১. অভিধম্মভাজনীযং

২১৯. বাৱীসতিন্দ্ৰিযানি – চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযং, ইত্থিন্দ্ৰিযং, পুৰিসিন্দ্ৰিযং, জীৱিতিন্দ্ৰিযং, সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং, সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং [ৱিৰিযিন্দ্ৰিযং (সী. স্যা.)], সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং.

২২০. তত্থ কতমং চক্খুন্দ্ৰিযং? যং চক্খু চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায পসাদো…পে… সুঞ্ঞো গামোপেসো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং সোতিন্দ্ৰিযং…পে… ঘানিন্দ্ৰিযং…পে… জিৱ্হিন্দ্ৰিযং…পে… কাযিন্দ্ৰিযং? যো কাযো চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায পসাদো…পে… সুঞ্ঞো গামোপেসো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘কাযিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং মনিন্দ্ৰিযং? একৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – ফস্সসম্পযুত্তং. দুৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – অত্থি সহেতুকং, অত্থি অহেতুকং. তিৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – অত্থি কুসলং, অত্থি অকুসলং, অত্থি অব্যাকতং. চতুব্বিধেন মনিন্দ্ৰিযং – অত্থি কামাৱচৰং, অত্থি ৰূপাৱচৰং, অত্থি অৰূপাৱচৰং, অত্থি অপৰিযাপন্নং. পঞ্চৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – অত্থি সুখিন্দ্ৰিযসম্পযুত্তং, অত্থি দুক্খিন্দ্ৰিযসম্পযুত্তং, অত্থি সোমনস্সিন্দ্ৰিযসম্পযুত্তং, অত্থি দোমনস্সিন্দ্ৰিযসম্পযুত্তং, অত্থি উপেক্খিন্দ্ৰিযসম্পযুত্তং. ছব্বিধেন মনিন্দ্ৰিযং – চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং. এৱং ছব্বিধেন মনিন্দ্ৰিযং.

সত্তৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… কাযৱিঞ্ঞাণং, মনোধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু. এৱং সত্তৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং.

অট্ঠৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… কাযৱিঞ্ঞাণং অত্থি সুখসহগতং, অত্থি দুক্খসহগতং, মনোধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু. এৱং অট্ঠৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং.

নৱৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… কাযৱিঞ্ঞাণং, মনোধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু অত্থি কুসলা, অত্থি অকুসলা, অত্থি অব্যাকতা. এৱং নৱৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং.

দসৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং – চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… কাযৱিঞ্ঞাণং অত্থি সুখসহগতং, অত্থি দুক্খসহগতং, মনোধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু অত্থি কুসলা, অত্থি অকুসলা, অত্থি অব্যাকতা. এৱং দসৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং…পে… এৱং বহুৱিধেন মনিন্দ্ৰিযং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘মনিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং ইত্থিন্দ্ৰিযং? যং ইত্থিযা ইত্থিলিঙ্গং ইত্থিনিমিত্তং ইত্থিকুত্তং ইত্থাকপ্পো ইত্থত্তং ইত্থিভাৱো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ইত্থিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং পুৰিসিন্দ্ৰিযং? যং পুৰিসস্স পুৰিসলিঙ্গং পুৰিসনিমিত্তং পুৰিসকুত্তং পুৰিসাকপ্পো পুৰিসত্তং পুৰিসভাৱো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘পুৰিসিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং জীৱিতিন্দ্ৰিযং? জীৱিতিন্দ্ৰিযং দুৱিধেন – অত্থি ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং, অত্থি অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং.

তত্থ কতমং ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং? যো তেসং ৰূপীনং ধম্মানং আযু ঠিতি যপনা যাপনা ইৰিযনা ৱত্তনা পালনা জীৱিতং জীৱিতিন্দ্ৰিযং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং? যো তেসং অৰূপীনং ধম্মানং আযু ঠিতি যপনা যাপনা ইৰিযনা ৱত্তনা পালনা জীৱিতং জীৱিতিন্দ্ৰিযং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অৰূপজীৱতিন্দ্ৰিযং’’. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘জীৱিতিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং সুখিন্দ্ৰিযং? যং কাযিকং সাতং কাযিকং সুখং কাযসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৱেদযিতং কাযসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সুখিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং দুক্খিন্দ্ৰিযং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং সোমনস্সিন্দ্ৰিযং? যং চেতসিকং সাতং চেতসিকং সুখং চেতোসম্ফস্সজং সাতং সুখং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা সাতা সুখা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সোমনস্সিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দোমনস্সিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং উপেক্খিন্দ্ৰিযং? যং চেতসিকং নেৱ সাতং নাসাতং চেতোসম্ফস্সজং অদুক্খমসুখং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অদুক্খমসুখা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘উপেক্খিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং সদ্ধিন্দ্ৰিযং? যা সদ্ধা সদ্দহনা ওকপ্পনা অভিপ্পসাদো সদ্ধা সদ্ধিন্দ্ৰিযং সদ্ধাবলং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সদ্ধিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং? যো চেতসিকো ৱীৰিযাৰম্ভো নিক্কমো পৰক্কমো উয্যামো ৱাযামো উস্সাহো উস্সোড়্হী থামো ঠিতি অসিথিলপৰক্কমতা অনিক্খিত্তছন্দতা অনিক্খিত্তধুৰতা ধুৰসম্পগ্গাহো ৱীৰিযং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ৱীৰিযবলং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং সতিন্দ্ৰিযং? যা সতি অনুস্সতি পটিস্সতি সতি সৰণতা ধাৰণতা অপিলাপনতা অসম্মুস্সনতা সতি সতিন্দ্ৰিযং সতিবলং সম্মাসতি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সতিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং সমাধিন্দ্ৰিযং? যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতি অৱিসাহাৰো অৱিক্খেপো অৱিসাহটমানসতা সমথো সমাধিন্দ্ৰিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সমাধিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং? যা তেসং ধম্মানং অনঞ্ঞাতানং অদিট্ঠানং অপ্পত্তানং অৱিদিতানং অসচ্ছিকতানং সচ্ছিকিৰিযায পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং’’.

তত্থ কতমং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? যা তেসং ধম্মানং ঞাতানং দিট্ঠানং পত্তানং ৱিদিতানং সচ্ছিকতানং সচ্ছিকিৰিযায পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – ইদং ৱুচ্চতি অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং.

তত্থ কতমং অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং? যা তেসং ধম্মানং অঞ্ঞাতাৱীনং দিট্ঠানং পত্তানং ৱিদিতানং সচ্ছিকতানং সচ্ছিকিৰিযায পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং’’.

অভিধম্মভাজনীযং.