অট্ঠকথা
সংগাযনস্স পুচ্ছা-ৱিস্সজ্জনা
সদেৱকোপি চে লোকো, আগন্ত্ৱা তাসযেয্য মং;
ন মে পটিবলো অস্স, জনেতুং ভযভেৰৱং.
সচেপি ত্ৱং মহিং সব্বং, সসমুদ্দং সপব্বতং;
উক্খিপিত্ৱা মহানাগ, খিপেয্যাসি মমূপৰি;
নেৱ মে সক্কুণেয্যাসি, জনেতুং ভযভেৰৱং;
অঞ্ঞদত্থু তৱেৱস্স, ৱিঘাতো উৰগাধিপ.
মা দানি কোধং জনযিত্থ, ইতো উদ্ধং যথা পুৰে;
সস্সঘাতঞ্চ মাকত্থ, সুখকামা হি পাণিনো;
কৰোথ মেত্তং সত্তেসু, ৱসন্তু মনুজা সুখং.
চত্তাৰো আসীৱিসা উগ্গতেজা ঘোৰৱিসাতি খো ভিক্খৱে চতুন্নেতং মহাভূতানং অধিৱচনং.
পঞ্চ ৱধকা পচ্চত্থিকাতি খো ভিক্খৱে পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৱচনং.
ছট্ঠো অন্তৰচৰো ৱধকো উক্খিত্তাসিকোতি খো ভিক্খৱে নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনং.
সুঞ্ঞো গামোতি খো ভিক্খৱে ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৱচনং.
চোৰা গামঘাতকাতি খো ভিক্খৱে ছন্নেতং বাহিৰানং আযতনানং অধিৱচনং.
মহাউদকণ্ণৱো খো ভিক্খৱে চতুন্নেতং ওঘানং অধিৱচনং.
ওৰিমং তীৰং সাসঙ্কং সপ্পটিভযন্তি খো ভিক্খৱে সক্কাযস্সেতং অধিৱচনং.
পাৰিমং তীৰং খেমং অপ্পটিভযন্তি খো ভিক্খৱে নিব্বানস্সেতং অধিৱচনং.
ৱীৰিযাৰম্ভস্সেতং অধিৱচনং.
গন্ত্ৱা কস্মীৰগন্ধাৰং, ইসি মজ্ঝন্তিকা তদা;
দুট্ঠং নাগং পসাদেত্ৱা, মোচেসি বন্ধনা বহূ.
পুনপি ভন্তে দক্খেমু সঙ্গতি চে ভৱিস্সতি.
অজ্জাপি সন্তানমযং, মালং গন্থেন্তি নন্দনে;
দেৱপুত্তো জৱো নাম, যো মে মালং পটিচ্ছতি.
মুহুত্তোৱিয সো দিব্বো, ইধ ৱস্সানি সোড়স;
ৰত্তিন্দিৱো চ সো দিব্বো, মানুসিং সৰদো সতং.
ইতি কম্মানি অন্ৱেন্তি, অসঙ্খেয্যাপি জাতিযো;
কল্যাণং যদি ৱা পাপং, ন হি কম্মং ৱিনস্সতি.
যো ইচ্ছে পুৰিসো হোতুং, জাতি জাতি পুনপ্পুনং;
পৰদাৰং ৱিৱজ্জেয্য, ধোতপাদোৱ কদ্দমং.
যা ইচ্ছে পুৰিসো হোতুং, জাতি জাতি পুনপ্পুনং;
সামিকং অপচাযেয্য, ইন্দংৱ পৰিচাৰিকা.
যো ইচ্ছে দিব্বভোগঞ্চ, দিব্বমাযুং যসং সুখং;
পাপানি পৰিৱজ্জেত্ৱা, তিৱিধং ধম্মমাচৰে.
যং ভিক্খৱে সদেৱকস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং অনুৱিচৰিতং মনসা, তমহং জানামি তমহং অভিঞ্ঞাসিং, তং তথাগতস্স ৱিদিতং, তং তথাগতো ন উপট্ঠাতি.
ইতি খো ভিক্খৱে তথাগতো দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু তাদীযেৱ তাদী, তুম্হা চ পন তাদিম্হা অঞ্ঞো তাদী উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা নত্থীতি ৱদামি.
সুৱণ্ণভূমিং গন্ত্ৱান, সোণুত্তৰা মহিদ্ধিকা;
পিসাচে নিদ্ধমেত্ৱান, ব্ৰহ্মজালমদেসিসুং.
সমণা মযং মহাৰাজ, ধম্মৰাজস্স সাৱকা;
তৱেৱ অনুকম্পায, জম্বুদীপা ইধাগতা.
অহং বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সৰণং গতো,
উপাসকত্তং দেসেসিং, সক্যপুত্তস্স সাসনে.
তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৱেৰঞ্জাযং ৱিহৰতি নড়েৰুপুচি মন্দমূলে.
সগ্গাৰোহণসোপাণং, অঞ্ঞং সীলসমং কুতো;
দ্ৱাৰং ৱা পন নিব্বান, নগৰস্স পৱেসনে.
অলমেৱ কাতুং কল্যাণং, দানং দাতুং যথাৰহং;
পাণিং কামদদং দিস্ৱা, কো পুঞ্ঞং নকৰিস্সতি.
দস্সামন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ;
পপঞ্চ উদপানঞ্চ, দুগ্গে সঙ্কমনানি চ.
মহাঅট্ঠকথঞ্চেৱ, মহাপচ্চৰিমেৱচ;
কুৰুন্দিঞ্চাতি তিস্সোপি, সীহড়ট্ঠকথা ইমা;
বুদ্ধমিত্তোতি নামেন, ৱিসুতস্স যসস্সিনো;
ৱিনযঞ্ঞুস্স ধীৰস্স, সুত্ৱা থেৰস্স সন্তিকে.
উপদ্দৱাকুলে লোকে, নিৰুপদ্দৱতো অযং;
একসংৱচ্ছৰেনেৱ, যথা নিট্ঠং উপাগতা;
এৱং সব্বস্স লোকস্স, নিট্ঠং ধম্মূপসংহিতা;
সীঘং গচ্ছন্তু আৰম্ভা, সব্বেপি নিৰুপদ্দৱা.
চিৰট্ঠিতত্থং ধম্মস্স, কৰোন্তেন মযা ইমং;
সদ্ধম্মবহুমানেন, যঞ্চ পুঞ্ঞং সমাচিতং;
সব্বস্স আনুভাৱেন, তস্স সব্বেপি পাণিনো;
ভৱন্তু ধম্মৰাজস্স, সদ্ধম্মৰসসেৱিনো.
চিৰং তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, কালে ৱস্সং চিৰং পজং;
তপ্পেতু দেৱো ধম্মেন, ৰাজা ৰক্খতু মেদিনিং.
তাৱ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থৰণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং সীলৱিসুদ্ধিযা;
যাৱ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৱত্ততি মহেসিনো.
কৰুণাসীতলহদযং, পঞ্ঞাপজ্জোতৱিহতমোহতমং;
সনৰামৰলোকগৰুং, ৱন্দে সুগতং গতিৱিমুত্তং.
বুদ্ধোপি বুদ্ধভাৱং, ভাৱেত্ৱা চেৱ সচ্ছিকত্ৱাচ;
যং উপগতো গতমলং, ৱন্দে তমনুত্তৰং ধম্মং.
সুগতস্স ওৰসানং, পুত্তানং মাৰসেনমথনানং;
অট্ঠন্নম্পি সমূহং, সিৰসা ৱন্দে অৰিযসঙ্ঘং.
দীঘস্স দীঘসুত্তঙ্কিতস্স, নিপুণস্স আগমৱৰস্স;
বুদ্ধানুবুদ্ধসংৱণ্ণিতস্স, সদ্ধাৱহগুণস্স.
সম্মাসম্বুদ্ধেনেৱ হি তিণ্ণম্পি পিটকানং অত্থৱণ্ণনাক্কমো ভাসিতো, যাপকিণ্ণকদেসনাতি ৱুচ্চতি, ততো সংগাযনাদিৱসেন সাৱকেহীতি আচৰিযা ৱদন্তি.
অত্থপ্পকাসনত্থং, অট্ঠকথা আদিতো ৱসিসতেহি;
পঞ্চহি যাসঙ্গীতা, অনুসঙ্গীতা চ পচ্ছাপি.
মজ্ঝে ৱিসুদ্ধিমগ্গা, এস চতুন্নম্পি আগমানঞ্হি;
ঠত্ৱা পকাসযিস্সতি, তত্থ যথা ভাসিতমত্থং;
ইচ্চেৱ কতো তস্মা, তম্পি গহেত্ৱান সদ্ধিমেতায;
অট্ঠকথায ৱিজানাথ, দীঘাগমনিস্সিতং অত্থং.
অত্থানং সূচনতো, সুৱুত্ততো সৱনতোথসূদনতো,
সুত্তাণা সুত্তসভাগতোচ, সুত্তন্তি অক্খাতং.
সুদুদ্দসং সুনিপুণং, যত্থকামনিপাতিনং;
চিত্তং ৰক্খেথ মেধাৱী, চিত্তং গুত্তং সুখাৱহং.
সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি –
যংহিতং ভিক্খৱে সম্মাৱদমানে ৱদেয্য সমন্তপাসো মাৰস্সাতি, মাতুগামংযেৱ সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য সমন্তপাসো মাৰস্সাতি.
যো ভিক্খু দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায চ আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেত্ৱা.
ইতি চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন অযং কাযসম্মতো অট্ঠিসঙ্ঘাতো অভিক্কমতি.
কৰুণা ৱিয সত্তেসু, পঞ্ঞা যস্স মহেসিনো;
ঞেয্যধম্মেসু সব্বেসু, পৱত্তিত্থ যথাৰুচি.
দসায তায সত্তেসু, সমুস্সাহিতমানসো;
পাটিহীৰাৱসানম্হি, ৱসন্তো তিদসালযে;
পাৰিচ্ছত্তকমূলম্হি, পণ্ডুকম্বলনামকে;
সিলাসনে সন্নিসিন্নো, আদিচ্চোৱ যুগন্ধৰে.
চক্কৱাড়সহস্সেহি, দসাহাগম্ম সব্বসো;
সন্নিসিন্নেন দেৱানং, গণেন পৰিৱাৰিতো;
মাতৰং পমুখং কত্ৱা, তস্সা পঞ্ঞায তেজসা;
অভিধম্মকথামগ্গং, দেৱানং সম্পৱত্তযি.
তস্স পাদে নমস্সিত্ৱা, সম্বুদ্ধস্স সিৰীমতো;
সদ্ধম্মঞ্চস্স পূজেত্ৱা, কত্ৱা সঙ্ঘস্স চঞ্জলিং.
যং দেৱদেৱো দেৱানং, দেসেত্ৱা নযতো পুন;
থেৰস্স সাৰিপুত্তস্স, সমাচিক্খি ৱিনাযকো.
অনোতত্তদহে কত্ৱা, উপট্ঠানং মহেসিনো;
যঞ্চ সুত্ৱান সো থেৰো, আহৰিত্ৱা মহীতলং.
ভিক্খূনং পৰিৰুদাহাসি, ইতি ভিক্খূহি ধাৰিতো;
সঙ্গীতিকালে সংঙ্গীতো, ৱেদেহমুনিনা পুন.
যং কৰোমসি ব্ৰহ্মুনো, সমং দেৱেহি মাৰিস;
তদজ্জ তুয্হং কস্সাম, হন্দ সামং কৰোম তে.
অত্থং পকাসযিস্সামি, আগমট্ঠকথাসুপি;
গহেতব্বং গহেত্ৱান, তোসযন্তো ৱিচক্খণে.
ইতিমে ভাসমানস্স, অভিধম্মকথং ইমং;
অৱিক্খিত্তা নিসামেথ, দুল্লভাহিঅযংকথা.
এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি.
চক্খুং চাৱুসো পটিচ্চ ৰূপেচ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, যং ৱেদেতি, তং সঞ্জানাতি. যং সঞ্জানাতি, তং ৱিতক্কেতি, যং ৱিতক্কেতি, তং পপঞ্চেতি, যং পপঞ্চেতি, ততো নিদানং পুৰিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচৰন্তি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু চক্খুৱিঞ্ঞেয্যসু ৰূপেসু –
পুৰিমা ভিক্খৱে কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায.
অত্থেৱ গম্ভীৰগতং সুদুব্বুধং,
সযং অভিঞ্ঞায সহেতুসম্ভৱং;
যথানুপুব্বং নিখিলেন দেসিতং,
মহেসিনা ৰূপগতংৱ পস্সতি.
অভিক্কমিস্সামি পটিক্কমিস্সামীতি হি চিত্তং উপ্পজ্জমানং ৰূপং সমুট্ঠাপেতি.
ন অন্তলিক্খেন ন সমুদ্দমজ্ঝে,
ন পব্বতানং ৱিৱৰং পৱিস্স;
ন ৱিজ্জতে সো জগতিপ্পদেসো,
যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য পাপকম্মা.
যং পত্তং কুসলং তস্স, আনুভাৱেন পাণিনো;
সব্বে সদ্ধম্মৰাজস্স, ঞত্ৱা ধম্মং সুখাৱহং;
পাপুণন্তু ৱিসুদ্ধায, সুখায পটিপত্তিযা;
অসোকমনুপাযাসং, নিব্বানসুখমুত্তমং.
চিৰং তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, ধম্মে হোন্তু সগাৰৱা;
সব্বেপি সত্তা কালেন, সম্মা দেৱো পৱস্সতু;
যথা ৰক্খিংসু পোৰাণা, সুৰাজানো তথেৱিমং;
ৰাজা ৰক্খতু ধম্মেন, অত্তনোৱ পজংপজং.
তাৱ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থৰণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং পঞ্ঞাৱিসুদ্ধিযা;
যাৱ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৱত্ততি মহেসিনো.
দুতিযসন্নিপাত
মহাপদানসুত্ত অট্ঠকথা
পুচ্ছা – অট্ঠকথা সংগীতিযা আৱুসো পঠমে সন্নিপাতে সকলা চ ৱিনযসংৱণ্ণনা দীঘনিকাযে চ সীলক্খন্ধৱগ্গৱণ্ণনা অভিধম্মে চ ধম্মসঙ্গহসংৱণ্ণনা সংগীতা থেৰেহি ছট্ঠসংগীতিকাৰেহি. ইদানি পন দুতিযে সন্নিপাতে দীঘনিকাযে মহাৱগ্গৱণ্ণনাতো পট্ঠায তদৱসেসানং যথাৱৱত্থিতসংৱণ্ণনানং সংগাযনোকাসো অনুপ্পত্তো. তস্মা ইমিস্সা দুতিযসন্নিপাতসংগীতিযা পুব্বকিচ্চৱসেন যথানুপ্পত্তায মহাৱগ্গে মহাপদানসুত্তসংৱণ্ণনায পুচ্ছাৱিস্সজ্জনং কাতুং সমাৰভাম. মহাপদানসুত্তস্স আৱুসো নিদানে পৰিযাপন্নস্স ‘‘কৰেৰিকুটিকায’’ন্তিপদস্স অত্থো কথং অট্ঠকথাচৰিযেন কথিতো.
ৱিস্সজ্জনা – মহাপদানসুত্তস্স ভন্তে নিদানে পৰিযাপন্নস্স কৰেৰিকুটিকাযন্তিপদস্স অত্থো ‘‘কৰেৰিকুটিকায’’ন্তি কৰেৰীতি ৱৰুণৰুক্খস্স নামং. কৰেৰিমণ্ডপো তস্সা কুটিকায দ্ৱাৰে ঠিতো, তস্মা কৰেৰিকুটিকাতি ৱুচ্চতি. যথা কোসম্বৰুক্খস্স দ্ৱাৰেঠিতত্তা কোসম্বকুটিকাতি এৱমাদিনা ভন্তে অট্ঠকথাচৰিযেন কথিতো.
কৰেৰিকুটিকাযন্তি কৰেৰীতি ৱৰুণৰুক্খস্স নামং.
কৰেৰিমণ্ডপো তস্সা কুটিকায দ্ৱাৰে ঠিতো, তস্মা কৰেৰিকুটিকাতি ৱুচ্চতি. যথা কোসম্বৰুক্খস্স দ্ৱাৰে ঠিতত্তা একাসম্বকুটিকাতি.
অন্তোজেতৱনে কিৰ কৰেৰিকুটি কোসম্বকুটি গন্ধকুটি সলড়াগাৰন্তি চত্তাৰি মহাগেহানি –
একেকং সতসহস্সপৰিচ্চাগেন নিপ্ফন্নং.
তেসু সলড়াগাৰং ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কাৰিতং.
পুব্বেনিৱাস
পুচ্ছা – তত্থেৱ আৱুসো নিদানে পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তা ধম্মীকথা উদপাদীতিৱচনস্স অত্থো কথং অট্ঠকথাচৰিযেন কথিতো.