোতি? আমন্তা.
(ক) ৰসো ৰসধাতূতি?
অত্থৰসো ধম্মৰসো ৱিমুত্তিৰসো ৰসো, ন ৰসধাতু. ৰসধাতু ৰসো চেৱ ৰসধাতু চ.
(খ) ৰসধাতু ৰসোতি? আমন্তা. (ফোট্ঠব্বো ঘানসদিসো).
(ক) চক্খুৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতূতি? আমন্তা.
(খ) চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা.
সোতৱিঞ্ঞাণং…পে… ঘানৱিঞ্ঞাণং… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং… কাযৱিঞ্ঞাণং….
(ক) মনো মনোধাতূতি?
মনোধাতুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো মনো, ন মনোধাতু. মনোধাতু মনো চেৱ মনোধাতু চ.
(খ) মনোধাতু মনোতি? আমন্তা.
(ক) মনোৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণধাতূতি? আমন্তা.
(খ) মনোৱিঞ্ঞাণধাতু মনোৱিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা.
(ক) ধম্মো ধম্মধাতূতি?
ধম্মধাতুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো ধম্মো, ন ধম্মধাতু. ধম্মধাতু ধম্মো চেৱ ধম্মধাতু চ.
(খ) ধম্মধাতু ধম্মোতি? আমন্তা.
(খ) পচ্চনীকং
১১. (ক) ন চক্খু ন চক্খুধাতূতি? আমন্তা.
(খ) ন চক্খুধাতু ন চক্খূতি?
দিব্বচক্খু পঞ্ঞাচক্খু ন চক্খুধাতু, চক্খু. চক্খুঞ্চ চক্খুধাতুঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসং ন চেৱ চক্খু ন চ চক্খুধাতু.
(ক) ন সোতং ন সোতধাতূতি? আমন্তা.
(খ) ন সোতধাতু ন সোতন্তি?
দিব্বসোতং তণ্হাসোতং ন সোতধাতু, সোতং. সোতঞ্চ সোতধাতুঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসং ন চেৱ সোতং ন চ সোতধাতু.
(ক) ন ঘানং ন ঘানধাতূতি? আমন্তা.
(খ) ন ঘানধাতু ন ঘানন্তি? আমন্তা.
ন জিৱ্হা… (সংখিত্তং [যং সংখিত্তং (স্যা.)], উভতো আমন্তা).