৪. অট্ঠকথাকণ্ডং

তিকঅত্থুদ্ধাৰো

১৩৮৪. কতমে ধম্মা কুসলা? চতূসু ভূমীসু কুসলং – ইমে ধম্মা কুসলা.

১৩৮৫. কতমে ধম্মা অকুসলা? দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা অকুসলা.

১৩৮৬. কতমে ধম্মা অব্যাকতা? চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অব্যাকতা.

১৩৮৭. কতমে ধম্মা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা? কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো সোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, অকুসলতো চত্তাৰো কামাৱচৰকুসলস্স ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ পঞ্চ, ৰূপাৱচৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, লোকুত্তৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ, এত্থুপ্পন্নং সুখং ৱেদনং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা.

১৩৮৮. কতমে ধম্মা দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা? দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, দুক্খসহগতং কাযৱিঞ্ঞাণং, এত্থুপ্পন্নং দুক্খং ৱেদনং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা.

১৩৮৯. কতমে ধম্মা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা? কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো উপেক্খাসহগতচিত্তুপ্পাদা, অকুসলতো ছ, কামাৱচৰকুসলস্স ৱিপাকতো দস, অকুসলস্স ৱিপাকতো ছ, কিৰিযতো ছ, ৰূপাৱচৰং চতুত্থং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চত্তাৰো অৰূপাৱচৰা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, লোকুত্তৰং চতুত্থং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ, এত্থুপ্পন্নং অদুক্খমসুখং ৱেদনং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা. তিস্সো চ ৱেদনা, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা ন ৱত্তব্বা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তাতিপি, দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তাতিপি, য ৱেদনায সম্পযুত্তাতিপি.

১৩৯০. কতমে ধম্মা ৱিপাকা? চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো – ইমে ধম্মা ৱিপাকা.

১৩৯১. কতমে ধম্মা ৱিপাকধম্মধম্মা? চতূসু ভূমীসু কুসলং অকুসলং – ইমে ধম্মা ৱিপাকধম্মধম্মা.

১৩৯২. কতমে ধম্মা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা? তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা.

১৩৯৩. কতমে ধম্মা উপাদিণ্ণুপাদানিযা? তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, যঞ্চ ৰূপং কম্মস্স কতত্তা – ইমে ধম্মা উপাদিণ্ণুপাদানিযা.

১৩৯৪. কতমে ধম্মা অনুপাদিণ্ণুপাদানিযা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, যঞ্চ ৰূপং ন কম্মস্স কতত্তা – ইমে ধম্মা অনুপাদিণ্ণুপাদানিযা.

১৩৯৫. কতমে ধম্মা অনুপাদিণ্ণঅনুপাদানিযা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অনুপাদিণ্ণঅনুপাদানিযা.

১৩৯৬. কতমে ধম্মা সংকিলিট্ঠসংকিলেসিকা? দ্ৱাদসাকুসলচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা সংকিলিট্ঠসংকিলেসিকা.

১৩৯৭. কতমে ধম্মা অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকা? তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকা.

১৩৯৮. কতমে ধম্মা অসংকিলিট্ঠঅসংকিলেসিকা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অসংকিলিট্ঠঅসংকিলেসিকা.

১৩৯৯. কতমে ধম্মা সৱিতক্কসৱিচাৰা? কামাৱচৰং কুসলং, অকুসলং, কামাৱচৰকুসলস্স ৱিপাকতো একাদস চিত্তুপ্পাদা, অকুসলস্স ৱিপাকতো দ্ৱে, কিৰিযতো একাদস, ৰূপাৱচৰং পঠমং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, লোকুত্তৰং পঠমং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ, এত্থুপ্পন্নে ৱিতক্কৱিচাৰে ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা সৱিতক্কসৱিচাৰা.

১৪০০. কতমে ধম্মা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা? ৰূপাৱচৰপঞ্চকনযে দুতিযং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, লোকুত্তৰপঞ্চকনযে দুতিযং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ, এত্থুপ্পন্নং ৱিচাৰং ঠপেত্ৱা, ৱিতক্কো চ – ইমে ধম্মা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা.

১৪০১. কতমে ধম্মা অৱিতক্কঅৱিচাৰা? দ্ৱেপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি, ৰূপাৱচৰতিকতিকজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চত্তাৰো আৰুপ্পা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ লোকুত্তৰতিকতিকজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ পঞ্চকনযে দুতিযে ঝানে [দুতিযজ্ঝানে (সী.)], উপ্পন্নো চ ৱিচাৰো ৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অৱিতক্কঅৱিচাৰা. ৱিতক্কসহজাতো ৱিচাৰো ন ৱত্তব্বো সৱিতক্কসৱিচাৰোতিপি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তোতিপি, অৱিতক্কঅৱিচাৰোতিপি.

১৪০২. কতমে ধম্মা পীতিসহগতা? কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো সোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, অকুসলতো চত্তাৰো, কামাৱচৰকুসলস্স ৱিপাকতো পঞ্চ, কিৰিযতো পঞ্চ, ৰূপাৱচৰদুকতিকজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, লোকুত্তৰদুকতিকজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ, এত্থুপ্পন্নং পীতিং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা পীতিসহগতা.

১৪০৩. কতমে ধম্মা সুখসহগতা? কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো সোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, অকুসলতো চত্তাৰো, কামাৱচৰকুসলস্স ৱিপাকতো ছ, কিৰিযতো পঞ্চ, ৰূপাৱচৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, লোকুত্তৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ, এত্থুপ্পন্নং সুখং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা সুখসহগতা.

১৪০৪. কতমে ধম্মা উপেক্খাসহগতা? কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো উপেক্খাসহগতচিত্তুপ্পাদা, অকুসলতো ছ, কামাৱচৰকুসলস্স ৱিপাকতো দস, অকুসলস্স ৱিপাকতো ছ, কিৰিযতো ছ, ৰূপাৱচৰং চতুত্থং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চত্তাৰো আৰুপ্পা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, লোকুত্তৰং চতুত্থং ঝানং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ, এত্থুপ্পন্নং উপেক্খং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা উপেক্খাসহগতা. পীতি ন পীতিসহগতা, সুখসহগতা, ন উপেক্খাসহগতা. সুখং ন সুখসহগতং, সিযা পীতিসহগতং, ন উপেক্খাসহগতং, সিযা ন ৱত্তব্বং পীতিসহগতন্তি. দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, দুক্খসহগতকাযৱিঞ্ঞাণং, যা চ ৱেদনা উপেক্খা, ৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা ন ৱত্তব্বা পীতিসহগতাতিপি, সুখসহগতাতিপি, উপেক্খাসহগতাতিপি.

১৪০৫. কতমে ধম্মা দস্সনেন পহাতব্বা? চত্তাৰো দিট্ঠিগতসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, ৱিচিকিচ্ছাসহগতো চিত্তুপ্পাদো – ইমে ধম্মা দস্সনেন পহাতব্বা.

১৪০৬. কতমে ধম্মা ভাৱনায পহাতব্বা? উদ্ধচ্চসহগতো চিত্তুপ্পাদো – ইমে ধম্মা ভাৱনায পহাতব্বা. চত্তাৰো দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তা লোভসহগতচিত্তুপ্পাদা, দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা সিযা দস্সনেন পহাতব্বা সিযা ভাৱনায পহাতব্বা.

১৪০৭. কতমে ধম্মা নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বা? চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বা.

১৪০৮. কতমে ধম্মা দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা? চত্তাৰো দিট্ঠিগতসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, ৱিচিকিচ্ছাসহগতো চিত্তুপ্পাদো, এত্থুপ্পন্নং মোহং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা.

১৪০৯. কতমে ধম্মা ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা? উদ্ধচ্চসহগতো চিত্তুপ্পাদো, এত্থুপ্পন্নং মোহং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. চত্তাৰো দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তা লোভসহগতচিত্তুপ্পাদা, দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা সিযা দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা, সিযা ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা.

১৪১০. কতমে ধম্মা নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা? ৱিচিকিচ্ছাসহগতো মোহো, উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা.

১৪১১. কতমে ধম্মা আচযগামিনো? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং – ইমে ধম্মা আচযগামিনো.

১৪১২. কতমে ধম্মা অপচযগামিনো? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না – ইমে ধম্মা অপচযগামিনো.

১৪১৩. কতমে ধম্মা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনো? চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনো.

১৪১৪. কতমে ধম্মা সেক্খা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, হেট্ঠিমানি চ তীণি সামঞ্ঞফলানি – ইমে ধম্মা সেক্খা.

১৪১৫. কতমে ধম্মা অসেক্খা? উপৰিট্ঠিমং অৰহত্তফলং – ইমে ধম্মা অসেক্খা.

১৪১৬. কতমে ধম্মা নেৱসেক্খনাসেক্খা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নেৱসেক্খনাসেক্খা.

১৪১৭. কতমে ধম্মা পৰিত্তা? কামাৱচৰকুসলং, অকুসলং, সব্বো কামাৱচৰস্স ৱিপাকো, কামাৱচৰকিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা পৰিত্তা.

১৪১৮. কতমে ধম্মা মহগ্গতা? ৰূপাৱচৰা, অৰূপাৱচৰা, কুসলাব্যাকতা – ইমে ধম্মা মহগ্গতা.

১৪১৯. কতমে ধম্মা অপ্পমাণা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অপ্পমাণা.

১৪২০. কতমে ধম্মা পৰিত্তাৰম্মণা? সব্বো কামাৱচৰস্স ৱিপাকো, কিৰিযামনোধাতু, কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সোমনস্সসহগতা – ইমে ধম্মা পৰিত্তাৰম্মণা.

১৪২১. কতমে ধম্মা মহগ্গতাৰম্মণা? ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং – ইমে ধম্মা মহগ্গতাৰম্মণা.

১৪২২. কতমে ধম্মা অপ্পমাণাৰম্মণা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি – ইমে ধম্মা অপ্পমাণাৰম্মণা. কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, কিৰিযতো চত্তাৰো ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, সব্বং অকুসলং – ইমে ধম্মা সিযা পৰিত্তাৰম্মণা, সিযা মহগ্গতাৰম্মণা, ন অপ্পমাণাৰম্মণা, সিযা ন ৱত্তব্বা পৰিত্তাৰম্মণাতিপি, মহগ্গতাৰম্মণাতিপি. কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, কিৰিযতো চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, ৰূপাৱচৰং চতুত্থং ঝানং কুসলতো চ কিৰিযতো চ, কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপেক্খাসহগতা – ইমে ধম্মা সিযা পৰিত্তাৰম্মণা, সিযা মহগ্গতাৰম্মণা, সিযা অপ্পমাণাৰম্মণা, সিযা ন ৱত্তব্বা পৰিত্তাৰম্মণাতিপি, মহগ্গতাৰম্মণাতিপি, অপ্পমাণাৰম্মণাতিপি. ৰূপাৱচৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চতুত্থস্স ঝানস্স ৱিপাকো, আকাসানঞ্চাযতনং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং – ইমে ধম্মা ন ৱত্তব্বা পৰিত্তাৰম্মণাতিপি, মহগ্গতাৰম্মণাতিপি, অপ্পমাণাৰম্মণাতিপি. ৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ অনাৰম্মণা.

১৪২৩. কতমে ধম্মা হীনা? দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা হীনা.

১৪২৪. কতমে ধম্মা মজ্ঝিমা? তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা মজ্ঝিমা.

১৪২৫. কতমে ধম্মা পণীতা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা পণীতা.

১৪২৬. কতমে ধম্মা মিচ্ছত্তনিযতা? চত্তাৰো দিট্ঠিগতসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা সিযা মিচ্ছত্তনিযতা, সিযা অনিযতা.

১৪২৭. কতমে ধম্মা সম্মত্তনিযতা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না – ইমে ধম্মা সম্মত্তনিযতা.

১৪২৮. কতমে ধম্মা অনিযতা? চত্তাৰো দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতচিত্তুপ্পাদা, ৱিচিকিচ্ছাসহগতো চিত্তুপ্পাদো, উদ্ধচ্চসহগতো চিত্তুপ্পাদো, তীসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অনিযতা.

১৪২৯. কতমে ধম্মা মগ্গাৰম্মণা? কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, কিৰিযতো চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা সিযা মগ্গাৰম্মণা, ন মগ্গহেতুকা; সিযা মগ্গাধিপতিনো, সিযা ন ৱত্তব্বা মগ্গাৰম্মণাতিপি, মগ্গাধিপতিনোতিপি. চত্তাৰো অৰিযমগ্গা ন মগ্গাৰম্মণা, মগ্গহেতুকা; সিযা মগ্গাধিপতিনো, সিযা ন ৱত্তব্বা মগ্গাধিপতিনোতি. ৰূপাৱচৰচতুত্থং ঝানং কুসলতো চ কিৰিযতো চ, কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপেক্খাসহগতা – ইমে ধম্মা সিযা মগ্গাৰম্মণা; ন মগ্গহেতুকা, ন মগ্গাধিপতিনো; সিযা ন ৱত্তব্বা মগ্গাৰম্মণাতি. কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, সব্বং অকুসলং, সব্বো কামাৱচৰস্স ৱিপাকো, কিৰিযতো ছ চিত্তুপ্পাদা, ৰূপাৱচৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চতুত্থস্স ঝানস্স ৱিপাকো, চত্তাৰো আৰুপ্পা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি – ইমে ধম্মা ন ৱত্তব্বা মগ্গাৰম্মণাতিপি, মগ্গহেতুকাতিপি, মগ্গাধিপতিনোতিপি. ৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ অনাৰম্মণা.

১৪৩০. কতমে ধম্মা উপ্পন্না? চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, যঞ্চ ৰূপং কম্মস্স কতত্তা – ইমে ধম্মা সিযা উপ্পন্না, সিযা উপ্পাদিনো; ন ৱত্তব্বা অনুপ্পন্নাতি. চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, যঞ্চ ৰূপং ন কম্মস্স কতত্তা – ইমে ধম্মা সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, ন ৱত্তব্বা উপ্পাদিনোতি. নিব্বানং ন ৱত্তব্বং উপ্পন্নন্তিপি, অনুপ্পন্নন্তিপি, উপ্পাদিনোতিপি.

১৪৩১. নিব্বানং ঠপেত্ৱা সব্বে ধম্মা সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না. নিব্বানং ন ৱত্তব্বং অতীতন্তিপি, অনাগতন্তিপি, পচ্চুপ্পন্নন্তিপি.

১৪৩২. কতমে ধম্মা অতীতাৰম্মণা? ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং – ইমে ধম্মা অতীতাৰম্মণা.

১৪৩৩. নিযোগা অনাগতাৰম্মণা নত্থি.

১৪৩৪. কতমে ধম্মা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা? দ্ৱেপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি, তিস্সো চ মনোধাতুযো – ইমে ধম্মা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা. কামাৱচৰকুসলস্স ৱিপাকতো দস চিত্তুপ্পাদা, অকুসলস্স ৱিপাকতো মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপেক্খাসহগতা, কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সোমনস্সসহগতা – ইমে ধম্মা সিযা অতীতাৰম্মণা, সিযা অনাগতাৰম্মণা, সিযা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা. কামাৱচৰকুসলং, অকুসলং, কিৰিযতো নৱ চিত্তুপ্পাদা, ৰূপাৱচৰং চতুত্থং ঝানং কুসলতো চ কিৰিযতো চ – ইমে ধম্মা সিযা অতীতাৰম্মণা, সিযা অনাগতাৰম্মণা, সিযা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা; সিযা ন ৱত্তব্বা অতীতাৰম্মণাতিপি, অনাগতাৰম্মণাতিপি, পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতিপি. ৰূপাৱচৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চতুত্থস্স ঝানস্স ৱিপাকো, আকাসানঞ্চাযতনং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি – ইমে ধম্মা ন ৱত্তব্বা অতীতাৰম্মণাতিপি, অনাগতাৰম্মণাতিপি, পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতিপি. ৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ অনাৰম্মণা.

১৪৩৫. অনিন্দ্ৰিযবদ্ধৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ ঠপেত্ৱা, সব্বে ধম্মা সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা. অনিন্দ্ৰিযবদ্ধৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ বহিদ্ধা.

১৪৩৬. কতমে ধম্মা অজ্ঝত্তাৰম্মণা? ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং – ইমে ধম্মা অজ্ঝত্তাৰম্মণা.

১৪৩৭. কতমে ধম্মা বহিদ্ধাৰম্মণা? ৰূপাৱচৰতিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চতুত্থস্স ঝানস্স ৱিপাকো, আকাসানঞ্চাযতনং, চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি – ইমে ধম্মা বহিদ্ধাৰম্মণা. ৰূপং ঠপেত্ৱা, সব্বেৱ কামাৱচৰা কুসলাকুসলাব্যাকতা ধম্মা, ৰূপাৱচৰং চতুত্থং ঝানং কুসলতো চ কিৰিযতো চ – ইমে ধম্মা সিযা অজ্ঝত্তাৰম্মণা, সিযা বহিদ্ধাৰম্মণা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণা. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ন ৱত্তব্বং অজ্ঝত্তাৰম্মণন্তিপি, বহিদ্ধাৰম্মণন্তিপি, অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণন্তিপি. ৰূপঞ্চ নিব্বানঞ্চ অনাৰম্মণা.

১৪৩৮. কতমে ধম্মা সনিদস্সনসপ্পটিঘা? ৰূপাযতনং – ইমে ধম্মা সনিদস্সনসপ্পটিঘা.

১৪৩৯. কতমে ধম্মা অনিদস্সনসপ্পটিঘা? চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনং – ইমে ধম্মা অনিদস্সনসপ্পটিঘা.

১৪৪০. কতমে ধম্মা অনিদস্সনঅপ্পটিঘা? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, যঞ্চ ৰূপং অনিদস্সনং অপ্পটিঘং ধম্মাযতনপৰিযাপন্নং, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অনিদস্সনঅপ্পটিঘা.

তিকং.

দুকঅত্থুদ্ধাৰো

হেতুগোচ্ছকং

১৪৪১. কতমে ধম্মা হেতূ? তযো কুসলহেতূ, তযো অকুসলহেতূ, তযো অব্যাকতহেতূ. অলোভো কুসলহেতু, অদোসো কুসলহেতু, চতূসু ভূমীসু কুসলেসু উপ্পজ্জন্তি. অমোহো কুসলহেতু, কামাৱচৰকুসলতো চত্তাৰো ঞাণৱিপ্পযুত্তে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা, চতূসু ভূমীসু কুসলেসু উপ্পজ্জতি.

লোভো অট্ঠসু লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. দোসো দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. মোহো সব্বাকুসলেসু উপ্পজ্জতি.

অলোভো ৱিপাকহেতু অদোসো ৱিপাকহেতু, কামাৱচৰস্স ৱিপাকতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকেসু উপ্পজ্জন্তি. অমোহো ৱিপাকহেতু, কামাৱচৰস্স ৱিপাকতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা, চত্তাৰো ঞাণৱিপ্পযুত্তে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকেসু উপ্পজ্জতি.

অলোভো কিৰিযহেতু অদোসো কিৰিযহেতু, কামাৱচৰকিৰিযতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা, তীসু ভূমীসু কিৰিযেসু উপ্পজ্জন্তি. অমোহো কিৰিযহেতু, কামাৱচৰকিৰিযতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা, চত্তাৰো ঞাণৱিপ্পযুত্তে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা, তীসু ভূমীসু কিৰিযেসু উপ্পজ্জতি – ইমে ধম্মা হেতূ.

১৪৪২. কতমে ধম্মা ন হেতূ? ঠপেত্ৱা হেতূ, চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা ন হেতূ.

১৪৪৩. কতমে ধম্মা সহেতুকা? ৱিচিকিচ্ছাসহগতং উদ্ধচ্চসহগতং মোহং ঠপেত্ৱা অৱসেসং অকুসলং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, কামাৱচৰস্স ৱিপাকতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, কামাৱচৰকিৰিযতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং – ইমে ধম্মা সহেতুকা.

১৪৪৪. কতমে ধম্মা অহেতুকা? ৱিচিকিচ্ছাসহগতো মোহো, উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, দ্ৱেপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি, তিস্সো চ মনোধাতুযো, পঞ্চ চ অহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযো, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অহেতুকা.

১৪৪৫. কতমে ধম্মা হেতুসম্পযুত্তা? ৱিচিকিচ্ছাসহগতং উদ্ধচ্চসহগতং মোহং ঠপেত্ৱা অৱসেসং অকুসলং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, কামাৱচৰস্স ৱিপাকতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, কামাৱচৰকিৰিযতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং – ইমে ধম্মা হেতুসম্পযুত্তা.

১৪৪৬. কতমে ধম্মা হেতুৱিপ্পযুত্তা? ৱিচিকিচ্ছাসহগতো মোহো, উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, দ্ৱেপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি তিস্সো চ মনোধাতুযো পঞ্চ চ অহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযো, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা হেতুৱিপ্পযুত্তা.

১৪৪৭. কতমে ধম্মা হেতূ চেৱ সহেতুকা চ? যত্থ দ্ৱে তযো হেতূ একতো উপ্পজ্জন্তি – ইমে ধম্মা হেতূ চেৱ সহেতুকা চ.

১৪৪৮. কতমে ধম্মা সহেতুকা চেৱ ন চ হেতূ? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, কামাৱচৰস্স ৱিপাকতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, কামাৱচৰকিৰিযতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, এত্থুপ্পন্নে হেতূ ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা সহেতুকা চেৱ ন চ হেতূ. অহেতুকা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – হেতূ চেৱ সহেতুকা চাতিপি, সহেতুকা চেৱ ন চ হেতূতিপি.

১৪৪৯. কতমে ধম্মা হেতূ চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চ? যত্থ দ্ৱে তযো হেতূ একতো উপ্পজ্জন্তি – ইমে ধম্মা হেতূ চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চ.

১৪৫০. কতমে ধম্মা হেতুসম্পযুত্তা চেৱ ন চ হেতূ? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, কামাৱচৰস্স ৱিপাকতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, কামাৱচৰকিৰিযতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, এত্থুপ্পন্নে হেতূ ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা হেতুসম্পযুত্তা চেৱ ন চ হেতূ. হেতুৱিপ্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – হেতূ চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চাতিপি, হেতুসম্পযুত্তা চেৱ ন চ হেতূতিপি.

১৪৫১. কতমে ধম্মা ন হেতূ সহেতুকা? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, কামাৱচৰস্স ৱিপাকতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, কামাৱচৰকিৰিযতো অহেতুকে চিত্তুপ্পাদে ঠপেত্ৱা তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, এত্থুপ্পন্নে হেতূ ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা ন হেতূ সহেতুকা.

১৪৫২. কতমে ধম্মা ন হেতূ অহেতুকা? দ্ৱেপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি, তিস্সো চ মনোধাতুযো, পঞ্চ চ অহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযো, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা ন হেতূ অহেতুকা. হেতূ ধম্মা ন ৱত্তব্বা – ন হেতূ সহেতুকাতিপি, ন হেতূ অহেতুকাতিপি.

চূড়ন্তৰদুকং

১৪৫৩. কতমে ধম্মা সপ্পচ্চযা? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা সপ্পচ্চযা.

১৪৫৪. কতমে ধম্মা অপ্পচ্চযা? নিব্বানং – ইমে ধম্মা অপ্পচ্চযা.

১৪৫৫. কতমে ধম্মা সঙ্খতা? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা সঙ্খতা.

১৪৫৬. কতমে ধম্মা অসঙ্খতা? নিব্বানং – ইমে ধম্মা অসঙ্খতা.

১৪৫৭. কতমে ধম্মা সনিদস্সনা? ৰূপাযতনং – ইমে ধম্মা সনিদস্সনা.

১৪৫৮. কতমে ধম্মা অনিদস্সনা? চক্খাযতনং …পে… ফোট্ঠব্বাযতনং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, যঞ্চ ৰূপং অনিদস্সনং অপ্পটিঘং ধম্মাযতনপৰিযাপন্নং, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অনিদস্সনা.

১৪৫৯. কতমে ধম্মা সপ্পটিঘা? চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনং – ইমে ধম্মা সপ্পটিঘা.

১৪৬০. কতমে ধম্মা অপ্পটিঘা? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, যঞ্চ ৰূপং অনিদস্সনং অপ্পটিঘং ধম্মাযতনপৰিযাপন্নং, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অপ্পটিঘা.

১৪৬১. কতমে ধম্মা ৰূপিনো? চত্তাৰো চ মহাভূতা, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায ৰূপং – ইমে ধম্মা ৰূপিনো.

১৪৬২. কতমে ধম্মা অৰূপিনো? চতূসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অৰূপিনো.

১৪৬৩. কতমে ধম্মা লোকিযা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা লোকিযা.

১৪৬৪. কতমে ধম্মা লোকুত্তৰা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা লোকুত্তৰা. সব্বে [সব্বেৱ (স্যা.)] ধম্মা কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যা.

আসৱগোচ্ছকং

১৪৬৫. কতমে ধম্মা আসৱা? চত্তাৰো আসৱা – কামাসৱো, ভৱাসৱো, দিট্ঠাসৱো, অৱিজ্জাসৱো. কামাসৱো অট্ঠসু লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি ভৱাসৱো চতূসু দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি দিট্ঠাসৱো চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. অৱিজ্জাসৱো সব্বাকুসলেসু উপ্পজ্জতি – ইমে ধম্মা আসৱা.

১৪৬৬. কতমে ধম্মা নো আসৱা? ঠপেত্ৱা আসৱে অৱসেসং অকুসলং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নো আসৱা.

১৪৬৭. কতমে ধম্মা সাসৱা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা সাসৱা.

১৪৬৮. কতমে ধম্মা অনাসৱা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অনাসৱা.

১৪৬৯. কতমে ধম্মা আসৱসম্পযুত্তা? দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা এত্থুপ্পন্নং মোহং ঠপেত্ৱা, ৱিচিকিচ্ছাসহগতং উদ্ধচ্চসহগতং মোহং ঠপেত্ৱা, অৱসেসং অকুসলং – ইমে ধম্মা আসৱসম্পযুত্তা.

১৪৭০. কতমে ধম্মা আসৱৱিপ্পযুত্তা? দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পন্নো মোহো, ৱিচিকিচ্ছাসহগতো মোহো, উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা আসৱৱিপ্পযুত্তা.

১৪৭১. কতমে ধম্মা আসৱা চেৱ সাসৱা চ? তেৱ আসৱা আসৱা চেৱ সাসৱা চ.

১৪৭২. কতমে ধম্মা সাসৱা চেৱ নো চ আসৱা? ঠপেত্ৱা আসৱে, অৱসেসং অকুসলং, তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা সাসৱা চেৱ নো চ আসৱা. অনাসৱা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – আসৱা চেৱ সাসৱা চাতিপি, সাসৱা চেৱ নো চ আসৱাতিপি.

১৪৭৩. কতমে ধম্মা আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চ? যত্থ দ্ৱে তযো আসৱা একতো উপ্পজ্জন্তি – ইমে ধম্মা আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চ.

১৪৭৪. কতমে ধম্মা আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱা? ঠপেত্ৱা আসৱে, অৱসেসং অকুসলং – ইমে ধম্মা আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱা. আসৱৱিপ্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চাতিপি, আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱাতিপি.

১৪৭৫. কতমে ধম্মা আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা? দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পন্নো মোহো, ৱিচিকিচ্ছাসহগতো মোহো, উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা.

১৪৭৬. কতমে ধম্মা আসৱৱিপ্পযুত্তা অনাসৱা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা আসৱৱিপ্পযুত্তা অনাসৱা. আসৱসম্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱাতিপি, আসৱৱিপ্পযুত্তা অনাসৱাতিপি.

সংযোজনগোচ্ছকং

১৪৭৭. কতমে ধম্মা সংযোজনা? দস সংযোজনানি – কামৰাগসংযোজনং, পটিঘসংযোজনং, মানসংযোজনং, দিট্ঠিসংযোজনং, ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং, সীলব্বতপৰামাসসংযোজনং, ভৱৰাগসংযোজনং, ইস্সাসংযোজনং, মচ্ছৰিযসংযোজনং, অৱিজ্জাসংযোজনং. কামৰাগসংযোজনং অট্ঠসু লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. পটিঘসংযোজনং দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. মানসংযোজনং চতূসু দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. দিট্ঠিসংযোজনং চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং ৱিচিকিচ্ছাসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. সীলব্বতপৰামাসসংযোজনং চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. ভৱৰাগসংযোজনং চতূসু দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. ইস্সাসংযোজনঞ্চ মচ্ছৰিযসংযোজনঞ্চ দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জন্তি. অৱিজ্জাসংযোজনং সব্বাকুসলেসু উপ্পজ্জতি – ইমে ধম্মা সংযোজনা.

১৪৭৮. কতমে ধম্মা নো সংযোজনা. ঠপেত্ৱা সংযোজনে অৱসেসং অকুসলং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নো সংযোজনা.

১৪৭৯. কতমে ধম্মা সংযোজনিযা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা সংযোজনিযা.

১৪৮০. কতমে ধম্মা অসংযোজনিযা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অসংযোজনিযা.

১৪৮১. কতমে ধম্মা সংযোজনসম্পযুত্তা? উদ্ধচ্চসহগতং মোহং ঠপেত্ৱা অৱসেসং অকুসলং – ইমে ধম্মা সংযোজনসম্পযুত্তা.

১৪৮২. কতমে ধম্মা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা? উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা.

১৪৮৩. কতমে ধম্মা সংযোজনা চেৱ সংযোজনিযা চ? তানেৱ সংযোজনানি সংযোজনা চেৱ সংযোজনিযা চ.

১৪৮৪. কতমে ধম্মা সংযোজনিযা চেৱ নো চ সংযোজনা? ঠপেত্ৱা সংযোজনে অৱসেসং অকুসলং, তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা সংযোজনিযা চেৱ নো চ সংযোজনা. অসংযোজনিযা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – সংযোজনা চেৱ সংযোজনিযা চাতিপি, সংযোজনিযা চেৱ নো চ সংযোজনাতিপি.

১৪৮৫. কতমে ধম্মা সংযোজনা চেৱ সংযোজনসম্পযুত্তা চ? যত্থ দ্ৱে তীণি সংযোজনানি একতো উপ্পজ্জন্তি – ইমে ধম্মা সংযোজনা চেৱ সংযোজনসম্পযুত্তা চ.

১৪৮৬. কতমে ধম্মা সংযোজনসম্পযুত্তা চেৱ নো চ সংযোজনা? ঠপেত্ৱা সংযোজনে, অৱসেসং অকুসলং – ইমে ধম্মা সংযোজনসম্পযুত্তা চেৱ নো চ সংযোজনা. সংযোজনৱিপ্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – সংযোজনা চেৱ সংযোজনসম্পযুত্তা চাতিপি, সংযোজনসম্পযুত্তা চেৱ নো চ সংযোজনাতিপি.

১৪৮৭. কতমে ধম্মা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা সংযোজনিযা? উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা সংযোজনিযা.

১৪৮৮. কতমে ধম্মা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা অসংযোজনিযা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা অসংযোজনিযা. সংযোজনসম্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – সংযোজনৱিপ্পযুত্তা সংযোজনিযাতিপি, সংযোজনৱিপ্পযুত্তা অসংযোজনিযাতিপি.

গন্থগোচ্ছকং

১৪৮৯. কতমে ধম্মা গন্থা? চত্তাৰো গন্থা – অভিজ্ঝাকাযগন্থো, ব্যাপাদো কাযগন্থো, সীলব্বতপৰামাসো কাযগন্থো, ইদংসচ্চাভিনিৱেসো কাযগন্থো. অভিজ্ঝাকাযগন্থো অট্ঠসু লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. ব্যাপাদো কাযগন্থো দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. সীলব্বতপৰামাসো কাযগন্থো চ ইদংসচ্চাভিনিৱেসো কাযগন্থো চ চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জন্তি – ইমে ধম্মা গন্থা.

১৪৯০. কতমে ধম্মা নো গন্থা? ঠপেত্ৱা গন্থে, অৱসেসং অকুসলং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নো গন্থা.

১৪৯১. কতমে ধম্মা গন্থনিযা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা গন্থনিযা.

১৪৯২. কতমে ধম্মা অগন্থনিযা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অগন্থনিযা.

১৪৯৩. কতমে ধম্মা গন্থসম্পযুত্তা? চত্তাৰো দিট্ঠিগতসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদা, চত্তাৰো দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতচিত্তুপ্পাদা, এত্থুপ্পন্নং লোভং ঠপেত্ৱা, দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, এত্থুপ্পন্নং পটিঘং ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা গন্থসম্পযুত্তা.

১৪৯৪. কতমে ধম্মা গন্থৱিপ্পযুত্তা? চতূসু দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পন্নো লোভো, দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পন্নং পটিঘং, ৱিচিকিচ্ছাসহগতো চিত্তুপ্পাদো, উদ্ধচ্চসহগতো চিত্তুপ্পাদো, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা গন্থৱিপ্পযুত্তা.

১৪৯৫. কতমে ধম্মা গন্থা চেৱ গন্থনিযা চ? তেৱ গন্থা গন্থা চেৱ গন্থনিযা চ.

১৪৯৬. কতমে ধম্মা গন্থনিযা চেৱ নো চ গন্থা? ঠপেত্ৱা গন্থে অৱসেসং অকুসলং, তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা গন্থনিযা চেৱ নো চ গন্থা. অগন্থনিযা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – গন্থা চেৱ গন্থনিযা চাতিপি, গন্থনিযা চেৱ নো চ গন্থাতিপি.

১৪৯৭. কতমে ধম্মা গন্থা চেৱ গন্থসম্পযুত্তা চ? যত্থ দিট্ঠি চ লোভো চ একতো উপ্পজ্জন্তি – ইমে ধম্মা গন্থা চেৱ গন্থসম্পযুত্তা চ.

১৪৯৮. কতমে ধম্মা গন্থসম্পযুত্তা চেৱ নো চ গন্থা? অট্ঠ লোভসহগতচিত্তুপ্পাদা দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তুপ্পাদা, এত্থুপ্পন্নে গন্থে ঠপেত্ৱা – ইমে ধম্মা গন্থসম্পযুত্তা চেৱ নো চ গন্থা. গন্থৱিপ্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – গন্থা চেৱ গন্থসম্পযুত্তা চাতিপি, গন্থসম্পযুত্তা চেৱ নো চ গন্থাতিপি.

১৪৯৯. কতমে ধম্মা গন্থৱিপ্পযুত্তা গন্থনিযা? চতূসু দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পন্নো লোভো, দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পন্নং পটিঘং, ৱিচিকিচ্ছাসহগতো চিত্তুপ্পাদো, উদ্ধচ্চসহগতো চিত্তুপ্পাদো, তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা গন্থৱিপ্পযুত্তা গন্থনিযা.

১৫০০. কতমে ধম্মা গন্থৱিপ্পযুত্তা অগন্থনিযা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা গন্থৱিপ্পযুত্তা অগন্থনিযা. গন্থসম্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – গন্থৱিপ্পযুত্তা গন্থনিযাতিপি, গন্থৱিপ্পযুত্তা অগন্থনিযাতিপি.

ওঘগোচ্ছকং

১৫০১. কতমে ধম্মা ওঘা…পে….

যোগগোচ্ছকং

১৫০২. কতমে ধম্মা যোগা…পে….

নীৱৰণগোচ্ছকং

১৫০৩. কতমে ধম্মা নীৱৰণা? ছ নীৱৰণা – কামচ্ছন্দনীৱৰণং, ব্যাপাদনীৱৰণং, থিনমিদ্ধনীৱৰণং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং, অৱিজ্জানীৱৰণং. কামচ্ছন্দনীৱৰণং অট্ঠসু লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি, ব্যাপাদনীৱৰণং দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি, থিনমিদ্ধনীৱৰণং সসঙ্খাৰিকেসু অকুসলেসু উপ্পজ্জতি, উদ্ধচ্চনীৱৰণং উদ্ধচ্চসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি, কুক্কুচ্চনীৱৰণং দ্ৱীসু দোমনস্সসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং ৱিচিকিচ্ছাসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি, অৱিজ্জানীৱৰণং সব্বাকুসলেসু উপ্পজ্জতি – ইমে ধম্মা নীৱৰণা.

১৫০৪. কতমে ধম্মা নো নীৱৰণা? ঠপেত্ৱা নীৱৰণে অৱসেসং অকুসলং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নো নীৱৰণা.

১৫০৫. কতমে ধম্মা নীৱৰণিযা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা নীৱৰণিযা.

১৫০৬. কতমে ধম্মা অনীৱৰণিযা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা অনীৱৰণিযা.

১৫০৭. কতমে ধম্মা নীৱৰণসম্পযুত্তা? দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা – ইমে ধম্মা নীৱৰণসম্পযুত্তা.

১৫০৮. কতমে ধম্মা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা? চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা.

১৫০৯. কতমে ধম্মা নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণিযা চ? তানেৱ নীৱৰণানি নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণিযা চ.

১৫১০. কতমে ধম্মা নীৱৰণিযা চেৱ নো চ নীৱৰণা? ঠপেত্ৱা নীৱৰণে, অৱসেসং অকুসলং, তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা নীৱৰণিযা চেৱ নো চ নীৱৰণা. অনীৱৰণিযা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণিযা চাতিপি, নীৱৰণিযা চেৱ নো চ নীৱৰণাতিপি.

১৫১১. কতমে ধম্মা নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণসম্পযুত্তা চ? যত্থ দ্ৱে তীণি নীৱৰণানি একতো উপ্পজ্জন্তি – ইমে ধম্মা নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণসম্পযুত্তা চ.

১৫১২. কতমে ধম্মা নীৱৰণসম্পযুত্তা চেৱ নো চ নীৱৰণা? ঠপেত্ৱা নীৱৰণে, অৱসেসং অকুসলং – ইমে ধম্মা নীৱৰণসম্পযুত্তা চেৱ নো চ নীৱৰণা. নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণসম্পযুত্তা চাতিপি, নীৱৰণসম্পযুত্তা চেৱ নো চ নীৱৰণাতিপি.

১৫১৩. কতমে ধম্মা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা নীৱৰণিযা? তীসু ভূমীসু কুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা নীৱৰণিযা.

১৫১৪. কতমে ধম্মা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা অনীৱৰণিযা? চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না, চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা অনীৱৰণিযা. নীৱৰণসম্পযুত্তা ধম্মা ন ৱত্তব্বা – নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা নীৱৰণিযাতিপি, নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা অনীৱৰণিযাতিপি.

পৰামাসগোচ্ছকং

১৫১৫. কতমে ধম্মা পৰামাসা? দিট্ঠিপৰামাসো চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি – ইমে ধম্মা পৰামাসা.

১৫১৬. কতমে ধম্মা নো পৰামাসা? ঠপেত্ৱা পৰামাসং অৱসেসং অকুসলং, চতূসু ভূমীসু কুসলং, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, ৰূপঞ্চ, নিব্বানঞ্চ – ইমে ধম্মা নো পৰামাসা.

১৫১৭. কতমে ধম্মা পৰামট্ঠা? তীসু ভূমীসু কুসলং, অকুসলং, তীসু ভূমীসু ৱিপাকো, তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতং, সব্বঞ্চ ৰূপং – ইমে ধম্মা পৰামট্ঠা.